# رجج — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D8%AC/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رجج

باب الجيم مع الراء
ج ر، ر ج مستعملان فقط
جر:
الجَرة وجمعها الجِرارُ والجَرُّ، والجِرارةُ حِرفةُ الجَرّارِ.
والجَرّارةُ: عَقربٌ صفراءُ كأنها تِبنةٌ.
والجارورُ: نَهر يشُقُّه السَّيل فيتَّخذُة نهراً.
والجارورُ: كلُّ مكانٍ يَنحطُّ إليه الماءُ من عَلٍ وهو في سُفلٍ كأنه يَجُرُّ إليه الماءَ. والجَرُورُ من الحَوامِلِ: التي نجُرُّ وَلَدَها إلى أقصى الغاية، قال: جَرَّت تِمَاماً لم تُخَبِّط جهضا.
وطغتُ فارساً فأجرَرتُه الرُّمحَ إذا مَشَى به.
ورُبَّما شُقٌ وسطُ لسانِ الجَديِ أو الفَصيل ثم يُشَدُّ فيه خَشَبةٌ كي لا يَرضعَ، ويُسمَّى ذلك التقليد الإجرار، وجَرَّ الفصيل فهو مجرور، وأجَرَّ: أُنزِل به ذلك، قال:
فلو أن جَرما أنطقتني رِماحُهُم		نَطَقتُ ولكن الرماحَ أجَرتِ
والمَجَرةُ: شَرَجُ السَّماء، قال:
لَمِن طلَلٌ بين المجرةِ والـقَـمَـر		خَلاءٌ من الأصواتِ عافٍ من الأثَر
والمَجَرُّ: الجَرُّ.
وكان عاماً أولَ كذا فعلُمَّ جَرّاً إلى اليوم.
والرجلُ على نفسه جَريرةً أي جنايةً، وتُجمَعُ على جَرائِر.
وتقول في معنى "من أجلِكَ" من جَريرِكَ، ومن جَرّاكَ، قال أبو النَّجم:
فاضت دُموعُ العَين من جَرّاها
والجِرَّةُ جِرَّةُ البعيرِ يجتزُّها فيقرِضُها ثم يكظِمُها.
والجَرجَرةُ: تردُّد هَديرِ البعير في حَنجرَته وشقشقته ثم يُخرجُه فيهدرُ، قال:
جَرجَرَ في حَنجَرةٍ كالحُبِّ
والجرجيرُ: نبات من أحرار البُقول.
والجِرجارُ: نبات.
والجَرجَرُ: ما يُداسُ به الكُدسُ من حديد.
والتَجَرجُرُ: صَبَّكَ الماءَ في حَلّقكَ.
والجَرورُ: الفَرَسُ الذي لا ينقادُ.
والجريرُ: حَبل الزَّمامِ.
والجُرجُورُ: مائةً من الإبل، ويقال: مائةٌ جُرجُورٌ كما يقال: مائةٌ كاملةٌ، قال الكميت:
ومُقِلٍّ أسقتمُوه فـأثـرَى		مائةً من عطائكم جُرجُور
ويقال: الجُرجُور الكِرامُ كقول الأعشَى:
يَهَبُ الجِلَّةَ الجَراجِرَ كالبُس		تانِ تَحنُو لدَردَق أطفـال
والجَرُّ: المكانُ الصُّلبُ الذي قد انحدَرَ عن أن يكون طِيناً فهو يحتشّ "كذا" أي يُنشِف، قال: ونؤياً كحَوضِ الجَرِّ لم يَتَثَلمِ
رج:
الرّجّ: تَحريكُكَ شيئاً كحائطٍ دَكَكتَه، ومن الرَّجرَجَةُ.
وكتيبةٌ رَجراجَةٌ: يَتَرَجرجُ عليها الحديدُ.
وامرأة رَجراجةٌ: يَتَرجرجُ عليها كَفَلُها ولحَمُها.
والارتِجاجُ: مُطاوعَةُ الرَّج، وهو أن تُزلزِلَ زِلزالاً شديداً.
وارتَجَّ الظَّلامُ: التَبَسَ.
والرَّجرَجُ: نَعتٌ للشيء يَتَرَجرَجُ.
والرَّجرَجُ: الثَّريدةُ المُليَّتةُ المُكتنزةُ.
والرَّجراج: شَيءٌ من الأدوية.
والرِّجرِجُ: ماءُ القَريسِ.
والرَّجرِجةُ: بَقيَّة الماء في الحوضِ الكَدِرةُ المُختلطةُ بالطِّين.
وارتَجتِ البَقَرةُ: كَرِهَتِ الفَحلَ.
والرَّجّاجُ: الضعيفُ من الناسِ والإبلِ.
ورِجرِجةٌ من الناس أي سِفلةٌ.
والرَّجاجُ: المَهازيل، قال:
فهُمْ رَجَاجٌ وعلى رَجَاجِ

### Türkçe

باب **الجيم** مع **الراء**
**ج ر**، **ر ج** yalnızca kullanılmıştır.
**جر**:
**الجَرة** ve çoğulu **الجِرارُ** ve **الجَرُّ**; **الجِرارةُ** ise **الجَرّارِ**’ın mesleğidir.
**الجَرّارةُ**: sarı bir akrep; sanki o bir saman çöpüdür.
**الجارورُ**: selin yardığı, sonra onu nehir edindiği bir nehir.
**الجارورُ**: yukarıdan suyun kendisine indiği her yer; o aşağıdadır; sanki suyu kendisine doğru çekiyor gibidir. Yüklülerden **الجَرُورُ**: yavrusunu en uç sınıra kadar çektiğimiz (sürüklediğimiz) dişi; dedi ki: “Tamamını çekti; düşük yaparak sendelemedi.”
Ve bir süvariyi dürttüm de mızrağı ona **أجرَرتُه**: onunla yürüdüğü zaman.
Bazen oğlağın yahut sütten kesilmemiş yavrunun dilinin ortası yarılır, sonra içine bir tahta parçası bağlanır ki emmesin; buna (bu taklide) **الإجرار** denir. **جَرَّ** sütten kesilmemiş yavru; o **مجرور**’dur. Ve **أجَرَّ**: ona bu indirildi (uygulandı). Dedi ki:
“Eğer Cerem onların mızrakları beni konuştursaydı,
konuşurdum; fakat mızraklar **أجَرتِ**.”
**المَجَرةُ**: göğün yarığı. Dedi ki:
“**المجرةِ** ile **القَـمَـر** arasında bir harabe vardır;
seslerden boş, izden silinmiş.”
**المَجَرُّ**: **الجَرُّ**.
Ve “şu yılda, ilkin şöyle yaptı; sonra **جَرّاً** bugüne kadar” (denir).
Kişi kendi aleyhine **جَريرةً** (yani) bir cinayet (işler); **جَرائِر** üzerine toplanır.
“Senin yüzünden / senin sebebinle” mânasında: **من جَريرِكَ** ve **من جَرّاكَ** dersin. Ebû’n-Necm dedi ki:
“Gözün yaşları onun sebebiyle (**من جَرّاها**) taştı.”
**الجِرَّةُ**: devenin **جِرَّةُ**’si; onu koparır, onu çiğner, sonra onu yutar (içine bastırır).
**الجَرجَرةُ**: devenin gırtlağında ve boğaz kesesinde böğürtüsünün tekrarı; sonra onu çıkarır da böğürür. Dedi ki:
“Bir gırtlakta, sevgi gibi, **جَرجَرَ**.”
**الجرجيرُ**: baklagillerin serbest (kendiliğinden) olanlarından bir bitki.
**الجِرجارُ**: bir bitki.
**الجَرجَرُ**: demirden, yığın (kudüs) onunla çiğnenen şey.
**التَجَرجُرُ**: suyu boğazına dökmendir.
**الجَرورُ**: boyun eğmeyen at.
**الجريرُ**: yular ipi.
**الجُرجُورُ**: deveden yüz (adet); “yüz **جُرجُورٌ**” denir; “yüz tam” denildiği gibi. Kümeyt dedi ki:
“Azı olanı suladınız da zenginleşti;
ihsanınızdan yüz (**مائةً**) **جُرجُور**.”
Ve denir ki: **الجُرجُور** (yani) kerem sahipleri; A‘şâ’nın sözü gibi:
“Bostan gibi, çocukların **دَردَق**’ına eğilen,
iri olanları, **الجَراجِرَ**’i bağışlar.”
**الجَرُّ**: çamur olmaktan inmiş, sert yer; “كذا” yani kurur. Dedi ki: “Ve **الجَرِّ** havuzu gibi bir set; çatlamadı.”
**رج**:
**الرّجّ**: bir şeyi hareket ettirmendir; meselâ bir duvarı dövdün (ezdin). Ve ondan **الرَّجرَجَةُ**.
**رَجراجَةٌ** bir tabur: üzerinde demir titrer.
**رَجراجةٌ** bir kadın: sağrısı ve eti üzerinde titrer.
**الارتِجاجُ**: **الرَّج**’in mutâvaatı; o, şiddetli bir sarsıntı ile sarsmandır.
**ارتَجَّ الظَّلامُ**: karıştı.
**الرَّجرَجُ**: titreyen şey için bir niteleme.
**الرَّجرَجُ**: yağlanmış, yoğunlaştırılmış **الثَّريدةُ**.
**الرَّجراج**: ilaçlardan bir şey.
**الرِّجرِجُ**: **القَريسِ** suyu.
**الرَّجرِجةُ**: havuzdaki suyun kalanı; bulanık, çamurla karışık.
**ارتَجتِ البَقَرةُ**: boğayı (erkeği) sevmedi.
**الرَّجّاجُ**: insanlardan ve develerden zayıf olan.
İnsanlardan **رِجرِجةٌ**: yani aşağı tabaka.
**الرَّجاجُ**: zayıflar (cılızlar). Dedi ki:
“Onlar **رَجَاجٌ**’dır ve **رَجَاجِ** üzerinde.”
