# رحح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AD%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رحح

الرحح، محركة: سعة في الحافر  وهو، أي الرحح  محمود  ، هكذا في سائر النسخ الموجودة بين أيدينا، ومثله في الصحاح واللسان. فقول شيخنا: وصوابه: محمودة، لأنه خير عن السعة، غير ظاهر. ويقال: الرحح انبساط الحافر في رقة. وإنما كان الرحح محمودا لأنه خلاف المصطر، وإذا انبطح جدا فهو عيب. ويقال: هو عرض القدم في رقة أيضا. وهو أيضا في الحافر عيب. قال الشاعر:
  لا رحح فيها ولا اصطرار
  ولم يقلب أرضها البيطار يعني لا فيها عرض مفرط ولا انقباض وضيف، ولكنه وأب، وذلك محمود. قال ابن الأعرابي: الرحح  بضمتين: الجفان الواسعة  . وجفنة رحاء: واسعة، كروحاء، عريضة ليست بقعيرة. والفعل من ذلك: رح يرح.  والأرح: من لا أخمص لقدميه  ، كأرجل الزنج. وقدم رحاء: مستوية الأخمص بصدر القدم حتى يمس الأرض. قال الليث: الرحح: انبساط الحافر وعرض القدم. وكل شيء كذلك فهو أرح. و  الوعل المنبسط الظلف  : أرح. قال الأعشى:
  فلو أن عز الناس في رأس صخرة                      ململمة تعيي الأرح المـخـدمـا
  لأعطاك رب الناس مفتاح بابـهـا                      ولو لم يكن باب لأعطاك سلـمـا

  أراد بالأرح الوعل. والمخدم: الأعصم من الوعول، كأنه الذي في رجليه خدمة. وعنى الوعل المنبسط الظلف، يصفه بانبساط أظلافه. وفي التهذيب: الأرح من الرجال: الذي يستوي باطن قدميه حتى يمس جميعه الأرض. وامرأة رحاء القدمين. ويستحب أن يكون الرجل خميص الأخمصين، وكذلك المرأة.  وترحرحت الفرس  ، إذا  فحجت قوئمها لتبول  . وحافر أرح: منفتح في اتساع.  وشيء رحرح ورحراح ورحرحان  . ورهرة ورهرهان:  واسع منبسط  لا قعر له كالطست، وكل إناء نحوه. وإناء رحرح ورهره: واسع قصير الجدار. وقال أبو عمرو: قصعة رحرح ورحرحانية: هي المنبسطة في سعة. وفي الحديث في صفة الجنة:  وبحبوحتها رحراحانية  أي وسطها فياح واسع، والألف والنون زيدتا للمبالغة. وفي حديث أنس:  فأتي بقدح رحراح فوضع فيه أصابعه  . الرحراح: القريب القعر مع سعة فيه؛ كذا في اللسان.  ورحرحان  : اسم واد عريض في بلاد قيس. وقيل: رحرحان: موضع. وقيل: اسم  جبل قرب عكاظ، له يوم  معروف لبني عامر على بني تميم. قال عوف بن عطية التميمي:
  هلا فوارس رحرحان هجوتم                      عشرا تناوح في سرارة وادي يقول: لهم منظر وليس لهم مخبر، يعير به لقيط بن زرارة، وكان قد انهزم يومئذ.  والرحة: الحية المتطوقة  إذا انطوت،  أصله رحية  قلبت الياء حاء. قال الأصمعي:  رحرح  الرجل، إذا  لم يبالغ قعر ما يريد  ، كالإناء الرحراح. رحرح  بالكلام  ، إذا  عرض  له تعريضا  ولم يبين. و  يقال: رحرح  عن فلان  ، إذا  ستر دونه  . ومما يستدرك عليه: بعير أرح: لاصق الخف بالخف. وخف أراح، كما يقال: حافر أرح. وكركرة رحاء: واسعة. ومن المجاز عيش رحراح ورحرح، أي واسع؛ وهو في الصحاح والأساس.

### Türkçe

**الرحح**، harekeli: toynakta bir genişliktir; ve o, yani **الرحح** övülmüş(tür); elimizde bulunan bütün nüshalarda böyle(ce)dir; **الصحاح** ve **اللسان**’da da bunun benzeri vardır. Şeyhimizin sözü: “Doğrusu: övülmüş (dişi)dir; çünkü genişlikten haber vermiştir” (sözü) ise açık değildir. Ve denilir: **الرحح** incelikte toynağın yayılmasıdır. **الرحح** ancak övülmüş oldu; çünkü **المصطر**’ın zıddıdır; eğer pek çok yayılıp düzleşirse o bir ayıptır. Ve denilir: o, yine incelikte ayağın enidir. Ve o, toynakta da bir ayıptır. Şair dedi:
  Ne onda **رحح** vardır ne de **اصطرار**
  Ve nalbant onun yerini çevirmedi; yani onda ne aşırı bir en vardır ne de dar bir büzülme; fakat o **وأب**’dır; ve bu övülmüştür. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الرحح** iki ötre ile: geniş çanaklardır. Ve **جفنة رحاء**: geniş; **كروحاء** gibi; geniş, çukur olmayan. Bunun fiili: **رح يرح**. Ve **الأرح**: iki ayağının taban çukuru olmayan kimse; zencilerin ayakları gibi. Ve **قدم رحاء**: ayağın ön kısmıyla birlikte taban çukuru düz olan, ta ki yere değsin. Leys dedi: **الرحح**: toynağın yayılması ve ayağın eni. Ve her şey böyle olursa o **أرح**’tır. Ve **الوعل المنبسط الظلف**: **أرح**’tır. A‘şâ dedi:
  Eğer insanların izzeti bir kayanın başında olsaydı                      toparlanmış, **الأرح المـخـدمـا**’yı aciz bırakan
  İnsanların Rabbi sana onun kapısının anahtarını verirdi                      kapı olmasa bile sana merdiven verirdi

**الأرح** ile **الوعل**’ı kastetti. Ve **المخدم**: dağ keçilerinden **الأعصم**’dır; sanki ayaklarında **خدمة** olan odur. Ve **الوعل المنبسط الظلف**’ı kastetti; onu, tırnaklarının yayılmasıyla vasfeder. **التهذيب**’de: erkeklerden **الأرح**: iki ayağının altı düzleşip tamamı yere değen kimsedir. Ve bir kadın: **رحاء القدمين**. Ve erkeğin iki taban çukuru içe çekik olması müstehabdır; kadın da böyledir. Ve **ترحرحت الفرس**: ayaklarını açıp işemek için (böyle) yaptığında. Ve **حافر أرح**: genişlikte açılmış. Ve bir şey: **رحرح** ve **رحراح** ve **رحرحان**. Ve **رهرة** ve **رهرهان**: leğen gibi dibi olmayan geniş yayvan; ve ona benzer her kap. Ve **إناء رحرح** ve **رهره**: geniş, duvarı kısa. Ebû Amr dedi: **قصعة رحرح** ve **رحرحانية**: genişlikte yayvan olandır. Cennetin sıfatı hakkında hadiste: **وبحبوحتها رحراحانية**; yani onun ortası geniş, ferah; **الألف** ve **النون** mübalağa için artırılmıştır. Enes hadîsinde: **فأتي بقدح رحراح فوضع فيه أصابعه**. **الرحراح**: içinde genişlik olmakla beraber dibi yakın olan; **اللسان**’da böyle(ce). Ve **رحرحان**: Kays diyarında geniş bir vadinin adıdır. Ve denildi: **رحرحان** bir yerdir. Ve denildi: Ukâz yakınında bir dağın adıdır; Benî Âmir’in Benî Temîm’e karşı bilinen bir günü vardır. Avf b. Atıyye et-Temîmî dedi:
  Hey, **رحرحان**’ın süvarileri, hücum etseydiniz ya                      bir vadinin düzlüğünde birbirine uluyan on(lar)a

Der ki: onların görünüşü vardır, fakat onların haberi yoktur; bununla **لقيط بن زرارة**’yi ayıplar; o gün o yenilip kaçmıştı. Ve **الرحة**: kıvrılıp dolandığında halka gibi dolanan yılandır; aslı **رحية**’dir; **الياء** **حاء**’a çevrilmiştir. Asma‘î dedi: **رحرح** adam, eğer istediğinin dibini derinleştirmede mübalağa etmezse; **الإناء الرحراح** gibi. **رحرح بالكلام**: ona üstü kapalı bir şekilde arz ettiğinde ve açıklamadığında. Ve denilir: **رحرح عن فلان**: onun önünde örttüğünde. Ve ona (maddeye) sonradan eklenip tamamlananlardandır: **بعير أرح**: nalı nalına yapışık. Ve **خف أراح**; nasıl ki **حافر أرح** denilir. Ve **كركرة رحاء**: geniş. Ve mecazdan: **عيش رحراح** ve **رحرح**; yani geniş; ve bu **الصحاح** ve **الأساس**’tadır.
