# رجو (ر-ج-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Recv kuyunun çevresi demektir

- Harfler: ر - ج - و
- Kur'an'da: 28 geçiş · 27 ayet · 14 sîga
- 7 sözlük

## Sîgalar (14)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَرْجُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Umarlar | 11 | 11 | [2:218](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/2:218.md) |
| [يَرْجُو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88.md) | يَفْعُلُ | Umar | 4 | 4 | [18:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/18:110.md) |
| [أَرْجِهْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%90%D9%87%D9%92.md) | أَفْعِلْهُ | Onu beklet | 2 | 2 | [7:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/7:111.md) |
| [أَرْجَائِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَالِهَا | Onun kenarları | 1 | 1 | [69:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/69:17.md) |
| [تَرْجُو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88.md) | تَفْعُلُ | Umarsın | 1 | 1 | [28:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/28:86.md) |
| [تَرْجُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعُلُونَ | Umarsınız | 1 | 1 | [71:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/71:13.md) |
| [تَرْجُوهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | تَفْعُلُهَا | Onu umarsın | 1 | 1 | [17:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/17:28.md) |
| [تُرْجِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%90%D9%8A.md) | تُفْعِلُ | Bekletirsin | 1 | 1 | [33:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/33:51.md) |
| [مَرْجُوًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | مَفْعُلًا | Umulan | 1 | 1 | [11:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/11:62.md) |
| [مُرْجَوْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | مُفْعَلُونَ | Bekletilenler | 1 | 1 | [9:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/9:106.md) |
| [وَارْجُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعَلُوا | Ve umun | 1 | 1 | [29:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/29:36.md) |
| [وَتَرْجُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَتَفْعُلُونَ | Ve umarsınız | 1 | 1 | [4:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/4:104.md) |
| [وَيَرْجُو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88.md) | وَيَفْعُلُ | Ve umar | 1 | 1 | [39:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/39:9.md) |
| [وَيَرْجُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعُلُونَ | Ve umarlar | 1 | 1 | [17:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/17:57.md) |

## Mücavir kökler — 41 mücavir (168 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 24 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
2. [أسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Örnek
3. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 13 ortak ayet · G² 12 · Kevn, tepe demektir
4. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Buğa boğa demektir
5. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
6. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Uhur ense demektir
7. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
8. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Kanat demektir
9. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · “Yemm” durgun akan su demektir
10. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
11. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
12. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İcl havuz demektir
13. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 14 ortak ayet · G² 6 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
14. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Tilvi toklu demektir
15. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
16. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 8 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
17. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
18. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 10 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
19. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Dane, inek yavrusuna denir
20. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
21. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Ana kapının önündeki bekçidir
22. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
23. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
24. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
25. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
26. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İşiten
27. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
28. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
29. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
30. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hayr : At sürüsü demektir
31. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
32. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Su yosunudur
33. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Gem demektir
34. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
35. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
36. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
37. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
38. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
39. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
40. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir
41. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رجو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (üçüncü harfi illetli) ve mehmûz [رجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3.md) ile anlam geçişli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [أمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%84.md), [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md), [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin kenarı, sınırı, kuyunun ağız ve çevre hattı |
| Çekirdek Özet 2 | Bir sınır veya eşikte durarak geleceğe yönelik ihtimam, çekinme veya arzuyla bekleme |
| Çekirdek Özet 3 | Kesinleşmemiş bir sonuca karşı kayıtsız kalmayıp hesaba katarak yöneliş belirleme |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca pasif ve duygusal temenni anlamında ummak sanıp ihtimam, çekinme ve tehir boyutunu yok saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رج | Sarsılma, eşiğin titreşmesi, kararsızlık ve dalgalanma hali; [رجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC.md), [رجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%81.md), [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) ve [رجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%85.md) köklerinde görülen hareket | و | Çekirdekteki sarsıntı ve kararsızlığı zamansal veya mekânsal bir sınıra doğru uzatarak o kenarda bir amaca bağlanıp bekleme haline dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Zihinsel yönelişi, dikkatin bir hedefe kilitlenmesini ve başlangıç iradesini temsil eder. |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yükü veya gayeyi belirli bir mesafe boyunca taşıma ve hedefe doğru hareket ettirme dinamiğidir. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Taşınan zihinsel dikkatin ve niyetin nihai bir eşiğe veya sonuca sıkıca raptedilmesidir. |
| رجو | Zihnin bir gaye doğrultusunda harekete geçip kendisini gelecekteki bir sınıra veya eşiğe bağlaması | Bireyin bir sınır kenarında durup sonucun gerçekleşmesi adına dikkat, ihtimam ve beklentiyle tutunması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin, özellikle kuyunun ve vadinin kenarı, uç noktası ve sınır hattıdır (رجا البئر). Buradan hareketle o sınırda durup aşağıya veya öteye bakarak bekleme durumunu ifade eder. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî beytinde arının sokmasından çekinmeme, ona aldırış etmeme ve sakınmama anlamında kullanmıştır: إذا لسعته النحل لم يرج لسعها / وخالفها في بيت نوب عوامل |
| Erken Arapça kullanım | Klasik kullanımda hem arzulanan bir şeye kavuşmayı umma hem de gelecekteki tehlikeden çekinip aldırış etme (مبالاة) ile bir işi kenara koyup erteleme (إرجاء) anlamlarında yer almıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Dīvânü’l-Hüzeliyyîn.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde رجو ve onunla iç içe geçmiş olan [رجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3.md) kök matrisi, sınırda durma, kenara çekilme, eşikte bekleme ve bu beklemeden doğan dikkat, endişe veya umut duygusunu taşır. Klasik İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren bazı köklerde titreme, sarsılma ve bu sarsıntıyla birlikte bir olayın akıbetini gözetleme çağrışımı mevcuttur. Süryanice ve diğer Doğu Sami dillerinde de sınır hattında durarak bir hükmün ertelenmesi veya bir sonucun vuku bulmasını bekleme anlam alanı takip edilebilmektedir. Arapça bu kökte somut olarak kuyu kenarını ve nesnelerin uç sınırlarını (أرجاء) korumuş, bu fiziksel kenarda bulunma durumunu insanın zihnen ve amelen bir akıbet karşısında lakayt kalmayıp onu hesaba katarak beklemesi (رجاء) ve bir hükmü askıya alarak kenara koyması (إرجاء) yönünde geliştirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuyu kenarından (رجا) zihni bir sınıra bağlamaya geçiş | Fiziksel kenarda durma hali, bilinmeyenin sınırında ihtimamla bekleme ve erteleme haline dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kenarda bekleme ve sarsıntılı eşik hali | İbranice ve Süryanicedeki bekleme, tehir etme ve çekinme kökleriyle semantik akrabalık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Belirgin fark tespit edilmedi | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir doğrudan bir soydaş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رجو | Anlamlı | Kenar, sınır, umut ve ihtimamla bekleme | Bir sınırda durarak arzu veya çekinmeyle akıbeti gözetleme, erteleme | Hedef köktür, Kur'an'da geçer. |
| [روج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AC.md) | Anlamlı | Tedavül, hareketlilik ve yayılma | Malın veya sözün piyasada revaç bulması, dönüp dolaşması | Hedef kökle ortak hareket ve akış bağı vardır, Kur'an'da geçmez. |
| [جرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%88.md) | Anlamlı | Yavru, küçük meyve ve atılganlık | Canlının küçüğü veya bir işe cesaretle yönelip akma | Çekirdeğin filizlenme yönünü taşır, Kur'an'da geçmez. |
| [جور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B1.md) | Anlamlı | Doğru yoldan sapma ve haddi aşma | Orta çizgiyi bırakıp kenara kayma, zulüm ve meyil | Kenara yönelme bakımından hedef kökle semantik temas taşır, Kur'an'da geçer. |
| [ورج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AC.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmeldir. |
| [وجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B1.md) | Anlamlı | İlaç içirme, mızrak saplama ve korku | Boğaza zorla bir şey akıtma ve içte oluşan korku | Çekinme ve korku anlamı hedef kökün havf boyutuyla benzeşir, Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رجو | Merkez | Geleceğe dönük ihtimamlı beklenti | Sebeplerine sarılarak hem arzu hem de sorumluluk bilinciyle eşikte bekleme halidir. | Kenar, umut, korku ve erteleme ekseninde dengeli yöneliş. |
| [أمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Uzak vadeli arzu ve tasavvur | [أمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%84.md) kökünde daha çok zihinsel kurgu ve uzak geleceğe ait temenni ağırlıktadır; ameli hazırlık şart değildir. | Genellikle vehim ve uzun vadeli emellerle bağdaşır. |
| [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Doğrudan bir menfaate iştah duyma | [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md) kökünde nesneye dönük güçlü bir arzu ve elde etme isteği ön plandadır; çekinme veya saygı unsuru taşımaz. | Somut bir kazancı hırsla arzulama hali. |
| [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) | Komşu | Tehlikeden sakınma ve ürperme | [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) yalnızca zarardan kaçınmayı hedeflerken, رجو bu sakınmayı saygı ve akıbeti hesaba katma biçiminde içerir. | Zarar ihtimaline karşı duyulan doğrudan tedirginlik. |
| [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) | Zıt | Bağlantının tamamen kopması ve kesilme | Beklentinin, ihtimamın ve sonuca dair tüm arayışın kesin olarak sona ermesidir. | Gelecekten ve neticeden el çekme, ümitsizlik hali. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رجو | Kenar, ihtimamlı beklenti, erteleme | Bir sınırda durarak arzu, çekinme veya tehir ile sonucu gözetleme | Kesin |
| Latince | Sperare, expectare | Ummak, gözlemek, beklemek | Geleceğe bakma yönünü karşılar; kökün kuyu kenarı ve korku/ihtimam boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Hope, expect, defer | Ummak, hesaba katmak, ertelemek | Hope arzu yönünü, expect hesaba katmayı, defer ise erteleme türevini karşılar; tek kelimede birleşmez. | Güçlü |
| Almanca | Hoffen, erwarten, aufschieben | Ummak, beklemek, sonraya bırakmak | Erwarten zihinsel beklentiyi ve hesaba katmayı karşılar fakat ontolojik sınır imgesini vermez. | Güçlü |
| Fransızca | Espérer, s'attendre à, différer | Ummak, beklemek, tehir etmek | Gelecekteki bir olasılığı dikkate alma ve bekleme halini aktarır; fiziksel kenar anlamı eksiktir. | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَرْجُونَ / تَرْجُونَ | Rahmet ve mükâfatı amelle umma | İman, hicret ve cihat edenlerin Allah’ın rahmetini aktif bir yönelişle beklemesi; Bakara [2:218](https://lisan.digital/tr/ayet/2:218.md), Nisâ [4:104](https://lisan.digital/tr/ayet/4:104.md). |
| لَا يَرْجُونَ | Ahirete inanmama, hesaba katmama ve umursamama | Yeniden dirilişi, hesap gününü ve Allah’a kavuşmayı ciddiye almayanların hali; Yûnus [10:11](https://lisan.digital/tr/ayet/10:11.md), Furkân [25:40](https://lisan.digital/tr/ayet/25:40.md), Nebe [78:27](https://lisan.digital/tr/ayet/78:27.md). |
| لَا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَارًا | Korkmama, saygı ve ihtimam göstermeme | Allah’ın büyüklüğünden çekinmeme, O’na gereken saygıyı ve dikkati göstermeme; Nûh [71:13](https://lisan.digital/tr/ayet/71:13.md). |
| أَرْجِهْ / تُرْجِي | Sonraya bırakma, erteleme ve askıya alma | Hz. Mûsâ’nın durumunun tehir edilmesi veya eşler arasındaki nöbetin ertelenmesi; A‘râf [7:111](https://lisan.digital/tr/ayet/7:111.md), Şuarâ [26:36](https://lisan.digital/tr/ayet/26:36.md), Ahzâb [33:51](https://lisan.digital/tr/ayet/33:51.md). |
| مُرْجَوْنَ | Hükmü ertelenenler, askıda tutulanlar | Haklarındaki nihai ilahi karar henüz açıklanmayıp ertelenen kimseler; Tevbe [9:106](https://lisan.digital/tr/ayet/9:106.md). |
| أَرْجَائِهَا | Mekânın kenarları, uç sınırları | Göğün yarılıp meleklerin onun sınır boylarında durması tasviri; Hâkka [69:17](https://lisan.digital/tr/ayet/69:17.md). |
| مَرْجُوًّا | Kendisinden hayır beklenen, ümit bağlanan | Bir toplumun geleceğine dair olumlu beklenti beslediği şahsiyet; Hûd [11:62](https://lisan.digital/tr/ayet/11:62.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-amel ilişkisi ve mürciye fırkası | Büyük günah işleyenin durumunu erteleme (ircâ) ile havf ve recâ dengesi tartışılmıştır. | Ameli imandan sonraya bırakma veya ilahi affı aktif sorumlulukla bekleme. |
| Fıkıh | Hükümlerin tehir edilmesi ve mükellefiyet | Borcun veya davanın ertelenmesi, bir fiilin neticesinin askıya alınması halleri incelenir. | Hukuki kararın veya hakkın infazını bir süre için kenara koyup bekletme. |
| Tefsir | Ahirete kavuşma ve ilahi heybeti hesaba katma | Kökün umut ile korku/saygı arasındaki çift kutuplu yapısı ayet bağlamlarında çözümlenir. | Ahireti umursama, Allah’ın azabından sakınma ve rahmetini amelle arama. |
| Hadis | Kul ile Rab arasındaki niyet bağı | Kulun Allah hakkındaki zannı, recâ kapısının genişliği ve son nefeste recânın galebesi. | Yeis duygusunu kırıp kulun yönünü sürekli açık tutan bilinçli güven hali. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul ile yaratıcı arasındaki ontolojik bağ | Havf ile dengelenmiş aktif recâ | Yeisi engelleyip amele süreklilik kazandırma | Kul, akıbetin sınırında durarak hem ilahi azaptan çekinir hem de rahmeti arayarak amel üretir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve yöntem | Hipotezin tahkik edilmek üzere askıya alınması | Kesinleşmemiş veriyi hemen reddetmeyip tehir etme | Bir önermenin doğruluğu veya yanlışlığı kesinleşene kadar onu kenarda tutup incelemeyi sürdürme. | Güçlü |
| Siyasi | Hüküm ve kriz yönetimi | Kararın ertelenmesi ve tahkikat alanı açma | Toplumsal gerilimi zamana yayarak suhuletle çözme | Ani yargılamadan kaçınıp tarafların durumunu bir süre kenara alarak netleşmeyi bekleme siyaseti. | Güçlü |
| İktisadi | Yatırım ve gelecek tasarrufu | Risk yönetimi ve getiri beklentisi | Sermayeyi atıl bırakmayıp gelecekteki faydayı gözeterek bağlama | Çabaya dayalı bir yatırım yaparak sonucun bereketini ihtiyat ve öngörüyle bekleme disiplini. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sınır değer koşulu ve beklenen değer (boundary condition / expected value) | Bir sistemin sınır hatlarında tanımlanan değerler (أرجاء) ve olasılık dağılımında gerçekleşmesi öngörülen nihai sonucun matematiksel olarak gözetilmesiyle tam örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Beklenti teorisi ve ertelenmiş tatmin (deferred gratification) | Bireyin anlık haz yerine gelecekteki daha yüksek bir amacı hesaba katarak bugünkü davranışını şekillendirmesi ve nihai yargıyı sabırla beklemesi sürecidir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca hiçbir sorumluluk ve eylem gerektirmeyen pasif bir temenni veya kuru bir iyimserlik derekesine indirilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; fiziksel kenarı (sınırı), gelecekteki hesabı ciddiye alıp çekinmeyi (ihtimam/korku), amel ederek rahmeti arzulamayı ve gerektiğinde hükmü kenara alıp ertelemeyi kuşatan dinamik bir eşik bilincidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Recâyı amelsiz kuru bir umuda indirgemek, Kur'an'da inkârcılar için kullanılan "Allah'a kavuşmayı hesaba katmazlar/umursamazlar" uyarısını anlamsızlaştırır; ayrıca ircâ kavramını ilahi adaletten kopuk bir sorumsuzluk zeminine kaydırır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın gayb ve ahiret karşısındaki temel zihinsel ve pratik tavrını belirler; hesaba katma, ciddiye alma ve amelle bekleme bilincini inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret sorumluluğunu reddeden inkârcıların psikolojisini anlatan ayetlerde, müminlerin cihat ve hicretle rahmeti aradıkları pasajlarda ve hükmün ertelendiği kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Umudun eylemsiz bir duygu olduğu zannını yıkar; dinin ciddiye alınmamasını (لا يرجون) tanımlayarak saygı, çekinme ve beklentinin aynı kökte birleştiğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kuyunun veya nesnenin kenarı, çeperi, uç sınır hattı.
- Soyut anlam: Bir sınır veya eşik boyunda durarak gelecekteki sonuca dikkat, ihtimam, çekinme veya arzu ile yönelip bekleme hali.
- Sistematik karşılık: Kesinleşmemiş bir akıbet karşısında lakayt kalmayıp bugünkü eylemleri o sınır değerin hesabına bağlama ve hükmü gerekirse tehir etme mekanizması.
- LaTeX modeli: $$E = f(B, A, T)$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $E$, geleceğe dönük aktif beklenti ve ihtimam halini temsil eder. Bu durum üç temel bileşenin fonksiyonudur: $B$ sistemin sınır veya eşik değerini, $A$ bu sınıra dönük aktif amel ve yönelişi, $T$ ise hükmün veya sonucun tehir edilip zamana yayılan gözetim sürecini simgeler. Kökün içerdiği kenar, amelli umut ve erteleme dinamikleri tek bir yapıda modellenmiştir.

## Geçtiği ayetler (27 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AC%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:218](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/2:218.md) — يَرْجُونَ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَةَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Muhakkak ki, iman edenler, hicret edip de Allah yolunda savaşanlar; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/4:104.md) — وَتَرْجُونَ · يَرْجُونَ

وَلَا تَهِنُوا فِي ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): O kavmi aramakta gevşek davranmayın. Siz, acı çekiyorsanız onlar da sizin çektiğiniz gibi acı çekiyorlar. Halbuki siz; Allah’tan onların beklemedikleri şeyleri bekliyorsunuz. Ve Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Araf 7:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/7:111.md) — أَرْجِهْ

قَالُوا أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَأَرْسِلْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Onu ve kardeşini alıkoy, şehirlere toplayıcılar yolla.

### [Tevbe 9:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/9:106.md) — مُرْجَوْنَ

وَآخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَإِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Diğer bir kısmı da Allah’ın emrine bırakılmışlardır; ya onlara azab eder veya tevbelerini kabul eder. Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

### [Yunus 10:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/10:7.md) — يَرْجُونَ

إِنَّ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَرَضُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاطْمَأَنُّوا بِهَا وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ آيَاتِنَا غَافِلُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Bize kavuşmayı ummayanlar, dünya hayatından hoşnud olup ona bağlananlar ve ayetlerimizden habersiz bulunanlar;

### [Yunus 10:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/10:11.md) — يَرْجُونَ

وَلَوْ يُعَجِّلُ اللَّهُ لِلنَّاسِ الشَّرَّ اسْتِعْجَالَهُمْ بِالْخَيْرِ لَقُضِيَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ فَنَذَرُ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ

Meal (IK): Eğer Allah insanlara hayrı çarçabuk istedikleri gibi, şerri de süratle verseydi, süreleri hemen bitmiş olurdu. İşte Biz, Bize kavuşmayı ummayanları böyle azgınlıkları içinde bocalamaya terkederiz.

### [Yunus 10:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/10:15.md) — يَرْجُونَ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Ayetlerimiz onlara açık açık okununca; Bizimle karşılaşmayı ummayanlar: Bundan başka bir Kur’an getir veya bunu değiştir, dediler. De ki: Onu kendiliğimden değiştirmem olmaz. Ben, ancak bana vahyolunana uyarım. Ben, Rabbıma karşı gelirsem; büyük bir günün azabından korkarım.

### [Hud 11:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/11:62.md) — مَرْجُوًّا

قَالُوا يَاصَالِحُ قَدْ كُنْتَ فِينَا مَرْجُوًّا قَبْلَ هَذَا أَتَنْهَانَا أَنْ نَعْبُدَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَإِنَّنَا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Salih, aramızda bundan önce kendisinden iyilik beklenmiş kimseydin sen. Şimdi kalkıp da babalarımızın taptıklarına tapmaktan bizi vazgeçirmek mi istiyorsun? Doğrusu, bizi çağırdığın şeyden şüphe ve endişe içindeyiz.

### [İsra 17:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/17:28.md) — تَرْجُوهَا

وَإِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغَاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّكَ تَرْجُوهَا فَقُلْ لَهُمْ قَوْلًا مَيْسُورًا

Meal (IK): Rabbından beklediğin bir rahmeti elde etmek için onlardan yüz çevirmek zorunda kalırsan; o zaman onlara tatlı bir söz söyle.

### [İsra 17:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/17:57.md) — وَيَرْجُونَ

أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ وَيَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَيَخَافُونَ عَذَابَهُ إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ كَانَ مَحْذُورًا

Meal (IK): Onlar, Rabblarına vesile arayarak daha yakın olmak için bunlara taparlar. O’nun rahmetini umarlar, azabından korkarlar. Zira Rabbının azabı, sakınılmaya değerdir.

### [Kehf 18:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/18:110.md) — يَرْجُو

قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا

Meal (IK): De ki: Ben de ancak sizin gibi bir beşerim. Yalnız bana tanrınızın tek bir tanrı olduğu vahyediliyor. Artık kim, Rabbına kavuşmayı arzu ediyorsa salih bir amel işlesin. Ve Rabbına ibadette hiç kimseyi ortak koşmasın.

### [Nur 24:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/24:60.md) — يَرْجُونَ

وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Evlenme ümidi kalmayan yaşlanıp oturmuş kadınlara, zinetlerini açığa vurmamak şartıyla dış elbiselerini çıkarmaktan dolayı bir vebal yoktur. Ama iffetli davranmaları onlar için daha hayırlıdır. Ve Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Furkan 25:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/25:21.md) — يَرْجُونَ

وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلَائِكَةُ أَوْ نَرَى رَبَّنَا لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ وَعَتَوْا عُتُوًّا كَبِيرًا

Meal (IK): Bize kavuşmayı ummayanlar: Bize melekler indirilmeli değil miydi veya Rabbımızı görmeli değil miydik? derler. Andolsun ki; kendi kendilerine büyüklenmişler ve büyük bir azgınlıkla haddi aşmışlardır.

### [Furkan 25:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/25:40.md) — يَرْجُونَ

وَلَقَدْ أَتَوْا عَلَى الْقَرْيَةِ الَّتِي أُمْطِرَتْ مَطَرَ السَّوْءِ أَفَلَمْ يَكُونُوا يَرَوْنَهَا بَلْ كَانُوا لَا يَرْجُونَ نُشُورًا

Meal (IK): Andolsun ki; onlar, bela yağmuruna tutulmuş olan kasabaya uğramışlardır. Onu görmediler mi? Hayır, onlar tekrar dirileceklerini ummazlar.

### [Şuara 26:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/26:36.md) — أَرْجِهْ

قَالُوا أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَابْعَثْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Onu ve kardeşini alıkoy. Şehirlere toplayıcılar gönder.

### [Kasas 28:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/28:86.md) — تَرْجُو

وَمَا كُنْتَ تَرْجُو أَنْ يُلْقَى إِلَيْكَ الْكِتَابُ إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ ظَهِيرًا لِلْكَافِرِينَ

Meal (IK): Sen; sana bu Kitab’ın verileceğini ummazdın. Bu; ancak Rabbının bir rahmetidir. Öyle ise, sakın kafirlere yardımcı olma.

### [Ankebut 29:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/29:5.md) — يَرْجُو

مَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ اللَّهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

Meal (IK): Kim Allah’a kavuşmayı umarsa; muhakkak ki Allah’ın belirttiği vakit mutlaka gelecektir. O; Semi’dir. Alim’dir.

### [Ankebut 29:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/29:36.md) — وَارْجُوا

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا فَقَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Medyen halkına da kardeşleri Şuayb’ı: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, ahiret gününe ümid bağlayın ve yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayım, dedi.

### [Ahzab 33:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/33:21.md) — يَرْجُو

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا

Meal (IK): Andolsun ki; sizin için Rasulullah’ta güzel bir örnek vardır. Allah’a ve ahiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah’ı çokça zikredenler için.

### [Ahzab 33:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/33:51.md) — تُرْجِي

تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُئْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ وَمَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكَ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ وَلَا يَحْزَنَّ وَيَرْضَيْنَ بِمَا آتَيْتَهُنَّ كُلُّهُنَّ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَلِيمًا

Meal (IK): Onlardan istediğini bırakabilir, istediğini alabilirsin. Bırakmış olduklarından da arzu ettiğini almanda sana bir vebal yoktur. Bu, onların gözlerinin aydın olması, üzülmemeleri ve kendilerine verdiğin şeylere razı olmaları için daha elverişlidir. Allah, kalblerimizde olanı bilir. Ve Allah; Alim, Halim olandır.

### [Fatır 35:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/35:29.md) — يَرْجُونَ

إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ

Meal (IK): Şüphesiz ki Allah’ın kitabını okuyanlar, namaz kılanlar ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden gizli, açık infak etmekte bulunanlar; bitmez tükenmez bir ticaret umabilirler.

### [Zümer 39:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/39:9.md) — وَيَرْجُو

أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Yoksa o, geceleyin secde ederek, kıyamda durarak itaat eden, ahiretten korkan ve Rabbının rahmetini dileyen kimse gibi midir? De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri öğüt alıp düşünür.

### [Casiye 45:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/45:14.md) — يَرْجُونَ

قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ لِيَجْزِيَ قَوْمًا بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): İman edenlere söyle: Allah’ın günlerinin geleceğini ummayan kimseleri bağışlayıp geçsinler. Çünkü Allah, her kavmi yaptıklarıyla cezalandıracaktır.

### [Mümtehine 60:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/60:6.md) — يَرْجُو

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَمَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ

Meal (IK): Andolsun ki; sizlerden, Allah’ı ve ahiret gününü umanlar için onlarda güzel bir örnek vardır. Kim de yüz çevirirse, muhakkak ki Allah; Gani’ dir, Hamid’dir.

### [Hakka 69:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/69:17.md) — أَرْجَائِهَا

وَالْمَلَكُ عَلَى أَرْجَائِهَا وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ

Meal (IK): Melekler ise onun çevresindedirler. Ve o gün; Rabbının Arş’ını, onların da üstünde sekiz tanesi yüklenir.

### [Nuh 71:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/71:13.md) — تَرْجُونَ

مَا لَكُمْ لَا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَارًا

Meal (IK): Ne oluyorsunuz ki siz, büyüklüğü Alla’a yakıştıramıyorsunuz?

### [Nebe 78:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/ayet/78:27.md) — يَرْجُونَ

إِنَّهُمْ كَانُوا لَا يَرْجُونَ حِسَابًا

Meal (IK): Çünkü onlar hiç bir hesab beklemezlerdi.

## Sözlükler (7)

### ★ Akevler Sözlüğü

Recv kuyunun çevresi demektir.
Reca Kuyunun kenar duvarı,  kuyunun çevresi demektir. “Reca” etmek bir şeyin çevresinde dolaşmak ümit etmek.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والراء و و ا ي ء معهما
ج ر أ، ج أ ر، أ ج ر، ر ج أ، أ ر ج، ي ر ج، ج ر ي، ج ي ر، ج ر و، ج و ر، ر ج و، و ج ر، ر و ج مستعملات جزأ: فلان جَريء المقدم، وبه جُرأةٌ. جَراءةً، وهو جريءٌ، أي: جَسور وجرأته تجرئةً. وجمع الجريء: أجرثاء بهمزتين.
جأر:
جأرت البقرةُ جُؤاراً: رفعت صوتها.
وجأر القومُ إلى الله جؤاراً وهو أن يعرفوا أصواتهم إلى الله متضرِّعين.
أجر:
الأجرُ: جزاءُ العمل.. أجر يأجُرُ، والمفعول: مأجور.
والأجيرُ: المُستأجُر.
والإجارةُ: ما أعطيت من أجرٍ في عمل. وآجرتُ مملوكي إيجاراً فهو مُؤجر.
والأجورُ: جَبر الكسر على عوج العظم. وأجرت. وأجرت يدُه تأجُرُ أجوراً فهي آجرةٌ.
والأجارُ: سطحٌ ليس حَواليه سُترة. والجميع: أجاجيرُ وأجاجرة. والإنجارُ: لغةٌ قبيحةٌ.
رجأ:
أرجأت الشَّيءَ: أجرته، ومنه قول الله عز وجل في قراءة بعضهم: "وآخرون مُرجَئُون لأمر الله". أي: مؤجَّرون حتى يُنزل الله فيهم ما يريد.
أرج:
الأرجُ: نفحةُ الرِّيحِ الطَّيَّبة. تقول: أرجَ البيتُ يأرجُ أرجاُ فهو: أرجُ. والتأريجُ: شيء من كتب أصحاب الدّواوين. والأوارجة من كتب أصحاب الدواوين في الخراج.
والتَّأريجُ: شبهُ التأريش في الحرب، قال العجاج:
إنا إذا مُذكي أرَّجا
يرج:
واليارجانُ، كأنه فارسي: من حلي اليدين واليارجُ: من الأدوية، مرُّ يستشفى به لحدّة النظر.
جري:
الخيلُ تجري. والرّياح تجري، والشَّمسُ تجري جرياً إلا الماء فإنه يجري جِريةً.
والجزاءُ للخيل خاصة، قال:
غمر الجراء إذا قصرت عنانهُ
والإجريّا: طريقته التي يجري عليها من عادته. والإجريا: ضرب من الجري. وفرسٌ ذو أجاريّ أي: ذو فنون من الجري.. والجريّ: الرسول، لأنك أجريته في حاجتك.
والجاريةُ: مصدرها الجزاءُ، بلا فعل. يقال: فعلت في جرائها، أي: حين كانت جارية.
جير:
جَير: يمينٌ للعرب. فقولك: جير لا أفعل ذلك، كقولك: لا أفعل ذلك والله.
الجيّارُ: الصّاروج. والجيّار: خلقُ الخلقِ يأخذُ عند أكل السَّمنِ.
جرو:
الجرُ: جِروُ الكلب وجرو الأسد وجرو السِباع ويُجمع على أجرٍ. قال زهير:
ولأنت أشجُ حين تتّجـهُ ال		أبطالُ من ليثٍ أبي أجري
والجِروةُ: النَّفس.
جور:
الجور: نقيض العدل. وقومٌ جارةٌ وجَورَة، أي: ظلمة.
والجورُ: ترك القصيد في السَّير. والفعل منه: جار يَجورُ.
والجَوّار: الأكّار الذي يعمل لك في كرمٍ أو بُستان.
والجارُ: مجاوركَ في المسكن. الذي استجارك في الذِّمة تجيرهُ وتمنعه.
والجِوار مصدر من المجاورة. والجِوارُ: الاسم. والجميع: الأجوار، قال:
ورسم دار دارس الأجوار
والجيرانُ: جماعةُ كلِّ ذلك، أي الجيرة والأجوار.
رجو:
الرجاء، ممدود: نقيض اليأس.. رجا يرجو رجاءً. ورجى يُرجِّي. وارتجى يرجَّى يترجَّى. ترجِّياً، ومن قال: رجاة أن يكون كذا فقد أخطأ، إنّما هو رجاء.
والرّجا، مقصور: ناحيةُ كلِّ شيء. والاثنان: رجوان، والجميعُ: أرجاء.
والرَّجوُ: المبالاة. يقال: ما أرجو، أي: ما أبالي، من قول الله عزّ وجلّ: "مالكم لا ترجون لله وقاراً" أي، لا تخافون ولا تُبالون، وقال أبو ذؤيب:
إذا لسعته النّحل لم يرجُ لسعها		وخالفها في بيت نُوبٍ عواملِ
أي: لم يكترث.
وجر:
الوَجَرُ: أن تُوجِرُ دواءً أو ماء في وسط حلق صبيِّ، شبهُ الإسعاط.
والميجرةُ: شبهُ مسعطٍ يُوجَرُ به.
وأوجرتُ فلاناً الرُّمحَ: طعنته في صدره، قال:
أوجرتُه الرُّمحَ شزراً ثم قلتُ له		هذي المرةُ لا لعبُ الزَّحالـيقِ
والرجرُ: الخوفُ، تقول: إني منه لآوجَر، أي: خائف... وقد وَجِرَ وَجَراً. وفلانة منه وجراؤ.
روج:
روجتُ الدَّراهم: أرجتها، وتجاوزت في نقدها.

##### Türkçe

باب **الجيم** ve**الراء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ج ر أ**، **ج أ ر**، **أ ج ر**، **ر ج أ**، **أ ر ج**، **ي ر ج**، **ج ر ي**، **ج ي ر**، **ج ر و**، **ج و ر**، **ر ج و**، **و ج ر**، **ر و ج** kullanılagelenlerdir. **جزأ**: Falan, öne atılan **جَريء**’dir; onda **جُرأةٌ** vardır. **جَراءةً** (olarak); o **جريءٌ**’dir; yani: cesur. Onu **تجرئةً** ile cesaretlendirdi. **الجريء**’in çoğulu: iki hemzeli **أجرثاء**’dır.

**جأر**:
İnek **جأرت** **جُؤاراً**: sesini yükseltti.
Kavim Allah’a **جؤاراً** ile **جأر** etti; bu, seslerini Allah’a yalvararak yükseltmeleridir.

**أجر**:
**الأجرُ**: işin karşılığı.. **أجر** **يأجُرُ**; mef’ûl: **مأجور**.
**الأجيرُ**: kiralanan (ücretle tutulan).
**الإجارةُ**: bir işte ücret olarak verdiğin şey. Kölemi **آجرتُ** **إيجاراً**; o da **مُؤجر**’dir.
**الأجورُ**: kemiğin eğriliği üzerinde kırığı sarmak. **أجرت**. Eli **أجرت**; **تأجُرُ** **أجوراً**; o da **آجرةٌ**’dir.
**الأجارُ**: çevresinde perde olmayan bir dam. Hepsi: **أجاجيرُ** ve **أجاجرة**. **الإنجارُ**: çirkin bir dildir (kullanımdır).

**رجأ**:
Şeyi **أرجأت**: onu erteledim; ondan, Allah عز وجلّ’in bazılarının kıraatinde sözü: “**وآخرون مُرجَئُون لأمر الله**”. Yani: Allah onlarda dilediğini indirinceye kadar ertelenmişler.

**أرج**:
**الأرجُ**: hoş kokulu rüzgârın esintisi. Dersin ki: ev **أرجَ**; **يأرجُ** **أرجاُ**; o da: **أرجُ**’dür. **التأريجُ**: divan sahiplerinin kitaplarından bir şeydir. **الأوارجة**: divan sahiplerinin haraçla ilgili kitaplarındandır.
**والتَّأريجُ**: savaşta **التأريش**’e benzer; el-‘Accâc dedi ki:
إنا إذا مُذكي أرَّجا

**يرج**:
**واليارجانُ**; sanki Farsçadır: iki elin süsünden. **واليارجُ**: ilaçlardandır; acıdır; görmenin keskinliği için onunla şifa aranır.

**جري**:
Atlar **تجري**. Rüzgârlar **تجري**; güneş **تجري** **جرياً**; su hariç, çünkü o **جِريةً** ile akar.
**والجزاءُ** atlara mahsustur; dedi ki:
غمر الجراء إذا قصرت عنانهُ
**والإجريّا**: âdetinden, üzerinde koştuğu yolu (tarzı). **والإجريا**: koşmanın bir türü. **وفرسٌ ذو أجاريّ** yani: koşmanın çeşitlerine sahip.. **والجريّ**: elçi; çünkü onu ihtiyacında koşturdun.
**والجاريةُ**: masdarı **الجزاءُ**’dır; fiilsiz. Denir ki: onun **جرائها**’nda yaptım; yani: o cari iken.

**جير**:
**جَير**: Araplar için bir yemindir. Senin “**جير** bunu yapmam” sözün, “bunu yapmam والله” sözün gibidir.
**الجيّارُ**: sarûc. **والجيّار**: yaratılıştan bir huydur; içyağı yerken alır.

**جرو**:
**الجرُ**: köpeğin **جِروُ**’su, aslanın **جرو**’su ve yırtıcıların **جرو**’su; **أجرٍ** üzerine cem’ olunur. Züheyr dedi ki:
ولأنت أشجُ حين تتّجـهُ ال		أبطالُ من ليثٍ أبي أجري
**والجِروةُ**: nefis.

**جور**:
**الجور**: adaletin zıddı. **وقومٌ جارةٌ وجَورَة**; yani: zalimler.
**والجورُ**: yürüyüşte kasîdi (düzgün gidişi) terk etmek. Ondan fiil: **جار يَجورُ**.
**والجَوّار**: bağda veya bostanda senin için çalışan çiftçi.
**والجارُ**: meskende komşun; zimmette senden sığınma dileyen; onu **تجيرهُ** ve korursun.
**والجِوار** komşuluk etmeye dair masdardır. **والجِوارُ**: isimdir. Hepsi: **الأجوار**; dedi ki:
ورسم دار دارس الأجوار
**والجيرانُ**: bütün bunun topluluğu; yani **الجيرة** ve **الأجوار**.

**رجو**:
**الرجاء** (uzatılmış): ye’sin zıddı.. **رجا يرجو رجاءً**. **ورجى يُرجِّي**. **وارتجى يرجَّى يترجَّى**. **ترجِّياً** (olarak). “Şöyle olması için **رجاة**” diyen hata etmiştir; ancak o **رجاء**’dır.
**والرّجا** (kısaltılmış): her şeyin yanı. İkisi: **رجوان**; hepsi: **أرجاء**.
**والرَّجوُ**: aldırış etme. Denir ki: **ما أرجو**; yani: aldırmam; Allah عزّ وجلّ’in sözüne göre: “**مالكم لا ترجون لله وقاراً**” yani, korkmuyorsunuz ve aldırmıyorsunuz. Ebû Züeyb dedi ki:
إذا لسعته النّحل لم يرجُ لسعها		وخالفها في بيت نُوبٍ عواملِ
yani: aldırmadı.

**وجر**:
**الوَجَرُ**: bir çocuğun boğazının ortasına ilaç veya suyu **تُوجِرُ** etmendir; **الإسعاط**’a benzer.
**والميجرةُ**: onunla **يُوجَرُ** edilen, **مسعطٍ** benzeri.
Falanı mızrakla **أوجرتُ**: onu göğsünden vurdum; dedi ki:
أوجرتُه الرُّمحَ شزراً ثم قلتُ له		هذي المرةُ لا لعبُ الزَّحالـيقِ
**والرجرُ**: korku. Dersin ki: ben ondan elbette **لآوجَر**’im; yani: korkmuş... Ve **وَجِرَ** **وَجَراً**. Falan kadın ondan **وجراؤ**’dur.

**روج**:
Dirhemleri **روجتُ**: onları erteledim; ve onların nakdinde müsamaha ettim.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ج و
أرجـو من الله المغفرة‏.‏
ورجوت في ولدي الرشد‏.‏
وأتيته رجاء أن يحسن إليّ‏.‏
ورجوت زيداً وارتجيته ورجّيته وترجّيته ورجّيتني حتى ترجّيت كقولك منّيتتي حتـى تمنّيـت‏.‏
وأرجـت الحامل فهي مرجية‏:‏ أدنت فرجيَ ولادها‏.‏
وقطيفة أرجوان‏:‏ شديدة الحمرة‏.‏
قال الجعديّ‏:‏ ويوم كحاشية الأرجوا - ن من وقع أزرق كالكوبك حدته قنـاة ردينيـة مثقفة صدقـة الأكعـب ومن المجاز‏:‏ استعمال الرجاء في معنى الخوف والاكتراث‏.‏
يقال‏:‏ لقيت هولاً ما رجوته وما ارتجيته‏.‏
قال‏:‏ وقال‏:‏ لا ترتجي حيـن تلاقـي الذائـدا أسبعـةً لاقـت معاً أم واحداً وفـي مثـل ‏"‏ لا يرمـى بـه الرّجـوان ‏"‏ لمـن لا يخـدع فيـزال ن وجـه إلـى وجـه وأصلـه الدلـو يرمـى بها رجوا البئر‏.‏
قال زهير‏:‏ مطوت به في الأرض حتى كأنه أخو سبـب يرمـى بـه الرجـوان مما يميل به النعاس يريد صاحبه‏.‏
وفلا وردنا منه أرجاء واد رحـب‏.‏
وتقـول فنـاؤه فسيـح الأرجاء مقصد لأهل الرجاء‏.‏

##### Türkçe

ر ج و
Allah’tan **المغفرة**’yi diliyorum.
Oğlumda **الرشد**’ü umdum.
Ona, bana iyilik etmesi ümidiyle geldim.
**زيداً** umdum; onu **ارتجيته** ve **رجّيته** ve **ترجّيته**; ve beni **رجّيتني** ettin, nihayet **ترجّيت** oldum; senin “beni **منّيتتي** ettin, nihayet **تمنّيت** oldum” demen gibi.
**الحامل**’i **أرجـت** ettin; o hâlde o **مرجية**’dir: onun doğumunun **فرجيَ**’ini yaklaştırdın.
**قطيفة أرجوان**: şiddetli kırmızıdır.
**الجعديّ** dedi ki: Ve bir gün, **الأرجوا - ن**’ın haşiyesi gibi; **أزرق**’ın vuruşundan; **الكوبك** gibi; onun keskinliğini **قنـاة ردينيـة**; **مثقفة**; **صدقـة الأكعـب** (olan) (belirler). Ve mecazdandır: **الرجاء**’ın, **الخوف** ve **الاكتراث** mânasında kullanılması.
Denir ki: “Bir dehşetle karşılaştım ki onu ne **رجوته** ettim ne de **ارتجيته** ettim.”
Dedi: Ve dedi: “**الذائـدا** ile karşılaştığın zaman, birlikte karşılaşmış yedi (şey)i mi, yoksa bir (şey)i mi, **ترتجي** etme.” Ve şu misalde: “**لا يرمـى بـه الرّجـوان**”; yüz yüze (gelince) aldatılmayan kimse için; aslı ise: kova; onunla kuyunun **رجوا**’suna atılır.
**زهير** dedi ki: Onunla yerde katettim; nihayet sanki o, **الرجـوان** ile atılan bir **سبب** kardeşi gibidir; uykunun kendisiyle meylettiği şeyden; onun sahibini kasteder.
Ve ondan, geniş bir vadinin **أرجاء**’larına vardık.
Ve dersin ki: Onun avlusu, **الأرجاء**’ı geniştir; **الرجاء** ehli için bir maksattır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!الرَّجاءُ ) ؛ بالمدِّ : ( ضِدُّ اليَأْسِ ) .
قال الَّراغبُ : هو ظنٌّ يَقْتضِي حُصُول ما فيه مَسَرَّة .
وقالَ الحرالِيّ : هو تَرَقّبُ الانْتِفاعِ بما تقدَّمَ له سَبَب مَّا .
وقالَ غيرُهُ : هو لُغَةُ الأمَلِ ، وعُرْفاً تَعَلّق القَلْب بحُصُولِ مَحْبُوبٍ مُسْتَقْبلاً ، كذا عَبَّر ابنُ الكَمالِ .
وقالَ شيْخُنا : هو الطَّمَعُ في مُمْكِنِ الحُصُولِ ، أَي بخلافِ التَّمنِّي فإنَّه

يكونُ في المُمْكِن والمُسْتَحِيل ، ويَتَعارَضان ولا يَتَعَلَّقان إلاَّ بالمَعانِي .
وتَمَنَّيْتُ زيْداً ورَجَوْتُه بمعْنىً ؛ ( *!كالرَّجْوِ ) ، بالفتْحِ ، ومثْلُه في المُحْكَم والصِّحاحِ .
وضَبَطَه صاحِبُ المِصْباح كعُلُوَ .
( *!والرَّجاة *!والمَرْجاة *!والرَّجاوَة ) .
وقالَ ابنُ الأثيرِ : هَمْزةُ *!الرَّجاءِ مُنْقَلِبَة عن واوٍ بدَلِيلِ ظُهُورها في رَجاوَة ؛ وشاهِدُ *!الرَّجاةِ الحدِيثُ : ( إلاَّ *!رَجَاةَ أَنْ أَكُونَ مِن أَهْلِها ) ، وقولُ الشاعِرِ :
غَدَوْتُ رَجاةً أن يَجودَ مُقاعِسٌ
وصاحِبُه فاسْتَقْبَلانِيَ بالعذرِولا يُنْظَرُ إلى قَوْلِ الليْثِ حيثُ قالَ : ومَنْ قالَ فَعَلْت رَجاةَ كذا فقد أَخْطَأَ ، إنَّما هو *!رَجاءَ كذا ، انتَهَى ، لكَوْنِه في الحدِيثِ وفي كَلامِ العَرَبِ .
( *!والتَّرَجِّي *!والارْتجاء *!والتَّرْجِيَة ) ، كُلُّ ذلكَ بمعْنَى *!الرَّجاءِ . وفي الصِّحاحِ قالَ بشْرٌ يُخاطِبُ ابْنَتَه :
فرَجِّي الخَيْرَ وانْتَظِرِي إيَابِي
إذا ما القارِظُ العَنَزِيُّ آبَا ( *!والرَّجا ) ، مَقْصُوراً : ( النَّاحِيَةُ ) عامَّةً .
( أَو ناحِيَةُ البِئْرِ ) مِن أَعْلاها إلى أَسْفَلها .
وفي الصِّحاحِ : ناحِيَةُ البِئْرِ وحَافَتاها ، وكلُّ ناحِيَةٍ *!رَجا .
وقالَ الَّراغبُ : رَجا البِئْرِ والسَّماءِ وغيرِهما : جانِبُها .
( ويُمَدُّ ، وهُما *!رَجَوانِ ) ؛ بالتَّحرِيكِ ، ( ج *!أَرْجاءٌ ) ، كَسَبَبٍ وأَسْبابٍ ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿والمَلَكُ على *!أَرْجائِها﴾ .
( و ) *!رَجا : ( ة بسَرَخْسَ ) ، منها : عبدُ الرشيدِ بنُ ناصِرٍ *!الرّجائيُّ السَّرَخْسيُّ الواعِظُ ، وحَفِيدُه أَبو محمدٍ عبدُ الرَّشيدِ بنُ محمدِ بنِ عبْدِ الرَّشِيد ،

أَجازَ لمَنْ أَدْرَكَه ، وكانَ مَلِيحَ الوَعْظِ حَجَّ وسَمِعَ من ابنِ البطي ، ماتَ سَنَة 621 في ذي القعْدَةِ .
قالَ الحافِظُ : وكَوْنُ رَجا قَرْيَة بسَرَخْسَ هكذا قالَ أَبو الفَضْل بنُ طاهِرٍ في تَرْجمةِ أَبي الفَضْل *!الرّجائيّ ، وتَعَقَّبَه ابنُ السّمعاني بأنَّه سَأَلَ عنها جماعَةً مِن أَهْل سَرَخْس فلم يَعْرِفْها أَحَدٌ ؛ قالَ فلعلَّ النِّسْبَة إلى مَسْجِد أبي *!رَجَاء السَّرَخْسيّ .
( و ) *!رَجا : ( ع بوَجْرَةَ ) ؛ قالَ نَصْر : في شعبٍ قَرِيبٍ مِن وَجْرَةَ والصَّرائمِ .
( *!وأَرْجَى البِئْرَ ) *!إرْجاءً : ( جَعَلَ لها *!رَجاً .
( و ) *!أَرْجَى ( الصَّيْدَ : لم يُصِبْ منه شيئاً ) ، *!كأرْجَأَهُ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما قَضَيْنا بأنَّ هذا كُلّه واو لوُجُودِ رج ومَلْفوظاً به مُبَرْهناً عليه ، وعَدَم رجي .
( و ) قالوا : ( رُمِيَ به *!الرَّجَوانِ ) : أَي ( اسْتِهْزَاءٌ ) ، كذا في النسخِ والصَّوابُ اسْتُهِينَ به ، كما هو نَصّ المُحْكَم ، ( كأنَّه رُمِيَ به *!رَجَوَا بِئْرٍ ) .
وفي الصِّحاحِ : أَرادُوا أنَّه طُرِحَ في المهالِكِ ، وأَنْشَدَ للمرادي :
كأَنْ لَمْ تَرَ قَبْلي أَسِيراً مُكَبَّلاً
ولا رَجُلاً يُرْمَى به *!الرَّجَوان ِوقالَ آخَرُ :
فلا يُرْمَى بيَ الرَّجوانِ أنِّي
أَقَلُّ القَوْمِ مَنْ يُغْنِي مَكانِيوقالَ الزَّمْخَشريُّ : قوْلُهم : لا يُرْمَى به الرَّجَوانِ ، يُضْرَبُ لمَنْ لا يُخْدَعُ فيُزالُ عن وَجْهٍ إلى آخر ، وأَصْلُه الدَّلْو يُرْمَى به رَجَوَ البِئْرِ .
( *!والأرْجُوانُ ، بالضَّمِّ : الأحْمَرُ .
( و ( قالَ ابنُ الأعرابيِّ : ( ثِيابٌ حُمرٌ .
( و ) قال الزجَّاج : ( صِبغٌ أَحْمَرُ )

شَديدُ الحُمْرةِ .
( و ) قال غيرُهُ : ( الحُمْرَةُ .
( و ) قالَ أَبو عبيدٍ : هو الذي يقالُ له ( النَّشَاسْتَجُ ) الذي تُسَمِّيه العامَّةُ النّشَا ، قالَ : ودُونَه البَهْرَمان .
قالَ الجوهريُّ : ويقالُ أَيْضاً *!الأُرْجُوانُ مُعَرَّبٌ وهو بالفارِسِيَّةِ أُرْغُوان ، وهو شجرٌ له نَوْرٌ أَحْمَرُ أَحْسَن ما يكونُ ، وكلُّ نَوْرٍ يُشْبِهُه فهو *!أُرْجُوانٌ ، قالَ عَمرُو بنُ كُلثوم :
كأَنَّ ثِيابَنا مِنَّا ومِنْهُم
خُضِبْنَ *!بأُرْجُوانٍ أَو طُلِينا ( و ) يقالُ : ( أَحْمَرُ *!أُرْجُوانيُّ ) أَي ( قانِىءٌ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ أَحْمَرٌ أُرْجُوانٌ بغيرِ ياءِ النَّسْبَةِ ، كما هو نَصّ الجَوهريّ والأساسِ ، قالا قَطِيفَةٌ حَمْراءُ أُرْجُوان ، وهو أَيْضاً نَصّ المُحْكَم .
قالَ فيه : وحكَى السِّيرافي أَحْمَرٌ أُرْجُوانٌ على المُبالَغَةِ به ، كما قالوا أَحْمَرٌ قانِىءٌ ، وذلكَ أنَّ سِيْبَوَيْه إنَّما مَثَّل به في الصِّفَةِ ، فإمَّا أن يُرِيدَ المُبالَغَة كما قالَ السِّيرافي ، أَو يُرِيد الأُرْجُوان الذي هو الأحْمَر مُطْلقاً .
قالَ ابنُ الأثيرِ : والأكْثَرُ في كَلامِهم إضافَة الثَّوْبِ أَو القَطِيفَةِ إلى *!الأُرْجُوان ، قالَ : وقيلَ : الكَلِمَةُ عَربيَّة والألِفُ والنُّونُ زائِدَتَانِ .
( *!والإِرْجاءُ : التَّأْخِيرُ ) . يقالُ : *!أَرْجَيْت الأَمْرَ وأَرْجَأْتُه ، يُهْمَزُ ولا يُهْمَزُ .
وقُرِىءَ : ﴿وآخَرُونَ *!مُرْجَوْنَ لأَمْرِ اللَّهِ﴾ ﴿*!وأَرْجِه وأَخاه﴾ كما في الصِّحاحِ .
( *!والمُرْجِئَةُ ) : طائِفَةٌ مِن أَهْلِ الاعْتِقادِ مَرَّ ذِكْرُهم ( في ( ر ج أ ) ، سُمُّوا ) بذلكَ ( لتَقْديمِهم القولَ *!وإرْجائِهم العَمَلَ ، و ) إذا وَصَفْتَ

الرَّجُلَ به قُلْتَ : ( هو *!مُرْجٍ ومُرْجِىءٌ ، و ) إذا نَسَبْتَ إليه قُلْتَ : هو ( *!مُرْجِيٌّ ) ، بالتَّشْديدِ ، ( ومُرْجائِيٌّ ) على ما ذُكِرَ في الهَمْزِ .
( وأَرْجَأَتِ ) الحامِلُ : ( دَنَتْ أن يَخْرُجَ ولدُها ) *!فرُجيَ ولادُها .
قالَ الَّراغبُ : وحَقِيقَتُه جعلت لصاحِبها *!رجاء في نَفْسِه بقُرْبِ نِتاجِها ، قالَ ذو الرُّمَّة :
إذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ وحيّ سَلِيلها ويقالُ أَيْضاً : *!أَرْجَتْ بِلا هَمْز ، ( فهي مُرْجِئَةٌ ومُرْجِىءٌ .
( *!ورَجِيَ ) الرَّجُلُ ، ( كرَضِيَ : انْقَطَعَ عن الكَلامِ ) .
وقالَ الأزهريُّ : إذا دُهِشَ .
وقالَ الفرَّاءُ : يقالُ بَعِلَ وبَقِرَ ورَتِجَ ورَجِي وعَقِرَ إذا أَرادَ الكَلامَ فأُرْتِجَ عليه .
( ورُجِيَ عليه ، كعُنِيَ : أُرْتِجَ عليه .
( و ) مِن المجازِ : ( *!ارْتَجاهُ ) إذا ( خافَهُ ) يقالُ : لَقِيتُ هولاً وما *!ارْتَجَوْتُه ، أَي ما خفْتُه ؛ نقلَهُ الزَّمَخْشريُّ ، وأَنْشَدَ الليْثُ :
لا *!تَرْتَجِي حِينَ تُلاقِي الذَّائِدَا
أَسَبْعَةً لاقَتْ معاً أَو واحِدَاأَي لا تَخافُ .
( *!والأُرْجِيَةُ ، كأُثْفِيَّةٍ : ما أُرْجِىءَ مِن شيءٍ ) ، نَقَلَهُ ابنُ سِيدَه .
( *!ورَجَّاءُ ، مشدَّدةً ، صَحابيَّةٌ غَنَوِيَّةٌ ) ، أَي من بَني غَنِيَ ، ( بَصْريَّةٌ ) ، أَي نَزَلَتْ البَصْرَة ، ( رَوَى عنها ) إمامُ المُعبِّرين محمدُ ( بنُ سِيرينَ ) الحدِيثَ ( في تَقْدِيمِ ثَلاثَةٍ من الوَلَدِ ) ، رَواهُ هِشامُ عن ابنِ سِيرينَ عنها ، والحدِيثُ في المسْنَدِ صَحِيح ، وأَوْرَدَه أَيْضاً

الشَّرَف الدِّمْياطِي في التسلى والاغْتِباطِ بسَنَدِه المُتَّصِل .
وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!رَجِيَهُ *!يَرْجاهُ ، كرَضِيَه ، لُغَةٌ في *!رَجاهُ *!يَرْجُوه ، عن الليْثِ .
وأَنْكَرَه الأزْهريُّ عليه وقالَ : لم أَسْمَعْه لغيرِه مع أَنَّ ابنَ سِيدَه ذَكَرَه أيْضاً .
قالَ الليْثُ *!والرَّجْو المُبالاةُ ، ما *!أَرْجُو ما أُبالِي .
قالَ الأزْهريُّ : وهذا مُنْكَرٌ وإنَّما يُسْتَعْمل الرَّجاء بمعْنى الخَوْف إذا كانَ مَعَه حَرْف نفْي ، ومنه ﴿ما لَكُم لا *!تَرْجُونَ للَّهِ وَقاراً﴾ ؛ المعْنَى : ما لَكُم لا تَخافُون للَّهِ عَظَمَة .
قالَ الفرَّاءُ : ولم نَجِدْ مَعْنى الخَوْفِ يكون *!رَجاءً إلاَّ ومعه جَحْدٌ ، فإذا كانَ كذلكَ كانَ الخَوْفُ على جِهَةِ الرَّجاء والخوفِ وكانَ الرَّجاءُ كذلكَ ، تقولُ : ما *!رَجَوْتُك أَي ما خِفْتُكَ ، ولا تقولُ رَجَوْتُك في مَعْنى خِفْتُك ؛ قالَ أَبو ذُؤَيْب :
إذا لَسَعَتْه النَّحْلُ لم *!يَرْجُ لَسْعَها
وحالَفَها في بَيْتِ نُوبٍ عَواسِلِقالَ الجَوْهريُّ : أَي لم يَخَفْ ولم يُبالِ .
وأَنْشَدَ الزَّمخشريُّ في الأساسِ :
تَعَسَّفْتُها وَحْدِي ولم *!أَرْجُ هَوْلَها
بحَرْفٍ كقَوْسِ البانِ باقٍ هِبابهاوقالَ الراغبُ بَعْدَما ذكرَ قَوْل أَبي ذُؤَيْب : ووَجْهُ ذلك أَنَّ الرَّجاءَ والخَوْفَ يَتلازمانِ .
وفي المِصْباح : لأنَّ *!الرَّاجي يَخافُ أنَّه لا يُدْرِكُ ما *!يَتَرَجَّاه .
*!ورَجاءٌ *!ومُرَجّىً : اسْمانِ ؛ وكَذلِكَ *!المُرْتَجى .
وأَبو *!رَجاءٍ : العُطارِديُّ محدِّثٌ .
وأَبو رَجاءٍ السَّرْخَسيُّ صاحِبُ الجامِعِ بسَرْخَس الذي نُسِبَ إليه أَبو الفَضْل *!الرّجائيّ .

*!وأَرْجاءُ : مَوْضِعٌ بأَصْبَهان منه : عليُّ بنُ عُمَر بنِ محمدِ بنِ الحَسَنِ *!الأَرْجائيُّ المحدِّثُ .
وأَبو *!رَجوان : قَرْيةٌ بمِصْرَ في الصَّعيد الأَدْنى .

##### Türkçe

: ( ve ( **الرَّجاءُ** ) ؛ med ile: ( **ضِدُّ اليَأْسِ** ) .
**الَّراغبُ** dedi ki: o, içinde sevinç bulunan şeyin elde edilmesini gerektiren bir zandır.
**الحرالِيّ** dedi: o, kendisi için bir sebep her ne ise önceden gerçekleşmiş olan şeyle faydalanmayı beklemedir.
Başkası dedi: o, lügatte **الأمَلِ**’in dilidir; örfte ise kalbin, gelecekte sevilen bir şeyin elde edilmesine bağlanmasıdır; İbnü’l-Kemâl böyle ifade etti.
Şeyhimiz dedi: o, elde edilmesi mümkün olana tamah etmektir; yani **التَّمنِّي**’nin aksine; çünkü o,

mümkün ve imkânsızda olur; birbirlerine karşıt olurlar ve ancak manalara taalluk ederler.
“Zeyd’i temenni ettim ve onu recâ ettim” bir mânâ iledir; ( **كالرَّجْوِ** ) , fetih ile; **المُحْكَم** ve **الصِّحاح**’ta da bunun benzeri vardır.
**المِصْباح** sahibı onu **كعُلُوَ** gibi ضبط etti.
( **الرَّجاة** **والمَرْجاة** **والرَّجاوَة** ) .
İbnü’l-Esîr dedi: **الرَّجاءِ**’ın hemzesi, **رَجاوَة**’de ortaya çıkması deliliyle vavdan dönmüştür; **الرَّجاة**’ın şahidi hadis: ( إلاَّ **رَجَاةَ** أَنْ أَكُونَ مِن أَهْلِها ) , ve şairin sözü:
غَدَوْتُ رَجاةً أن يَجودَ مُقاعِسٌ
وصاحِبُه فاسْتَقْبَلانِيَ بالعذرِ
**الليْثِ**’in sözüne bakılmaz; zira dedi ki: “Kim ‘şunu **رَجاةَ** yaptım’ derse hata etmiştir; ancak ‘şunu **رَجاءَ**’dır”; bitti; çünkü o hadiste ve Arapların كلامında vardır.
( **التَّرَجِّي** **والارْتجاء** **والتَّرْجِيَة** ) , bunların hepsi **الرَّجاءِ** mânâsınadır. **الصِّحاح**’ta: Bişr kızına hitap ederek dedi ki:
فرَجِّي الخَيْرَ وانْتَظِرِي إيَابِي
إذا ما القارِظُ العَنَزِيُّ آبَا
( **والرَّجا** ) , kısaltılmış olarak: ( **النَّاحِيَةُ** ) genel olarak.
( Veya kuyunun tarafı ) üstünden altına kadar.
**الصِّحاح**’ta: kuyunun tarafı ve iki kenarı; her taraf **رَجا**’dır.
**الَّراغبُ** dedi: kuyunun, göğün ve başkalarının **رَجا**’sı: onun yanı.
( Ve uzatılır; ikisi **رَجَوانِ**’dır ) ; hareke ile, ( çoğulu **أَرْجاءٌ** ) , **سَبَبٍ** ve **أَسْبابٍ** gibi; bundan da Yüce sözü: ﴿والمَلَكُ على **أَرْجائِها**﴾ .
( Ve ) **رَجا**: ( Serahs’ta bir köy ) , ondan: vaiz **الرّجائيُّ السَّرَخْسيُّ** Nâsır b. Abdurreşîd; ve torunu Ebû Muhammed Abdurreşîd b. Muhammed b. Abdurreşîd,

ona yetişene icazet verdi; vaazı güzel idi; hacca gitti ve İbnü’l-Battî’den semâ etti; 621 yılında Zilkade’de öldü.
Hâfız dedi: **رَجا**’nın Serahs’ta bir köy oluşu; Ebû’l-Fadl b. Tâhir, Ebû’l-Fadl **الرّجائيّ**’nin tercümesinde böyle dedi; İbnü’s-Sem‘ânî onu takip ederek: Serahs ehlinin bir cemaatine onun hakkında sordu da hiç kimse onu bilmedi; dedi: belki nisbet, Serahsî Ebû **رَجَاء** mescidinedir.
( Ve ) **رَجا**: ( Vecra’da bir su ) ; Nasr dedi: Vecra ve **الصَّرائمِ**’e yakın bir şı‘bde.
( **وأَرْجَى البِئْرَ** ) **إرْجاءً**: ( ona **رَجاً** yaptı.
( Ve ) **أَرْجَى** ( avı: ondan hiçbir şey vurmadı ) , **كأرْجَأَهُ** gibi.
İbn Sîde dedi: Biz, bunun hepsinin vav olduğuna hükmettik; çünkü **رج** mevcut ve telaffuz edilmiş, onunla burhan getirilmiş; **رجي** yoktur.
( Ve ) dediler ki: ( onunla **الرَّجَوانِ**’a atıldı ): yani ( alay ) ; nüshalarda böyle; doğrusu **اسْتُهِينَ به**’dir; **المُحْكَم**’ın nassı olduğu üzere; ( sanki onunla bir kuyunun **رَجَوَا**’sına atıldı ) .
**الصِّحاح**’ta: onların muradı, onun helaklere atılmış olmasıdır; ve Murâdî’ye ait olarak inşad etti:
كأَنْ لَمْ تَرَ قَبْلي أَسِيراً مُكَبَّلاً
ولا رَجُلاً يُرْمَى به **الرَّجَوان**
Başka biri dedi:
فلا يُرْمَى بيَ الرَّجوانِ أنِّي
أَقَلُّ القَوْمِ مَنْ يُغْنِي مَكانِي
Zemahşerî dedi: onların sözü: “Onunla **الرَّجَوانِ**’a atılmaz”; aldatılmayan, bir yüzden diğerine çevrilmeyen kimse için darb olunur; aslı: kova, kuyunun **رَجَوَ**’suna atılır.
( **والأرْجُوانُ** , damme ile: kırmızı.
( Ve ( İbnü’l-A‘râbî dedi: ( kırmızı elbiseler.
( Ve ) Zecâc dedi: ( kırmızı bir boya )

kırmızılığı şiddetli.
( Ve ) başkası dedi: ( kızıllık.
( Ve ) Ebû Ubeyd dedi: o, kendisine ( **النَّشَاسْتَجُ** ) denilen şeydir; avamın **النّشَا** diye adlandırdığı; dedi ki: ve onun aşağısında **البَهْرَمان** vardır.
Cevherî dedi: ayrıca **الأُرْجُوانُ** mu‘arreb denir; Farsçada **أُرْغُوان**’dır; o, en güzel şekilde kırmızı çiçeği olan bir ağaçtır; ona benzeyen her çiçek **أُرْجُوانٌ**’dur; Amr b. Külsûm dedi:
كأَنَّ ثِيابَنا مِنَّا ومِنْهُم
خُضِبْنَ **بأُرْجُوانٍ** أَو طُلِينا
( Ve ) denir: ( **أَحْمَرُ أُرْجُوانيُّ** ) yani ( koyu ) ; nüshalarda böyle; doğrusu, nisbet yâsı olmaksızın **أَحْمَرٌ أُرْجُوانٌ**’dur; Cevherî ve **الأساس**’ın nassı olduğu üzere; ikisi dedi: **قَطِيفَةٌ** kırmızı **أُرْجُوان**; bu da **المُحْكَم**’ın nassıdır.
Orada dedi: Sîrâfî, onda mübalağa üzere **أَحْمَرٌ أُرْجُوانٌ**’u hikâye etti; onların “**أَحْمَرٌ قانِىءٌ**” demeleri gibi; çünkü Sîbeveyh onu ancak sıfatta misal getirdi; ya Sîrâfî’nin dediği gibi mübalağayı murad eder, yahut mutlak kırmızı olan **الأُرْجُوان**’ı murad eder.
İbnü’l-Esîr dedi: onların كلامında daha çok, elbisenin veya **القَطِيفَةِ**’nin **الأُرْجُوان**’a izafesidir; dedi ki: ve denildi: kelime Arapçadır; elif ve nûn ziyadedir.
( **والإِرْجاءُ** : geciktirmedir ) . Denir: **أَرْجَيْت** işi ve **أَرْجَأْتُه**; hemzelenir ve hemzelenmez.
Şöyle okunmuştur: ﴿وآخَرُونَ **مُرْجَوْنَ** لأَمْرِ اللَّهِ﴾ ﴿**وأَرْجِه** وأَخاه﴾ **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
( **والمُرْجِئَةُ** ) : itikad ehli bir taifedir; onların zikri ( **ر ج أ** )’da geçti; ( adlandırıldılar ) bununla ( söz’ü öne almaları ve ameli **وإرْجائِهم** etmeleri sebebiyle; ve ) vasfettiğin zaman

**الرَّجُلَ**’de **قُلْتَ**: (o **مُرْجٍ** ve **مُرْجِىءٌ**’dür); ona nisbet ettiğinde **قُلْتَ**: o (**مُرْجِيٌّ**)’dir, şeddeli olarak; ve (**مُرْجائِيٌّ**), hemzede zikredildiği üzere.

(**وأَرْجَأَتِ**) gebe: (çocuğunun çıkmasına yaklaştı); doğumu geciktirildi.

**الَّراغبُ** dedi: Hakikati şudur: sahibine, kendi nefsinde, onun doğumunun yakınlığıyla **رجاء** kıldın; **ذو الرُّمَّة** dedi:
إذا أَرْجَأَتْ ماتَتْ وحيّ سَلِيلها
Ve ayrıca denir: hemzesiz **أَرْجَتْ**; (o hâlde o **مُرْجِئَةٌ** ve **مُرْجِىءٌ**’dür).

(**ورَجِيَ**) adam, (**كرَضِيَ**: الكلامdan kesildi).

**الأزهريُّ** dedi: şaşkına döndüğü zaman.

**الفرَّاءُ** dedi: konuşmayı istediğinde ve ona (konuşma) tıkandığında **بَعِلَ** ve **بَقِرَ** ve **رَتِجَ** ve **رَجِي** ve **عَقِرَ** denir.

(Üzerine **رُجِيَ**; **كعُنِيَ**: üzerine tıkandı.

( Ve mecazdandır: (**ارْتَجاهُ**) (ondan korktuğu) zaman; denir: bir dehşetle karşılaştım ve onu **ارْتَجَوْتُه** değilim; yani ondan korkmadım; onu **الزَّمَخْشريُّ** nakletti; **الليْثُ** şu beyti okudu:
لا **تَرْتَجِي** حِينَ تُلاقِي الذَّائِدَا
أَسَبْعَةً لاقَتْ معاً أَو واحِدَا
Yani: korkma.

(**والأُرْجِيَةُ**), **كأُثْفِيَّةٍ**: bir şeyden **أُرْجِىءَ** edilen şey; onu İbn Sîde nakletti.

(**ورَجَّاءُ**), şeddeli olarak, (Ganevî bir sahâbî kadındır); yani Benî Gani’den; (Basralıdır); yani Basra’ya yerleşmiştir; (ondan rivayet etti) tâbir edenlerin imamı Muhammed (b. Sîrîn), (çocuktan üç kişinin öne alınması hakkında) hadisi; Hişâm, İbn Sîrîn’den, ondan rivayet etti; hadis Müsned’de sahihtir; onu ayrıca

**الشَّرَف الدِّمْياطِي** **التسلى والاغْتِباطِ**’ta muttasıl senediyle zikretti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رَجِيَهُ** **يَرْجاهُ**, **كرَضِيَه**; **رَجاهُ** **يَرْجُوه**’da bir lugattır; **الليْثِ**’ten.

**الأزْهريُّ** onu ona inkâr etti ve dedi: İbn Sîde’nin de onu zikretmiş olmasına rağmen, onu ondan başkası için işitmedim.

**الليْثُ** dedi: **والرَّجْو** aldırış etmektir; “**أَرْجُو** değilim” (demek) “aldırış etmiyorum”dur.

**الأزْهريُّ** dedi: Bu münkerdir; ancak **الرَّجاء** nefiy harfi onunla beraber olduğu zaman korku mânâsında kullanılır; ondan da ﴿ما لَكُم لا **تَرْجُونَ** للَّهِ وَقاراً﴾ (âyeti)dir; mânâ: size ne oluyor da Allah için bir azamet korkusu duymuyorsunuz?

**الفرَّاءُ** dedi: korku mânâsının **رَجاءً** olması, ancak onunla beraber bir inkâr (nefiy) ile bulunur; böyle olunca korku, **الرَّجاء** ve korku cihetinden olur; **الرَّجاء** da böyledir; dersin ki: “seni **رَجَوْتُ** değilim” yani “senden korkmadım”; “seni **رَجَوْتُ**” demezsin, “senden korktum” mânâsında; **أَبو ذُؤَيْب** dedi:
إذا لَسَعَتْه النَّحْلُ لم **يَرْجُ** لَسْعَها
وحالَفَها في بَيْتِ نُوبٍ عَواسِلِ
**الجَوْهريُّ** dedi: yani korkmadı ve aldırış etmedi.

**الزَّمخشريُّ** **الأساس**’ta şu beyti okudu:
تَعَسَّفْتُها وَحْدِي ولم **أَرْجُ** هَوْلَها
بحَرْفٍ كقَوْسِ البانِ باقٍ هِبابها
**الراغبُ**, Ebû Züeyb’in sözünü zikrettikten sonra dedi: bunun vechi, **الرَّجاء** ile korkunun birbirine bitişik olmasıdır.

**المِصْباح**’ta: çünkü **الرَّاجي**, **يَتَرَجَّاه** ettiği şeyi idrâk edemeyeceğinden korkar.

**ورَجاءٌ** ve **ومُرَجّىً**: iki isimdir; bunun gibi **المُرْتَجى**.

**وأَبو رَجاءٍ**: **العُطارِديُّ**, bir muhaddistir.

**وأَبو رَجاءٍ السَّرْخَسيُّ**: Serahs’ta kendisine nisbet edilen câmiin sahibidir; ona **أَبو الفَضْل الرّجائيّ** nisbet edilmiştir.

**وأَرْجاءُ**: İsfahan’da bir yerdir; ondan: muhaddis **عليُّ بنُ عُمَر بنِ محمدِ بنِ الحَسَنِ الأَرْجائيُّ**.

**وأَبو رَجوان**: Mısır’da, Aşağı Saîd’de bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَجَوْتُهُ
1 رَجَوْتُهُ ذ , aor. أَرْجُوهُ, (S, Msb,) inf. n. رَجْوٌ, (S, M, K,) or رُجُوٌّ, (Msb,) and رَجَآءٌ, (S, K, TA, &c., [in the CK erroneously written with the short ا i. e., without the meddeh and ء,]) or the latter is a simple subst., (Msb,) and رَجَاوَةٌ (S, K) and رَجَاةٌ, or رَجَآءَةٌ, (accord. to different copies of the K,) or both, (CK,) and مَرْجَاةٌ; (K;) and ↓ رَجَّيْتُهُ, (S,) inf. n. تَرْجِيَةٌ; (K;) and ↓ تَرَجَّيْتُهُ, (S, K, *) and ↓ اِرْتَجَيْتُهُ; (S, Msb, K; *) I hoped for him [or it; relating only to what is possible; syn. with أَمَلْتُهُ; see رَجَآءٌ, below]; all signify the same: (S:) and رَجَيْتُهُ, aor. أَرْجِيهِ, is a dial. var. of رَجَوْتُهُ: (Msb:) and رَجِيَهُ, aor. يَرْجَاهُ, like رَضِيَهُ, is a dial. var. of رَجَاهُ, aor. يَرْجُوهُ, accord. to Lth: it is disapproved by Az, because heard by him on no other authority than that of Lth; but it is mentioned also by ISd. (TA.) One says, مَا أَتَيْتُكَ اـِلَّا رَجَاوَةَ الخَيْرِ [I did not, or have not, come to thee except hoping for that which is good]. (S.) No regard is to be paid to the assertion of Lth, that the saying فَعَلْتُ رَجَاةَ كَذَا [I did a thing hoping for such a thing] is a mistake, and that the correct word is only رَجَآءَ; for رَجَاةٌ occurs in a trad., and in the poetry of the Arabs. (TA.) ― -b2- Sometimes رَجْوٌ, (S,) or رُجُوٌّ, (Msb,) has the meaning of خَوْفٌ; (S, Msb;) because the hoper fears that he may not attain the thing for which he hopes; (Msb;) and so رَجَآءٌ; (T, S;) but only when there is with it a negative particle: (Fr, T, TA:) you say, مَا رَجَوْتُكَ (assumed tropical:) I feared not thee: but you do not say, رَجَوْتُكَ, meaning I feared thee: (TA:) the saying in the Kur [lxxi. 12], مَا لَكُمْ لَا تَرْجُونَ لِلّٰهِ وَقَارًا means (assumed tropical:) [What aileth you] that ye will not fear the greatness, or majesty, of God? (S:) or the meaning is, that ye will not hope for God's magnifying of him who serves Him and obeys Him? or that ye will not believe in greatness, or majesty, belonging to God, so that ye may fear disobeying Him? (Bd:) another instance occurs in a verse of Aboo-Dhu-eyb, cited in art. خلف, conj. 3: (S:) and ↓ ارتجاهُ, also, signifies (tropical:) he feared him, or it; [but app. only when preceded by a negative particle, as in exs. cited in the TA;] (K, TA;) in which sense it is tropical. (TA.) Accord. to Lth, رَجْوٌ is also syn. with مُبَالَاةٌ; and مَا أَرْجُو means مَا أُبَالِى [I do not care, mind, or heed]: but this is disapproved by Az. (TA.) -A2- رَجِىَ He broke off, or ceased, [app. by reason of inability,] from speaking: (K:) or, accord. to Az, he became confounded, or perplexed, and unable to see his right course: or, as Fr says, he desired to speak, and was unable to do so: (TA:) and رُجِىَ عَلَيْهِ, like عُنِىَ, he became unable to speak. (K.)

2 رَجَّوَ see 1, first sentence.

أَرْجَتْ
4 أَرْجَتْ ذ She (a camel, S, or a pregnant female [of any kind], TA) was, or became, near to bringing forth; (S, K, TA;) so that her bringing forth was hoped for: accord. to Er-Rلghib, the proper signification is she made her owner to have hope in himself that her bringing forth was near: (TA:) and أَرْجَأَتْ means the same. (S.) ― -b2- ارجى الصَّيْدَ He failed of getting any game; (K;) [as though he made the game to have hope;] and ارجأهُ signifies the same: (TA:) or so ارجى [alone], and ارجأ [alone]. (K and TA in art. رجأ.) -A2- And أَرْجَيْتُهُ, (S, Msb,) inf. n. اـِرْجَآءٌ, (K,) I postponed it, put it off, deferred it, or delayed it; (S, Msb, K; *) namely, an affair [&c.]; (S;) as also ارجأتهُ. (S, Msb.) [See the latter verb: and see also an ex. in the Kur vii. 108 and xxvi. 35; and the various readings mentioned by Bd in the former instance.] -A3- ارجى البِئْرَ He made a side (رَجًا) to the well. (S, K.)

5 تَرَجَّوَ see 1, first sentence. ― -b2- [In the present day, ترجّى is often used as meaning He besought, entreated, petitioned, or prayed.]

8 اـِرْتَجَوَ see 1, first sentence: ― -b2- and again in the latter part of the paragraph.

رَجًا
رَجًا ذ The side, (K,) in a general sense: (TA:) or the side of a well, (S, Msb, K,) and of the sky, (Er-Rلghib, TA,) and of anything; (S, Msb; *) and ↓ رَجَآءٌ signifies the same: (K:) the side of a well from its top to its bottom; (TA;) and the two sides thereof: which last is also [or properly] the meaning of the dual; which is رَجَوَانِ: (S:) pl. أَرْجَآءٌ. (S, Msb, K.) Hence, in the Kur [lxix. 17], وَالْمَلَكُ عَلَى أَرْجَائِهَا [The angels being at the sides thereof]. (S, TA.) They said, رُمِىَ بِهِ الرَّجَوَانِ, meaning (assumed tropical:) He was cast into places of destruction: (S:) or it is said of one who is held in mean estimation: (M, TA:) اِسْتِهْزَآءٌ in the K is a mistake for اُسْتُهِينَ بِهِ, the reading in the M: (TA:) as though the two [opposite] sides of the well were cast at with him. (K.) And one says of him who will not be deceived so as to be turned away from one course to another, لَا تُرْمَى بِهِ الرَّجَوَانِ (assumed tropical:) [lit. The two sides of the well will not be cast at with him]; in allusion to the well's two [opposite] sides' being cast at with the bucket. (Z, TA.)

رَجَآءٌ
رَجَآءٌ ذ [accord. to most an inf. n., (see 1, in two senses,) but accord. to the Msb a simple subst.,] Hope; syn. أَمَلٌ; (S and M and K in art امل;) contr. of يَأْسٌ; (K;) an opinion requiring the happening of an event in which will be a cause of happiness; (Er-Rلghib, TA;) expectation of deriving advantage from an event of which a cause has already occurred: (El-Harلllee, TA:) or, as Ibn-El-Kemلl says, properly, i. q. أَمَلٌ: and conventionally, the clinging of the heart to the happening of a future loved event: (TA:) or hope, or eager desire, for a thing that may possibly happen; differing from تَمَنٍّ, which relates to what is possible and to what is impossible. (MF, TA.) -A2- See also رَجًا.

رَجِيَّةٌ
رَجِيَّةٌ ذ [A thing hoped for]: you say, مَالَى فِى فُلَانٍ رَجِيَّةٌ There is nothing for me to hope for in such a one. (S.)

رَاجٍ
رَاجٍ ذ [Hoping: ― -b2- and Fearing]. (Msb.)

أُرْجِيَّةٌ
أُرْجِيَّةٌ ذ A thing postponed, put off, deferred, or delayed. (ISd, K.)

أُرْجُوَانٌ
أُرْجُوَانٌ ذ Redness: (Msb, K:) a certain red dye: (K:) or a certain dye, intensely red: (S:) accord. to A'Obeyd, (S,) what is called نَشَاسْتَج; (S, K;) and he says that the بَهْرَمَان is inferior to it (دُونَهُ [but this often has the contr. meaning]): it is said also that ارجوان is an arabicized word, from the Pers. أَرْغَوَان, which means a sort of trees having a red blossom, of the most beautiful kind; and that every colour resembling it is termed ارجوان. (S.) Also Red: (K:) and red garments or clothes. (IAar, K.) And one says أَحْمَرُ أُرْجُوَانٌ, mentioned by Seer has having an intensive meaning; (M, TA;) in the K, ↓ أَحْمَرُ أُرْجُوَانِىٌّ; but this is wrong; (TA;) i. e. Intensely red. (K, TA.) And قَطِيفَةٌ حَمْرَآءُ أُرْجُوَانٌ [A villous, or nappy, outer, or wrapping, garment, intensely red]: (S, M, A:) but IAth says that the most common practice is to prefix the word ثَوْب or قَطِيفَة to أُرْجُوَان so as to govern the latter in the gen. case; [saying ثَوْبُ أُرْجُوَانٍ or قَطِيفَةُ أُرْجُوَانٍ;] and that the word [ارجوان] is said by some to be Arabic, the ا and ن being augmentative. (TA.)

أُرْجُوَانِىٌّ
أُرْجُوَانِىٌّ ذ : see the next preceding paragraph.

مُرْجًى
[ مُرْجًى ذ Postponed, put off, deferred, or delayed; as also مُرْجَأٌ.] Some read [in the Kur ix. 107] وَآخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللّٰهِ. (S: see مرجأ, in art. رجأ.)

مُرْجٍ
[ مُرْجٍ ذ and مُرْجِيَةٌ and] مُرْجِىءٌ and مُرْجِءَةٌ A female near to bringing forth. (K, * TA.) -A2- مُرْجٍ also signifies A man who is one of the people [or sect] called the مُرْجِيَة; (S;) or one of the مُرْجِئَة, mentioned in art. رجأ; as also مُرْجِىءٌ; and so ↓ مُرْجِىٌّ; (K;) or this is [properly speaking] a rel. n. from مُرْجٍ; (S;) and مُرْجِئِىٌّ also; (K;) or rather this is another rel. n., like مُرْجِىٌّ. (IB and TA in art. رجأ, q. v.)

مُرْجِى
مُرْجِى ذ : see what next precedes. You say رَجُلٌ مُرْجِىٌّ [A man of, or belonging to, the sect called the مُرْجِيَة]. (S.)

##### Türkçe

**رَجَوْتُهُ**
1 **رَجَوْتُهُ** ذ, muzârîsi **أَرْجُوهُ**, (S, Msb,) mastarı **رَجْوٌ**, (S, M, K,) yahut **رُجُوٌّ**, (Msb,) ve **رَجَآءٌ**, (S, K, TA, vb., [CK’de yanlışlıkla kısa **ا** ile, yani meddeh ve **ء** olmaksızın yazılmıştır,]) yahut ikincisi yalın bir isimdir, (Msb,) ve **رَجَاوَةٌ** (S, K) ve **رَجَاةٌ**, yahut **رَجَآءَةٌ**, (K’nın farklı nüshalarına göre,) yahut ikisi birden, (CK,) ve **مَرْجَاةٌ**; (K;) ve ↓ **رَجَّيْتُهُ**, (S,) mastarı **تَرْجِيَةٌ**; (K;) ve ↓ **تَرَجَّيْتُهُ**, (S, K, *) ve ↓ **اِرْتَجَيْتُهُ**; (S, Msb, K; *) onun için [yahut onu; yalnız mümkün olana ilişkin olarak; **أَمَلْتُهُ** ile eşanlamlı; aşağıda **رَجَآءٌ**’a bak] ümit ettim; hepsi aynı manaya gelir: (S:) ve **رَجَيْتُهُ**, muzârîsi **أَرْجِيهِ**, **رَجَوْتُهُ**’nun lehçe varyantıdır: (Msb:) ve **رَجِيَهُ**, muzârîsi **يَرْجَاهُ**, **رَضِيَهُ** gibi, Lth’ye göre **رَجَاهُ**, muzârîsi **يَرْجُوهُ**’nun lehçe varyantıdır: Az tarafından hoş görülmez; çünkü Lth’nin rivayetinden başka bir otoriteyle kendisine işitilmemiştir; fakat ISd tarafından da zikredilmiştir. (TA.) Şöyle denir: **مَا أَتَيْتُكَ اـِلَّا رَجَاوَةَ الخَيْرِ** [Sana ancak hayrı umarak geldim]. (S.) Lth’nin, **فَعَلْتُ رَجَاةَ كَذَا** [Şöyle bir şeyi umarak yaptım] sözünün hata olduğu ve doğru kelimenin yalnız **رَجَآءَ** olduğu iddiasına itibar edilmez; çünkü **رَجَاةٌ** bir hadiste ve Arapların şiirinde vârid olmuştur. (TA.) ― -b2- Bazen **رَجْوٌ**, (S,) yahut **رُجُوٌّ**, (Msb,) **خَوْفٌ** manasına gelir; (S, Msb;) çünkü ümit eden, ümit ettiği şeye erişememekten korkar; (Msb;) ve **رَجَآءٌ** da böyledir; (T, S;) fakat ancak onunla birlikte bir nefy edatı bulunduğu zaman: (Fr, T, TA:) şöyle dersin: **مَا رَجَوْتُكَ** (mecaz kabul edilerek:) senden korkmadım: fakat “senden korktum” manasında **رَجَوْتُكَ** demezsin: (TA:) Kur’ân’daki [lxxi. 12] **مَا لَكُمْ لَا تَرْجُونَ لِلّٰهِ وَقَارًا** sözü (mecaz kabul edilerek:) [Size ne oluyor ki] Allah’ın azametinden/heybetinden korkmuyorsunuz? manasınadır: (S:) yahut mana, Allah’ın kendisine hizmet edip itaat edeni yüceltmesini ummuyorsunuz? yahut Allah’a ait azamet/heybet bulunduğuna inanmıyorsunuz da bu sebeple O’na isyan etmekten korkmuyorsunuz? (Bd:) bunun bir başka örneği, خلف maddesinde, 3. bâbda zikredilen Ebû-Ḏu-eyb’in bir beytinde geçer: (S:) ve ↓ **ارتجاهُ** da, (mecaz:) ondan, yahut ondan, korktu manasına gelir; [fakat görünüşe göre ancak TA’da zikredilen örneklerde olduğu gibi önünde bir nefy edatı bulunduğunda;] (K, TA;) bu manada mecazdır. (TA.) Lth’ye göre **رَجْوٌ** ayrıca **مُبَالَاةٌ** ile de eşanlamlıdır; ve **مَا أَرْجُو** “**مَا أُبَالِى**” [aldırmam, önemsemem] demektir: fakat bu Az tarafından hoş görülmez. (TA.) -A2- **رَجِىَ** Konuşmaktan koptu, yahut kesti; [görünüşe göre acizlik sebebiyle;] (K:) yahut Az’a göre şaşırdı/afalladı, bocaladı ve doğru yolunu göremez oldu: yahut Fr’nin dediği gibi, konuşmak istedi de buna güç yetiremedi: (TA:) ve **رُجِىَ عَلَيْهِ**, **عُنِىَ** gibi, konuşamaz oldu. (K.)

2 **رَجَّوَ**: 1’in ilk cümlesine bak.

**أَرْجَتْ**
4 **أَرْجَتْ** ذ O (bir deve, S, yahut hamile bir dişi [herhangi bir türden], TA) doğurmaya yakın oldu; (S, K, TA;) öyle ki doğurması umulur oldu: Er-Râghib’e göre asıl anlam, sahibine, doğurmasının yakın olduğuna dair kendi içinde ümit verdirmesidir: (TA:) ve **أَرْجَأَتْ** aynı manaya gelir. (S.) ― -b2- **ارجى الصَّيْدَ** Avdan hiçbir şey elde edemedi; (K;) [sanki avı ümitli kıldı;] ve **ارجأهُ** da aynı manaya gelir: (TA:) yahut **ارجى** [yalnız] ve **ارجأ** [yalnız]. (K ve TA, رجأ maddesinde.) -A2- Ve **أَرْجَيْتُهُ**, (S, Msb,) mastarı **اـِرْجَآءٌ**, (K,) onu erteledim, geri bıraktım, tehir ettim, yahut geciktirdim; (S, Msb, K; *) yani bir işi [vb.]; (S;) **ارجأتهُ** da böyledir. (S, Msb.) -A3- **ارجى البِئْرَ** Kuyuya bir yan (**رَجًا**) yaptı. (S, K.)

5 **تَرَجَّوَ**: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- [Günümüzde **ترجّى** çoğu kez “yalvardı, niyaz etti, dilekte bulundu, dua etti” manasında kullanılır.]

8 **اـِرْتَجَوَ**: 1’in ilk cümlesine bak: ― -b2- ve yine paragrafın son kısmında.

**رَجًا**
**رَجًا** ذ Yan, (K,) genel anlamda: (TA:) yahut kuyunun yanı, (S, Msb, K,) ve göğün yanı, (Er-Râghib, TA,) ve herhangi bir şeyin yanı; (S, Msb; *) ve ↓ **رَجَآءٌ** da aynı manaya gelir: (K:) kuyunun tepesinden dibine kadar olan yanı; (TA;) ve onun iki yanı: bu sonuncusu ayrıca [yahut asıl olarak] tesniyenin manasıdır; tesniyesi **رَجَوَانِ**’dır: (S:) çoğulu **أَرْجَآءٌ**. (S, Msb, K.) Bundan dolayı Kur’ân’da [lxix. 17] **وَالْمَلَكُ عَلَى أَرْجَائِهَا** [Melekler onun yanları üzerindedir]. (S, TA.) Şöyle dediler: **رُمِىَ بِهِ الرَّجَوَانِ**, manası (mecaz kabul edilerek:) Helâk yerlerine atıldı: (S:) yahut değersiz görülen kimse hakkında söylenir: (M, TA:) K’daki **اِسْتِهْزَآءٌ**, M’deki okunuş olan **اُسْتُهِينَ بِهِ** yerine bir hatadır: (TA:) sanki kuyunun iki [karşıt] yanı onunla taşlanmış gibidir. (K.) Ve bir yoldan diğerine çevrilmek suretiyle aldatılmayacak kimse hakkında şöyle denir: **لَا تُرْمَى بِهِ الرَّجَوَانِ** (mecaz kabul edilerek:) [lafzen: Kuyunun iki yanı onunla taşlanmaz]; kuyunun iki [karşıt] yanının kovayla taşlanmasına telmih olarak. (Z, TA.)

**رَجَآءٌ**
**رَجَآءٌ** ذ [çoğunluğa göre bir mastardır, (1’e, iki manada, bak), fakat Msb’ye göre yalın bir isimdir,] Ümit; **أَمَلٌ** ile eşanlamlı; (S ve M ve K, امل maddesinde;) **يَأْسٌ**’in zıddı; (K;) içinde mutluluk sebebi bulunacak bir olayın vukuunu gerektiren bir kanaat; (Er-Râghib, TA;) sebebi daha önce meydana gelmiş bir olaydan fayda elde etmeyi bekleme: (El-Harâllee, TA:) yahut İbn-El-Kemâl’in dediği gibi, aslında **أَمَلٌ**’dir: ve örfte, kalbin, gelecekte sevilen bir olayın vukuuna bağlanmasıdır: (TA:) yahut mümkün olarak vuku bulabilecek bir şey için ümit, yahut şiddetli arzu; **تَمَنٍّ**’den farklıdır; çünkü o, mümkün olana da imkânsız olana da ilişir. (MF, TA.) -A2- Ayrıca **رَجًا**’ya da bak.

**رَجِيَّةٌ**
**رَجِيَّةٌ** ذ [Ümit edilen bir şey]: şöyle dersin: **مَالَى فِى فُلَانٍ رَجِيَّةٌ** Şu kimsede benim için ümit edilecek bir şey yoktur. (S.)

**رَاجٍ**
**رَاجٍ** ذ [Ümit eden: ― -b2- ve Korkan]. (Msb.)

**أُرْجِيَّةٌ**
**أُرْجِيَّةٌ** ذ Ertelenmiş, geri bırakılmış, tehir edilmiş, yahut geciktirilmiş bir şey. (ISd, K.)

**أُرْجُوَانٌ**
**أُرْجُوَانٌ** ذ Kızıllık: (Msb, K:) belirli bir kırmızı boya: (K:) yahut belirli bir boya, pek kızıl: (S:) A‘Obeyd’e göre, (S,) **نَشَاسْتَج** denilen şeydir; (S, K;) ve **بَهْرَمَان**’ın ondan aşağı olduğunu söyler (**دُونَهُ** [fakat bu çoğu kez zıt manaya da gelir]): ayrıca, **ارجوان**’ın Farsça **أَرْغَوَان**’dan Arapçalaştırılmış bir kelime olduğu, bunun da en güzel türden kırmızı çiçekli bir ağaç türü manasına geldiği; ve ona benzeyen her rengin **ارجوان** diye adlandırıldığı da söylenmiştir. (S.) Ayrıca Kırmızı: (K:) ve kırmızı elbiseler/giysiler. (IAar, K.) Ve **أَحْمَرُ أُرْجُوَانٌ** denir; Seer tarafından şiddet (mübalağa) manası taşıdığı zikredilmiştir; (M, TA;) K’da ise ↓ **أَحْمَرُ أُرْجُوَانِىٌّ**; fakat bu yanlıştır; (TA;) yani: Pek kızıl. (K, TA.) Ve **قَطِيفَةٌ حَمْرَآءُ أُرْجُوَانٌ** [Pek kızıl, tüylü/yumuşak bir dış/örtü giysisi]: (S, M, A:) fakat IAth, en yaygın kullanımın **أُرْجُوَان**’dan önce **ثَوْب** yahut **قَطِيفَة** kelimesini getirip ikincisini mecrûr kılmak olduğunu söyler; [**ثَوْبُ أُرْجُوَانٍ** yahut **قَطِيفَةُ أُرْجُوَانٍ** diyerek;] ve kelimenin [**ارجوان**] bazılarınca Arapça sayıldığını, **ا** ve **ن**’nin ziyade olduğunu da söyler. (TA.)

**أُرْجُوَانِىٌّ**
**أُرْجُوَانِىٌّ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**مُرْجًى**
[ **مُرْجًى** ذ Ertelenmiş, geri bırakılmış, tehir edilmiş, yahut geciktirilmiş; **مُرْجَأٌ** da böyledir.] Bazıları [Kur’ân’da ix. 107] **وَآخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللّٰهِ** diye okur. (S: رجأ maddesinde, رجأ kökünde, **مرجأ**’ya bak.)

**مُرْجٍ**
[ **مُرْجٍ** ذ ve **مُرْجِيَةٌ** ve] **مُرْجِىءٌ** ve **مُرْجِءَةٌ** Doğurmaya yakın bir dişi. (K, * TA.) -A2- **مُرْجٍ** ayrıca, **مُرْجِيَة** denilen [fırka] ehline mensup bir adam manasına gelir; (S;) yahut رجأ maddesinde zikredilen **مُرْجِئَة**’den birine; **مُرْجِىءٌ** da böyledir; ve yine ↓ **مُرْجِىٌّ**; (K;) yahut bu, [asıl olarak] **مُرْجٍ**’den nisbet ismidir; (S;) ve **مُرْجِئِىٌّ** de; (K;) yahut daha doğrusu bu, **مُرْجِىٌّ** gibi başka bir nisbet ismidir. (IB ve TA, رجأ maddesinde, bk.)

**مُرْجِى**
**مُرْجِى** ذ: bir önce gelene bak. Şöyle dersin: **رَجُلٌ مُرْجِىٌّ** [**مُرْجِيَة** denilen fırkadan olan, yahut ona mensup bir adam]. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَجَا
رَجَا U ( n. ac. رَجْو 1 ,  رَجَاة [ 4tA ] ,  مَرْجَاة [ 17tA ] ,  رَجَآء [ 22A ] ),
a.  Hoped for, expected.

b.  Hoped in, placed his confidence in.

c.  Feared.

##### Türkçe

رَجَا
رَجَا U (isim mastar: **رَجْو** 1, **رَجَاة** [ 4tA ], **مَرْجَاة** [ 17tA ], **رَجَآء** [ 22A ]),
a. Umdu, bekledi.

b. Umdu; ona güvendi, ona itimat etti.

c. Korktu.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رجو
رَجَا - يَرْجُو - مَرْجُو
رَجَا - يَرْجُوْ + كائن + شيئاً: ضد " أرْجَأَ- يُرْجِئُ ": يقدم فعلاً يأمل ويتمنى ويرجو تحقيقه ونفعه على آخر: يقدم بالاهتمام شيئاً أو امراً على آخر، وذلك لأنه يُغَلِّب الظن بحصول المسرة أو النفع منه، وأنه ممكن الوقوع، فيضعه في الترتيب من حيث الأهمية للعمل أو النظر قبل آخر
مَرْجُو: اسم مفعول من " رَجَا - يَرْجوْ ": مُفَضِّل ويوجد أمل منه وفيه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التمني والشعور بالرجاء والأمل في حصول أمر"، وهي
طَمِعَ - يَطْمَعُ، مَنَا - يَمْنُو (مَنا - يَمني) (المتعدي)، أَمَلَ - يَأْمَلُ، عَسَى - يَعْسُو، رَجا - يَرْجوْ، عَلَّ - يَعِلُّ
يفرق لفظاً:
رَجَا - يَرْجُوْ + كائن + شيئاً:ضد " أرْجَأَ- يُرْجِئُ ": يقدم فعلاً يأمل ويتمنى ويرجو تحقيقه ونفعه على آخر
رَجأَ - يَرْجَأُ + الكائن أو الأمر: يتنحى جانياً ويتأخر ويفسح المجال ليتقدم غيره

رجا - يرجو - يرجون
وترجون من الله﴿ولا تهنوا في ابتغاء القوم إن تكونوا تألمون فإنهم يألمون كما تألمون وترجون من الله ما لا يرجون وكان الله عليما حكيما(104)﴾ النساء
يرجون تجارة	﴿إن الذين يتلون كتاب الله وأقاموا الصلاة وأنفقوا مما رزقناهم سرا وعلانية يرجون تجارة لن تبور(29)﴾ فاطر
يرجو  رحمة	﴿إن الذين آمنوا والذين هاجروا وجاهدوا في سبيل الله أولئك يرجون رحمة الله والله غفور رحيم(218)﴾ البقرة ﴿وإما تعرضن عنهم ابتغاء رحمة من ربك ترجوها فقل لهم قولا ميسورا(28)﴾ الإسراء ﴿أولئك الذين يدعون يبتغون إلى ربهم الوسيلة أيهم أقرب ويرجون رحمته ويخافون عذابه إن عذاب ربك كان محذورا(57)﴾ الإسراء ﴿وما كنت ترجوا أن يلقى إليك الكتاب إلا رحمة من ربك فلا تكونن ظهيرا للكافرين(86)﴾ القصص ﴿أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما يحذر الآخرة ويرجو رحمة ربه قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون إنما يتذكر أولوا الألباب(9)﴾ الزمر
من كان يرجو لقاء الله	﴿قل إنما أنا بشر مثلكم يوحى إلي أنما إلهكم إله واحد فمن كان يرجوا لقاء ربه فليعمل عملا صالحا ولا يشرك بعبادة ربه أحدا (110)﴾ الكهف ﴿من كان يرجو لقاء الله فإن أجل الله لآت وهو السميع العليم(5)﴾ العنكبوت
يرجوا الله واليوم الآخر	﴿لقد كان لكم في رسول الله أسوة حسنة لمن كان يرجو الله واليوم الآخر وذكر الله كثيرا(21)﴾ الأحزاب ﴿لقد كان لكم فيهم أسوة حسنة لمن كان يرجوا الله واليوم الآخر ومن يتول فإن الله هو الغني الحميد(6)﴾ الممتحنة
 	﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا فقال ياقوم اعبدوا الله وارجوا اليوم الآخر ولا تعثوا في الأرض مفسدين(36)﴾ العنكبوت
لا يرجون أيام الله	﴿قل للذين آمنوا يغفروا للذين لا يرجون أيام الله ليجزي قوما بما كانوا يكسبون (14)﴾ الجاثية
الذين لا يرجون لقاءنا	﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قال الذين لا يرجون لقاءنا ائت بقرآن غير هذا أو بدله قل ما يكون لي أن أبدله من تلقاء نفسي إن أتبع إلا ما يوحى إلي إني أخاف إن عصيت ربي عذاب يوم عظيم(15)﴾ يونس ﴿وقال الذين لا يرجون لقاءنا لولا أنزل علينا الملائكة أو نرى ربنا لقد استكبروا في أنفسهم وعتوا عتوا كبيرا(21)﴾ الفرقان
الذين لا يرجون لقاءنا	﴿إن الذين لا يرجون لقاءنا ورضوا بالحياة الدنيا واطمأنوا بها والذين هم عن آياتنا غافلون(7)﴾ يونس ﴿ولو يعجل الله للناس الشر استعجالهم بالخير لقضي إليهم أجلهم فنذر الذين لا يرجون لقاءنا في طغيانهم يعمهون (11)﴾ يونس
لا يرجون نشورا   ولا حسابا	﴿ولقد أتوا على القرية التي أمطرت مطر السوء أفلم يكونوا يرونها بل كانوا لا يرجون نشورا(40)﴾ الفرقان ﴿إنهم كانوا لا يرجون حسابا (27)﴾ النبأ
 	﴿ما لكم لا ترجون لله وقارا (13)﴾ نوح
لا يرجون نكاحا	﴿والقواعد من النساء اللاتي لا يرجون نكاحا فليس عليهن جناح أن يضعن ثيابهن غير متبرجات بزينة وأن يستعففن خير لهن والله سميع عليم(60)﴾ النور
مرجوا
 ﴿قالوا ياصالح قد كنت فينا مرجوا قبل هذا أتنهانا أن نعبد ما يعبد آباؤنا وإننا لفي شك مما تدعونا إليه مريب(62)﴾ هود
مختار الصحاح
● [رجا] ر ج ا: أرْجَيْتُ الأمر أخرته يهمز ويلين وقرئ ﴿وآخرون مرجون لأمر الله﴾ و ﴿أرجه وأخاه﴾ فإذا وصفت به قلت رجل مُرْجٍ وقوم مُرْجِيَةٌ فإذا نسبت إليه قلت رجل مُرْجِيٌّ بالتشديد كما سبق في ر ج أ و الرَّجَاءُ من الأمل ممدود يقال رَجَاهُ من باب عدا و رَجَاءً و رَجَاوَةً أيضا و تَرَجَّاهُ و ارتَجَاهُ و رَجَّاهُ تَرْجِيَةً كله بمعنى وقد يكون الرَّجْوُ و الرَّجَاءُ بمعنى الخوف قال الله تعالى ﴿ما لكم لا ترجون لله وقارا﴾ أي لا تخافون عظمة الله تعالى وقال أبو ذؤيب إذا لسعته النحل لم يرج لسعها أي لم يخف ولم يبال و الرَّجَا مقصور ناحية البئر وحافتاها وكل ناحية رجا وهما رجوان والجمع أرجاءٌ قال الله تعالى ﴿والملك على أرجائها﴾ و الأرْجُوَانُ صبغ أحمر شديد الحمرة قال أبو عبيد هو الذي يقال له النشاستج قال والبهرمان دونه وقيل إن الأرجوان معرب وهو بالفارسية أرغوان وهو شجر له نور أحمر أحسن ما يكون وكل لون يشبهه فهو أرجوان
الراغب
رجا
- رجا البئر والسماء وغيرهما: جانبها، والجمع أرجاء، قال تعالى: }والملك على أرجائها﴿[الحاقة/17]، والرجاء ظن يقتضي حصول ما فيه مسرة، وقوله تعالى:﴾ما لكم لا ترجون لله وقارا{ [نوح/13]، قيل: ما لكم لا تخافون (انظر: مجاز القرآن 2/271)، وأنشد:
- 182 - إذا لسعته النحل لم يرج لسعها *** وحالفها في بيت نوب عوامل
(البيت لأبي ذؤيب الهذليين 1/143؛ ومجاز القرآن 1/275؛ وتفسير القرطبي 8/311؛ وتفسير الطبري 11/56)
ووجه ذلك أن الرجاء والخوف يتلازمان، قال تعالى: }وترجون من الله ما لا يرجون﴿[النساء/104]،﴾وآخرون مرجون لأمر الله{ [التوبة/106]، وأرجت الناقة: دنا نتاجها، وحقيقته: جعلت لصاحبها رجاء في نفسها بقرب نتاجها. والأرجوان: لون أحمر يفرح تفريح الرجاء.
ملخص اللسان
1.     الرَّجَاءُ من الأَمَلِ: نَقِيضُ اليَأْسِ، مَمْدودٌ. رَجاهُ   يَرْجوهُ رَجْواً ورَجاءً ورَجاوَةً ومَرْجاةً ورَجاةً،
2.     ذكر الرجاء بمعنى التَّوَقُّعِ والأَمَل. ورَجِيَهُ ورَجَاهُ وارْتَجاه وتَرَجَّاه بمَعْنىً
3.     والرَّجْوُ المُبالاة، يقال: ما أَرْجُو أَي   ما أُبالِي.
4.     وقد يكون الرَّجْوُ والرَّجاءُ بمعنى الخَوْف. ابن سيده: والرَّجاءُ   الخَوْف. وفي التنزيل العزيز: ما لَكُم لا تَرْجُونَ لله وَقاراً. وقال ثعلب: قال الفراء الرَّجاءُ في معنى الخَوْفِ لا يكون إِلا مع الجَحْدِ، تقول: ما رَجَوْتُكَ أَي ما خِفْتُك، ولا تقول رَجَوْتُك في معنى خِفْتُك ؛
5. وقال الذينَ لا يَرْجونَ لِقاءنا؛ أَي لا يَخْشَوْنَ لقاءنا،
6.     وأَرْجاها: جعَل لها رَجاً.
7.     وأَرْجَى الأَمْرَ: أَخَّرَه، لغة في أَرْجأَهُ. ابن السكيت: أَرْجَأْتُ الأَمْرَ وأَرْجَيْته إذا أَخَّرْتَهُ، يُهْمز ولا يهمز، وقد قرئ:   وآخَرُونَ مُرْجَوْنَ لأَمْرِ الله، وقرئ: مُرْجَؤُونَ، وقرئ: أَرْجِهْ وأَخاه، وأَرْجِئةُ وأَخاه؛
8.     وأَرْجَى الصيدَ: لم يُصِبْ منه شيئاً كأَرْجأَهُ.
9.     وهذا كله واويُّ لوجود ر ج و ملفوظاً به مُبَرْهَناً عليه وعدمِ ر ج ي على هذه الصفة.
10.                        سُمُّوا مُرجِئَة لاعتقادِهم أَن الله أَرجَأَ تَعْذيبَهم   على المعاصي أَي أَخَّرَه عنهم
11.                        والأُرْجِيّةُ: ما أُرْجِيَ من شيء. وأَرْجَى الصيدَ: لم يُصِبْ منه شيئاً كأَرْجأَهُ.
12.                        الأُرجُوانُ صِبْغ أَحْمرَ شديد الحمرة،
13.                        والرَّجا، مقصور: ناحيةُ كلِّ شيءٍ، وخص بعضهم به ناحية البئر من أَعلاها إِلى أَسفلِها وحافَتَيْها. وكلُّ شيء وكلُّ ناحيةٍ رَجاً،وتثنيته رَجَوَان كعَصاً وعَصَوانِ.والجمع أَرْجاءٌ؛ ومنه قوله تعالى:والمَلَكُ على أَرْجائِها، أَي نواحيها؛
14.                        والرَّجا، مقصور: ناحية الموضع،
لسان العرب
● -    رجا: الرَّجَاءُ من الأَمَلِ: نَقِيضُ اليَأْسِ، مَمْدودٌ. رَجاهُ   يَرْجوهُ رَجْواً ورَجاءً ورَجاوَةً ومَرْجاةً ورَجاةً، وهمزَتُه منقلبة عن   واو بدليل ظُهورِها في رَجاوةٍ. وفي الحديث: إِلاَّ رَجاةَ أَن أَكُونَ من   أَهْلِها؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:   غَدَوْتُ رَجاةً أَن يَجودَ مُقاعِسٌ   وصاحِبُه، فاسْتَقْبَلانِيَ بالغَدْرِ   ويروى: بالعُذْرِ، وقد تكرر في الحديث ذكر الرجاء بمعىن التَّوَقُّعِ   والأَمَل. ورَجِيَهُ ورَجَاهُ وارْتَجاه وتَرَجَّاه بمَعْنىً؛ قال بِشْرٌ   يخاطب بنته:   فرَجِّي الخَيْرَ وانْتَظِرِي إِيَابِي،   إِذا ما الْقارِظُ العَنَزِيُّ آبَا   وما لي في فلان رَجِيَّةٌ أَي ما أَرْجُو. ويقال: ما أَتَيْتُكَ إِلا   رَجَاوَةَ الخَيْرِ. التهذيب: من قال فَعَلْت ذلك رَجاةَ كذا هو خَطأٌ،   إِنما يقال رَجاءَ كذا، قال: والرَّجْوُ المُبالاة، يقال: ما أَرْجُو أَي   ما أُبالِي. قال الأَزهري: رَجِيَ بمعنى رَجَا لم أَسْمَعْه لغير الليث،   ولكن رَجِيَ إِذا دُهِشَ. وأَرْجَتِ الناقةُ: دَنا نَتاجُها، يُهْمز ولا   يهمز، وقد يكون الرَّجْوُ والرَّجاءُ بمعنى الخَوْف. ابن سيده: والرَّجاءُ   الخَوْف. وفي التنزيل العزيز: ما لَكُم لا تَرْجُونَ لله وَقاراً. وقال   ثعلب: قال الفراء الرَّجاءُ في معنى الخَوْفِ لا يكون إِلا مع الجَحْدِ،   تقول: ما رَجَوْتُكَ   أَي ما خِفْتُك، ولا تقول رَجَوْتُك في معنى خِفْتُك؛ وأَنشد لأَبي   ذؤيب:إِذا لَسَعَتْه النَّحْلُ لم يَرْجُ لَسْعَها،   وخالَفَها في بَيْتِ نُوبٍ عَواسِلِ   أَي لم يَخَفْ ولم يُبالِ، ويروى: وحالَفَها، قال: فحالفها لزمها،   وخالفها دخل عليها وأَخذَ عَسَلَها. الفراء: رَجا في موضِعِ الخَوْفِ إِذا كان   معه حرفُ نَفْيٍ، ومنه قول الله عز وجل: ما لكم لا تَرْجُون لله   وَقاراً؛ المعنى لا تَخافون للهِ عَظَمة؛ قال الراجز:   لا تَرْتَجِي حِينَ تُلاقِي الذَّائِدَا   أَسَبْعَةً لاقَتْ معاً، أَو واحِدَا؟   قال الفراء: وقال بعض المفسرين في قوله تعالى: وتَرْجُون من الله ما لا   يَرْجُون؛ معناه تخافون، قال: ولم نَجِدْ معنى الخَوْفِ يكون رَجاءً   إِلاَّ ومعه جَحْدٌ، فإِذا كان كذلك كان الخوفُ على جهة الرَّجاء والخوفِ   وكان الرَّجاء كذلك كقوله عز وجل: لا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللهِ هذه؛   للذين لا يَخافون أَيامَ الله، وكذلك قوله تعالى: لا تَرْجُونَ لله وَقَاراً؛   وأَنشد بيت أَبي ذؤيب:   إِذا لَسَعَتْه النحلُ لم يَرْجُ لَسْعَها   قال: ولا يجوز رَجَوْتُك وأَنتَ تُريد خِفْتُك، ولا خِفْتُك وأَنت تريد   رَجَوْتك. وقوله تعالى: وقال الذينَ لا يَرْجونَ لِقاءنا؛ أَي لا   يَخْشَوْنَ لقاءنا، قال ابن بري: كذا ذكره أَبو عبيدة.   والرَّجا، مقصور: ناحيةُ كلِّ شيءٍ، وخص بعضهم به ناحية البئر من   أَعلاها إِلى أَسفلِها وحافَتَيْها. وكلُّ شيء وكلُّ ناحيةٍ رَجاً، وتثنيته   رَجَوَان كعَصاً وعَصَوانِ. ورُمِيَ به الرَّجَوانِ: اسْتُهِينَ به فكأَنه   رُمِيَ به هنالك، أَرادوا أَنه طُرِحَ في المَهالِكِ؛ قال:   فلا يُرْمَى بِيَ الرَّجَوانِ أَنِّي   أَقَلُّ القَوْمِ مَنْ يُغْنِي مَكانِي   وقال المرادي:   لقد هَزِئَتْ مِنِّي بنَجْرانَ، إِذْ رَأَتْ   مَقامِيَ في الكِبْلَيْنِ، أُمُّ أَبانِ   كأَنْ لَمْ تَرَى قَبْلِي اسِيراً مُكَبَّلاً،   ولا رَجُلاً يُرْمَى به الرَّجَوانِ   أَي لا يَسْتطِيع أَن يَسْتَمْسِك، والجمع أَرْجاءٌ؛ ومنه قوله تعالى:   والمَلَكُ على أَرْجائِها، أَي نواحيها؛ قال ذو الرمة:   بَيْنَ الرَّجَا والرَّجَا من جَنْبِ واصِبةٍ   يَهْماء، خابِطُها بالخَوْفِ مَعْكُومُ   والأرْجاءُ تُهْمَز ولا تهمز. وفي حديث حذيفة لَمَّا أُتِيَ بكَفَنِه   فقال: إنْ يُصِبْ أَخُوكُم خيراً فعَسَى وإلاّ فَلْيَتَرامَ بِي رَجَواها   إلى يومِ القيامة أَي جانِبا الحُفْرة، والضمير راجع إلى غير مذكور، يريد   به الحُفْرة، والرَّجا، مقصور: ناحية الموضع، وقوله: فَلْيَتَرامَ بِي   لفظُ أَمْرٍ، والمراد به الخَبَر أَي وإلاَّ تَرامَى بِي رَجَواها كقوله   تعالى: فَلْيَمْدُد له الرحمنُ مَدّاً. وفي حديث ابن عباس   (* قوله «وفي   حديث ابن عباس إلخ» في النهاية: وفي حديث ابن عباس ووصف معاوية فقال كان   إلخ). رضي الله عنهما: كان الناسُ يَرِدُونَ منه أَرْجاءَ وادٍ رَحْبٍ أَي   نَواحِيَه، وصَفَه بسَعَة العَطَنِ والاحتمال والأَناةِ. وأَرْجاها: جعَل   لها رَجاً.   وأَرْجَى الأَمْرَ: أَخَّرَه، لغة في أَرْجأَهُ. ابن السكيت: أَرْجَأْتُ   الأَمْرَ وأَرْجَيْته إذا أَخَّرْتَهُ، يُهْمز ولا يهمز، وقد قرئ:   وآخَرُونَ مُرْجَوْنَ لأَمْرِ الله، وقرئ: مُرْجَؤُونَ، وقرئ: أَرْجِهْ   وأَخاه، وأَرْجِئةُ وأَخاه؛ قال ابن سيده: وفي قراءة أَهل المدينة قالوا   أَرْجِهِ وأَخاهُ، وإذا وصفتَ به قلتَ رجلٌ مُرْجٍ وقوم مُرْجِيَة، وإذا   نَسَبْتَ إليه قلتَ رجلٌ مُرْجيٌّ، بالتشديد على ما ذكرناه في باب الهمز.   وفي حديث تَوْبةِ كعب بن مالكٍ: وأَرْجأَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم،   أَمْرَنا أَي أَخَّرَه. قال ابن الأَثير: الإرْجاء التأْخير، وهذا   مهموز.وقد ورد في الحديث ذِكْرُ المُرْجِئَةِ، قال: وهم فِرقة من فِرَقِ   الإسلامِ يعتقدون أَنه لا يَضُرُّ مع الإيمان مَعْصِية كما أَنه لا ينْفعُ مع   الكُفْرِ طاعة؛ سُمُّوا مُرجِئَة لاعتقادِهم أَن الله أَرجَأَ تَعْذيبَهم   على المعاصي أَي أَخَّرَه عنهم، والمُرْجِئة يهمز ولا يهمز، وكلاهما   بمعنى التَّأْخير. وتقول من الهمز: رجل مُرْجِئٌ وهُم المُرْجِئَة، وفي   النسب مُرْجِئِيٌّ مثال مُرْجِعٍ ومُرْجِعَةٍ ومُرْجِعِيٍّ، وإذا لم تَهْمِز   قلت رجل مُرْجٍ ومُرْجِيَة ومُرْجِيٌّ مثل مُعْطٍ ومُعْطِية ومُعْطِيّ.   وفي حديث ابن عباس، رضي الله عنهما: أَلا تَرَى أَنَّهم يتَبايَعُون   الذَّهبَ بالذَّهبِ والطعام مُرَجًى أَي مُؤَجَّلاً مُؤَخَّراً، ويهمز ولا   يهمز؛ قال ابن الأَثير: وفي كتاب الخطابي على اختلاف نسخه مُرَجًّى،   بالتشديد للمبالغة، ومعنى الحديث أَن يَشْتريَ من إنسانٍ طعاماً بدينارٍ إلى   أَجَلٍ، ثم يبيعه منه أَو من غيره قبل أَن يقبضه بدينارين مثلاً فلا يجوز   لأَنه في التقدير بيعُ ذهب بذهب والطعامُ غائبٌ، فكأَنه قد باعه دينارَه   الذي اشترى به الطعامُ غائبٌ، فكأنه قد باعه دينارَه الذي اشترى به الطعام   بدينارين فهو رباً ولأنَه بيع غائبٍ بناجزٍ ولا يصح.   والأُرْجِيّةُ: ما أُرْجِيَ من شيء. وأَرْجَى الصيدَ: لم يُصِبْ منه   شيئاً كأَرْجأَهُ. قال ابن سيده: وهذا كله واويُّ لوجود ر ج و ملفوظاً به   مُبَرْهَناً عليه وعدمِ ر ج ي على هذه الصفة. وقوله تعالى: تُرْجِي من   تشاءُ منهن؛ من ذلك. وقَطِيفة حَمْراء أُرْجُوان، والأُرْجُوانُ: الحُمْرة،   وقيل: هو النَّشاسْتَجُ، وهو الذي تسميه العامة النّشا. والأرجوانُ:   الثيابُ الحُمْرُ؛ عن ابن الأَعرابي. والأُرْجُوانُ: الأَحْمَرُ. وقال الزجاج:   الأُرجُوانُ صِبْغ أَحْمرَ شديد الحمرة، والبَهْرَمانُ دونَه؛ وأنشد ابن   بري:   عَشِيَّة غادَرَت خَيْلِي حُمَيْداً،   كأَنَّ عليه حُلَّةَ أُرْجُوانِ   وحكى السيرافي: أَحمرُ أُرْجُوانٌ، على المبالغة به كما قالوا أَحْمَرُ   قانِئٌ، وذلك لأَن سيبويه إنما مَثَّل به في الصفة، فإما أَن يكون على   المبالغة التي ذهب إليها السيرافي، وإما أَن يُريد الأُرْجُوان الذي هو   الأَحْمر مطلقاً. وفي حديث عثمان: أَنَّه غَطَّى وجهَه بقَطِيفَةٍ حَمْراءَ   أُرْجُوانٍ وهو مُحْرِمٌ؛ قال أَبو عبيد: الأُرجوان الشديد الحُمْرَة ،   لا يقال لغير الحُمْرة أرجوان، وقال غيره أُرجُوان مُعَرَّبٌ أَصله   أُرْغُوانٌ بالفارسية فأُعْرِبَ، قال: وهو شَجَرٌ له نَوْرٌ أَحمر أَحْسَنُ ما   يَكُونُ، وكلُّ لون يُشْبهُه فهو أُرْجُوانٌ؛ قال عمرو بن كلثوم:   كأَنَّ ثِيابَنا مِنَّا ومنْهُمْ   خُضِبْنَ بأُرْجُوانٍ، أَو طُلِينا   ويقال: ثوبٌ أُرْجُوانٌ وقَطِيفةٌ أُرجُوانٌ، والأَكثر في كلامهم إضافة   الثوب والقطيفة إلى الأُرجوان، وقيل: إنّ الكلمةَ عربيّة والأَلف والنون   زائدتان، وقيل: هو الصِّبْغ الأَحْمَرُ الذي يقال له النَّشاسْتَجُ،   والذَّكَر والأُنثى فيه سواء. أََبو عبيد: البَهْرَمانُ دون الأُرْجُوانِ في   الحُمْرة، والمُفَدَّمُ المُشْرَبُ حُمْرَةً.   ورَجاءٌ ومُرَجَّى: اسمان.
مقاييس اللغة:
(رجي)  الراء والجيم والحرف المعتلّ أصلان متباينان، يدلُّ أحدُهما على الأمَل، والآخَر على ناحية الشيء.
فالأول الرَّجاءُ، وهو الأمل. يقال رجَوت الأمْرَ أرجُوه رجاءً. ثم يُتَّسع في ذلك، فربما عُبِّر عن الخوف بالرَّجاء. قال الله تعالى: ﴿مَالَكُمْ لاَ تَرْجُونَ ِللهِ وَقَاراً﴾ [نوح 13]، أي لا تخافون لـه عَظَمَةً. وناسٌ يقولون: ما أرجو، أي ما أبالي. وفسَّروا الآية على هذا، وذكروا قول القائل:
إذا لَسَعَته النحلُ لم يَرْجُ لَسْعَها *** وخالَفَها في بيت نُوبٍ عَوَامِلِ([21])
قالوا: معناه لم يكترِثْ. ويقال للفرَس إذا دنا نِتاجها: قد أرْجَتْ تُرْجِي إرجاءً.
وأمَّا الآخَر فالرَّجَا، مقصور: النَّاحية من البئر؛ وكل ناحيةٍ رَجاً. قال الله جلّ جلاله: ﴿وَالمَلَكُ عَلى أَرْجَائِهَا﴾ [الحاقة 17]. والتثنيةُ الرَّجَوَانِ. قال:
فلا يُرْمَى بيَ الرَّجَوَانِ إنِّي *** أقَلُّ الناس مَن يُغني غَنائِي([22])
وأما المهموز فإِنّه يدلُّ على التأخير. يقال أرجأْتُ الشيءَ: أخّرته. قال الله جلّ ثناؤُه: ﴿تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ﴾ [الأحزاب 51]؛ ومنه سمِّيت المُرْجئة.
قال الشيبانيّ: أَرْجَأَتْ([23]).
القاموس المحيط:
و الرَّجاءُ ضِدُّ اليَأْسِ، كالرَّجْوِ والرَّجاةِ والمَرْجاةِ والرَّجاوة والتَّرَجِّي والاِرْتِجاءِ والتَّرْجِيَةِ.
والرَّجا: الناحِيَةُ، أو ناحِيَةُ البِئْرِ، ويُمَدُّ، وهُمَا رَجَوَانِ ج: أرجاءٌ، و ة بِسَرَخْسَ، و ع بِوَجْرَةَ.
وأرْجَى البِئْرَ: جَعَلَ لها رَجاً، و الصَّيْدَ: لم يُصِب منه شيئاً. ورُمِي به الرَّجَوانِ: اسْتِهْزَاءٌ، كأَنَّهُ رُمِيَ به رَجَوَا بِئْرٍ. والْأُرْجُوانُ، بالضم: الأحْمَرُ، وثِيابٌ حُمْرٌ، وصِبْغٌ أحْمَرُ، والحُمْرَةُ، والنَّشَاسْتَجُ. وأحْمَرُ أُرْجُوانِيٌّ: قانِىءٌ. والإِرْجاءُ: التأخِيرُ. والمُرْجِئَةُ: في ر ج أ، سُمُّوا لتَقْديمِهِم القولَ، وإِرْجائِهم العَمَلَ، وهو مُرْجٍ ومُرْجِىءٌ ومُرْجِيٌّ ومُرْجائِيٌّ. وأرْجَأتْ: دَنَتْ أن يَخْرُجَ ولدُها، فهي مُرْجِئَةٌ ومُرْجِىءٌ ورَجِيَ، كرَضِيَ: انْقَطَعَ عن الكلامِ. ورُجِيَ عليه، كعُنِيَ: أُرْتِجَ عليه. وارْتجاهُ: خافَهُ. والْأُرْجِيَّةُ، كأُثْفِيَّةٍ: ما أُرْجِىءَ من شيءٍ. ورَجَّاءُ، مُشددةً: صَحابِيَّةٌ غَنَوِيَّةٌ بَصْرِيَّةٌ، رَوَى عنها ابنُ سِيرِينَ " في تَقْديمِ ثَلاثَةٍ من الوَلَدِ " .
تاج العروس:
( الرجاء ) بالمد ( ضد اليأس ) قال الراغب هو ظن يقتضى حصول ما فيه مسرة وقال الحر الى هو ترقب الانتفاع بما تقدم له سبب ما وقال غيره هو لغة الامل وعرفا تعلق القلب بحصول محبوب مستقبلا كذا عبر ابن الكمال وقال شيخنا هو الطمع في ممكن الحصول أي بخلاف التمنى انه يكون في الممكن والمستحيل ويتعاوضان ولا يتعلقان الا بالمعاني وتمنيت زيدا ورجوته بمعنى ( كالرجو ) بالفتح ومثله في المحكم والصحاح وضبطه صاحب المصباح كعلو ( والرجاة والمرجاة والرجاوة ) وقال بن الاثير همزة الرجاء منقبله عن واو بدليل ظهورها في رجاوة وشاهد الرجاة الحديث الارجاة ان أكون من أهلها وقول الشاعر غدوت رجاة ان يجود مقاعس * وصاحبه فاستقبلاني بالعذر ولا ينظر الى قول الليث حيث قال ومن قال فعلت رجاة كذا فقد أخطأ انما هو رجاء كذا انتهى لكونه في الحديث وفى كلام العرب ( والترجى والارتجاء والترجية ) كل ذلك بمعنى الرجاء في الصحاح قال بشر يخاطب ابنته فرجى الخير وانتظري ايابى * إذا ما القارظ العنزي آبا ( والرجا ) مقصورا ( الناحية ) عامة ( أو ناحية البئر ) من أعلاها الى أسفلها وفى الصحاح ناحية البئر وحافتاها وكل ناحية رجا وقال الراغب رجا البئر والسماء وغيرهما جانبها ( ويمدوهما رجوان ) بالتحريك ( ج أرجاء ) كسبب وأسباب ومنه قوله تعالى والملك على أرجائها ( و ) رجا ( ة بسرخس ) منها عبد الرشيد بن ناصر الرجائى السرخسى الواعظ وحفيده أبو محمد عبد الرشيد بن محمد بن عبد
الرشيد أجاز لمن أدركه وكان مليح الوعظ حج وسمع من ابن البطى مات سنة 621 في ذى القعدة قال الحافظ وكون رجا قرية بسرخس هكذا قال أبو الفضل بن طاهر في ترجمة أبى الفضل الرجائى وتعقبه ابن السمعاني بانه سأل عنها جماعة من أهل سرخس فلم يعرفها أحد قال فلعل النسبة الى مسجد أبى رجاء السرخسى ( و ) رجا ( ع بوجرة ) قال نصر في شعب قريب من وجرة والصرائم ( وأرجى البئر ) ارجاة ( جعل لها رجلو ) أرجى ( الصيد لم يصب منه شيأ ) كارجأه قال ابن سيده وانما قضينا بان هذا كله واو لوجود ر ج وملفوظا به مبرهنا عليه وعدم ر ج ى ( و ) قالوا ( رمى به الرجوان ) أي ( استهزاء ) كذا في النسخ والصواب استهين به كما هو نص المحكم ( كانه رمى به رجوا بئر ) وفى الصحاح أرادوا أنه طرح في المهالك وأنشد للمرادى كأن لم يرى قبلى أسيرا مكبلا * ولا رجلا يرمى به الرجوان وقال آخر فلا يرمى بى الرجوان انى * أقل القوم من يغنى مكاني
وقال الزمخشري قولهم لا يرمى به الرجوان يضرب لمن لا يخدع فيزال عن وجه الى آخر وأصله الدلو يرمى به رجوا البئر ( والارجوان بالضم الاحمر و ) قال ابن الاعرابي ( ثياب حمر و ) قال الزجاج ( صبغ أحمر ) شديد الحمرة ( و ) قال غيره ( الحمرة و ) قال أبو عبيد هو الذى يقال له ( النشاستج ) الذى تسميه العامة النشا قال ودونه البهرمان قال الجوهرى ويقال أيضا الارجوان معرب وهو بالفارسية أرغوان وهو شجر له نور أحمر أحسن ما يكون وكل نور يشبهه فهو ارجوان قال عمرو بن كلثوم كأن ثيابنا ومنهم * خضبن باروان أو طلينا ( و ) يقال ( احمر ارجواني ) أي ( قانئ ) كذا في النسخ والصواب احمر ارجوان بغير ياء النسبة كما هو نص الجوهرى والاساس قالا قطيفة حمراء ارجوان وهو أيضا نص المحكم قال فيه وحكى السيرافى احمر ارجوان على المبالغة به كما قالوا احمر قانئ وذلك ان سيبويه انما مثل به في الصفة فاما ان يريد المبالغة كما قال السيرافى أو يريد الارجوان الذى هو الاحمر مطلقا قال ابن الاثير والاكثر في كلامهم اضافة الثوب أو القطيفة الى الارجوان قال وقيل الكامة عربية والالف والنون زائدتان ( والارجاء التلاخير ) يقال أرجيت الامر وارجأته يهمز ولا يهمز وقرئ وآخرون مرجون لامر الله وأرجه وأخاه كما في الصحاح ( والمرجئه ) طائفة من أهل الاعتقاد مر ذكرهم ( في ر ج أ سموا ) بذلك ( لتقديهم القول وارجائهم العمل و ) إذا وصفت الرجل به قلت ( هو مرج ومرجئ و ) إذا نسبت إليه قلت هو ( مرجئ ) بالتشديد ( ومرجائي ) على ما ذكر في الهمز ( وأرجأت ) الحامل ( دنت ان يخرج ولدها ) فرجى ولادها قال الراغب وحقيقته جعلت لصاحبها رجاء في نفسه بقرب نتاجها قال ذو الرمة * إذا أرجأت ماتت وحى سليلها * ويقال أيضا أرجت بلا همز ( فهى مرجئة ومرجئ ورجى ) ارجل ( كرضى انقطع عن الكلام ) وقال الازهرى إذا دهش وقال الفراء يقال بعل وبقر ورتج ورحى وعقر إذا أراد الكلام فأرتج عليه ( ورجى عليه كعنى أرتج عليه و ) من المجاز ( ارتجاه ) إذا ( خافه ) يقال لقيت هولا وما ارتجوته أي ما خفته نقله الزمخشري وأنشد الليث لا ترجى حين تلافى الذائدا * أسبعة لاقت معا أو واحدا أي لا تخاف ( والارجية كاثفيه ما أرجئ من شئ ) نقله ابن سيده ( ورجاء مشددة صحابية غنوية ) أي من بنى غنى ( بصرية ) أي نزلت البصرة ( روى عنها ) اما المعبرين محمد ( بن سيرين ) الحديث ( في تقديم ثلاثة من الولد ) رواه هشام عن ابن سيرين عنها والحديث في المسند صحيح وأورده أيضا الشرف الدمياطي في التسلى والغتباط بسنده المتصل * ومما يستدرك عليه رجيه يرجاء كرضيه لغة في رجاه يرجوه عن الليث وأنكره الازهرى عليه وقال لم أسمعه لغيره مع ان ابن سيده ذكره أيضا قال الليث والرجو المبالاة ما أرجو ما أبالى قال الازهرى وهذا منكر وانما يستعمل الرجاء بمعنى الخوف إذا كان معه حرف نفى ومنه ما لكم لا ترجون لله وقارا المعنى ما لكم لا تخافون لله عظمة قال الفراء ولم نجد معنى الخوف يكون رجاء الا ومعه جحد فإذا كان كذلك كان الخوف على جهة الرجاء والخوف وكانا لرجاء كذلك تقول ما رجوتك أي ما خفتك ولا تقول رجوتك في معنى خفتك قال أبو ذؤيب إذا لسعة النحل لم يرج لسعها * وحالفها في بيت نول عواسل قال الجوهرى أي لم يخف ولم يبال وأنشد الزمخشري في الاساس تعسفتها وحدي ولم أرج هو لها * بحرف كقوس البان باق هبابها وقال الراغب بعد ما ذكر قول أبى ذؤيب ووجه ذلك ان الرجاة والخوف يتلازمان وفى الصحاح لان الراجى يخاف انه لا يدرك ما يترجاه ورجاء ومرجى اسمان وكذلك المرتجى وأبو رجاء العطاردي محدث وأبو رجاء السرخسى صاحب الجامع بسرخس الذى نسب إليه أبو الفضل الرجائى وأرجاء موضع باصبهان منه على بن عمر بن محمد بن الحسن الا رجائي المحدث وأبو رجوان قرية بمصر في الصعيد
الادنى

_Türkçe çeviri henüz yok_
