# رجل — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D9%84/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: رجل

ر ج ل
هذا رجل أي كامل في الرجال بين الرجولية والرجولية‏.‏
وهذا أرجل الرجلين‏.‏
وهو راجل ورجلٌ بين الرجلة‏.‏
وحملك الله عن الرجلة ومن الرجلة‏.‏
وقوم رجّال ورجال ورجّالة ورجل ورجلـي ورجالـي وأراجيـل‏.‏
ورجـل الرجـل يرجـل‏.‏
وترجلـوا في القتال‏:‏ نزلوا عن دوابهم للمنازلة‏.‏
ورآه فترجّل له‏.‏
ورجل أرجل‏:‏ عظيم الرجل ورجل رجيل وذو رجلة‏:‏ مشّاء‏.‏
وبعير رجيل وناقـة رجيلـة‏.‏
ورجـل رجلـي‏:‏ عـدّاء‏.‏
وقـوم رجليـون‏.‏
وترجّلـت فـي البئـر‏:‏ نزلـت فيهـا على رجلي لـم أدل فيهـا‏.‏
وبئر صعبة الترجل والمترجل‏.‏
وحرة رجلاء‏:‏ يصعب المشي فيها‏.‏
وفرس أرجل‏:‏ أبيـض إحـدى الرجليـن‏.‏
وهـو مـن رِجالـات قريـش‏:‏ مـن أشرافهـم‏.‏
ونبتـت الرِّجْلَـة فـي الرّجلة أي البقلة الحمقاء في المسيل‏.‏
ورجّل الشعر‏:‏ سرّحه‏.‏
وشعر رجل‏:‏ بين السبوطة والجعودة‏.‏
وارتجل الكلام‏.‏
ومن المجاز‏:‏ كان ذلك على رجل فلان أي في عهده وحياته‏.‏
وترجّلت الشمس‏:‏ ارتفعت‏.‏
وترجّل النهار‏.‏
وفلان قائم على رجل إذا جدّ في أمر حزبه‏.‏
وفلان لا يعرف يد القوس من رجلها أي سيتها العليا من السفلى‏.‏
وبزّ عنه رجله أي سراويله‏.‏
قال عمرو بن قميئة‏:‏ وقد بز عنه الرجل ظلماً ورمّلوا علاوته يوم العروبة بالـدم ورايت رجلاً من جراد‏:‏ طائفة منه‏.‏
وصر ناقته رجل الغراب وهو ضرب من الصر شديد‏.‏
قال الكميت‏:‏ صرّ رجل الغراب ملكك في الناس على من أَرادَ فيه الفُجُورَا
أي منعهم من الفجور كما يمنع هذا الصرُّ الفصيلَ من الرضاع.

### Türkçe

ر ج ل
Bu **رجل**’dir; yani erkekler içinde, erkeklik ile erkeklik arasında kâmildir.
Ve bu, iki erkeğin **أرجل**’idir.
Ve o, **راجل**’dir; ve **رجلة** arasında **رجل**’dir.
Ve Allah seni **الرجلة**’den ve **الرجلة**’den taşıdı (kurtardı).
Ve bir kavim **رجّال** ve **رجال** ve **رجّالة** ve **رجل** ve **رجلـي** ve **رجالـي** ve **أراجيـل**’dir.
Ve **رجـل** adamı **يرجـل**.
Ve savaşta **ترجلـوا**: karşılaşmak için bineklerinden indiler.
Ve onu gördü; ona **ترجّل** etti.
Ve **رجل أرجل**: ayağı büyük; ve **رجل رجيل** ve **ذو رجلة**: çok yürüyen.
Ve **بعير رجيل** ve **ناقـة رجيلـة**.
Ve **رجـل رجلـي**: koşucu.
Ve bir kavim **رجليـون**.
Ve kuyuda **ترجّلـت**: ona ayaklarım üzerinde indim; ona kova sarkıtmadım.
Ve kuyu, **صعبة الترجل** ve **المترجل**’dir.
Ve **حرة رجلاء**: içinde yürümek zorlaşır.
Ve **فرس أرجل**: iki ayağın birinin beyazı.
Ve o, Kureyş’in **رِجالـات**’ındandır: onların eşrafındandır.
Ve **الرِّجْلَـة** **الرّجلة**’de bitti; yani sel yatağındaki ahmak ot (sebze).
Ve **رجّل** saçı: onu taradı.
Ve **شعر رجل**: düzlük ile kıvırcıklık arasında.
Ve sözü **ارتجل** etti.
Ve mecazdan: bu, falanın **رجل**’i üzerinde idi; yani onun ahdinde ve hayatında.
Ve güneş **ترجّلت**: yükseldi.
Ve gündüz **ترجّل** etti.
Ve falan, hizbinin işinde ciddileşince bir **رجل** üzerinde ayaktadır.
Ve falan, yayın elini ayağından bilmez; yani üst **سيتها**’sını alttan.
Ve onun **رجله**’sini, yani şalvarını, ondan soydu.
Amr b. Kumay’a dedi ki:
“Ve ondan **الرجل** zulmen soyuldu; ve **علاوته**’sini Arûbe gününde kan ile kumladılar; ve çekirgelerden bir **رجلاً** gördüm: ondan bir taife.”
Ve kargasının ayağı **رجل الغراب** onun dişi devesini sıktı; ve o, şiddetli bir sıkma türüdür.
Kumeyt dedi ki:
“**صرّ رجل الغراب** senin mülkünü insanlar içinde, onda fücur istemiş olana karşı.”
Yani onları fücurdan men etti; tıpkı bu sıkmanın, yavru deveyi emmeden men etmesi gibi.
