# رجن — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D9%86/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%86.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رجن

باب الجيم والرّاء والنّون معهما
ج ر ن، ر ج ن، ن ر ج، ن ج ر مستعملات
جرن:
الجرانُ: مُقدَّمُ العنق من مذبح البعير أي منحره فإذا مدَّ عنقه، قيل: ألقى جِرانه بالأرض، قال طرفة:
وأجرِنةٌ لزَّت بدأيٍ مُنضَّدِ
جمعه لَسَعَتِه.
والجَرينُ: موضع البيدر بلغة اليَمن، وعامَّتُهم بكسر الجيم، وناسٌ يسمُّون الموضع الذي يجمعون فيه التَّمر جَريناً، والجميع الجُرُنُ.
والجارِنُ: وَلَدُ الحَيَّة وما لانَ من أولاد الأفاعي.
وأديم جارِنٌ: غليظ مدبُوغٌ بالسَّلم في قول لَبيد:
..... جارِنٌ مَسلُومُ
وتَوبٌ جارِنٌ.
رجن:
الراجِنُ: الألف من الطَّير ونحوه، قال رؤية:
لو لم أكن عَمِلها لم أسكنِ
بها ولم أرجُن بها في الرُّجَّنِ
ورَجَنَ فلانٌ دابَّتَه رَجناً فهي راجنٌ و مَرجُونةٌ إذا أساء علفها حتى هُزِلت مع الحَبسِ.
وارتَجَنتِ الزُّبدَةُ: تفرقَت في المِمخضِ وفسدت.
وارتَجن عليه الأمرُ: اشتَدَّ.
نرج:
النَّورجُ والنَّيرجُ: الذي يُداسُ به الطعام من حَديدٍ أو خشبٍ.
قال زائدة: النَّيرجُ السِّنَّةُ التي يُحرَثُ بها.
ويقال: وأقبلتِ الوحشُ، والدَّوابُّ نَيرجاً، وهو سرعةٌ في تردُّدٍ، قال العجّاج:
طلَّ يُباريها وظلَّت نَيرَجا
والنَّيرجُ أخذه كالسِّحر وليست بسِحرٍ، إنما هو تشبيهٌ وتَلبيسٌ.
نجر:
والنَّجرُ: عمل النجّارِ ونَحتهُ. والنَّجرانُ: خَشبةٌ ندور عليها رِجلُ البابِ، قال:
صَببتُ البابَ في النَّجرانِ حتى		تركتُ البابَ بيس لها صَريرُ
والنَّجيرةُ: سقيفةٌ من خشبٍ لا يخالطها قصبٌ ولا غيره.
ونَجَرتُ فلاناً بيدي، وهو أن تَضُمَّ كفَّك، ثم تخرج بُرجُمةَ الإصبع الوسطى تضربُ رأسهُ بها، فضربُكهُ النَّجرُ.
وشهرُ ناجِزٍ رَجَبٌ، ويقال: كلُّ شهرٍ في صميم الحرِّ ناجِرٌ لأنَّ الإبل تنجُر في ذلك الشَّهرِ، أي يشتدُّ عطشها حتى تَبيسَ جُلودُها، ونَجَرَتِ الإبل فهي نَجرى ونَجارى.
والنَّجيرةُ: طَبيحةٌ من لبنٍ ودقيقٍ تُحسى.
والأنجزُ: مِرساة السَّفينة، وهو اسم عراقيٌّ، ومن أمثالهم: فلانٌ أثقل من أنجَزٍ، وهو أن تؤخذ خشباتٌ فيخالف بين رؤوسِها، وتُشدُّ أوساطها في موضعٍ واحدٍ، ثم يفرغ بينها الرَّصاصُ المُذاب فتصير كأنّها صخرةٌ، ورؤوسُ الخشب ناتئة تشدُّ بها الحِبال ثم ترسل في الماء، فإذا رست، أرست، السَّفينة فأقامت.
والإنجارُ لغةٌ يمانية في الإجّار، وهو السَّطح، وقد يجيءُ في كلامهم: أنّه الحُجرةُ التي على السَّطح.
والنَّجرُ: النَّجارُ وهو أصل الحسب، والمَنبِتُ من كلٍّ كريمٍ أو لئيمٍ قال:
كريمُ النَّجرِ من سلفي نِزارٍ
وتقول العرب: إن نِجارها لواحدٌ أي جِنسُها وأصلها.
ورجلٌ مِنجَرٌ: شديد السَّوقِ، وهو ينجُرُ إبلها أي يسوقها سوقاً شديداً.
قال زائدةُ: رجلٌ مِنجَزُ السّاعدِ إذا ضرب ولكم، ونَجَرته بيدي أي ضربته، والنَّجرةُ: الجنُون.
وقال: النَّجيرةُ: العصيدةُ الرِّخوةُ التي تعمل بلبنٍ حامضٍ مكان الماء.
والنَّجرُ: الكيُّ، ونَجرتُه بالمِكوى.
والنَّجرُ: الضَّربُ والحَبسُ.

### Türkçe

باب **الجيم** ve **الرّاء** ve **النّون**’un ikisiyle birlikte olanı
**ج ر ن**، **ر ج ن**، **ن ر ج**، **ن ج ر** kullanımdadırlar.

**جرن**:
**الجرانُ**: devenin boğazlanma yerinden, yani boğazından boynun ön tarafıdır; boynunu uzattığında “**ألقى جِرانه بالأرض**” denir. Tarafe dedi ki:
وأجرِنةٌ لزَّت بدأيٍ مُنضَّدِ
Onun çoğulu, onun (lafzın) “**لَسَعَتِه**” (vezni/kalıbı) üzerinedir.

**والجَرينُ**: Yemen diliyle harman yeri; onların çoğu **الجيم**’i kesreli okur. Bir topluluk da hurmayı topladıkları yere **جَريناً** adını verir; hepsinin çoğulu **الجُرُنُ**’dur.

**والجارِنُ**: yılanın yavrusu ve engerek yavrularından yumuşak olan.

**وأديم جارِنٌ**: Lebîd’in şu sözünde olduğu üzere, **السَّلم** ile tabaklanmış kalın (deri):
..... جارِنٌ مَسلُومُ
Ve **تَوبٌ جارِنٌ**.

**رجن**:
**الراجِنُ**: kuş ve benzeri şeylerden bin (adet). Ru’ye dedi ki:
لو لم أكن عَمِلها لم أسكنِ
بها ولم أرجُن بها في الرُّجَّنِ

Ve falan kimse binitini **رَجناً** ile **رَجَنَ** eder; o da, hapsetmekle birlikte yemini kötü verip zayıflatıncaya kadar (böyle yaparsa) o binit **راجنٌ** ve **مَرجُونةٌ** olur.

**وارتَجَنتِ الزُّبدَةُ**: yayıkta dağıldı ve bozuldu.

**وارتَجن عليه الأمرُ**: şiddetlendi.

**نرج**:
**النَّورجُ** ve **النَّيرجُ**: yiyeceğin üzerinde çiğnenip ezildiği şey; demirden veya ağaçtandır.

Zâide dedi ki: **النَّيرجُ** onunla sürüm yapılan sabandır.

Ve denir ki: vahşi hayvanlar ve binek hayvanları **نَيرجاً** olarak geldiler; o, gidip gelme içinde bir sürattir. A‘câc dedi ki:
طلَّ يُباريها وظلَّت نَيرَجا

Ve **النَّيرجُ**: onu sihir gibi almasıdır; sihir değildir; ancak o bir benzetme ve bir yanıltmadır.

**نجر**:
**والنَّجرُ**: marangozun işi ve yontması. **والنَّجرانُ**: kapının ayağının üzerinde döndüğü bir tahta. Dedi ki:
صَببتُ البابَ في النَّجرانِ حتى		تركتُ البابَ بيس لها صَريرُ

**والنَّجيرةُ**: kamış veya başka bir şey karışmayan ağaçtan bir sundurma.

Ve **نَجَرتُ** falanı elimle: avucunu birleştirmen, sonra orta parmağın boğumunu çıkarıp onun başına onunla vurmandır; senin ona vuruşun **النَّجرُ**dür.

**وشهرُ ناجِزٍ**: Receb’dir. Ve denir ki: şiddetli sıcağın tam ortasında olan her ay **ناجِرٌ**dir; çünkü o ayda develer **تنجُر**; yani susuzlukları şiddetlenir de derileri kuruyup sertleşinceye kadar (böyle olur). Ve develer **نَجَرَتِ**; onlar **نَجرى** ve **نَجارى**dır.

**والنَّجيرةُ**: süt ve undan (yapılan) bir pişmiş (yemek); içilerek/kaşıkla yutularak yenir.

**والأنجزُ**: geminin demiri; Irakça bir addır. Atasözlerindendir: “Falan kimse **أنجَزٍ**’den daha ağırdır.” O da şudur: tahta parçaları alınır; başları birbirine aykırı (şekilde) yapılır; ortaları tek bir yerde bağlanır; sonra aralarına eritilmiş kurşun dökülür de kaya gibi olur; tahta başları çıkıntılıdır, onlarla ipler bağlanır; sonra suya salınır; demir demirleyince gemiyi demirletir de (gemi) durup kalır.

**والإنجارُ**: **الإجّار** hakkında Yemen lehçesidir; o, damdır/çatıdır. Ve onların sözünde gelebilir: onun, damın üzerindeki oda olduğudur.

**والنَّجرُ**: **النَّجارُ**dır; o, soyun aslı ve her soylu veya aşağılık için menşe’dir. Dedi ki:
كريمُ النَّجرِ من سلفي نِزارٍ

Ve Araplar der ki: “Onun **نِجار**’ı elbette birdir”; yani onun cinsi ve aslı (birdir).

Ve **ورجلٌ مِنجَرٌ**: sevki çok şiddetli olan; o, onların develerini **ينجُرُ**; yani onları şiddetli bir sevkle sürer.

Zâide dedi ki: **رجلٌ مِنجَزُ السّاعدِ**: vurduğunda ve yumruk attığında (böyledir). Ve **نَجَرته** elimle: yani ona vurdum. Ve **النَّجرةُ**: deliliktir.

Ve dedi ki: **النَّجيرةُ**: su yerine ekşi sütle yapılan yumuşak bulamaçtır.

**والنَّجرُ**: dağlamadır; ve onu dağlama demiriyle **نَجرتُه**.

**والنَّجرُ**: vurma ve hapsetmedir.
