# رحح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AD%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رحح

عَيش رَحْرَاح أَي واسع.
والرَّحَحُ: انبساطُ الحافر في رِقَّةٍ.
أَبو عمرو: الأَرَحُّ الحافر العريض والمَصْرُورُ المُتَقَبِّضُ، وكلاهما عيب؛ قال:
لا رَحَحٌ فيها، ولا اصْطِرارُ،
ولم يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيْطارُ
يعني لا فيها عِرَضٌ مُفْرِط ولا انقباض وضِيق، ولكنه وَأْبٌ، وذلك محمود؛ وقيل: الرَّحَحُ سعة في الحافر، وهو محمود لأَنه خلاف المُصْطَرّ، وإِذا انْبَطح جداً، فهو عيب. والرَّحَحُ: عِرَضُ القَدَمِ في رِقَّةٍ أَيضاً وهو أَيضاً في الحافر عيب. ويقَدَمٌ رَحَّاء: مستوية الأَخْمَصِ بصدر القَدَم حتى لا يَمَسَّ الأَرضَ. ورجل أَرَحُّ أَي لا أَخْمَصَ لقدميه كأَرْجُلِ الزِّنْجِ؛ الليث: الرَّحَحُ انبساطُ الحافر وعِرَضُ القدم وكل شيء كذلك، فهو أَرَحُّ، والوَعِلُ المُنْبَسِطُ الظِّلْف أَرَحُّ؛ قال الأَعشى:
فلو أَنَّ عِزَّ الناسِ في رأْسِ صَخْرةٍ
مُلَمْلَمَةٍ، تُعْيي الأَرَحِّ المُخَدَّما
لأَعْطاك ربُّ الناسِ مِفتاحَ بابِها،
ولو لم يكنْ بابٌ، لأَعْطاك سُلَّما
أَراد بالأَرَحِّ الوَعِلَ، وبالمُخَدَّمِ الأَعْصَمَ من الوُعُول، كأَنه الذي في رجليه خَدَمَة، وعَنَى الوَعِلَ المنبسط الظِّلْفِ؛يصفه بانبساط أَظلافه. الأَزهري: الأَرَحّ من الرجال الأَرَحّ من الرجال الذي يستوي باطن قدميه حتى يَمَسَّ جميعُه الأَرضَ، وامرأَة رَحَّاءُ القَدمين؛ ويستحب أَن يكون الرجلُ خَمِيصَ الأَخْمَصَينِ، وكذلك المرأَة. وبعير أَرَحُّ: لاصِقُ الخُفِّ بالخُفِّ، وخُفٌّ أَرَحُّ كما يقال: حافر أَرَحُّ؛ وكِرْكِرَة رَحَّاء: واسعة.
وشيءٌ رَحْراحٌ أَي فيه سَعة ورِقَّة. وعَيْشٌ رَحْراحٌ أَي واسع. وجَفْنة رَحَّاء واسعة كَرَوْحاء عريضة ليست بقَعِيرة، والفعل من ذلك: رَحَّ يَرَحُّ. ابن الأَعرابي: الرُّحُحُ الجفان الواسعة. وطَسْتٌ رَحْراحٌ: منبسط لا قَعْرَ له، وكذلك كلُّ إِناءٍ نحوه. وإِناءٌ رَحْرحٌ ورَحْراحٌ ورَحْرَحانُ ورَهْرَهٌ ورَهْرَهانُ: واسع قصير الجدار؛ قال: ليْستْ بأَصْفارٍ لمنْ
يَعْفُو، ولا رُحُّ رَحارِحْ
وقال أَبو عمرو: قَصْعة رَحْرَحٌ ورَحْرَحانِيَّة، وهي المبسِطة في سَعَةٍ.
وقال الأَصمعي: رَحْرَحَ الرجلُ إِذا لم يبالغ قَعْرَ ما يريد كالإِناء الرَّحْراح؛ وفي الحديث في صفة الجنة وبُحْبُوحَتها: رَحْرَحانِيَّةٌ أَي وَسَطُها فَيَّاحٌ واسِع، والأَلف والنون زيدتا للمبالغة؛ وفي حديث أَنس: فأُتِيَ بِقَدَحٍ رَحْراحٍ فوضع فيه أَصابعه؛ الرَّحْراحُ: القريب القَعْر مع سَعة فيه.
قال: وعَرَّضَ
(* قوله «قال وعرَّض إلخ» ليس من عبارة ابن الأَثير.) لي
فلانٌ تَعْريضاً إِذا رَحْرَحَ بالشيء ولم يُبَيِّن.
وتَرَحْرَحَتِ الفرسُ إِذا فَحَّجَتْ قوائمها لِتَبُولَ. وحافر أَرَحُّ: منفتح في اتساع، والاسم من كل ذلك الرَّحَحُ والرَّحَّةُ: الحية إِذا انطوت. ويقال: رَحْرَحْتُ عنه إِذا سَتَرْتَ دونه.
ورَحْرَحانُ: اسم وادٍ عريض في بلاد قيس. وقيل: رَحْرَحانُ موضع، وقيل: اسم جبل قريب من عُكاظَ؛ ومنه يوم رَحْرَحان لبني عامر على بني تميم؛ قال عوف بن عطية التميمي:
هَلاَّ فَوارِسَ رَحْرَحانَ هَجَوْتُمُ
(* قوله «هجوتم» كذا بالأَصل
والصحاح، والذي في معجم ياقوت هجوتهم اهـ.)
عُشَراً، تَناوَحُ في سَرارةِ وادي
يقول: لهم مَنْظَر وليس لهم مَخْبَرٌ؛ يعير به لَقِيطَ ابن زُرارة، وكان قد انهزم يومئذ.

### Türkçe

**عَيش رَحْرَاح** yani geniş.
Ve **الرَّحَحُ**: incelik içinde toynağın yayılması.
Ebû Amr: **الأَرَحُّ** geniş toynak, **والمَصْرُورُ المُتَقَبِّضُ** (büzülmüş, kasılmış olan)dır;
ve ikisi de ayıptır; dedi ki:
لا رَحَحٌ فيها، ولا اصْطِرارُ،
ولم يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيْطارُ
Yani onda ne aşırı bir genişlik vardır ne de büzülme ve darlık; fakat o **وَأْبٌ**dur, ve bu övülmüştür; ve denildi: **الرَّحَحُ** toynakta bir genişliktir, ve o övülmüştür; çünkü **المُصْطَرّ**ın zıddıdır; ve eğer çokça yayılırsa, o ayıptır. Ve **الرَّحَحُ**: incelik içinde ayağın eni
yine; ve o da toynakta da ayıptır. Ve **قَدَمٌ رَحَّاء**: ayağın taban çukuru, ayağın önüyle birlikte düz olan; ta ki yere değmesin. Ve **رجل أَرَحُّ** yani iki ayağının taban çukuru olmayan, **كأَرْجُلِ الزِّنْجِ** gibi; Leys: **الرَّحَحُ** toynağın yayılması ve ayağın eni ve bunun gibi olan her şeydir; o halde o **أَرَحُّ**tur; ve tırnağı yayvan olan dağ keçisi **أَرَحُّ**tur; A‘şâ dedi ki:
فلو أَنَّ عِزَّ الناسِ في رأْسِ صَخْرةٍ
مُلَمْلَمَةٍ، تُعْيي الأَرَحِّ المُخَدَّما
لأَعْطاك ربُّ الناسِ مِفتاحَ بابِها،
ولو لم يكنْ بابٌ، لأَعْطاك سُلَّما
**الأَرَحِّ** ile dağ keçisini kastetti; **وبالمُخَدَّمِ** ile dağ keçilerinden **الأَعْصَمَ**ı (ön ayaklarında beyazlık olanı) kastetti; sanki o, iki ayağında **خَدَمَة** bulunan kimsedir; ve tırnağı yayvan olan dağ keçisini kastetti; onu, tırnaklarının yayılmasıyla vasfeder. Ezherî: erkeklerden **الأَرَحّ** erkeklerden, iki ayağının içi düzleşen kimsedir; ta ki onun tamamı yere değsin; ve **امرأَة رَحَّاءُ القَدمين**; ve erkeğin iki taban çukurunun çukur olmasının sevilmesi (müstehap olması) ve aynı şekilde kadının. Ve **بعير أَرَحُّ**: iki **خُفّ**un **خُفّ**a yapışık olanı; ve **خُفٌّ أَرَحُّ** tıpkı “**حافر أَرَحُّ**” denildiği gibi; ve **كِرْكِرَة رَحَّاء**: geniş.

Ve **شيءٌ رَحْراحٌ** yani onda genişlik ve incelik vardır. Ve **عَيْشٌ رَحْراحٌ** yani geniş.
Ve **جَفْنة رَحَّاء** geniştir; **كَرَوْحاء** gibi, geniş, derin olmayan; ve bunun fiili: **رَحَّ يَرَحُّ**. İbnü’l-A‘râbî: **الرُّحُحُ** geniş çanaklardır. Ve **طَسْتٌ رَحْراحٌ**: yayvan, dibi olmayan; ve bunun benzeri her kap da böyledir. Ve **إِناءٌ رَحْرحٌ** ve **رَحْراحٌ** ve **رَحْرَحانُ** ve **رَهْرَهٌ** ve **رَهْرَهانُ**: geniş, duvarı kısa; dedi ki:
ليْستْ بأَصْفارٍ لمنْ
يَعْفُو، ولا رُحُّ رَحارِحْ
Ve Ebû Amr dedi: **قَصْعة رَحْرَحٌ** ve **رَحْرَحانِيَّة**; ve o, genişlik içinde yayvan olandır.
Ve Asma‘î dedi: **رَحْرَحَ الرجلُ** istediği şeyin dibini, **الإِناء الرَّحْراح** gibi, derinleştirmede aşırıya gitmediği zaman. Ve hadiste cennetin sıfatında ve onun **بُحْبُوحَتها**sında: **رَحْرَحانِيَّةٌ** yani onun ortası ferah, geniştir; ve **الأَلف والنون** mübalağa için artırılmıştır; ve Enes hadîsinde: ona **بِقَدَحٍ رَحْراحٍ** getirildi de parmaklarını onun içine koydu; **الرَّحْراحُ**: içinde genişlik olmakla birlikte dibi yakın olan.

Dedi: ve **عَرَّضَ**
(* «قوله «قال وعرَّض إلخ» ليس من عبارة ابن الأَثير.») bana
falanca **تَعْريضاً** ile, yani **رَحْرَحَ** şey ile (üstü kapalı konuştu) ve açıklamadı.

Ve **تَرَحْرَحَتِ الفرسُ** ayaklarını açtığı zaman, bevletmek için. Ve **حافر أَرَحُّ**: genişlik içinde açılmış; ve bütün bunların ismi **الرَّحَحُ**dur; ve **الرَّحَّةُ**: yılan, kıvrıldığı zaman. Ve denilir: **رَحْرَحْتُ عنه** yani onun önünde örttün.
Ve **رَحْرَحانُ**: Kays diyarında geniş bir vadinin adıdır. Ve denildi: **رَحْرَحانُ** bir yerdir; ve denildi: Ukâz’a yakın bir dağın adıdır; ve ondan, Benî Âmir’in Benî Temîm üzerine **يوم رَحْرَحان** günü; Avf b. Atıyye et-Temîmî dedi ki:
هَلاَّ فَوارِسَ رَحْرَحانَ هَجَوْتُمُ
(* «قوله «هجوتم» كذا بالأَصل
والصحاح، والذي في معجم ياقوت هجوتهم اهـ.»)
عُشَراً، تَناوَحُ في سَرارةِ وادي
Der ki: onlara bir görünüş vardır, fakat onlara bir iç yüz yoktur; bununla **لَقِيطَ ابن زُرارة**yı ayıplar; ve o gün yenilmişti.
