# رجس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رجس

باب الجيم والسين والراء معهما
ج س ر، س ج ر، ر ج س، س ر ج مستعملات
جسر:
الجَسرُ والجِسرُ القِنطَرةُ ونحوه مما يعبر عليه.
ورجل جَسرٌ أي جسمٌ جَسورٌ شُجاعٌ.
وناقة جَسرَةٌ: ماضية، وقلَّ ما يقال: جملٌ جَسرٌ.
وقد جَسرَ يَجسُرُ جُسُوراً. ولأن فلاناً ليُجسِّرُ فلاناً أي يُشجِّعُه.
سجر:
سَجَرتُ التنُّور أسجُرُه سجراً، والسَّجُورُ اسم للحطب.
والمِسجَرَة: الخَشَبةُ التي يُساط بها السَّجُورُ في التنُّور، والمفأد المِحراث وهو المِحلالُ.
والسُّجُورُ: امتلاءُ البحر والعبن، وكثرة مائه.
والبحرُ المسجُورُ: المفعم الملآن، قال أبو ذؤيب: جِونٌّ يردنَ ندى سَجُورٍ مُنعمِ.
وقوله تعالى: "وإذا البحارُ سُجرَت" أي غيضَت وبحرٌ مسجُورٌ ومُسجَّرٌ، وبعضهم يفسر أنه لا يبقى فيه ماء.
والسَّجيرُ: خليل الرجل وصَفيّةُ، وجمعه سُجرَاء.
والساجِرُ: السَّيلُ يمرُّ بشيءٍ فيملؤه، وتقول: سَجَرَ السَّيل الآبار والأحساءَ.
والسَّجرةُ والسَّجَرُ: حُمرة في بياض العَين، يقال: لإذا خالَطَتِ الحُمرةُ الزُّرقَةُ.
فهي سَجراءُ أيضاً.
جرس:
الجَرسُ: مصدر الصَّوتِ المجروس، والجَرسُ: الصًّوتُ نفسه.
وجَرَستُ الكلام: تكلَّمتُ به. وجَرسُ الحَرف: نغمة الصَّوتِ.
والحروف الثلاثة الجُوفُ لا صوتَ لها ولا جَرسَ، وهي الواو والياء والألف اللَّينة، وسائر الحروف مَجرُوسةٌ.
والنَّحلُ تجرسُ العَسَلَ جَرساً، وهو لحَسُها إيّاه ثم لعسُها إيّاه، ثم تعسيلُه في شَورتها.
وتُسمَّى النَّحلُ الجوارِسُ.
والجَرسُ الذي يُعلَّق من البعير.
وأجرَسوا الجرس أي ضربوا وأجرسَ الحليُ ونحوه إذا صوَّتَ كصوتِ الجَرسِ، قال العجّاج:
تَسمَعُ للحَلي إذا ما وسوسـا		وارتَجَّ في أجيادِها وأجرَسا
زفزفة الرِّيحِ الحصادَ اليَبَسَا
ويقال: فلانٌ مَجروسٌ لفلانٍ أي أنه إنما يَنشرحُ للكلامِ معه.
وقال بعضهم: مُجَرِّسٌ كثير الكلام لا يَقِرُّ معه أحدٌ.
رجس:
كلُّ شيءٍ يُستقذر فهو رِجسٌ كالخنزيز، وقد رَجُسَ الرجل رَجاسةً من القَذَرِ، وأنَّه لرِجسُ مَرجُوسُ.
والرِّجسُ في القرآن العذاب كالرِّجز، وكلُّ قَذَرٍ رِجسٌ.
ورجسُ الشَّيطان وسوسته وهَمزه.
والرِّجسُ، الصوت الشديد للرَّعدِ.
والبعيرُ مِرجَسٌ ورَجّاسٌ.
والرِّجسُ أيُّ صوتٍ.
والسَّجابُ يَرجُسُ بصوته، والغمام الرَّواجِسُ الرَّواعدُ
سرج:
وحِرفةُ السَّرّاج السِّراجَةُ، وأسرَجتُ السِّرجَ إسراجاً.
والسِّراجُ: الزاهِرُ الذي يزهر بالليل، والفعلُ منه: أسرجتُ السِّراجَ إسراجاً.
والمَسرَجُ: الموضع الذي توضع عليه المُسرَجَةُ.
والمِسرَجةُ: التي توضع فيها الفتيلةُ.
وأسرَجتُ الدابَّة.
والشَّمسُ سِراجُ النَّهارِ، والهدى سِراجُ المؤمنينَ.
وسَرَّجَ الله وجههُ وبَهجَه أي حَسَّنَه، قال العجاج:
وفاحِماً ومَرسِناً مُسَرَّجا
لم يَغنِ به أنه أفطسُ مُسرَّجُ الواسط لكن عنى به الحُسنَ والبهجةَ.
قال القاسم: شَبَّه حُسن الأنفِ وامتداده بالسيف السَّريجيِّ وهو ضَربٌ من السُّيوف.

### Türkçe

باب **الجيم** ve **السين** ve **الراء** onlarla birlikte

**ج س ر**، **س ج ر**، **ر ج س**، **س ر ج** kullanımdadırlar.

**جسر**:
**الجَسرُ** ve **الجِسرُ** köprü ve onun benzeri, üzerinden geçilen şeydir.
Ve bir adam **جَسرٌ**; yani cesur, yiğit bir cisimdir.
Ve bir dişi deve **جَسرَةٌ**: ileri giden; ve pek az denir: bir erkek deve **جَسرٌ**.
Ve gerçekten **جَسرَ** **يَجسُرُ** **جُسُوراً**. Ve (şu)ndan dolayı: falan kimse mutlaka falan kimseyi **يُجسِّرُ**; yani onu cesaretlendirir.

**سجر**:
**سَجَرتُ** tandırı, onu **أسجُرُ** **سجراً**; ve **السَّجُورُ** odun için bir addır.
Ve **المِسجَرَة**: **السَّجُورُ**’un tandırda onunla karıştırıldığı tahta; ve **المفأد** sabandır; o da **المِحلالُ**’dır.
Ve **السُّجُورُ**: denizin ve gözün dolması ve suyunun çokluğu.
Ve **البحرُ المسجُورُ**: dopdolu, dolu olan; Ebû Züeyb dedi ki:
جِونٌّ يردنَ ندى سَجُورٍ مُنعمِ.
Ve Yüce sözü: “وإذا البحارُ سُجرَت” yani azaltıldı; ve bir deniz **مسجُورٌ** ve **مُسجَّرٌ**; ve onların bir kısmı, onda su kalmaması diye açıklar.
Ve **السَّجيرُ**: adamın dostu ve seçkini; çoğulu **سُجرَاء**’dır.
Ve **الساجِرُ**: selin bir şeyin yanından geçip onu doldurmasıdır; ve dersin ki: sel kuyuları ve su çukurlarını **سَجَرَ**.
Ve **السَّجرةُ** ve **السَّجَرُ**: gözün beyazında bir kızıllıktır; denir ki: kızıllık mavilikle karıştığı zaman.
O da **سَجراءُ**dur ayrıca.

**جرس**:
**الجَرسُ**: çınlatılmış sesin kaynağıdır; ve **الجَرسُ**: sesin kendisidir.
Ve **جَرَستُ** sözü: onunla konuştum. Ve **جَرسُ الحَرف**: sesin nağmesidir.
Ve üç **الحروف** **الجُوفُ**: onların sesi de yoktur, **جَرس**i de yoktur; onlar **الواو** ve **الياء** ve yumuşak **الألف**tir; diğer harflerin hepsi çınlatılmıştır (**مَجرُوسةٌ**).
Ve arı balı **تجرسُ** **جَرساً**; o, onu yalamalarıdır, sonra onu yalamalarıdır, sonra onu kendi peteğinde bal yapmalarıdır.
Ve arılara **الجوارِسُ** denir.
Ve **الجَرسُ**: deveden asılan (çan)dır.
Ve **أجرَسوا** çanı; yani vurdular; ve süs eşyası ve benzeri **أجرسَ**; çanın sesi gibi ses çıkardığı zaman; el-Acçâc dedi ki:
تَسمَعُ للحَلي إذا ما وسوسـا		وارتَجَّ في أجيادِها وأجرَسا
زفزفة الرِّيحِ الحصادَ اليَبَسَا
Ve denir ki: falan kimse falan kimse için **مَجروسٌ**; yani ancak onunla konuşmaya ferahlar.
Ve onların bir kısmı dedi ki: **مُجَرِّسٌ** çok konuşan (kimsedir); onunla birlikte hiç kimse durulmaz.

**رجس**:
Her pis görülen şey **رِجسٌ**tur; domuz gibi; ve adam pislikten dolayı **رَجُسَ** **رَجاسةً**; ve o mutlaka **رِجسُ مَرجُوسُ**tur.
Ve Kur’an’da **الرِّجسُ** azaptır; **الرِّجز** gibi; ve her pislik **رِجسٌ**tur.
Ve şeytanın **رجسُ**u onun vesvesesi ve dürtmesidir.
Ve **الرِّجسُ**: gök gürültüsünün şiddetli sesidir.
Ve deve **مِرجَسٌ** ve **رَجّاسٌ**tır.
Ve **الرِّجسُ**: herhangi bir sestir.
Ve **السَّجابُ** sesiyle **يَرجُسُ**; ve **الرَّواجِسُ** bulutlar, gürleyenlerdir.

**سرج**:
Ve **السَّرّاج**ın mesleği **السِّراجَةُ**dır; ve ben eğer’i **أسرَجتُ** **إسراجاً**.
Ve **السِّراجُ**: geceleyin parlayan parlaktır; ve onun fiili: **أسرجتُ السِّراجَ إسراجاً**.
Ve **المَسرَجُ**: **المُسرَجَةُ**’nin üzerine konulduğu yerdir.
Ve **المِسرَجةُ**: fitilin içine konulduğu şeydir.
Ve ben biniti **أسرَجتُ**.
Ve güneş, gündüzün **سِراجُ**udur; ve hidayet, müminlerin **سِراجُ**udur.
Ve Allah onun yüzünü ve güzelliğini **سَرَّجَ**; yani onu güzelleştirdi; el-Acçâc dedi ki:
وفاحِماً ومَرسِناً مُسَرَّجا
Onunla, onun basık burunlu olduğunu kastetmedi; **مُسرَّجُ الواسط** (diye) fakat onunla güzelliği ve parlaklığı kastetti.
el-Kâsım dedi ki: Burunun güzelliğini ve uzamasını **السَّريجيِّ** kılıcıyla benzetti; o, kılıçlardan bir türdür.
