# رحض — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D8%B6/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AD%D8%B6/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رحض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D8%B6.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رحض

الرَّحْضُ: الغَسْلُ. رَحَضَ يَدَه والإِناء والثوب وغيرها يَرْحَضُها ويَرْحُضُها رَحْضاً: غسلها. وفي حديث أَبي ثعلبة: سأَله عن أَواني المشركين فقال: إِن لم تجدوا غيرها فارْحَضُوها بالماء وكلوا واشربوا، أَي اغسلوها. والرُّحاضةُ: الغُسالةُ؛ عن اللحياني. وثوب رَحِيضٌ مَرْحُوضٌ: مغسولٌ. وفي حديث عائشة، رضس اللّه عنها: أَنها قالت في عثمان، رضي اللّه عنه: استتابوه حتى إِذا ما تركوه كالثوب الرَّحِيض أَحالُوا عليه فقتلوه؛ الرَّحِيضُ: المغسولُ، فَعِيل بمعنى مفعول، تريد أَنه لما تاب وتطهّر من الذنب الذي نسب إِليه قتلوه. ومنه حديث ابن عباس، رضي اللّه عنهما، في ذكر الخوارج: وعليهم قُمُصٌ مُرَحَّضةٌ أَي مغسولة. وثوب رَخْصٌ، لا غير: غُسِلَ حتى خَلَق؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
إِذا ما رأَيتَ الشيخَ عِلْباء جِلْدِه
كَرَحْضٍ قَدِيمٍ، فالتَّيَمُّنُ أَرْوَحُ
والمِرْحَضةُ: الإِجّانةُ لأِنه يغسل فيها الثياب؛ عن اللحياني. والمِرْحَضةُ: شيءٌ يُتَوَضَّأُ فيه مثل كَنِيفٍ. وقال الأَزهري: المِرْحاضةُ شيء يُتَوَضَّأُ به كالتَّور، والمِرْحَضةُ والمِرْحاضُ المُغْتَسَلُ، والمِرْحاضُ موضع الخَلاءِ والمُتَوَضَّأُ وهو منه. وفي حديث أَبي أَيوب الأَنصاري: فَوَجَدْنا مَراحِيضَهم استُقْبِلَ
(* قوله «مراحيضهم استقبل» لفظ
النهاية: مراحيض قد استقبل.) بها القبلة فكنا نَتَحَرَّفُ ونستَغْفِرُ اللّه، يعني بالشام، أَراد بالمَراحِيضِ المَواضعَ التي بُنِيَتْ للغائط أَي مواضع الاغتسال أُخِذ من الرحْض وهو الغَسْل. والمِرحاضُ: خشبة يضرب بها الثوب إِذا غسل.
ورُحِضَ الرجلُ رَحْضاً: عَرِقَ حتى كأَنه غُسِلَ جسدُه، والرُّحَضاءُ: العَرَقُ مشتقّ من ذلك. وفي حديث نزول الوَحْي: فمسَحَ عنه الرُّحَضاءَ؛ هو عرَق يغسل الجلد لكثرته، وكثيراً ما يستعمل في عرَق الحُمّى والمرض. والرُّحَضاءُ: العرَقُ في أَثَر الحُمّى. والرحضاء: الحُمّى بعرق. وحكى الفارسيّ عن أَبي زيد: رُحِضَ رَحْضاً، فهو مَرْحُوضٌ إِذا عَرِقَ فكثر عرقَهُ على جبينه في رُقادِه أَو يقَظَته، ولا يكون إِلا من شكْوى؛ قال الأَزهري: إِذا عَرِقَ المَحْمُوم من الحمى فهي الرحضاء، وقال الليث في الرحضاء: عَرَق الحمى. وقد رُحِضَ إِذا أَخذته الرُّحَضاء. وفي الحديث: جعل يمسح الرحضاء عن وجهه في مرضه الذي مات فيه.
ورَحْضةُ ورَحّاضٌ: اسمانِ.

### Türkçe

**الرَّحْضُ**: yıkama. **رَحَضَ** elini, kabı ve elbiseyi ve başkalarını; onları **يَرْحَضُها** ve **يَرْحُضُها** **رَحْضاً**: onları yıkadı. Ebû Sa‘lebe hadîsinde: ona müşriklerin kapları hakkında sordu; dedi ki: “Eğer onlardan başkasını bulamazsanız, onları su ile **فارْحَضُوها** ve yiyin ve için”; yani: onları yıkayın. **الرُّحاضةُ**: yıkantı suyu; Lihyânî’den. **رَحِيضٌ** **مَرْحُوضٌ** elbise: yıkanmış. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Osman hakkında, Allah ondan razı olsun, şöyle dediği: “Onu tevbe ettirdiler; nihayet onu bıraktıklarında **كالثوب الرَّحِيض** (yıkanmış elbise gibi) iken onun üzerine döndüler de onu öldürdüler”; **الرَّحِيضُ**: yıkanmış olan; **فَعِيل** vezninde **مفعول** mânâsında; onun, kendisine nisbet edilen günahtan tevbe edip temizlenince onu öldürdüklerini kasteder. Ondandır: İbn Abbâs hadîsi, Allah ikisinden de razı olsun, Hâricîleri anmada: “Üzerlerinde **قُمُصٌ مُرَحَّضةٌ**”; yani yıkanmış. **رَخْصٌ** elbise, başka değil: eskimeyip yıpranıncaya kadar yıkandı; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:

إِذا ما رأَيتَ الشيخَ عِلْباء جِلْدِه
كَرَحْضٍ قَدِيمٍ، فالتَّيَمُّنُ أَرْوَحُ

**المِرْحَضةُ**: leğen; çünkü onda elbiseler yıkanır; Lihyânî’den.
Ve **المِرْحَضةُ**: içinde abdest alınan bir şey; **كَنِيفٍ** gibi. Ezherî dedi ki: **المِرْحاضةُ**: **التَّور** gibi, onunla abdest alınan bir şeydir; **المِرْحَضةُ** ve **المِرْحاضُ**: yıkanılan yer; ve **المِرْحاضُ**: helâ yeri ve abdest alınan yer; ve o ondandır. Ebû Eyyûb el-Ensârî hadîsinde: “Onların **مَراحِيضَهم**ini bulduk; onunla kıble karşılanmıştı; biz de yana dönüyor ve Allah’tan bağışlanma diliyorduk”; Şam’da demektir; **المَراحِيضِ** ile, dışkı için bina edilmiş yerleri kastetti; yani yıkanma yerleri; **الرحْض**dan alınmıştır, o da yıkamadır. **المِرحاضُ**: elbise yıkandığında onunla elbiseye vurulan tahta.

**رُحِضَ** adam **رَحْضاً**: terledi; sanki bedeni yıkanmış gibi; **الرُّحَضاءُ**: ter; bundan türemiştir. Vahyin inişi hadîsinde: “Ondan **الرُّحَضاءَ**yı sildi”; o, çokluğundan deriyi yıkayan bir terdir; ve çoğu kez hummanın ve hastalığın terinde kullanılır. **الرُّحَضاءُ**: hummanın eserinde olan ter. **الرحضاء**: ter ile humma. Fârisî, Ebû Zeyd’den nakletti: **رُحِضَ** **رَحْضاً**; o hâlde o **مَرْحُوضٌ**dur; eğer terlerse ve uykusunda yahut uyanıklığında alnı üzerinde teri çoğalırsa; ve ancak bir şikâyetten olur; Ezherî dedi ki: hummalı kimse hummadan terlediğinde o **الرحضاء**dır; ve Leys **الرحضاء** hakkında dedi ki: hummanın teri. Ve **رُحِضَ** olmuştur, eğer onu **الرُّحَضاء** tutarsa. Hadîste: “Öldüğü hastalığında yüzünden **الرحضاء**yı silmeye başladı.”

**رَحْضةُ** ve **رَحّاضٌ**: iki isimdir.
