# رجم — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%85/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D9%85/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%85.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: رجم

رَجْمٌ
1 رَجْمٌ ذ signifies The throwing, or casting, of stones: (S, K:) this is its primary meaning: (S, TA:) you say, رَجَمَهُ, aor. رَجُمَ , inf. n. رَجْمٌ, (S, Msb, TA,) He threw, or cast, stones at him; or pelted him with stones: (S, TA:) or he struck him, or smote him, with رَجَم, meaning stones: (Msb:) and رُجُومٌ is syn. with رَجْمٌ, as an inf. n.: thus some explain the saying, in the Kur [lxvii. 5], وَجْعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ [And we have made them for casting at the devils; meaning shooting stars, which are believed to be hurled at the devils that listen by stealth, beneath the lowest heaven, to the words of the angels therein: but see other explanations below, voce رَجْمٌ]. (TA.) ― -b2- Hence, (S, TA,) The act of slaying [in any manner, but generally stoning, i. e. putting to death by stoning]. (S, K.) So in رَجْمُ الثَّيِّبَيْنِ اـِذَا زَنَيَا [The slaying, or stoning, of the two married persons when they have committed adultery]. (TA.) ― -b3- [(assumed tropical:) The act of beating, or battering, the ground with the feet.] One says of a camel, يَرْجُمُ الأَرْضَ (assumed tropical:) [He beats, or batters, the ground], i. e., with his feet; which implies commendation: (TA:) and so one says of a horse; (K;) or يُرْجُمُ فِى الأَرْضِ. (S.) And one says also, جَآءَ يَرْجُمُ, meaning (assumed tropical:) [He came beating, or battering, the ground; or] passing along with an ardent and a rapid running. (Lh, K, * TA.) [See also 8.] ― -b4- (tropical:) The act of cursing. (K, TA.) ― -b5- (assumed tropical:) The act of reviling. (K, TA.) لَأَرْجُمَنَّكَ, in the Kur xix. 47, means (assumed tropical:) I will assuredly revile thee: (Bd, Jel, TA: see also another explanation below, in this paragraph:) or I will assuredly cast stones at thee, (Bd, Jel,) so that thou shalt die, or shalt remove far from me. (Bd.) And you say, رَجَمْتُهُ بِالقَوْلِ, meaning (assumed tropical:) I uttered foul, or evil, speech against him. (Msb.) [See also رَجَبَهُ.] ― -b6- (assumed tropical:) The act of driving away; expelling; putting, or placing, at a distance, away, or far away. (K.) ― -b7- (assumed tropical:) The act of cutting off from friendly, or loving communion or intercourse; forsaking; or abandoning. (K.) ― -b8- Also [as being likened to the throwing of stones, in doing which one is not sure of hitting the mark,] i. q. قَذْفٌ (K, TA) بِالغَيْبِ (assumed tropical:) [The act of speaking of that which is hidden, or which has not become apparent to the speaker; and conjecturing]; (TA;) or speaking conjecturally: (S, TA:) and (K, TA) some say (TA) i. q. غَيْبٌ [as meaning (assumed tropical:) a doubting]: (K, TA: [in the CK, العَيْبُ is erroneously put for الغَيْبُ:] and ظَنٌّ [which means (assumed tropical:) an opining, or a conjecturing]. (K, TA.) One says, رَجَمَ بِالغَيْبِ (assumed tropical:) He spoke of that which he did not know. (Ham p. 494.) And رَجَمَ بِالظَّنِّ (Z, TA) (assumed tropical:) He spoke conjecturally: (MA:) or he conjectured, or opined. (Bd in xviii. 21.) Hence, قَالَهُ رَجْمًا (assumed tropical:) He said it conjecturally. (Z, TA.) Hence also, (TA,) رَجْمًا بَالغَيْبِ, in the Kur [xviii. 21], (S, TA,) (assumed tropical:) [Speaking conjecturally of that which is hidden, or unknown; as indicated in the S and TA: or] conjecturing in a case hidden from them. (Jel.) One says also, قَالَ رَجْمًا بِالغَيْبِ, i. e. (assumed tropical:) He said conjecturally, [or speaking of that which was hidden from him, or unknown by him,] without evidence, and without proof. (Msb.) And صَارَ رَجْمًا لَا يُوقَفُ عَلَى حَقِيقَةِ أَمْرِهِ (assumed tropical:) [It became a subject of conjecture, the real state of the case whereof one was not to be made to know]. (S, TA.) And لَأَرْجُمَنَّكَ, in the Kur [xix. 47, of which two explanations have been mentioned above], means [accord. to some] I will assuredly say of thee, [though] speaking of that which is hidden [from me], or unknown [by me], what thou dislikest, or hatest. (TA.) ― -b9- لِسَانٌ يُرْجُمُ [if the latter word be not a mistranscription for ↓ مِرْجَمٌ, q. v.,] means A tongue that is chaste, or perspicuous, and copious, in speech. (Msb in art. ترجم.) ― -b10- See also the next paragraph, in three places.

رجّم القَبْرَ
2 رجّم القَبْرَ ذ , inf. n. تَرْجِيمٌ, He placed upon the grave رُجَم [meaning large stones, to make a gibbous covering to it]. (TA.) It is related in a trad. of 'Abd-Allah Ibn-Mughaffal, that he said, لَا تُرَجِّمُوا قَبْرِى, i. e. Place not ye upon my grave رُجَم; meaning thereby that they should make his grave even with the ground, not gibbous and elevated: the verb is thus correctly, with tesh-deed: but the relaters of trads. say, ↓ لا تَرْجُمُوا قبرى: (S:) [and it is said that] القَبْرَ ↓ رَجَمَ, (K, TA,) aor. رَجُمَ , inf. n. رَجْمٌ, (TA,) signifies عَلَّمَهُ, (K,) i. e. He put a tombstone to the grave: (TK:) or he placed upon the grave رِجَام [a pl., like رُجَم, of رُجْمَة]: (K:) or, accord. to Aboo-Bekr, لَا قَبْرِى ↓ تَرْجُمُوا means Wail not ye at my grave; i. e. say not, at it, what is unseemly; from الرَّجْمُ signifying “ the act of reviling. ” (TA.)

مُرَاجَمَةٌ
3 مُرَاجَمَةٌ ذ [in its primary acceptation] is The mutual throwing, or casting, of stones; or the vying, or contending for superiority, in the throwing, or casting, of stones. (Mgh. [See also 6.]) ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) The act of mutually reviling; or the vying in reviling; or so مُرَاجَمَةٌ بِالكَلَامِ. (TA. [See, again, 6.]) ― -b3- And رَاجم فِى الكَلَامِ, and العَدْوِ, and الحَرْبِ, (K,) inf. n. as above, (TA,) (tropical:) He exerted himself to the utmost in vying, or contending for superiority, in speech, and in running, and in war, or battle. (K, TA.) ― -b4- And راجم عَنْهُ, (K,) or عَنْ قَوْمِهِ, (S,) (tropical:) He defended him, or his people; or spoke, or pleaded, or contended, in defence of him, or of them: (S, K, TA:) and so دَارَى. (TA.)

تراجموا بَالحِجَارَةِ
6 تراجموا بَالحِجَارَةِ ذ They threw, or cast, stones, one at another; or vied, or contended for superiority, in throwing, or casting, stones, one at another: (S, TA:) and ↓ ارتجموا signifies the like of this. (IAar, TA. [See also 3.]) ― -b2- [Hence,] تراجمت الاـِبِلُ: see 8. ― -b3- And تراجموا بِالكَلَامِ (tropical:) They reviled one another; or vied in reviling one another. (TA. [See, again, 3.])

8 اـِرْتَجَمَ see 6. ― -b2- [Hence,] ارتجمت الاـِبِلُ, and ↓ تراجمت, (assumed tropical:) The camels beat [or battered] the ground (رَجَمَتِ الأَرْضَ) with their feet: or went heavily, without slowness. (TA.) [See مِرْجَمٌ: and see also 1, in two places.] ― -b3- And ارتجم (assumed tropical:) It (a thing) lay one part upon another; was, or became, heaped, or piled, up, or together, or accumulated, one part upon, or overlying, another; (Aboo-Sa'eed, K, TA;) as also ارتجن. (Aboo-Sa'eed, TA.)

جَآءَتْ تَسْتَرْجِمُ النَّبِىَّ
10 جَآءَتْ تَسْتَرْجِمُ النَّبِىَّ ذ , said of a woman [who had committed adultery], means She came asking the Prophet for الرَّجْم [i. e. to be stoned.] (TA.)

تَرْجَمَ كَلَامَهُ
Q. Q. 1 تَرْجَمَ كَلَامَهُ ذ He interpreted, or explained in another language, his speech. (S.) See art. ترجم.

رَجْمٌ
رَجْمٌ ذ , an inf. n. [of 1, q. v.], used as an appellative, (Bd in lxvii. 5,) A thing that is thrown, or cast, like as is a stone: pl. رُجُومٌ. (Bd ib., and K.) Hence, in the Kur (ubi suprà), وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ And we have made them things to be cast at the devils; meaning shooting stars: [see also رُجُمْ:] or, as some say, we have made them to be [means of] conjectures to the devils of mankind; i. e., to the astrologers. (Bd, TA. [See another explanation in the first sentence of this art.]) -A2- Also A friend; or a true, or sincere, friend; or a special, or particular, friend; syn. خَلِيلٌ: and a cup-companion, or compotator. (Th, K.) See also the last signification in the next paragraph.

رَجَمٌ
رَجَمٌ ذ Stones (Msb, TA) that are placed upon a grave. (TA.) ― -b2- And hence, (Msb, TA,) A grave; (S, Msb, K, TA;) because stones are collected together upon it; (Msb;) as also ↓ رَجْمَةٌ and ↓ رُجْمَةٌ: (K:) the pl. of رَجَمٌ is أَرجَامٌ: you say, هٰذِهِ أَرْجَامُ عَادٍ These are the graves of [the tribe of] 'ءd: (TA:) and ↓ رُجْمَةٌ, of which the pl. is رُجَمٌ and رِجَامٌ, signifies also, like as does ↓ رُجُمٌ, stones, (K,) or high stones, (TA,) that are set up upon a grave: (K, TA:) or both these signify a sign [that is set up upon a grave; or a tombstone: see 2] : (K:) or the former of them (رُجْمَةٌ) signifies stones collected together, (Lth, Msb, TA,) as though they were the graves of [the tribe of] 'ءd; (Lth, TA;) and its pl. is رِجَامٌ: (Msb:) or it is sing. of رُجَمٌ and رِجَامٌ which signify large stones, less then [such as are termed] رِضَام, (S,) or like رِضَام, (TA,) sometimes collected together upon a grave to form a gibbous covering to it. (S.) ― -b3- Also (i. e. رَجَمٌ) A well. (K.) ― -b4- And A [kind of oven such as is called] تَنُّور [q. v.]. (K.) ― -b5- And i. q. جُفْرَةٌ, with جيم, accord. to the K, i. e. A round space in the ground: or, as in other lexicons, حُفْرَةٌ [meaning a hollow, or cavity, in the ground, made by digging, or natural]. (TA.) -A2- Also Brothers, or brethren: [a quasipl. n.:] sing., accord. to Kr, ↓ رَجْمٌ and رَجَمٌ; [so that the latter is used as a sing. and as a pl.;] but (ISd says, TA) I know not how this is. (K, TA.) [See also رَجْمٌ.]

رُجُمٌ
رُجُمٌ ذ The [shooting] stars that are cast [at the devils; like رُجُومٌ, as explained by some, pl. of رَجْمٌ, q. v.]. ― -b2- See also the second sentence of the next preceding paragraph.

رَجْمَةٌ
رَجْمَةٌ ذ : see رَجَمٌ, second sentence. ― -b2- [It is applied in the present day to Any heap of stones thrown together or piled up.] ― -b3- Also A [kind of turret, such as is called] مَنَارَة, like a بَيْت [i. e. tent, or house, &c.], around which they used to circuit: a poet says,
↓ كَمَا طَافَ بِالرَّجْمَةِ المُرْتَجِمْ
[Like as when he who beat the ground circuited around the رجمة]. (TA.) ― -b4- رجمة [thus written, but perhaps it is ↓ رُجْمَةٌ,] is also sing. of رِجَام signifying [Hills, or mountains, &c., such as are called] هِضَاب [pl. of هَضْبَةٌ]. (AA, TA.)

رُجْمَةٌ
رُجْمَةٌ ذ : see رَجَمٌ, second sentence, in two places: ― -b2- and see also رَجْمَةٌ. ― -b3- Also The hole, den, or subterranean habitation, of the hyena. (S, K.) ― -b4- And A thing by means of which a palm-tree that is held in high estimation is propped; (K;) also called رُجْبَةٌ; i. e. a kind of wide bench of stone or brick (دُكَّانٌ) against which the palm-tree leans; as is said by Kr and AHn: the م is said to be a substitute for ب; or, as ISd thinks, the word is a dial. var., like رُجْبَةٌ. (TA.)

رِجَامٌ
رِجَامٌ ذ i. q. مِرْجَاسٌ; (S, K;) i. e. A stone which is tied to the end of a rope, and which is then let down into a well, and stirs up its black mud, after which the water is drawn forth, and thus the well is cleansed: (TA:) sometimes it is tied to the extremity of the cross piece of wood of the bucket, in order that it may descend more quickly. (S, K.) ― -b2- Also A thing that is constructed over a well, and across which is then placed the piece of wood for the bucket. (AA, K.) And [the dual] رِجَامَانِ Two pieces of wood that are set up over a well, (S, K, TA,) at its head [or mouth], (S, TA,) and upon which is set the pulley, (S, K, TA,) or some similar thing by means of which one draws the water. (TA.) ― -b3- Also a pl. of رُجْمَةٌ. (S, Msb, K.)

رَجُومٌ
رَجُومٌ ذ : see the next paragraph.

رَجِيمٌ
رَجِيمٌ ذ and ↓ مَرْجُومٌ Thrown at, or cast at, with stones. (S.) The former is said to be applied to the devil because he is cast at (مرجوم) with [shooting] stars. (TA.) [In the MA, ↓ رَجُومٌ, as well as رَجِيمٌ, is explained as signifying Stoned: but it is probably a mistranscription for مَرْجُومٌ.] ― -b2- Slain [in any manner, but generally meaning put to death by being stoned]. (S.) لَتَكُونَنَّ مِنَ المَرْجُومِينَ, in the Kur [xxvi. 116], is explained as meaning Thou shalt assuredly be of those slain in the most evil manner of slaughter: (TA:) or the meaning is, of those smitten with stones: or, (assumed tropical:) reviled. (Bd, Jel.) ― -b3- Also the former, (tropical:) Cursed, or accursed; and in this sense, i. e. بِاللَّعْنَةِ ↓ مَرْجُومٌ, applied to the devil. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) Reviled; [and so ↓ مَرْجُومٌ, as shown above;] and in this sense, also, said to be applied to the devil: and so in the two senses here following. (TA.) ― -b5- (assumed tropical:) Driven away; expelled; put, or placed, at a distance, away, or far away. (TA.) ― -b6- And (assumed tropical:) Cut off from friendly or loving communion or intercourse; forsaken; or abandoned. (TA.)

رَجِيمَةٌ
رَجِيمَةٌ ذ sing. of رَجَائِمُ, which signifies Mountains at which stones are cast [app. from some superstitious motive, as is done by Arabs in the present day]. (TA.)

تَرْجَمَةٌ
تَرْجَمَةٌ رجم ترجم ترجمه ترجمة ; pl. تَرَاجِمُ: see art. ترجم.

تَرْجُمَانٌ
تَرْجُمَانٌ رجم ترجمان and تُرْجُمَانٌ and تَرْجَمَانٌ; pl. تَرَاجِمُ and تَرَاجِمَةٌ: see art. ترجم.

مِرْجَمٌ
مِرْجَمٌ ذ (tropical:) A horse that beats [or batters] the ground (يُرْجُمُ فِى الأَرْضِ, S, or يَرْجُمُ الأَرْضَ, K) with his hoofs: (S, K:) or that is as though he did thus: (TA:) or that runs vehemently: (Ham p. 158:) applied also in the first sense to a camel; implying commendation: or, as some say, heavy, without slowness. (TA.) And (tropical:) A strong man: as though his enemy were cast at with him: (S, K:) or a defender of his جِنْس [i. e. hind, or kindred by the father's side]. (A, TA.) IAar says, A man pushed another man, whereupon he [the latter] said, لَتَجِدَنِّى ذَا مَنْكِبٍ مِرْجَمٍ وَرُكْنٍ مِدْعَمٍ (assumed tropical:) [Thou shalt assuredly find me to be one having a strong shoulder-joint and a stay that is a means of support]. (TA: but there written without any syll. signs.) لِسَانٌ مِرْجَمٌ means (assumed tropical:) A tongue copious in speech; or chaste, or perspicuous, therein; or eloquent: and strong, or potent. (TA. See also 1, last sentence but one.)

مِرْجَمَةٌ
مِرْجَمَةٌ ذ i. q. قَذَّافَةٌ [or قُذَّافَةٌ, which means A sling; and مِرْجَامٌ, q. v., app. signifies the same]: pl. مَرَاجِمُ. (TA.)

مُرَجَّمٌ
مُرَجَّمٌ ذ A narrative, or story, of which one is not to be made to know the real state: (S, K, TA:) or, as in some of the copies of the S, of which one knows not, or will not know, whether it be true or false: (TA:) or respecting which conjectures are formed. (Ham p. 494.)

مِرْجَامٌ
مِرْجَامٌ ذ [app. A sling; like مِرْجَمَةٌ;] a thing with which stones are cast; (K, TA;) i. q. قَذَّافٌ [q. v.]: pl. مَرَاجِيمُ. (TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) A camel that stretches out his neck in going along: or that goes strongly, or vehemently; (K, TA;) as though beating the pebbles (كَأَنَّهُ يُرْجُمُ الحَصَى) with his feet. (TA.)

مَرْجُومٌ
مَرْجُومٌ ذ : see رَجِيمٌ, in three places.

مَرَاجِمُ
مَرَاجِمُ ذ pl. of مِرْجَمَةٌ [q. v.]. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) Foul words: (M, K: *) a pl. of which no sing. is mentioned. (TA.)

مُرَاجِمٌ
مُرَاجِمٌ ذ One casting [stones] at thee, thou casting at him. (Har p. 567.)

مُرْتَجِمٌ
مُرْتَجِمٌ ذ : see رَجْمَةٌ.

مُتَرْجِمٌ
مُتَرْجِمٌ ذ : see art. ترجم.

### Türkçe

**رَجْمٌ**
1 **رَجْمٌ** ذ taşların atılması yahut fırlatılması demektir: (S, K:) bu onun aslî mânasıdır: (S, TA:) **رَجَمَهُ**, muzârîsi **رَجُمَ**, mastarı **رَجْمٌ**, (S, Msb, TA,) “Ona taş attı yahut taş fırlattı; yahut onu taşla taşladı” dersin: (S, TA:) yahut **رَجَم** ile, yani taşlarla, ona vurdu yahut onu dövdü: (Msb:) ve **رُجُومٌ**, mastar olarak, **رَجْمٌ** ile eşanlamlıdır: böylece bazıları, Kur’ân’da [lxvii. 5] **وَجْعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ** [“Ve onları şeytanlara atışlar kıldık”; yani, meleklerin sözlerini işitmek için en aşağı göğün altında gizlice dinleyen şeytanlara atıldığına inanılan kayan yıldızlar] sözünü böyle açıklar: fakat aşağıda, **رَجْمٌ** maddesinde, başka açıklamalara bak. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı, (S, TA,) öldürme fiili [herhangi bir tarzla; fakat genellikle taşlayarak, yani taşlayarak öldürme]. (S, K.) Nitekim **رَجْمُ الثَّيِّبَيْنِ اـِذَا زَنَيَا** [“Zina ettiklerinde iki evlinin öldürülmesi yahut taşlanması”] ifadesinde böyledir. (TA.) ― -b3- [(mecazî sayılan:) ayaklarla yeri dövme fiili.] Deve hakkında **يَرْجُمُ الأَرْضَ** (mecazî sayılan:) [“Yeri döver”], yani ayaklarıyla, denir; bu övgü ifade eder: (TA:) at hakkında da böyle denir; (K;) yahut **يُرْجُمُ فِى الأَرْضِ**. (S.) Ve ayrıca **جَآءَ يَرْجُمُ** denir; mânası (mecazî sayılan:) [“Yeri döverek geldi”; yahut] şiddetli ve hızlı bir koşuşla geçip gitmektir. (Lh, K, * TA.) [8’e de bak.] ― -b4- (mecaz:) lânet etme fiili. (K, TA.) ― -b5- (mecazî sayılan:) sövme fiili. (K, TA.) Kur’ân’da xix. 47’deki **لَأَرْجُمَنَّكَ**, (mecazî sayılan:) “Sana mutlaka söveceğim” demektir: (Bd, Jel, TA: bu paragrafta aşağıda başka bir açıklamaya da bak:) yahut “Sana mutlaka taş atacağım”, (Bd, Jel,) ta ki ölesin yahut benden uzaklaşıp gidesin. (Bd.) Ve **رَجَمْتُهُ بِالقَوْلِ** dersin; mânası (mecazî sayılan:) “Ona karşı çirkin yahut kötü söz söyledim”dir. (Msb.) [**رَجَبَهُ**’ye de bak.] ― -b6- (mecazî sayılan:) uzaklaştırma; kovma; uzak bir yere koyma yahut yerleştirme fiili. (K.) ― -b7- (mecazî sayılan:) dostça yahut sevgiye dayalı ünsiyetten/ilişkiden kesme; terk etme; yahut bırakma fiili. (K.) ― -b8- Ayrıca [taş atmaya benzetilerek; çünkü taş atmada hedefe isabetten emin olunmaz,] **قَذْفٌ** (K, TA) **بِالغَيْبِ** (mecazî sayılan:) [gizli olan yahut konuşana henüz açığa çıkmamış olan hakkında konuşma ve tahminde bulunma] demektir; (TA;) yahut zanna dayanarak konuşmaktır: (S, TA:) ve (K, TA) bazıları (TA) bunun **غَيْبٌ** ile eşanlamlı olduğunu söyler [yani (mecazî sayılan:) şüphe]: (K, TA: [CK’de **العَيْبُ** yanlışlıkla **الغَيْبُ** yerine konmuştur:] ve **ظَنٌّ** [yani (mecazî sayılan:) kanaat getirme yahut tahmin etme]. (K, TA.) **رَجَمَ بِالغَيْبِ** denir; (mecazî sayılan:) “Bilmediği şey hakkında konuştu” demektir. (Ham s. 494.) Ve **رَجَمَ بِالظَّنِّ** (Z, TA) (mecazî sayılan:) “Zanna dayanarak konuştu” demektir: (MA:) yahut “tahmin etti yahut kanaat yürüttü”dür. (Bd, xviii. 21.) Bundan dolayı **قَالَهُ رَجْمًا** (mecazî sayılan:) “Onu tahminen söyledi” demektir. (Z, TA.) Yine bundan dolayı, (TA,) Kur’ân’da [xviii. 21] **رَجْمًا بَالغَيْبِ**, (S, TA,) (mecazî sayılan:) [gizli yahut bilinmeyen hakkında tahminen konuşmak; S ve TA’da işaret edildiği üzere; yahut] kendilerinden gizli bir hususta tahminde bulunmak demektir. (Jel.) Ayrıca **قَالَ رَجْمًا بِالغَيْبِ** denir; yani (mecazî sayılan:) delilsiz ve burhansız olarak tahminen söyledi [yahut kendisinden gizli olan yahut kendisinin bilmediği şey hakkında konuştu]. (Msb.) Ve **صَارَ رَجْمًا لَا يُوقَفُ عَلَى حَقِيقَةِ أَمْرِهِ** (mecazî sayılan:) [hakikatine vâkıf olunmayan bir işin tahmin konusu hâline geldi] demektir. (S, TA.) Ve Kur’ân’da [xix. 47] **لَأَرْجُمَنَّكَ** (yukarıda iki açıklaması zikredilmiş olan) [bazılarına göre] “Senden hoşlanmadığın yahut nefret ettiğin şeyi, [benden] gizli olan yahut [benim] bilmediğim şey hakkında konuşarak, mutlaka senin hakkında söyleyeceğim” demektir. (TA.) ― -b9- **لِسَانٌ يُرْجُمُ** [eğer son kelime aşağıdaki **مِرْجَمٌ** yerine yanlış yazım değilse, ona bak,] “konuşmada iffetli yahut açık-seçik ve bol bir dil” demektir. (Msb, ترجم maddesinde.) ― -b10- Ayrıca bir sonraki paragrafın üç yerinde de bak.

**رجّم القَبْرَ**
2 **رجّم القَبْرَ** ذ, mastarı **تَرْجِيمٌ**, “kabir üzerine **رُجَم** koydu” demektir [yani, ona tümsek bir örtü yapmak için büyük taşlar]. (TA.) ‘Abd-Allah İbn-Mughaffal’den bir rivayette, onun şöyle dediği nakledilir: **لَا تُرَجِّمُوا قَبْرِى**, yani “kabrimin üzerine **رُجَم** koymayın”; bununla, kabri yerle bir, tümseksiz ve yükseltilmemiş yapsınlar diye kastetmiştir: fiil böylece şeddeli olarak doğrudur: fakat hadis rivayet edenler **↓ لا تَرْجُمُوا قبرى** derler: (S:) [ve denilmiştir ki] **القَبْرَ ↓ رَجَمَ**, (K, TA,) muzârîsi **رَجُمَ**, mastarı **رَجْمٌ**, (TA,) **عَلَّمَهُ** mânasına gelir, (K,) yani “kabre bir nişan taşı koydu”: (TK:) yahut “kabir üzerine **رِجَام** koydu”dur [**رُجَم** gibi, **رُجْمَة**’nin çoğulu]: (K:) yahut Ebû Bekr’e göre **لَا قَبْرِى ↓ تَرْجُمُوا** “kabrimde ağıt yakmayın” demektir; yani orada yakışıksız olanı söylemeyin; çünkü **الرَّجْمُ** “sövme fiili” mânasına gelir. (TA.)

**مُرَاجَمَةٌ**
3 **مُرَاجَمَةٌ** ذ [aslî kabulünde] karşılıklı taş atma yahut taş fırlatma; yahut taş atmada yahut fırlatmada üstünlük için yarışma yahut çekişme demektir. (Mgh. [6’ya da bak.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecazî sayılan:) karşılıklı sövme fiili; yahut sövmede yarışma; yahut **مُرَاجَمَةٌ بِالكَلَامِ** böyledir. (TA. [Yine 6’ya bak.]) ― -b3- Ve **رَاجم فِى الكَلَامِ**, ve **العَدْوِ**, ve **الحَرْبِ**, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) (mecaz:) “sözde, koşuda ve savaşta/battle’da üstünlük için yarışmada yahut çekişmede son derece gayret etti” demektir. (K, TA.) ― -b4- Ve **راجم عَنْهُ**, (K,) yahut **عَنْ قَوْمِهِ**, (S,) (mecaz:) “onu yahut kavmini savundu; yahut onun yahut onların savunması için konuştu, müdafaa etti, çekişti” demektir: (S, K, TA:) ve **دَارَى** da böyledir. (TA.)

**تراجموا بَالحِجَارَةِ**
6 **تراجموا بَالحِجَارَةِ** ذ “birbirlerine taş attılar yahut taş fırlattılar; yahut birbirlerine taş atmada yahut fırlatmada üstünlük için yarıştılar yahut çekiştiler” demektir: (S, TA:) ve **↓ ارتجموا** da bunun benzerini ifade eder. (IAar, TA. [3’e de bak.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] **تراجمت الاـِبِلُ**: 8’e bak. ― -b3- Ve **تراجموا بِالكَلَامِ** (mecaz:) “birbirlerine sövdüler; yahut birbirlerine sövmede yarıştılar” demektir. (TA. [Yine 3’e bak.])

8 **اـِرْتَجَمَ**: 6’ya bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **ارتجمت الاـِبِلُ**, ve **↓ تراجمت**, (mecazî sayılan:) “develer ayaklarıyla yeri (**رَجَمَتِ الأَرْضَ**) dövdüler [yahut hırpaladılar]”; yahut “ağır ağır yürüdüler, fakat yavaşlık olmaksızın” demektir. (TA.) [**مِرْجَمٌ**’e bak; ve ayrıca 1’in iki yerindeki açıklamalara da bak.] ― -b3- Ve **ارتجم** (mecazî sayılan:) “(bir şey) bir kısmı diğer kısmı üzerine yattı; bir kısmı diğer kısmı üzerine gelecek şekilde yığıldı yahut birikti; üst üste toplandı” demektir; (Aboo-Sa'eed, K, TA;) **ارتجن** de böyledir. (Aboo-Sa'eed, TA.)

**جَآءَتْ تَسْتَرْجِمُ النَّبِىَّ**
10 **جَآءَتْ تَسْتَرْجِمُ النَّبِىَّ** ذ, zina etmiş bir kadın hakkında söylenir; mânası “Peygamber’den **الرَّجْم** istedi [yani taşlanmayı]”dır. (TA.)

**تَرْجَمَ كَلَامَهُ**
Q. Q. 1 **تَرْجَمَ كَلَامَهُ** ذ “sözünü başka bir dilde tefsir etti yahut açıkladı” demektir. (S.) **ترجم** maddesine bak.

**رَجْمٌ**
**رَجْمٌ** ذ, (1’in mastarı [ona bak]) isim olarak kullanıldığında, (Bd, lxvii. 5,) “taş gibi atılan yahut fırlatılan bir şey” demektir: çoğulu **رُجُومٌ**. (Bd, aynı yer, ve K.) Bundan dolayı Kur’ân’da (yukarıda geçtiği üzere) **وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ** “ve onları şeytanlara atılan şeyler kıldık”; yani kayan yıldızlar: [**رُجُمْ**’e de bak:] yahut bazılarına göre “ins şeytanlarına [yani] müneccimlere, tahminler [vasıtaları] kıldık” demektir. (Bd, TA. [Bu maddenin ilk cümlesindeki başka açıklamaya bak.]) -A2- Ayrıca “bir dost”; yahut “gerçek yahut samimi bir dost”; yahut “hususî bir dost”; eşanlamlısı **خَلِيلٌ**: ve “içki arkadaşı” demektir. (Th, K.) Bir sonraki paragraftaki son mânaya da bak.

**رَجَمٌ**
**رَجَمٌ** ذ kabir üzerine konulan taşlar demektir. (Msb, TA) (TA.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (Msb, TA,) “kabir” demektir; (S, Msb, K, TA;) çünkü onun üzerinde taşlar toplanır; (Msb;) **↓ رَجْمَةٌ** ve **↓ رُجْمَةٌ** da böyledir: (K:) **رَجَمٌ**’in çoğulu **أَرجَامٌ**’dır: **هٰذِهِ أَرْجَامُ عَادٍ** “Bunlar ‘Âd’ın kabirleridir” dersin: (TA:) ve çoğulu **رُجَمٌ** ve **رِجَامٌ** olan **↓ رُجْمَةٌ**, **↓ رُجُمٌ** gibi, kabir üzerine dikilen taşlar demektir: (K, TA:) yahut her ikisi de kabir üzerine dikilen bir alâmet [yahut mezar taşı: 2’ye bak] demektir: (K:) yahut bunların ilki (**رُجْمَةٌ**) toplanmış taşlar demektir, (Lth, Msb, TA,) sanki ‘Âd’ın kabirleriymiş gibi; (Lth, TA;) ve onun çoğulu **رِجَامٌ**’dır: (Msb:) yahut o, **رُجَمٌ** ve **رِجَامٌ**’ın tekilidir; bunlar, **رِضَام** denilenlerden daha küçük büyük taşlar demektir, (S,) yahut **رِضَام** gibi, (TA,) bazen kabir üzerinde tümsek bir örtü yapmak için toplanır. (S.) ― -b3- Ayrıca (yani **رَجَمٌ**) “kuyu” demektir. (K.) ― -b4- Ve [**تَنُّور** denilen türden] bir fırın demektir. (K.) ― -b5- Ve K’ye göre **جُفْرَةٌ** (جيم ile) ile eşanlamlıdır; yani yerde yuvarlak bir yer: yahut diğer sözlüklerde **حُفْرَةٌ** [yani kazmakla yahut tabii olarak meydana gelmiş yerde bir oyuk yahut çukur]. (TA.) -A2- Ayrıca “kardeşler” demektir: [tekili zikredilmeyen bir cem‘ isim:] Kr’ye göre tekili **↓ رَجْمٌ** ve **رَجَمٌ**’dır; [böylece ikincisi hem tekil hem çoğul olarak kullanılır;] fakat (ISd der ki, TA) bunun nasıl olduğunu bilmiyorum. (K, TA.) [**رَجْمٌ**’e de bak.]

**رُجُمٌ**
**رُجُمٌ** ذ [şeytanlara atılan] kayan yıldızlar demektir [bazılarının açıkladığı üzere **رُجُومٌ** gibi; **رَجْمٌ**’in çoğulu]. ― -b2- Ayrıca bir önceki paragrafın ikinci cümlesine de bak.

**رَجْمَةٌ**
**رَجْمَةٌ** ذ: **رَجَمٌ**’e bak, ikinci cümle. ― -b2- [Günümüzde, üst üste atılmış yahut yığılmış her taş yığınına uygulanır.] ― -b3- Ayrıca [**مَنَارَة** denilen türden] bir kulecik; etrafında tavaf ettikleri bir **بَيْت** gibi: bir şair şöyle der:
**↓ كَمَا طَافَ بِالرَّجْمَةِ المُرْتَجِمْ**
[“Yeri dövenin **الرَّجْمَة** etrafında dolaştığı gibi.”] (TA.) ― -b4- **رجمة** (böyle yazılmıştır; fakat belki **↓ رُجْمَةٌ**’dır) ayrıca **رِجَام**’ın tekilidir; **رِجَام** [**هِضَاب** ( **هَضْبَةٌ**’nin çoğulu) denilen tepeler/dağlar vb.] demektir. (AA, TA.)

**رُجْمَةٌ**
**رُجْمَةٌ** ذ: **رَجَمٌ**’e bak, ikinci cümle, iki yerde: ― -b2- ve ayrıca **رَجْمَةٌ**’ye de bak. ― -b3- Ayrıca sırtlanın deliği, ini yahut yeraltı barınağıdır. (S, K.) ― -b4- Ve yüksek kıymet verilen bir hurma ağacının dayandığı destek; (K;) **رُجْبَةٌ** da denir; yani hurma ağacının yaslandığı geniş bir taş yahut tuğla sedir (**دُكَّانٌ**); Kr ve AHn’nin söylediği üzere: **م**’nin **ب** yerine bedel olduğu söylenir; yahut ISd’nin düşündüğüne göre kelime, **رُجْبَةٌ** gibi bir lehçe varyantıdır. (TA.)

**رِجَامٌ**
**رِجَامٌ** ذ **مِرْجَاسٌ** ile eşanlamlıdır; (S, K;) yani ipin ucuna bağlanan, sonra kuyuya salınan ve onun kara çamurunu karıştıran bir taş; sonra su çekilir ve böylece kuyu temizlenir: (TA:) bazen, daha çabuk insin diye, kovaya ait ahşap enine parçanın ucuna bağlanır. (S, K.) ― -b2- Ayrıca kuyu üzerine yapılan ve üzerine kovanın ahşap parçasının konduğu şeydir. (AA, K.) Ve [tesniyesi] **رِجَامَانِ**, kuyu üzerinde, (S, K, TA,) başında [yahut ağzında], (S, TA,) üzerine makara konulan, (S, K, TA,) yahut su çekmeye yarayan benzeri bir şeyin konduğu iki ahşap parçadır. (TA.) ― -b3- Ayrıca **رُجْمَةٌ**’nin çoğuludur. (S, Msb, K.)

**رَجُومٌ**
**رَجُومٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak.

**رَجِيمٌ**
**رَجِيمٌ** ذ ve **↓ مَرْجُومٌ** “taşla atılan yahut taşla hedef alınan” demektir. (S.) İlki, şeytana, [kayan] yıldızlarla taşlandığı (**مرجوم**) için uygulanır denilmiştir. (TA.) [MA’da **↓ رَجُومٌ** da, **رَجِيمٌ** gibi, “taşlanmış” diye açıklanmıştır; fakat muhtemelen **مَرْجُومٌ** yerine yanlış yazımdır.] ― -b2- “öldürülmüş” [herhangi bir tarzla; fakat genellikle taşlanarak öldürülmüş] demektir. (S.) Kur’ân’da [xxvi. 116] **لَتَكُونَنَّ مِنَ المَرْجُومِينَ**, “en kötü öldürme tarzıyla öldürülenlerden olacaksın” diye açıklanır: (TA:) yahut mânası “taşlarla vurulanlardan”dır: yahut (mecazî sayılan:) “sövülenlerden”. (Bd, Jel.) ― -b3- Ayrıca ilki, (mecaz:) “lânetli yahut mel‘un” demektir; ve bu mânada, yani **بِاللَّعْنَةِ**, şeytana uygulanan **↓ مَرْجُومٌ**. (TA.) ― -b4- Ve (mecazî sayılan:) “sövülmüş”; [ve yukarıda gösterildiği üzere **↓ مَرْجُومٌ** da böyledir;] ve bu mânada da şeytana uygulandığı söylenir: ve burada gelen iki mânada da böyledir. (TA.) ― -b5- (mecazî sayılan:) “uzaklaştırılmış; kovulmuş; uzak bir yere konmuş yahut yerleştirilmiş”. (TA.) ― -b6- Ve (mecazî sayılan:) “dostça yahut sevgiye dayalı ünsiyetten/ilişkiden kesilmiş; terk edilmiş; yahut bırakılmış”. (TA.)

**رَجِيمَةٌ**
**رَجِيمَةٌ** ذ, taş atılan dağlar demek olan **رَجَائِمُ**’in tekilidir [görünüşe göre bir batıl inanç sebebiyle; Arapların günümüzde yaptığı gibi]. (TA.)

**تَرْجَمَةٌ**
**تَرْجَمَةٌ** رجم ترجم ترجمه ترجمة ; çoğulu **تَرَاجِمُ**: **ترجم** maddesine bak.

**تَرْجُمَانٌ**
**تَرْجُمَانٌ** رجم ترجمان ve **تُرْجُمَانٌ** ve **تَرْجَمَانٌ**; çoğulu **تَرَاجِمُ** ve **تَرَاجِمَةٌ**: **ترجم** maddesine bak.

**مِرْجَمٌ**
**مِرْجَمٌ** ذ (mecaz:) toynağıyla yeri (**يُرْجُمُ فِى الأَرْضِ**, S, yahut **يَرْجُمُ الأَرْضَ**, K) döven [yahut hırpalayan] bir at demektir: (S, K:) yahut sanki böyle yapan: (TA:) yahut şiddetle koşan: (Ham s. 158:) ilk mânada deveye de uygulanır; övgü ifade eder: yahut bazılarına göre ağır, fakat yavaşlık olmaksızın. (TA.) Ve (mecaz:) “güçlü bir adam” demektir: sanki düşmanı onunla taşlanıyormuş gibi: (S, K:) yahut kendi **جِنْس**’inin [yani baba tarafından akrabasının] savunucusu. (A, TA.) IAar der ki: Bir adam başka bir adamı itti; bunun üzerine o [itilen] dedi ki: **لَتَجِدَنِّى ذَا مَنْكِبٍ مِرْجَمٍ وَرُكْنٍ مِدْعَمٍ** (mecazî sayılan:) [“Beni, sağlam bir omuz eklemine ve destek olan bir dayanağa sahip biri olarak mutlaka bulacaksın.”] (TA: fakat orada harekesiz yazılmıştır.) **لِسَانٌ مِرْجَمٌ** (mecazî sayılan:) “konuşmada bol; yahut onda iffetli yahut açık-seçik; yahut fasih; ve güçlü yahut etkili bir dil” demektir. (TA. Ayrıca 1’in sondan bir önceki cümlesine de bak.)

**مِرْجَمَةٌ**
**مِرْجَمَةٌ** ذ **قَذَّافَةٌ** ile eşanlamlıdır [yahut **قُذَّافَةٌ**; bu “sapan” demektir; ve **مِرْجَامٌ**, ona bak, görünüşe göre aynı mânadadır]: çoğulu **مَرَاجِمُ**. (TA.)

**مُرَجَّمٌ**
**مُرَجَّمٌ** ذ hakikî durumu bilinmeyecek bir rivayet yahut hikâye demektir: (S, K, TA:) yahut S’nin bazı nüshalarında, doğru mu yanlış mı olduğu bilinmeyen yahut bilinmeyecek olan: (TA:) yahut hakkında tahminler yürütülen. (Ham s. 494.)

**مِرْجَامٌ**
**مِرْجَامٌ** ذ [görünüşe göre bir sapan; **مِرْجَمَةٌ** gibi;] taş atılan bir şeydir; (K, TA;) **قَذَّافٌ** ile eşanlamlıdır [ona bak]: çoğulu **مَرَاجِيمُ**. (TA.) ― -b2- Ve (mecazî sayılan:) yürürken boynunu uzatan bir deve; yahut güçlü yahut şiddetli yürüyen; (K, TA;) sanki ayaklarıyla çakılları dövüyormuş gibi (**كَأَنَّهُ يُرْجُمُ الحَصَى**). (TA.)

**مَرْجُومٌ**
**مَرْجُومٌ** ذ: **رَجِيمٌ**’e bak, üç yerde.

**مَرَاجِمُ**
**مَرَاجِمُ** ذ **مِرْجَمَةٌ**’nin çoğuludur [ona bak]. (TA.) ― -b2- Ayrıca (mecazî sayılan:) “çirkin sözler” demektir: (M, K: *) tekili zikredilmeyen bir çoğuldur. (TA.)

**مُرَاجِمٌ**
**مُرَاجِمٌ** ذ “sen ona taş atarken o da sana taş atan kimse” demektir. (Har s. 567.)

**مُرْتَجِمٌ**
**مُرْتَجِمٌ** ذ: **رَجْمَةٌ**’ye bak.

**مُتَرْجِمٌ**
**مُتَرْجِمٌ** ذ: **ترجم** maddesine bak.
