# رحم (ر-ح-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AD%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

- Harfler: ر - ح - م
- Kur'an'da: 339 geçiş · 313 ayet · 63 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (63)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [رَحِيمٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Merhametli | 59 | 59 | [2:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:143.md) |
| [الرَّحِيمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%AD%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8F.md) | الْفَعِيلُ | Merhametli | 28 | 28 | [2:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:37.md) |
| [رَحْمَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعْلَةً | Rahmet | 22 | 22 | [3:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:8.md) |
| [الرَّحْمَنُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%8F.md) | الْفَعْلَانُ | Rahman | 21 | 21 | [2:163](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:163.md) |
| [الرَّحْمَنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%90.md) | الْفَعْلَانِ | Rahman | 21 | 21 | [1:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/1:1.md) |
| [رَحِيمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Merhametli | 20 | 20 | [4:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:16.md) |
| [رَحْمَتِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فَعْلَتِهِ | Onun rahmeti | 13 | 13 | [7:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:57.md) |
| [وَرَحْمَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | وَفَعْلَةً | Ve rahmet | 13 | 13 | [4:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:96.md) |
| [وَرَحْمَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | وَفَعْلَةٌ | Ve rahmet | 11 | 11 | [2:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:157.md) |
| [لِلرَّحْمَنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%90.md) | لِلْفَعْلَانِ | Rahmana; Rahman’a; Rahman için | 9 | 9 | [19:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:26.md) |
| [تُرْحَمُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعَلُونَ | Size rahmet edilir | 8 | 8 | [3:132](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:132.md) |
| [بِرَحْمَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | بِفَعْلَةٍ | Rahmetle; Rahmete; Rahmeti | 7 | 7 | [7:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:49.md) |
| [رَحْمَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | فَعْلَةِ | Rahmet | 7 | 7 | [3:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:107.md) |
| [وَرَحْمَتُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | وَفَعْلَتُهُ | Ve onun rahmeti | 7 | 7 | [2:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:64.md) |
| [الرَّاحِمِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%AD%D9%90%D9%85%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Merhamet edenler | 6 | 6 | [7:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:151.md) |
| [الرَّحِيمِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%AD%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%90.md) | الْفَعِيلِ | Merhametli | 6 | 6 | [1:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/1:1.md) |
| [الْأَرْحَامِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%90.md) | الْأَفْعَالِ | Rahimler; Akrabalık bağları | 5 | 5 | [3:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:6.md) |
| [رَحْمَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فَعْلَةٍ | Rahmet | 5 | 5 | [3:159](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:159.md) |
| [أَرْحَمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%8F.md) | أَفْعَلُ | En merhametli | 4 | 4 | [7:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:151.md) |
| [رَحِمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%90%D9%85%D9%8E.md) | فَعِلَ | Merhamet etti | 4 | 4 | [11:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:43.md) |
| [رَحْمَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | فَعْلَةَ | Rahmet | 4 | 4 | [2:218](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:218.md) |
| [رَحْمَتِنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلَتِنَا | Bizim rahmetimiz | 4 | 4 | [19:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:50.md) |
| [الرَّحْمَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | الْفَعْلَةِ | Rahmet | 3 | 3 | [6:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:133.md) |
| [الرَّحْمَنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%8E.md) | الْفَعْلَانَ | Rahman | 3 | 3 | [17:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:110.md) |
| [بِالرَّحْمَنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%90.md) | بِالْفَعْلَانِ | Rahmana | 3 | 3 | [13:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/13:30.md) |
| [وَارْحَمْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَافْعَلْنَا | Bize rahmet et | 3 | 3 | [2:286](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:286.md) |
| [أَرْحَامُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8F.md) | أَفْعَالُ | Rahimler | 2 | 2 | [6:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:143.md) |
| [الرَّحْمَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | الْفَعْلَةَ | Rahmet | 2 | 2 | [6:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:12.md) |
| [بِرَحْمَتِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | بِفَعْلَتِكَ | Senin rahmetinle | 2 | 2 | [10:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/10:86.md) |
| [بِرَحْمَتِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90.md) | بِفَعْلَتِهِ | Onun rahmetini | 2 | 2 | [2:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:105.md) |
| [رَحِيمٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Merhametli | 2 | 2 | [36:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/36:58.md) |
| [رَحْمَتَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلَتَهُ | Onun rahmeti | 2 | 2 | [17:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:57.md) |
| [أَرْحَامَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالَكُمْ | Sİzin akrabalık bağlarınız | 1 | 1 | [47:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/47:22.md) |
| [أَرْحَامُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالُكُمْ | Sİzin akrabalık bağlarınız | 1 | 1 | [60:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/60:3.md) |
| [أَرْحَامِهِنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%90%D9%87%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | أَفْعَالِهِنَّ | Onların rahimleri | 1 | 1 | [2:228](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:228.md) |
| [ارْحَمْهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A7%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | افْعَلْهُمَا | İkisine merhamet et | 1 | 1 | [17:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:24.md) |
| [الرَّحْمَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | الْفَعْلَةُ | Rahmet | 1 | 1 | [57:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/57:13.md) |
| [الْأَرْحَامُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8F.md) | الْأَفْعَالُ | Rahimler | 1 | 1 | [13:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/13:8.md) |
| [بِالْمَرْحَمَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | بِالْمَفْعَلَةِ | Merhameti | 1 | 1 | [90:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/90:17.md) |
| [بِرَحْمَتِنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | بِفَعْلَتِنَا | Rahmetimizi | 1 | 1 | [12:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/12:56.md) |
| [رَحِمَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%90%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعِلَنَا | Bize rahmet etti | 1 | 1 | [67:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/67:28.md) |
| [رَحِمَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%90%D9%85%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعِلَهُ | Ona rahmet etti | 1 | 1 | [6:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:16.md) |
| [رَحِمْتَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%90%D9%85%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعِلْتَهُ | Ona rahmet ettin | 1 | 1 | [40:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/40:9.md) |
| [رَحِمْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%90%D9%85%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعِلْنَاهُمْ | Onlara rahmet ettik | 1 | 1 | [23:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/23:75.md) |
| [رَحْمَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَعْلَةٌ | Rahmet | 1 | 1 | [18:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/18:98.md) |
| [رَحْمَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | فَعْلَةُ | Rahmet | 1 | 1 | [11:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:73.md) |
| [رَحْمَتِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | فَعْلَتِكَ | Senin rahmetin | 1 | 1 | [7:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:151.md) |
| [رَحْمَتِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%8A.md) | فَعْلَتِي | Benim rahmetim | 1 | 1 | [29:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/29:23.md) |
| [رُحَمَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8F%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | فُعَلَاءُ | Merhametliler | 1 | 1 | [48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/48:29.md) |
| [رُحْمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8F%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فُعْلًا | Merhamet etmek | 1 | 1 | [18:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/18:81.md) |
| [سَيَرْحَمُهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | سَيَفْعَلُهُمُ | Onlara rahmet edecek | 1 | 1 | [9:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:71.md) |
| [لَرَحْمَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | لَفَعْلَةً | Rahmet | 1 | 1 | [29:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/29:51.md) |
| [وَارْحَمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%92.md) | وَافْعَلْ | Ve rahmet et | 1 | 1 | [23:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/23:118.md) |
| [وَالْأَرْحَامَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8E.md) | وَالْأَفْعَالَ | Ve akrabalık bağları | 1 | 1 | [4:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:1.md) |
| [وَبِرَحْمَتِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%90.md) | وَبِفَعْلَتِهِ | Ve onun rahmetine | 1 | 1 | [10:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/10:58.md) |
| [وَتَرْحَمْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَتَفْعَلْنَا | Ve bize rahmet edersin | 1 | 1 | [7:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:23.md) |
| [وَتَرْحَمْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | وَتَفْعَلْنِي | Ve bana rahmet edersin | 1 | 1 | [11:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:47.md) |
| [وَرَحْمَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | وَفَعْلَةُ | Ve rahmet | 1 | 1 | [43:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/43:32.md) |
| [وَرَحْمَتِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%8A.md) | وَفَعْلَتِي | Ve benim rahmetim | 1 | 1 | [7:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:156.md) |
| [وَيَرْحَمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%8F.md) | وَيَفْعَلُ | Ve rahmet eder | 1 | 1 | [29:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/29:21.md) |
| [يَرْحَمَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْعَلَكُمْ | Size rahmet eder | 1 | 1 | [17:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:8.md) |
| [يَرْحَمْكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْعَلْكُمْ | Size rahmet eder | 1 | 1 | [17:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:54.md) |
| [يَرْحَمْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | يَفْعَلْنَا | Bize rahmet eder | 1 | 1 | [7:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:149.md) |

## Mücavir kökler — 255 mücavir (627 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 91 ortak ayet · G² 303 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
2. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 29 ortak ayet · G² 86 · Eveye yuva demektir
3. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 91 ortak ayet · G² 51 · Ribve, tümsek demektir
4. [رأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81.md) — 10 ortak ayet · G² 46 · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir
5. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 20 ortak ayet · G² 32 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
6. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 20 ortak ayet · G² 23 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
7. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 14 ortak ayet · G² 20 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
8. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 130 ortak ayet · G² 19 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
9. [خنزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 19 · Domuz
10. [هلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 19 · Boğazlandı
11. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 8 ortak ayet · G² 17 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
12. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 15 ortak ayet · G² 17 · Buğa boğa demektir
13. [قنط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
14. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 22 ortak ayet · G² 17 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
15. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 59 ortak ayet · G² 15 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
16. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 14 · Et
17. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 25 ortak ayet · G² 14 · Baid uzak demektir
18. [جنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Ecnef kambur demektir
19. [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · Ve hibe ettik
20. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Ve kan
21. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 37 ortak ayet · G² 9 · Şey
22. [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Ğaliz (zı), Sert topraktır
23. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · “Sunv’a” tas demektir
24. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 9 · Hiram keçe demektir
25. [عمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “An” ve “ma”dan oluşmuştur
26. [فيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Akın
27. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 13 ortak ayet · G² 8 · Dahl: Kuytu yer demektir
28. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 18 ortak ayet · G² 8 · Hayr : At sürüsü demektir
29. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 12 ortak ayet · G² 8 · Su birikintisidir
30. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 36 ortak ayet · G² 8 · Beyn topraktaki yarık demektir
31. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Koku veren yağdır
32. [أنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AB.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
33. [خصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B5.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Hasse (hı, sad) : “Husse” özel çardak, hücre demektir
34. [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
35. [هيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Biçim gibi
36. [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Recv kuyunun çevresi demektir
37. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 15 ortak ayet · G² 6 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
38. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
39. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 23 ortak ayet · G² 6 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
40. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
41. [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Hayızdan kesilen kadın demektir
42. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 8 ortak ayet · G² 6 · Tanınan ile
43. [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Derc : “Derc” tomar demektir
44. [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Açık baş demektir
45. [حرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B5.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Haris elbisedeki yırtık demektir
46. [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sıkıntıya düştünüz
47. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 8 ortak ayet · G² 5 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
48. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 23 ortak ayet · G² 5 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
49. [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Kulp, bağ demektir
50. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Affetti
51. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 21 ortak ayet · G² 5 · Ana kapının önündeki bekçidir
52. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 22 ortak ayet · G² 5 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
53. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
54. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 9 ortak ayet · G² 5 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
55. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 9 ortak ayet · G² 5 · “Yavru” demektir
56. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
57. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Sağanak yağmur demektir
58. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 19 ortak ayet · G² 5 · Murar acı bir ağacın adıdır
59. [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hisar kale duvarı demektir
60. [خول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hal bir işte çalışanları gözetleyen kimsedir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AD%D9%85/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رحم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81.md), [عطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%81.md), [لطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [قسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Döl yatağı, ceninin muhtaç ve pasif halde korunduğu, beslendiği ve büyütüldüğü kuşatıcı biyolojik hazne |
| Çekirdek Özet 2 | Karşılık beklemeden varlığı kuşatan, yaşatan, esirgeyen, bağışlayan ve geliştiren mutlak ilahi lütuf |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın varoluşsal güvenliğini, gelişme zeminini ve toplumsal dayanışma bağlarını kuran kuşatıcı ilke |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca psikolojik bir acıma veya zayıflık duygusuna indirgeyerek aktif, koruyucu, geliştirici ve kurumsal boyutunu gözden kaçırma |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رح | Genişleme, açılma, yayılma ve barındırma kabiliyeti; nitekim genişliği ifade eden [رحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D8%A8.md), göç ve konaklama alanı açmayı belirten [رحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%84.md) ve arı, saf, genişletici içeceği anlatan [رحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%82.md) köklerinde bu açılma ve kabul etme vasfı ortaktır. | م | Sona gelen mim harfi toplanma, kapanma, kuşatma ve içsel derinlik katarak açık genişliği koruyucu, besleyici, karanlık ve emin bir hazneye (ana rahmi) dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; başlangıç, bilinç, yönelme, ilksel tepe | Varlığın kaynağına, hayata gelişin başlama noktasına ve yönlendirici ilkeye işaret eder. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, sınırlama, koruma, mahrem alan | Dış tehditlere karşı korunaklı bir sınır çizmeyi, muhafaza etmeyi ve güvenli bir alan kurmayı gösterir. |
| م | Su; akış, besin, derinlik, canlılığın temeli | Hayat veren sıvıyı, süreklilik arz eden beslenmeyi, amniyon sıvısını ve kuşatıcı bereketi temsil eder. |
| رحم | Korunaklı çitle çevrilmiş hayat suyunun başlangıcı ve kaynağı | Bilinçli bir koruma kalkanı altında, hayat veren sıvı ile varlığı çepeçevre sarıp büyüten, besleyen ve dış tehlikelerden sakınan güvenli yaşam alanı hareketini kurar. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dişi canlının döl yatağı, yavrunun doğuma kadar geliştiği korunaklı organ; doğumdan sonra döl yatağında meydana gelen rahatsızlık veya akıntı için şâtün rahûm (شاة رحوم) denilmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ, takvanın ve akrabalık/koruma bağının kişiyi tökezlemelerden koruduğunu anlatırken rühm (الرُّحُم) kelimesini koruyucu merhamet ve bağ anlamında kullanmıştır: ومَن ضرِيبته التّقوَى ويَعصِمُه / مِن سيِّئ العَثَرات اللهُ والرُّحُمُ |
| Erken Arapça kullanım | Mekke şehrinin güvenli, barındırıcı ve koruyucu yapısına izafeten Ümmü Rühm (أمّ رُحْم) olarak adlandırılması; akrabalık bağlarının ana rahminden neşet etmesi sebebiyle arham (أرحام) biçiminde soy birliğini ifade etmesi. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin ortak mirasında رحم kökü, fiziksel organ olarak döl yatağı ile buradan kaynaklanan koruyucu, şefkatli ve bağışlayıcı duygusal/eylemsel tutum arasındaki çift yönlü bağı korumuştur. İbranicede reḥem (רֶחֶם) döl yatağını, raḥamîm (רַחֲמִים) ise derin şefkat, acıma ve merhameti ifade eder. Benzer şekilde Aramice ve Süryanicede rḥm kökü (özellikle Süryanice rḥmâ ve reḥme) sevgi, muhabbet, şefkat ve koruyucu yakınlık anlamını taşır. Akadcada rêmu (veya râmu) fiili sevmek, merhamet etmek ve esirgemek; rēmu ise ana rahmi ve merhamet anlamlarını karşılar. Güney Sami dillerinden Ge'ezde (Klasik Etiyopça) reḥma benzer biçimde bağışlama ve merhameti karşılar. Arapçada bu kök hem ilahi bir sıfat ve ontolojik var ediş zemini (er-Rahmân, er-Rahîm) düzeyine yükseltilmiş hem de hukukî ve ahlakî bir bağ olarak akrabalık (sıla-i rahim) kavramının kurucu temeli yapılmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رحم döl yatağından soyut merhamete geçiş | Fiziksel rahim organının yavruya sağladığı karşılıksız besleme, koruma ve kapsama fonksiyonu, zihinsel olarak canlılara yönelik lütuf, esirgeme ve affedicilik anlamına genişletilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice reḥem / raḥamîm, Süryanice rḥm, Akadca rêmu | Organ adı ile merhamet, acıma, sevgi ve lütuf kavramlarının birleşimi tüm temel Sami dillerinde ortak arkaik bir morfo-semantik mirastır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak beden-duygu tasavvuru | Bedenin üretici ve besleyici bir parçasından toplumsal ve metafizik koruma kavramı türetme yönelimi ailenin diğer kollarında da izlenebilir. | Güçlü |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Chicago Assyrian Dictionary ve Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رحم | Anlamlı | Rahim, merhamet, koruma | Yavruyu taşıyan organ; karşılıksız esirgeme, bağışlama ve yaşatma lütfu. | Hedef kök; Kur'an'da 339 kez geçer. |
| [رمح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AD.md) | Anlamlı | Mızrak, delip geçme | Düşmanı veya avı uzaktan saplayıp delen savaş aleti; hızlı vuruş. | Kur'an'da geçer; savunma ve delme hareketi. |
| [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) | Anlamlı | Yasaklama, dokunulmaz kılma | Bir alanı veya nesneyi tecavüzden korumak üzere sınırlandırma, kutsallık atfetme. | Kur'an'da geçer; rahmin korunan dokunulmaz alan oluşuyla semantik bağı vardır. |
| [حمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B1.md) | Anlamlı | Kırmızılık, soyma, kuraklık | Kırmızı renk; deriyi kazıyıp soyma; şiddetli kuraklık veya aşırı yük taşıyan binek. | Kur'an'da geçer; kan ve et rengi üzerinden canlılık bağlantısı kurulabilir. |
| [مرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AD.md) | Anlamlı | Şımarıklık, aşırı sevinç | Canlılığın taşkınlaşması, haddi aşan böbürlenme ve hafiflik gösterisi. | Kur'an'da geçer; nimetin getirdiği taşkınlıkla hedef kökün zıddı bir savrulmadır. |
| [محر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B1.md) | Anlamlı | Sıcak rüzgâr, sürtünme, kuruma | Sıcak ve kavurucu gün; şiddetli esen sam yeli; geminin suyu yarması. | Kur'an'da geçmez; Arap dilinde müsta'meldir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رحم | Merkez | Kuşatıcı koruma ve lütuf | Muhtacın varoluşsal zeminini karşılıksız kuran, besleyen ve geliştiren kapsayıcı şefkat. | Varlığı bir ana gibi saran, besleyen ve affeden kök ilke. |
| [رأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81.md) | Komşu | Derin acıma ve esirgeme | رحم köküne göre daha hassas, kederi ve zararı bertaraf etmeye odaklanan yoğun içsel acıma. | Bir musibeti önleme veya hafifletme yönü daha ağır basar. |
| [عطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%81.md) | Komşu | Meyletme ve eğilme | Bir tarafa yönelip kucaklama, sarılma ve arka çıkma hareketi. | Eyleyenin kendi yönünü muhtaca doğru bükmesi ve sarıp sarmalamasıdır. |
| [لطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81.md) | Komşu | İncelik ve sezilmez iyilik | İhtiyacı hissettirmeden, en ince ve dolaylı yollarla karşılama zarafeti. | Lütuf gizli ve dakik yollarla gelirken rahmet aşikâr ve kuşatıcıdır. |
| [قسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88.md) | Zıt | Katılık ve duyarsızlık | Taşlaşma, geçirgenliğini yitirme, etki kabul etmeme ve acıma duygusunu yitirme hali. | Rahmetin yumuşak, besleyici ve koruyucu dokusunun tam karşıtı olan sertlik. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رحم | Koruyucu şefkat, lütuf, döl yatağı | Hem fiziksel besleyici hazneyi hem de varlığı kuşatan ilahi ve insani koruma lütfunu birlikte taşır. | Kesin |
| Latince | Misericordia, clementia, uterus | Merhamet, bağışlayıcılık, rahim organı | Misericordia kalbin acı çekmesini (misereo + cor) vurgular; organ anlamı (uterus) ile zihinsel bağ kopuktur. | Güçlü |
| İngilizce | Mercy, compassion, womb | Merhamet, şefkat, rahim | Mercy ceza vermeme yetkisine, compassion birlikte acı çekmeye odaklanır; kökün ontolojik büyüme ve besleme boyutunu tam karşılamaz. | Güçlü |
| Almanca | Barmherzigkeit, Erbarmen, Gebärmutter | Merhamet, acıma, döl yatağı | Barmherzigkeit muhtaca açılan yüreği anlatır; ancak biyolojik hazne ile ahlaki nitelik ayrı kelimelere bölünmüştür. | Güçlü |
| Fransızca | Miséricorde, clémence, matrice | Merhamet, hoşgörü, rahim/kalıp | Miséricorde yargısal bağışlamayı öne çıkarır; matrice ise biçimlendirici hazneyi verir fakat şefkat içeriğini taşımaz. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Dictionnaire Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الرَّحْمَنُ | Kuşatıcı ve ayrım gözetmeyen ilahi zâtî lütuf | Tüm varoluşu karşılıksız var eden, evrensel nizamı ayakta tutan mutlak isim bağlamında (Fâtiha [1:1](https://lisan.digital/tr/ayet/1:1.md), Tâhâ [20:5](https://lisan.digital/tr/ayet/20:5.md), Furkân [25:26](https://lisan.digital/tr/ayet/25:26.md)). |
| الرَّحِيمُ / رَحِيمٌ | İrade ve amele mukabil süreklilik arz eden esirgeme ve bağışlama | İman edenlere, tevbe edenlere ve ıslah olanlara özel mağfiret ve yardım bağlamında (Bakara [2:143](https://lisan.digital/tr/ayet/2:143.md), Nisâ [4:16](https://lisan.digital/tr/ayet/4:16.md), Ahzâb [33:5](https://lisan.digital/tr/ayet/33:5.md)). |
| رَحْمَةً / رَحْمَتِهِ | Vahiy, peygamberlik ve Kur'an hidayeti | İnsanlığı cehaletten kurtaran kılavuzluk, peygamberin gönderilişi ve kitabın indirilişi bağlamında (Âl-i İmrân [3:159](https://lisan.digital/tr/ayet/3:159.md), Enbiyâ [21:107](https://lisan.digital/tr/ayet/21:107.md), Kasas [28:86](https://lisan.digital/tr/ayet/28:86.md)). |
| رَحْمَتِهِ | Yağmur, su ve tabiatın dirilişi | Kurak toprağa hayat veren, rüzgârların önünde müjdelenen maddi bereket bağlamında (A'râf [7:57](https://lisan.digital/tr/ayet/7:57.md), Rûm [30:50](https://lisan.digital/tr/ayet/30:50.md), Neml [27:63](https://lisan.digital/tr/ayet/27:63.md)). |
| رَحْمَةً | Cennet, ebedi kurtuluş ve esenlik | Ahirette müminlerin nail olacağı nihai mükâfat ve ilahi huzur bağlamında (Bakara [2:218](https://lisan.digital/tr/ayet/2:218.md), Âl-i İmrân [3:107](https://lisan.digital/tr/ayet/3:107.md), Meryem [19:21](https://lisan.digital/tr/ayet/19:21.md)). |
| الْأَرْحَامِ | Kan bağı, akrabalık ve döl yatağı | Neslin devamı, ceninin oluşumu ve gözetilmesi farz kılınan aile hukuku bağlamında (Âl-i İmrân [3:6](https://lisan.digital/tr/ayet/3:6.md), Ra'd [13:8](https://lisan.digital/tr/ayet/13:8.md), Ahzâb [33:6](https://lisan.digital/tr/ayet/33:6.md)). |
| رُحْمًا | Şefkat, iyilik ve ana-babaya hürmet | İnsani incelik, hayırlı evlat ve ebeveyne karşı vefakâr tutum bağlamında (Kehf [18:81](https://lisan.digital/tr/ayet/18:81.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye | Rahmetin Allah hakkında bir duygu değişimi (rikkat-i kalb) değil, irâde-i ihsân veya doğrudan nimet verme fiili olarak tevili. | İnsani zaaf ve acıma duygusundan arındırılarak mutlak cömertlik, irade ve yaratma eylemine dönüştürülmesi. |
| Fıkıh | Sıla-i rahim ve miras | Mirasın paylaştırılmasında asabe ve zevil-erham hakları; akrabalık bağını koparmanın (kat-ı rahim) haramlığı. | Biyolojik bağın hukuki sorumluluk, nafaka ve velayet zeminine aktarılması. |
| Tefsir | Rahman ve Rahim ayrımı | Besmeledeki iki ismin tefsiri; Rahman'ın dünyada mümin-kâfir ayrımı gözetmeyen genelliği, Rahim'in ise ahirette müminlere tahsisi. | Varlığın varoluşsal lütfu ile ahlaki tercihe bağlı lütfun birbirinden ayrıştırılması. |
| Hadis | Ahlak ve toplumsal düzen | İman ile merhamet arasındaki zorunlu ilişki; yer ehline merhamet etmeyene gök ehlinin merhamet etmeyeceği ilkesi. | Toplumsal dayanışma, zayıfların korunması ve canlılara karşı fiili şefkat uygulaması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve yaradılış ontolojisi | İlahi var ediş zemini | Kapsama ve yaşatma | Varlık yokluktan rahmet ile çıkarılmış, varlığını sürdürmesi ilahi kuşatıcılığa bağlanmıştır. | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve tefekkür zemini | Vahiy ve tabiat yasaları | Aydınlatma ve geliştirme | Tabiatın düzeni ve vahyin rehberliği insan aklının gelişmesi için sunulmuş bilişsel bir rahim vazifesi görür. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve kamu yönetimi | Sosyal adalet ve himaye | Zayıfları koruma ve kamu düzeni | Yönetimin tebaasına karşı cezalandırıcı değil, hak temelli, koruyucu ve esirgeyici bir kalkan oluşturması. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve servet dağılımı | Sosyal güvenlik ve infak | Dengeleme ve yeniden dağıtım | Kaynakların sadece güçlüler arasında dolaşmasını engelleyen infak, zekât ve vakıf mekanizması. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yaşam destek ortamı (Gestasyonel matris / Çevreleyen zar) | Biyolojide embriyonun amniyon sıvısı içinde dış şoklardan izole edilerek sabit ısı ve kesintisiz besinle büyütülmesi; fizikte korunumlu, entropiyi yerel olarak düşüren kapalı sistem dengesi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal refah kalkanı (Kapsayıcı kurumsal himaye) | Hukuk ve sosyolojide bireyin liyakat veya güç durumuna bakılmaksızın temel haklarının, yaşam güvencesinin ve gelişim fırsatlarının anayasal olarak teminat altına alınması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca edilgen, psikolojik bir acıma, gözyaşı dökme veya zayıf bir hisse indirgenerek eylemsel, yapısal ve kurumsal boyutunun unutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Rahmet; varlığı var eden kozmik irade, tabiatı dirilten yağmur, aklı inşa eden vahiy, toplumu bağlayan akrabalık ve ahireti kuran ebedi mükâfattır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahi adaleti zedeleyen temelsiz bir af beklentisi üretilmesi yahut toplumsal alanda aktif koruyucu kurumlar kurmak yerine sadece bireysel duygusal tepkilerle yetinilmesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, Tanrı ve insan tasavvurunun kurucu merkezidir; Allah'ın mahlukatla ilişkisi gazap değil rahmet eksenlidir ve her surenin başındaki besmele bu anahtarla açılır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Besmeleler, ilahi sıfat ayetleri, peygamberliğin mahiyetini açıklayan ayetler (Enbiyâ [21:107](https://lisan.digital/tr/ayet/21:107.md)), yaratılış ve tabiat tasvirleri (Rûm [30:50](https://lisan.digital/tr/ayet/30:50.md)) ve ahiret tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tanrı'yı sadece cezalandırıcı ve öfkeli bir otorite gibi gören katı teolojileri yıkar; dinin gayesini korku değil, insanı geliştiren güvenli bir koruma alanı olarak konumlandırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canlının döl yatağında (rahim) hiçbir çabası ve karşılığı olmaksızın sarılıp sarmalanması, beslenmesi, dış zararlardan korunması ve olgunlaşana kadar büyütülmesi.
- Soyut anlam: Varlığın, ihtiyaç duyduğu varoluşsal desteği, güvenliği, affı ve hidayeti mutlak bir lütuf olarak karşılıksız bulması; bu lütfun varlığı çepeçevre kuşatması.
- Sistematik karşılık: Bireysel, toplumsal ve evrensel düzeyde zayıfı ve muhtacı dışlamayan, onu içine alıp geliştiren ve koruyan kurumsal ve ontolojik güvence mekanizması.
- LaTeX modeli: $$S_{t+1} = \Phi\Big(S_t \cup \mathcal{E}(S_t)\Big) \cdot \mathbb{I}_{H(S_t) > 0}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_t$ varlığın mevcut durumunu, $\mathcal{E}$ varlığı çepeçevre kuşatan dış koruyucu ve besleyici hazneyi (rahim matrisini), $\Phi$ bu hazne içinde gerçekleşen niteliksel büyüme ve gelişme fonksiyonunu, $H$ varoluşsal güvenlik ve lütuf eşiğini, $\mathbb{I}$ ise bu kuşatıcı koruma var olduğu sürece hayatın ve gelişimin kesintisiz sürdüğünü gösteren gösterge fonksiyonunu temsil eder.

## Geçtiği ayetler (313 ayet)

Mushaf sırasıyla; ilk 200 ayet metniyle, kalan 113 ayet yalnızca numarasıyla. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AD%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Fatiha 1:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/1:1.md) — الرَّحْمَنِ · الرَّحِيمِ

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

Meal (IK): Rahman, Rahim olan Allah’ın adıyla

### [Fatiha 1:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/1:3.md) — الرَّحْمَنِ · الرَّحِيمِ

الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

Meal (IK): Rahman’dır, Rahimdir.

### [Bakara 2:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:37.md) — الرَّحِيمُ

فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Adem, Rabbından kelimeler belleyip aldı. Bunun üzerine onun tevbesini kabul etti. Şüphesiz ki Tevvab, Rahim O’dur, O.

### [Bakara 2:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:54.md) — الرَّحِيمُ

وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Hani, Musa, kavmine: Ey kavmim, buzağıya tapınmakla nefsinize zulmetmiş oldunuz. Hemen yaradanınıza tevbe edip nefislerinizi öldürün. Bu yaradanınızın katında sizin için daha hayırlıdır, demişti. Allah da tevbenizi kabul etmişti. Muhakkak ki Tevvab, Rahim O’dur, O.

### [Bakara 2:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:64.md) — وَرَحْمَتُهُ

ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Sonra o sözü müteakip yine yüz çevirdiniz. Eğer üstünüzde Allah’ın fazlu rahmeti olmasaydı hüsrana uğrayanlardan olurdunuz.

### [Bakara 2:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:105.md) — بِرَحْمَتِهِ

مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’dan kafir olanlar da, müşrikler de Rabbınızdan size hiç bir hayır indirilmesini istemezler. Allah, rahmetini dilediğine tahsis eder. Allah, büyük lütuf ve ihsan sahibidir.

### [Bakara 2:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:128.md) — الرَّحِيمُ

رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Rabbımız ikimizi de sana teslim olanlar kıl. Soyumuzdan da sana teslim olanlar yetiştir, bize ibadet edeceğimiz yerleri göster, tevbelerimizi kabul et. Çünkü Sensin Sen, Tevvab, Rahim.

### [Bakara 2:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:143.md) — رَحِيمٌ

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِنْ كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Böylece sizi vasat bir ümmet kıldık ki, insanların üzerine şahidler olasınız. Peygamber de sizin üzerinize şahid olsun. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, peygambere uyanları, ayağının iki ökçesi üzerinde geri döneceklerden ayırdetmek için kıble yaptık. Gerçi bu, büyük bir şeydir. Ama Allah’ın doğru yola ilettiği kimseler için değil. Allah, elbette imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz ki Allah, insanlara Rauf ve Rahim’dir.

### [Bakara 2:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:157.md) — وَرَحْمَةٌ

أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ

Meal (IK): İşte onlar için Rabbları tarafından mağfiret ve rahmet vardır. Hidayete erenler de onlardır.

### [Bakara 2:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:160.md) — الرَّحِيمُ

إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَبَيَّنُوا فَأُولَئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Ancak tevbe edenler, islah edenler ve (gerçeği) söyleyenler müstesna. Ben; onların tevbelerini kabul ederim. Ve ben Tevvab, Rahim’im.

### [Bakara 2:163](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:163.md) — الرَّحْمَنُ · الرَّحِيمُ

وَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Sizin İlahınız bir tek ilahtır. O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Rahman’dır, Rahim’dir.

### [Bakara 2:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:173.md) — رَحِيمٌ

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): O, size; ölüyü, kanı, domuz etini, Allah’tan başkası için kesileni haram kılmıştır. Ancak kim mecbur kalırsa saldırmamak ve sınırı aşmamak şartıyla günah yoktur. Muhakkak ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:178](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:178.md) — وَرَحْمَةٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنْثَى بِالْأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; öldürmede size kısas farz kılındı. Hür; hür ile, köle; köle ile, dişi; dişi ile. Ama kim de kardeşi tarafından affedilirse, ma’ruf olan emre ittiba etmeli ve ona güzellikle ödemelidir. Bu, Rabbınız tarafından bir hafifletme ve rahmettir. Kim, bundan sonra da tecavüzde bulunursa; onun için pek acıklı bir azab vardır.

### [Bakara 2:182](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:182.md) — رَحِيمٌ

فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Bununla birlikte, kim vasiyet edenin haksızlığa meylinden, günaha girmesinden korkup aralarını bulursa; ona da bir günah yoktur. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur. Rahim’dir.

### [Bakara 2:192](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:192.md) — رَحِيمٌ

فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Eğer onlar vazgeçerlerse; şüphesiz ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:199](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:199.md) — رَحِيمٌ

ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sonra insanların döndüğü yerden siz de dönün. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Şüphesiz ki Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:218](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:218.md) — رَحْمَةَ · رَحِيمٌ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَةَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Muhakkak ki, iman edenler, hicret edip de Allah yolunda savaşanlar; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:226](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:226.md) — رَحِيمٌ

لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Kadınlarına yaklaşmamaya yemin edenler için dört ay beklemek vardır. Eğer yeminlerinden dönerlerse şüphesiz ki Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:228](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:228.md) — أَرْحَامِهِنَّ

وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Boşanmış kadınlar; kendi kendilerine, üç adt ve temizlenme müddeti beklerler. Eğer onlar, Allah’a ve ahiret gününe inanıyorlarsa, Allah’ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz. Eğer barışmak isterlerse; kocaları onları geri almaya daha layıktırlar. Erkeklerin kadınların üzerinde hakları olduğu, gibi, kadınların da onlar üzerinde hakları vardır. Erkekler onların üzerinde bir dereceye sahiptirler. Allah Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Bakara 2:286](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/2:286.md) — وَارْحَمْنَا

لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah, kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Kazandığı lehine, yüklendiği aleyhinedir. Ey Rabbımız, unuttuk veya yanıldıysak sorumlu tutma bizi. Ey Rabbımız, bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme. Ey Rabbımız, bize gücümüzün yetmeyeceğini yükleme. Affet bizi, bağışla bizi. Sen Mevlamızsın. Kafirler güruhuna karşı yardım et bize.

### [Ali İmran 3:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:6.md) — الْأَرْحَامِ

هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الْأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاءُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Sizi rahimlerde dilediği gibi şekillendiren O’dur. O’ndan başka hiç bir ilah yoktur. O, Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Ali İmran 3:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:8.md) — رَحْمَةً

رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ

Meal (IK): Ey Rabbımız; bizi, hidayetine erdirdikten sonra kalblerimizi eğriltme. Katında bize rehmet lutfet. Şüphesiz en çok lütfeden Sen’sin Sen.

### [Ali İmran 3:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:31.md) — رَحِيمٌ

قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): De ki: Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki, Allah sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Ali İmran 3:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:74.md) — بِرَحْمَتِهِ

يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Dilediğine rahmetini tahsis eder. Allah, en büyük lütuf sahibidir.

### [Ali İmran 3:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:89.md) — رَحِيمٌ

إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ancak bunun ardından tevbe edip islah edenler müstesnadır. Doğrusu Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Ali İmran 3:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:107.md) — رَحْمَةِ

وَأَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِي رَحْمَةِ اللَّهِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Ama yüzleri ağaranlar, Allah’ın rahmeti içindedirler. Onlar orada temelli kalacaklardır.

### [Ali İmran 3:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:129.md) — رَحِيمٌ

وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah’ındır. Dilediğini bağışlar, dilediğine azab eder. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Ali İmran 3:132](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:132.md) — تُرْحَمُونَ

وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): Allah’a ve Peygamber’e itaat edin ki rahmete erdirilesiniz.

### [Ali İmran 3:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:157.md) — وَرَحْمَةٌ

وَلَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, Allah yolunda öldürülür veya ölürseniz; Allah’ın bağışlaması ve rahmeti onların toplayacağı şeylerden çok daha hayırlıdır.

### [Ali İmran 3:159](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/3:159.md) — رَحْمَةٍ

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ

Meal (IK): Allah’ın rahmeti sayesinde sen onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba ve katı kalbli olsaydın şüphesiz çevrenden dağılır giderlerdi. Öyleyse onları bağışla ve yargılanmalarını dile. İşler hakkında onlarla müşavere et. Bir kerre de azmettin mi artık Allah’a tevekkül et. Muhakkak Allah, tevekkül edenleri sever.

### [Nisa 4:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:1.md) — وَالْأَرْحَامَ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا

Meal (IK): Ey insanlar; sizi bir tek nefisten yaratan, ondan eşini var eden ve ikisinden bir çok erkek ve kadın üreten Rabbınızdan korkun. Kendisi adına birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah’dan korkun da, akrabalık bağını kesmekten sakının. Muhakkak ki Allah; sizin üzerinizde tam bir gözeticidir.

### [Nisa 4:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:16.md) — رَحِيمًا

وَاللَّذَانِ يَأْتِيَانِهَا مِنْكُمْ فَآذُوهُمَا فَإِنْ تَابَا وَأَصْلَحَا فَأَعْرِضُوا عَنْهُمَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ تَوَّابًا رَحِيمًا

Meal (IK): Sizden fuhuş yapanların her ikisine de eziyet edin. Tevbe edip ıslah olurlarsa; artık onlardan vazgeçin. Çünkü Allah, Tevvab, Rahim olandır.

### [Nisa 4:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:23.md) — رَحِيمًا

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخَالَاتُكُمْ وَبَنَاتُ الْأَخِ وَبَنَاتُ الْأُخْتِ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَرَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَحَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Analarınız, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, kardeşlerinizin kızları, kız kardeşlerinizin kızları, sizi emziren süt anneleriniz, süt kardeşleriniz, karılarınızın anaları, gerdeğe girdiğiniz karılarınızdan evlerinizde bulunan üvey kızlarınız, size haram kılındı. Eğer üvey kızlarınızın anaları ile gerdeğe girmemişseniz, onlarla evlenmenizde bir vebal yoktur. Öz oğullarınızın karıları ile evlenmeniz ve iki kızkardeşi birlikte nikahlamanız da haramdır. Geçmişte olanlar artık geçmiştir. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:25.md) — رَحِيمٌ

وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:29.md) — رَحِيمًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا

Meal (IK): Ey iman edenler; mallarınızı aranızda karşılıklı rıza ile gerçekleştirdiğiniz ticaret yolu hariç, batıl yollarla yemeyin. Ve kendinizi öldürmeyin. Şüphesiz ki Allah, sizin için Rahim olandır.

### [Nisa 4:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:64.md) — رَحِيمًا

وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا

Meal (IK): Biz, hiçbir peygamberi Allah’ın izniyle itaat edilmekten başka bir gaye ile göndermedik. Onlar kendilerine yazık ettikleri zaman, sana gelip Allah’tan mağfiret dileseler ve peygamberleri de onlara mağfiret dileseydi elbette Allah’ı Tevvab vd Rahim olarak bulacaklardı.

### [Nisa 4:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:83.md) — وَرَحْمَتُهُ

وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Kendilerine güven ve korkuya dair bir haber geldiğinde; onu yayarlar. Halbuki o haberi peygambere veya mü’min kumandanlara götürselerdi; onlar, ondan ne gibi netice çıkaracaklarını bilirlerdi. Eğer üzerinizde Allah’ın nimet ve rahmeti olmasaydı; pek azınız müstesna, şeytana uymuş gitmiştiniz.

### [Nisa 4:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:96.md) — وَرَحْمَةً · رَحِيمًا

دَرَجَاتٍ مِنْهُ وَمَغْفِرَةً وَرَحْمَةً وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Kendisinden dereceler, mağfiret ve rahmet. Ve Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:100.md) — رَحِيمًا

وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Her kim, Allah yolunda hicret ederse; yeryüzünde bereketli yer ve genişlik bulur. Allah’a ve Rasulüne hicret ederek evinden çıkan kimseye ölüm gelirse; onun ecrini vermek Allah’a düşer. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:106.md) — رَحِيمًا

وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Ve Allah’tan mağfiret dile. Şüphesiz ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:110.md) — رَحِيمًا

وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Kim, bir kötülük yapar veya nefsine zulmeder de sonra Allah’dan mağfiret dilerse; Allah’ın Gafur ve Rahim olduğunu görür.

### [Nisa 4:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:113.md) — وَرَحْمَتُهُ

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكَانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا

Meal (IK): Eğer Allah’ın lütfu ve rahmeti üzerinde olmasaydı; onlardan bir takımı seni saptırmaya çalışırdı. Halbuki onlar, kendilerinden başkalarını saptıramazlar. Sana da bir zarar veremezler. Allah, sana kitabı ve hikmeti indirmiş, bilmediğini öğretmiştir. Ve Allah’ın senin üzerindeki lütfu çok büyük olmuştur.

### [Nisa 4:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:129.md) — رَحِيمًا

وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Ne kadar isteseniz; yine de kadınlar arasında adalet yapamazsınız. Bari bir tarafa tamamen meyletmeyin ki; öbürünü askıdaymış gibi bırakmayasınız. Eğer arayı düzeltir ve haksızlıktan sakınırsanız; şüphesiz ki Allah; Gafur, Rahim olandır.

### [Nisa 4:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:152.md) — رَحِيمًا

وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَلَمْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ أُولَئِكَ سَوْفَ يُؤْتِيهِمْ أُجُورَهُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Allah ve peygamberlerine iman edip onların birini diğerinden ayırmayanlara; işte onlara Allah mükafatlarını verecektir. Allah Gafur, Rahim olandır.

### [Nisa 4:175](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/4:175.md) — رَحْمَةٍ

فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ وَفَضْلٍ وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا

Meal (IK): Allah’a iman edenleri ve O’na sarılanları; Allah rahmetine ve bol nimetine kavuşturacaktır. Onları, kendisine götüren doğru yola eriştirecektir.

### [Maide 5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/5:3.md) — رَحِيمٌ

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ölü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/5:34.md) — رَحِيمٌ

إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Yalnız kendilerine gücünüz yetmeden önce tevbe edenler müstesnadır. Biliniz ki, Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/5:39.md) — رَحِيمٌ

فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Kim de zulmettikten sonra tevbe eder, düzelirse; muhakkak ki Allah, onun tevbesini kabul eder. Gerçekten Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/5:74.md) — رَحِيمٌ

أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَيَسْتَغْفِرُونَهُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Hala Allah’a tevbe edip O’ndan mağfiret dilemezler mi? Halbuki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/5:98.md) — رَحِيمٌ

اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ وَأَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Bilin ki; Allah, gerçekten azabı pek çetin olandır. Ve Allah; gerçekten Gafur’dur, Rahim’dir.

### [En'am 6:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:12.md) — الرَّحْمَةَ

قُلْ لِمَنْ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ كَتَبَ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): De ki: Göklerde ve yerde olanlar kimindir? Allah’ındır, de. O, rahmeti kendi üzerine yazmıştır. Andolsun ki; hepinizi, hakkında hiçbir şüphe olmayan kıyamet gününde toplayacaktır. Nefislerini ziyana uğratanlar, işte onlar inanmazlar.

### [En'am 6:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:16.md) — رَحِمَهُ

مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ

Meal (IK): O gün, kim ondan döndürülürse; şüphesiz o, rahmete ermiştir. İşte apaçık kurtuluş budur.

### [En'am 6:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:54.md) — الرَّحْمَةَ · رَحِيمٌ

وَإِذَا جَاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِنَا فَقُلْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءًا بِجَهَالَةٍ ثُمَّ تَابَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ayetlerimize iman edenler, sana geldiklerinde de ki: Selam size. Rabbınız rahmeti kendi üzerine yazdı. İçinizden her kim ki bilmeyerek bir fenalık yapar da arkasından tevbe eder ve ıslah ederse; şüphesiz O; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [En'am 6:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:133.md) — الرَّحْمَةِ

وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ مَا يَشَاءُ كَمَا أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ

Meal (IK): Rabbın müstağni ve rahmet sahibidir. İsterse, sizi giderir ve arkanızdan yerinize dilediğini getirir. Nitekim sizi de başka bir kavmin soyundan getirmiştir.

### [En'am 6:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:143.md) — أَرْحَامُ

ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Sekiz çift; koyundan iki, keçiden iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanları mı haram kıldı? Eğer sadıklardan iseniz; bana bilgiye dayanarak haber verin.

### [En'am 6:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:144.md) — أَرْحَامُ

وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهَذَا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Deveden de iki, sığırdan da iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanı mı haram kıldı? Yoksa Allah; size bunları buyururken, siz orada mı idiniz? İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [En'am 6:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:145.md) — رَحِيمٌ

قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): De ki: Bana vahyolunanlar arasında; haram dediklerinizi yiyecek kişiye murdar oldukları için; ölüden, dökülen kandan, domuz etinden -ki pistirve Allah’tan başkasının adına kesildişğinden dolayı fısk olandan başka haram olan bir şey bulamıyorum. İstememek ve haddi aşmamak üzere, kim de bunlardan yemeye mecbur kalırsa; muhakkak ki Rabbın, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [En'am 6:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:147.md) — رَحْمَةٍ

فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ وَاسِعَةٍ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Seni yalanlarlarsa; de ki: Rabbımız geniş rahmet sahibidir. O’nun gücü günahkarlar güruhundan döndürülemez.

### [En'am 6:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:154.md) — وَرَحْمَةً

ثُمَّ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ تَمَامًا عَلَى الَّذِي أَحْسَنَ وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَعَلَّهُمْ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Sonra Biz, Musa’ya bir bütün halinde, her şeyi apaçık göstermek, hidayet ve rahmet olmak üzere o kitabı verdik. Belki Rabblarına kavuşacaklarına artık inanırlar.

### [En'am 6:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:155.md) — تُرْحَمُونَ

وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): İşte şu da indirdiğimiz kitabdır, mübarektir. Öyleyse ona uyun ve sakının ki merhamet olunasınız.

### [En'am 6:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:157.md) — وَرَحْمَةٌ

أَوْ تَقُولُوا لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّا أَهْدَى مِنْهُمْ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ

Meal (IK): Veya demeyesiniz ki: Bize de o kitab indirilseydi; muhakkak ki onlardan daha fazla hidayete ererdik. İşte size, Rabbınızdan apaçık hüccet, hidayet ve rahmet gelmiştir. Artık Allah’ın ayetlerini yalanlayandan ve onlardan yüzçevirenden daha zalim kimdir? Biz, ayetlerimizden yüzçevirenleri bu yüzden azabın kötüsüyle cezalandıracağız.

### [En'am 6:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/6:165.md) — رَحِيمٌ

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizi, verdikleriyle denemek için yeryüzünün halifeleri yapan ve kiminizi kiminize derecelerle üstün kılan O’dur. Şüphe yok ki O; Gafur, Rahim’dir.

### [Araf 7:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:23.md) — وَتَرْحَمْنَا

قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): İkisi dediler ki: Rabbımız; kendimize zulmettik. Eğer bizi bağışlamazsan ve bize merhamet etmezsen; muhakkak ki biz, hüsrana uğrayanlardan oluruz.

### [Araf 7:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:49.md) — بِرَحْمَةٍ

أَهَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لَا يَنَالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لَا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلَا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ

Meal (IK): Bunlar mıydı ki; kendilerini Allah’ın rahmetine erdirmeyeceğine yemin etmiştiniz. Girin cennete; size hiç bir korku yoktur ve sizler üzülecek de değilsiniz.

### [Araf 7:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:52.md) — وَرَحْمَةً

وَلَقَدْ جِئْنَاهُمْ بِكِتَابٍ فَصَّلْنَاهُ عَلَى عِلْمٍ هُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, onlara kitab indirdik. Onu bilgiye dayanarak uzun uzun açıkladık. İnanan bir kavim için hidayet ve rahmet olarak.

### [Araf 7:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:56.md) — رَحْمَةَ

وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا إِنَّ رَحْمَةَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Islah olmuşken yeryüzünde fesad çıkarmayın ve O’na korka korka ve ümitle yalvarın. Muhakkak ki Allah’ın rahmeti; ihsan edenlere çok yakındır.

### [Araf 7:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:57.md) — رَحْمَتِهِ

وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَيِّتٍ فَأَنْزَلْنَا بِهِ الْمَاءَ فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ كَذَلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتَى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): O’dur ki rahmetinin önünde rüzgarı müjdeci olarak gönderir. Nihayet bunlar, ağır yüklü bulutları yüklendiğinde; Biz, onu ölü bir memlekete gönderir, su indirir ve onunla her tür mahsulleri yetiştiririz. İşte ölüleri de böylece çıkarırız. Ta ki iyice düşünüp ibret alasınız.

### [Araf 7:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:63.md) — تُرْحَمُونَ

أَوَعَجِبْتُمْ أَنْ جَاءَكُمْ ذِكْرٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَلَى رَجُلٍ مِنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ وَلِتَتَّقُوا وَلَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): Sizi uyarması, sizin sakınmanızı ve böylece rahmete kavuşturulmanız için; aranızdan bir adama, Rabbınız tarafından bir haber geldi diye mi hayret ediyorsunuz?

### [Araf 7:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:72.md) — بِرَحْمَةٍ

فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَقَطَعْنَا دَابِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَمَا كَانُوا مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Biz, bunun üzerine, rahmetimizle onu ve beraberinde bulunanları kurtardık. Ayetlerimizi yalan sayıp iman etmemiş olanların kökünü kestik. Onlar, zaten mü’minler değillerdi.

### [Araf 7:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:149.md) — يَرْحَمْنَا

وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قَالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Elleri böğründe, çaresiz kalıp kendilerinin de sapıtmış olduklarını görünce; dediler ki: Rabbımız bize merhamet etmezse ve bizi bağışlamazsa muhakkak ki hüsrana uğrayanlardan olacağız.

### [Araf 7:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:151.md) — رَحْمَتِكَ · أَرْحَمُ · الرَّاحِمِينَ

قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِأَخِي وَأَدْخِلْنَا فِي رَحْمَتِكَ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım, beni ve kardeşimi bağışla. Bizi rahmetinin içine al. Sen merhametlilerin en merhametlisisin.

### [Araf 7:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:153.md) — رَحِيمٌ

وَالَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئَاتِ ثُمَّ تَابُوا مِنْ بَعْدِهَا وَآمَنُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Kötülükleri işleyip sonra ardından tevbe ve iman edenlere gelince şüphesiz ki Rabbın; bundan sonra elbette Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Araf 7:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:154.md) — وَرَحْمَةٌ

وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ أَخَذَ الْأَلْوَاحَ وَفِي نُسْخَتِهَا هُدًى وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ

Meal (IK): Öfkesi dinip, sükun hasıl olunca; Musa levhaları aldı. Onlardaki nüshasında Rabblarından korkanlara hidayet ve rahmet vardı.

### [Araf 7:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:155.md) — وَارْحَمْنَا

وَاخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِمِيقَاتِنَا فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاءُ مِنَّا إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَاءُ وَتَهْدِي مَنْ تَشَاءُ أَنْتَ وَلِيُّنَا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ

Meal (IK): Musa, ta’yin ettiğimiz vakit için kavminden yetmiş kişi seçti. Onları titreme tutunca dedi ki: Rabbım; dileseydin önce onalrı da helak ederdin, beni de. İçimizdeki beyinsizlerin işledikleri yüzünden bizi helak eder misin? Bu, Senin imtihanından başka birşey değildir. Onunla dilediğini dalalete düşürür, dilediğini de hidayete götürürsün. Sen, bizim dostumuzsun. O halde bizi bağışla, merhamet et bize. Sen bağışlayanların en hayırlısısın.

### [Araf 7:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:156.md) — وَرَحْمَتِي

وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Ve bize; hem bu dünyada bir iyilik yaz, hem de ahirette. Biz sana döndük.

### [Araf 7:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:167.md) — رَحِيمٌ

وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكَ لَيَبْعَثَنَّ عَلَيْهِمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ يَسُومُهُمْ سُوءَ الْعَذَابِ إِنَّ رَبَّكَ لَسَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Hani Rabbın; onları kıyamet gününe kadar azabın en kötüsüne uğratacak olanları, muhakkak göndereceğini ilan etmişti. Şüphesiz ki Rabbın; cezayı çabuk verendir. Ve muhakkak ki O; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Araf 7:203](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:203.md) — وَرَحْمَةٌ

وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Onlara bir ayet getimediğin zaman, derler ki: Sen, bir tane yapsaydın ya? De ki: Ben, ancak Rabbımdan bana vahyolunana uyarım. Bu, Rabbımızdan gözleri açacak delillerdir. İman eden bir kavim için hidayet ve rahmettir.

### [Araf 7:204](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/7:204.md) — تُرْحَمُونَ

وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): Kur’an okunduğu zaman; ona derhal kulak verin ve susun ki, merhamet olunasınız.

### [Enfal 8:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/8:69.md) — رَحِيمٌ

فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلَالًا طَيِّبًا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Artık elde ettiğiniz ganimetten helal ve temiz olarak yeyin. Allah’tan da sakının. Çünkü Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Enfal 8:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/8:70.md) — رَحِيمٌ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الْأَسْرَى إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey peygamber; elinizdeki esirlere de ki: Eğer Allah kalbinizde hayır olduğunu bilirse; sizden alınandan daha hayırlısını size verir ve sizi bağışlar. Ve Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Enfal 8:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/8:75.md) — الْأَرْحَامِ

وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولَئِكَ مِنْكُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Sonra iman edip de hicret edenler ve sizinle birlikte savaşanlar; işte onlar sizdendir. Hısımlar, Allah’ın kitabına göre birbirine daha yakındırlar. Muhakkak ki Allah, her şeyi bilendir.

### [Tevbe 9:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:5.md) — رَحِيمٌ

فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Haram aylar çıkınca; artık müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün. Onları yakalayın ve hapsedin. Her gözetleme yerinde onları bekleyin. Eğer tevbe ederler; namaz kılar, zekat verirlerse; yollarını serbest bırakın. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:21.md) — بِرَحْمَةٍ

يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَرِضْوَانٍ وَجَنَّاتٍ لَهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُقِيمٌ

Meal (IK): Rabbları onlara; kendinden bir rahmet, hoşnudluk ve içlerinde tükenmez ve ebedi nimetler bulunan cennetleri müjdeler.

### [Tevbe 9:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:27.md) — رَحِيمٌ

ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sonra Allah, bunun ardından dilediğinin tevbesini kabul eder. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:61.md) — وَرَحْمَةٌ

وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Onlardan kimileri de; o, her şeye kulak kesiliyor, diyerek peygambere eziyyet ederler. De ki: O, sizin için bir hayır kulağıdır. Allah’a inanır, mü’minlere inanır. Ve aranızda iman etmiş olanlara rahmettir. Allah’ın Rasulüne eziyyet verenler için elem verici bir azab vardır.

### [Tevbe 9:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:71.md) — سَيَرْحَمُهُمُ

وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Mü’min erkekler ve mü’min kadınlar; birbirlerinin velileridirler. Ma’rufu emreder, münkerden nehyederler. Namaz kılarlar, zekat verirler, Allah’a ve Rasulüne itaat ederler. İşte Allah, bunlara rahmet edecektir. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:91.md) — رَحِيمٌ

لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Zayıflara, hastalara ve harcayacak şeyleri bulunmayanlara, Allah’a ve Rasulüne sadık kaldıkça bir sorumluluk yoktur. İhsan edenleri hesaba çekmeye de bir yol yoktur. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:99.md) — رَحْمَتِهِ · رَحِيمٌ

وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبَاتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَيُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Bedevilerden öyleleri de vardır ki; Allah’a ve ahiret gününe inanır, infak ettiğini Allah katında yakınlığa ve peygamberin duasına nail olmaya vesile sayar. Bilin ki; bunlar kendileri için gerçek bir yakınlıktır. Allah, onları rahmetine girdirecektir. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’ dir.

### [Tevbe 9:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:102.md) — رَحِيمٌ

وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Diğer bir kısımı da günahlarını itiraf ettiler. Onlar iyi ameli kötü ile karıştırdılar. Onlar ki, Allah onların tevbelerini kabul eder. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:104.md) — الرَّحِيمُ

أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Bilmezler mi ki; Allah, muhakkak kullarından tevbeyi kabul edecek ve sadakaları alacak olanın kendisidir. Ve muhakkak ki Allah, Tevvab ve Rahim’dir.

### [Tevbe 9:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:117.md) — رَحِيمٌ

لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Andolsun ki Allah, Peygamberin ve güçlük anında ona uyan muhacir ve ensarın tevbelerini kabul etti. İçlerinden bır kısmının kalbleri kaymak üzere iken yine de onların tevbesini kabul buyurdu. Çünkü O, kendilerine Rauf ve Rahim’dir.

### [Tevbe 9:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:118.md) — الرَّحِيمُ

وَعَلَى الثَّلَاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا حَتَّى إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ وَظَنُّوا أَنْ لَا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Geri bırakılan üç kişiye de yeryüzü bütün genişliğine rağmen dar gelmiş ve nefisleri kendilerini sıkıştırmıştı da, Allah’tan başka sığınacak hiç bir şey olmadığını anlamışlardı. Sonra onları da eski hallerine dönsünler diye tevbeye muvaffak kıldı. Muhakkak ki Allah; Tevvab, Rahim olandır.

### [Tevbe 9:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/9:128.md) — رَحِيمٌ

لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Andolsun ki; size kendinizden bir peygamber gelmiştir. Sıkıntıya uğramanız kendisine ağır gelir. Sizin üzerinize düşkündür, mü’minlere rauf ve rahim’ dir.

### [Yunus 10:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/10:21.md) — رَحْمَةً

وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ إِذَا لَهُمْ مَكْرٌ فِي آيَاتِنَا قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَكْرًا إِنَّ رُسُلَنَا يَكْتُبُونَ مَا تَمْكُرُونَ

Meal (IK): Kendilerine dokunan sıkıntılardan sonra insanlara bir rahmet tattırdığımızda; hemen ayetlerimize düzen kurmaya çalışırlar. De ki: Düzen kurmada Allah en hızlıdır. Elçilerimiz de kurduğunuz düzenleri hiç şüphesiz yazmaktadırlar.

### [Yunus 10:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/10:57.md) — وَرَحْمَةٌ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Ey insanlar; size Rabbınızdan bir öğüt, gçğüslerde olana bir şifa, mü’minler için bir hidayet ve rahmet gelmiştir.

### [Yunus 10:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/10:58.md) — وَبِرَحْمَتِهِ

قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ

Meal (IK): De ki: Bunlar Allah’ın lütfu ve rahmeti iledir. Sadece bunlarla sevinsinler. O, bütün toplayıp yığdıklarından daha hayırlıdır.

### [Yunus 10:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/10:86.md) — بِرَحْمَتِكَ

وَنَجِّنَا بِرَحْمَتِكَ مِنَ الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Merhametinle o kafirler güruhundan bizi kurtar.

### [Yunus 10:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/10:107.md) — الرَّحِيمُ

وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَإِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلَا رَادَّ لِفَضْلِهِ يُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Allah sana bir sıkıntı verirse; onu yine ancak Allah giderir. Sana biri iyilik dilediği takdirde; onun lütfunu geri çevirecek de yoktur. O, bunu kullarından dilediğine verir. O, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Hud 11:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:9.md) — رَحْمَةً

وَلَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْنَاهَا مِنْهُ إِنَّهُ لَيَئُوسٌ كَفُورٌ

Meal (IK): Biz, insana tarafımızdan bir rahmet tattırır, sonra onu geri alırsak; andolsun ki o, pek ümitsiz, pek nankör olur.

### [Hud 11:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:17.md) — وَرَحْمَةً

أَفَمَنْ كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ فَلَا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Rabbından açık bir delil üzerinde bulunan, ardınca da Rabbı tarafından bir şahid gelen, ondan önce de Musa’nın imam ve rahmet olan kitabını tasdik eden kimse, başkaları gibi midir? İşte onlar; Kur’an’a inanırlar. Herhhangi bir güruh onu inkar ederse; onun varacağı yer ateştir. Bundan şüphen olmasın. Doğrusu o, Rabbın tarafından gelen bir gerçektir, ama insanların çoğu inanmazlar.

### [Hud 11:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:28.md) — رَحْمَةً

قَالَ يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ

Meal (IK): Nuh dedi ki: Ey kavmim; eğer Rabbım tarafından bir delilim bulunur ve O, katından bana ihsan eder de bunlar sizden gizli kalırsa; onu istemediğiniz halde size zorla mı kabul ettireceğiz?

### [Hud 11:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:41.md) — رَحِيمٌ

وَقَالَ ارْكَبُوا فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Nuh dedi ki: Ona binin, onun akıp gitmesi de durması da Allah’ın adıyladır. Rabbım muhakkak Gafur ve Rahim’dir.

### [Hud 11:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:43.md) — رَحِمَ

قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ قَالَ لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلَّا مَنْ رَحِمَ وَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ

Meal (IK): O: Dağa sığınırım, beni sudan kurtarır, deyince; Nuh: Bu gün Allah’ın rahmetine erişenden başkası için Allah’ın buyruğundan kurtuluş yoktur, dedi. Ve aralarına dalga girdi, o da boğulanlardan oldu.

### [Hud 11:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:47.md) — وَتَرْحَمْنِي

قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَإِلَّا تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُنْ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Rabbım; bilmediğim şeyi Senden istemekten Sana sığınırım. Beni bağışlamaz ve yarlıgamazsan; hüsrana uğrayanlardan olurum, dedi.

### [Hud 11:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:58.md) — بِرَحْمَةٍ

وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُودًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَنَجَّيْنَاهُمْ مِنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ

Meal (IK): Emrimiz gelince; Hud’u ve beraberindeki mü’minleri tarafımızdan bir rahmetle kurtardık. Onları katı bir azabtan kurtardık.

### [Hud 11:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:63.md) — رَحْمَةً

قَالَ يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي مِنْهُ رَحْمَةً فَمَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ عَصَيْتُهُ فَمَا تَزِيدُونَنِي غَيْرَ تَخْسِيرٍ

Meal (IK): Dedi ki: Ey kavmim; Rabbımdan açık bir delilim olur, bana rahmet eder ve ben de O’na baş kaldırırsam; söyleyin bakalım, beni Allah’a karşı kim savunur? Bana hüsrandan başka bir şey kazandırmazsınız.

### [Hud 11:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:66.md) — بِرَحْمَةٍ

فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا صَالِحًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَمِنْ خِزْيِ يَوْمِئِذٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ

Meal (IK): Emrimiz gelince; Salih’i ve beraberindeki mü’minleri, tarafımızdan bir rahmet ile azabdan ve o günün rüsvaylığından kurtardık. Doğrusu Rabbın; Kavi’dir, Aziz’dir.

### [Hud 11:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:73.md) — رَحْمَةُ

قَالُوا أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ رَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

Meal (IK): Dediler ki: Allah’ın işine mi şaşarsın ey evin hanımı? Allah’ın rahmeti ve bereketleri sizin üzerinizedir. Muhakkak ki O, Hamid’dir, Mecid’dir.

### [Hud 11:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:90.md) — رَحِيمٌ

وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ

Meal (IK): Rabbınızdan mağfiret dileyin, sonra da tevbe edin O’na. Doğrusu benim Rabbım, Rahim’dir, Vedud’dur.

### [Hud 11:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:94.md) — بِرَحْمَةٍ

وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ

Meal (IK): Emrimiz gelince; Şuayb’ı ve beraberindeki inananları, katımızdan bir rahmet ile kurtardık. Zulmedenleri de korkunç bir ses yakaladı ve oldukları yerde diz üstü çöküverdiler.

### [Hud 11:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/11:119.md) — رَحِمَ

إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Esasen onları bunun için yaratmıştır. Rabbının rahmet ettikleri müstesnadır. Bununla beraber, Rabbının şu sözü de tamamen yerine gelmiştir: Şüphesiz ki Ben, cehennemi hep insan ve cinn ile dolduracağım.

### [Yusuf 12:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/12:53.md) — رَحِمَ · رَحِيمٌ

وَمَا أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ve ben, nefsimi temize çıkarmam. Çünkü nefs var şiddetiyle kötülüğü emredendir. Meğer ki Rabbımın esirgediği bir nefs ola. Rabbım Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Yusuf 12:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/12:56.md) — بِرَحْمَتِنَا

وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ يَتَبَوَّأُ مِنْهَا حَيْثُ يَشَاءُ نُصِيبُ بِرَحْمَتِنَا مَنْ نَشَاءُ وَلَا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): İşte böylece Yusuf’u yeryüzünde yerleştirdik. Nereyi isterse orada konaklardı. Rahmetimizi, istediğimize veririz. Ve ihsan edenlerin ecrini zayi etmeyiz.

### [Yusuf 12:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/12:64.md) — أَرْحَمُ · الرَّاحِمِينَ

قَالَ هَلْ آمَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلَّا كَمَا أَمِنْتُكُمْ عَلَى أَخِيهِ مِنْ قَبْلُ فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Daha önce kardeşinizi size ne kadar inandıysam, bunu da ancak o kadar inanırım. Ama Allah, koruyucuların en hayırlısıdır ve o, merhametlilerin en merhametlisidir.

### [Yusuf 12:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/12:92.md) — أَرْحَمُ · الرَّاحِمِينَ

قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Bugün size başa kakmak ve kınamak yok. Allah sizi bağışlasın. O, merhametlilerin merhametlisidir.

### [Yusuf 12:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/12:98.md) — الرَّحِيمُ

قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Dedi ki: Sizin için ilerde Rabbımdan mağfiret dileyeceğim. Muhakkak ki O’dur O, Gafur, Rahim.

### [Yusuf 12:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/12:111.md) — وَرَحْمَةً

لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبَابِ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; onların kıssalarında aklı olanlar için ibretler vardır. Bu, uydurulabilecek bir söz değildir. O; sadece kendinden önceki kitabların tasdiki, her şeyin tafsilidir. İnananlar topluluğu için de hidayet ve rahmettir.

### [Rad 13:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/13:8.md) — الْأَرْحَامُ

اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ

Meal (IK): Allah; her dişinin neyi yüklendiğini ve rahimlerin neyi eksiltip artırdığını bilir. O’nun katında her şey bir ölçüye göredir.

### [Rad 13:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/13:30.md) — بِالرَّحْمَنِ

كَذَلِكَ أَرْسَلْنَاكَ فِي أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهَا أُمَمٌ لِتَتْلُوَ عَلَيْهِمُ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَهُمْ يَكْفُرُونَ بِالرَّحْمَنِ قُلْ هُوَ رَبِّي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ مَتَابِ

Meal (IK): İşte böyle; sana vahyettiğimizi okuman için, seni de onlardan önce nice ümmetlerin gelip geçtiği bir ümmete gönderdik. Onlar; Rahman’ı inkar ederler. De ki: O benim Rabbımdır. O’ndan başka ilah yoktur. Yalnız O’na tevekkül ederim. Dönüşüm de O’nadır.

### [İbrahim 14:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/14:36.md) — رَحِيمٌ

رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Rabbım; çünkü onlar insanlardan bir çoğunu baştan çıkardılar. Bundan sonra bana uyan bendendir. Bana karşı gelen kimseyi de Sana havale ederim. Muhakkak ki Sen; Gafur, Rahim’sin.

### [Hicr 15:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/15:49.md) — الرَّحِيمُ

نَبِّئْ عِبَادِي أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Kullarıma bildir ki: Muhakkak Benim Ben, Gafur, Rahim olan.

### [Hicr 15:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/15:56.md) — رَحْمَةِ

قَالَ وَمَنْ يَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ

Meal (IK): Dedi ki: Sapıklardan başka Rabbının rahmetinden kim ümidini keser?

### [Nahl 16:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/16:7.md) — رَحِيمٌ

وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إِلَى بَلَدٍ لَمْ تَكُونُوا بَالِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ الْأَنْفُسِ إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Kendi kendinize zor varacağınız memleketlere yüklerinizi taşırlar. Muhakkak ki Rabbınız; Rauf’tur, Rahim’dir.

### [Nahl 16:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/16:18.md) — رَحِيمٌ

وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın nimetini sayacak olursanız; bitiremezsiniz. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nahl 16:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/16:47.md) — رَحِيمٌ

أَوْ يَأْخُذَهُمْ عَلَى تَخَوُّفٍ فَإِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Yahut yok olmak endişesindeyken yakalamasından mı? Muhakkak ki Rabbın, Rauf’tur, Ramim’dir.

### [Nahl 16:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/16:64.md) — وَرَحْمَةً

وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Sana kitabı; sırf ihtilafa düştükleri şeyleri onlara açıklaman için ve inananlar topluluğuna hidayet ve rahmet olmak üzere indirdik.

### [Nahl 16:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/16:89.md) — وَرَحْمَةً

وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَؤُلَاءِ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): Her ümmette bir kişiyi aleyhlerine şahid gönderdiğimiz gün; seni de onların üzerine tastamam şahid olarak getirdik. Sana; her şeyi açıklayan, hidayet ve rahmet, müslümanlara da bir müjde olan kitabı indirdik.

### [Nahl 16:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/16:110.md) — رَحِيمٌ

ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هَاجَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا فُتِنُوا ثُمَّ جَاهَدُوا وَصَبَرُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Hem Rabbın; işkenceye uğratıldıktan sonra hicret eden, sonra Allah yolunda savaşan ve sabredenlerle birliktedir. Muhakkak ki Rabbın; bundan sonra da Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nahl 16:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/16:115.md) — رَحِيمٌ

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): O; size ancak ölüyü, kanı, domuz etini, bir de Allah’tan başkası için kesilmiş olanı haram kıldı. Mecbur olan; saldırmamak ve haddi aşmamak şartıyla bunun dışındadır. Şüphesiz Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nahl 16:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/16:119.md) — رَحِيمٌ

ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهَالَةٍ ثُمَّ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Hem Rabbın; bilmeyerek kötülük işleyip de tevbe eden ve ıslah olanlardan yanadır. Bundan sonra da Rabbın; muhakkak Gafur’dur, Rahim’dir.

### [İsra 17:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:8.md) — يَرْحَمَكُمْ

عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يَرْحَمَكُمْ وَإِنْ عُدْتُمْ عُدْنَا وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ حَصِيرًا

Meal (IK): Belki Rabbınız size merhamet eder. Eğer dönerseniz; Biz de döneriz ve Biz, cehennemi kafirler için bir zindan kılmışızdır.

### [İsra 17:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:24.md) — الرَّحْمَةِ · ارْحَمْهُمَا

وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا

Meal (IK): Merhametten onlara alçak gönüllülük kanatlarını ger. Ve de ki: Rabbım; o ikisi, beni küçükken yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et.

### [İsra 17:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:28.md) — رَحْمَةٍ

وَإِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغَاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّكَ تَرْجُوهَا فَقُلْ لَهُمْ قَوْلًا مَيْسُورًا

Meal (IK): Rabbından beklediğin bir rahmeti elde etmek için onlardan yüz çevirmek zorunda kalırsan; o zaman onlara tatlı bir söz söyle.

### [İsra 17:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:54.md) — يَرْحَمْكُمْ

رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِكُمْ إِنْ يَشَأْ يَرْحَمْكُمْ أَوْ إِنْ يَشَأْ يُعَذِّبْكُمْ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا

Meal (IK): Rabbınız sizi daha iyi bilir. İsterse size merhamet eder, isterse sizi azablandırır. Biz; seni, onların üzerine vekil olarak göndermedik.

### [İsra 17:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:57.md) — رَحْمَتَهُ

أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ وَيَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَيَخَافُونَ عَذَابَهُ إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ كَانَ مَحْذُورًا

Meal (IK): Onlar, Rabblarına vesile arayarak daha yakın olmak için bunlara taparlar. O’nun rahmetini umarlar, azabından korkarlar. Zira Rabbının azabı, sakınılmaya değerdir.

### [İsra 17:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:66.md) — رَحِيمًا

رَبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا

Meal (IK): Rabbınız O’dur ki; lutfundan elde edesiniz diye gemileri sizin için denizde yüzdürür. Muhakkak ki O; sizin için Rahim olandır.

### [İsra 17:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:82.md) — وَرَحْمَةٌ

وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا

Meal (IK): Kur’an’dan; müminler için rahmet ve şifa olanı indiririz. Zalimler için ise ancak hüsranı artırır.

### [İsra 17:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:87.md) — رَحْمَةً

إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ إِنَّ فَضْلَهُ كَانَ عَلَيْكَ كَبِيرًا

Meal (IK): Ancak Rabbından bir rahmet iledir. Muhakkak ki O’nun sana olan lutfu, pek büyüktür.

### [İsra 17:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:100.md) — رَحْمَةِ

قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِكُونَ خَزَائِنَ رَحْمَةِ رَبِّي إِذًا لَأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الْإِنْفَاقِ وَكَانَ الْإِنْسَانُ قَتُورًا

Meal (IK): De ki: Eğer siz, Rabbımın rahmet hazinelerine sahip olsaydınız; o zaman tükenir korkusuyla onları saklardınız. Zaten insan pek cimridir.

### [İsra 17:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/17:110.md) — الرَّحْمَنَ

قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا

Meal (IK): De ki: İster Allah deyin, ister Rahman deyin. Hangisini derseniz deyin ; en güzel isimler O’nun içindir. Namazında sesini yükseltme de, gizleme de. İkisi arasında bir yol bul.

### [Kehf 18:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/18:10.md) — رَحْمَةً

إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا

Meal (IK): Hani o yiğitler; mağaraya sığınmışlardı da: Rabbımız; bize katından rahmet ver, işlerimizde başarılı kıl, demişlerdi.

### [Kehf 18:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/18:16.md) — رَحْمَتِهِ

وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ يَنْشُرْ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيُهَيِّئْ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ مِرْفَقًا

Meal (IK): Onlara: Madem siz, onlardan ve Allah’tan başka tapmakta olduklarınızdan ayrıldınız; o halde mağaraya çekilin ki Rabbınız; size, rahmetinden genişlik versin, işinizde kolaylık göstersin, denildi.

### [Kehf 18:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/18:58.md) — الرَّحْمَةِ

وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤَاخِذُهُمْ بِمَا كَسَبُوا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ بَلْ لَهُمْ مَوْعِدٌ لَنْ يَجِدُوا مِنْ دُونِهِ مَوْئِلًا

Meal (IK): Bununla beraber Rabbın Gafur’dur, merhamet sahibidir. Eğer onları, yaptıklarından dolayı hemen yakalasaydı; elbette çabucak azaba uğratırdı. Fakat onların bir vadesi vardır ve ondan kaçıp sığınacak yer bulamazlar.

### [Kehf 18:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/18:65.md) — رَحْمَةً

فَوَجَدَا عَبْدًا مِنْ عِبَادِنَا آتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا

Meal (IK): Derken kullarımızdan bir kul buldular ki Biz, ona; katımızdan bir rahmet vermiş ve kendisine nezdimizden bir ilim öğretmiştik.

### [Kehf 18:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/18:81.md) — رُحْمًا

فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا

Meal (IK): Rabblarının o çocuktan daha temiz ve daha çok merhametli birini vermesini istedik.

### [Kehf 18:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/18:82.md) — رَحْمَةً

وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُمَا وَكَانَ أَبُوهُمَا صَالِحًا فَأَرَادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا وَيَسْتَخْرِجَا كَنْزَهُمَا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ وَمَا فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا

Meal (IK): Duvar ise; o şehirdeki iki yetim erkek çocuğa aitti. Altında da onlara ait bir define vardı. Babaları iyi bir kimseydi. Rabbın; onların erginlik çağına ulaşmasını ve Rabbından bir rahmet olarak deefinelerini çıkar malarını istedi. Ben, bunları kendiliğimden yapmadım. İşte dayanamadığın şeylerin tevili budur.

### [Kehf 18:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/18:98.md) — رَحْمَةٌ

قَالَ هَذَا رَحْمَةٌ مِنْ رَبِّي فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ رَبِّي جَعَلَهُ دَكَّاءَ وَكَانَ وَعْدُ رَبِّي حَقًّا

Meal (IK): Dedi ki: Bu, Rabbımın bir rahmetidir. Rabbımın vaadi gelince onu yerle bir eder. Rabbımın verdiği söz, gerçektir.

### [Meryem 19:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:2.md) — رَحْمَةِ

ذِكْرُ رَحْمَةِ رَبِّكَ عَبْدَهُ زَكَرِيَّا

Meal (IK): Rabbının, kulu Zekeriyya’ya rahmetinin zikri.

### [Meryem 19:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:18.md) — بِالرَّحْمَنِ

قَالَتْ إِنِّي أَعُوذُ بِالرَّحْمَنِ مِنْكَ إِنْ كُنْتَ تَقِيًّا

Meal (IK): Rahman’a sığınırım senden, dedi. Eğer takva sahibi isen.

### [Meryem 19:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:21.md) — وَرَحْمَةً

قَالَ كَذَلِكِ قَالَ رَبُّكِ هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ وَلِنَجْعَلَهُ آيَةً لِلنَّاسِ وَرَحْمَةً مِنَّا وَكَانَ أَمْرًا مَقْضِيًّا

Meal (IK): Bu böyledir, zira Rabbın; bu, Bana kolaydır, onu insanlar için bir ayet ve katımızdan bir rahmet kılacağız, buyuruyor, dedi. Ve iş, olup bitti.

### [Meryem 19:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:26.md) — لِلرَّحْمَنِ

فَكُلِي وَاشْرَبِي وَقَرِّي عَيْنًا فَإِمَّا تَرَيِنَّ مِنَ الْبَشَرِ أَحَدًا فَقُولِي إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمَنِ صَوْمًا فَلَنْ أُكَلِّمَ الْيَوْمَ إِنْسِيًّا

Meal (IK): Ye, iç, gözün aydın olsun. İnsanlardan birini görecek olursan; ben Rahman’ a oruç adadım. Onun için bugün hiç bir kimseyle konuşmayacağım, de.

### [Meryem 19:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:44.md) — لِلرَّحْمَنِ

يَاأَبَتِ لَا تَعْبُدِ الشَّيْطَانَ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلرَّحْمَنِ عَصِيًّا

Meal (IK): Babacığım, şeytana tapma. Çünkü şeytan, Rahman’a başkaldırmıştır.

### [Meryem 19:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:45.md) — الرَّحْمَنِ

يَاأَبَتِ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يَمَسَّكَ عَذَابٌ مِنَ الرَّحْمَنِ فَتَكُونَ لِلشَّيْطَانِ وَلِيًّا

Meal (IK): Babacığım, sana Rahman’ın katından bir azabın gelmesinden korkuyorum. Böylece şeytanın dostu olarak kalırsın.

### [Meryem 19:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:50.md) — رَحْمَتِنَا

وَوَهَبْنَا لَهُمْ مِنْ رَحْمَتِنَا وَجَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِيًّا

Meal (IK): Bunlara rahmetimizden lutfettik. Onlar için yüce bir doğruluk dili verdik

### [Meryem 19:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:53.md) — رَحْمَتِنَا

وَوَهَبْنَا لَهُ مِنْ رَحْمَتِنَا أَخَاهُ هَارُونَ نَبِيًّا

Meal (IK): Ve rahmetimizden ötürü ona; kardeşi Harun’u da bir peygamber olarak bağışladık.

### [Meryem 19:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:58.md) — الرَّحْمَنِ

أُولَئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ وَمِمَّنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ وَمِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْرَائِيلَ وَمِمَّنْ هَدَيْنَا وَاجْتَبَيْنَا إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُ الرَّحْمَنِ خَرُّوا سُجَّدًا وَبُكِيًّا

Meal (IK): İşte bunlar; Allah’ın kendilerine nimetler verdiği peygamberlerden, Adem in soyundan, Nuh ile beraber taşıdıklarımızdan ve İbrahim ile İsrail’in neslinden, hidayete erdirdiğimiz ve seçtiğimiz kimselerdendir. Rahman’ın ayetleri onlara okunduğu zaman; ağlayarak secdeye kapanırlardı.

### [Meryem 19:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:61.md) — الرَّحْمَنُ

جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمَنُ عِبَادَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّهُ كَانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا

Meal (IK): Rahman’ın kullarına gıyaben vaad ettiği Adn cennetlerine. Şüphesiz O’nun sözü yerini bulacaktır.

### [Meryem 19:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:69.md) — الرَّحْمَنِ

ثُمَّ لَنَنْزِعَنَّ مِنْ كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى الرَّحْمَنِ عِتِيًّا

Meal (IK): Sonra her toplumdan Rahman’a karşı en çok başkaldıranları ortaya koyacağpız.

### [Meryem 19:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:75.md) — الرَّحْمَنُ

قُلْ مَنْ كَانَ فِي الضَّلَالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمَنُ مَدًّا حَتَّى إِذَا رَأَوْا مَا يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذَابَ وَإِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضْعَفُ جُنْدًا

Meal (IK): De ki: Rahman; sapıklıkta olanın günlerinin uzunluğunu uzattıkça uzatır. Nihayet tehdit edildikleri azabı veya kıyamet gününü gördükleri zaman; kimin yerinin daha kötü ve taraftarlarının daha güçsüz olduğunu bileceklerdir.

### [Meryem 19:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:78.md) — الرَّحْمَنِ

أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا

Meal (IK): O, görülmeyeni mi biliyor yoksa Rahman katından bir söz mü almış?

### [Meryem 19:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:85.md) — الرَّحْمَنِ

يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمَنِ وَفْدًا

Meal (IK): O gün muttakileri Rahman’ın huzurunda, O’na gelmiş konuklar olarak toplarız.

### [Meryem 19:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:87.md) — الرَّحْمَنِ

لَا يَمْلِكُونَ الشَّفَاعَةَ إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا

Meal (IK): Rahman’ın katında, ahid almış olanlardan başkası asla şefaatta bulunamayacaktır.

### [Meryem 19:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:88.md) — الرَّحْمَنُ

وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا

Meal (IK): Bir kısım kimseler: Rahman çocuk edindi, dediler.

### [Meryem 19:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:91.md) — لِلرَّحْمَنِ

أَنْ دَعَوْا لِلرَّحْمَنِ وَلَدًا

Meal (IK): Rahman’a çocuk isnad etmelerinden ötürü.

### [Meryem 19:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:92.md) — لِلرَّحْمَنِ

وَمَا يَنْبَغِي لِلرَّحْمَنِ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا

Meal (IK): Oysa Rahman’a çocuk edinmek yaraşmaz.

### [Meryem 19:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:93.md) — الرَّحْمَنِ

إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمَنِ عَبْدًا

Meal (IK): Çünkü göklerde ve yerlerde olan her şey, Rahman’a kul olarak gelecektir.

### [Meryem 19:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/19:96.md) — الرَّحْمَنُ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا

Meal (IK): Muhakkak ki iman edip salih amel işleyenleri, Rahman sevgili kılacaktır.

### [Taha 20:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/20:5.md) — الرَّحْمَنُ

الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى

Meal (IK): Rahman, Arş’a hükmetmiştir.

### [Taha 20:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/20:90.md) — الرَّحْمَنُ

وَلَقَدْ قَالَ لَهُمْ هَارُونُ مِنْ قَبْلُ يَاقَوْمِ إِنَّمَا فُتِنْتُمْ بِهِ وَإِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمَنُ فَاتَّبِعُونِي وَأَطِيعُوا أَمْرِي

Meal (IK): Andolsun ki; daha önce Harun da onlara: Ey kavmim; siz, bununla sınanıyorsunuz. Sizin gerçek Rabbınız Rahman’dır. Bana uyun ve emrime itaat edin, demişti.

### [Taha 20:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/20:108.md) — لِلرَّحْمَنِ

يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ لَا عِوَجَ لَهُ وَخَشَعَتِ الْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمَنِ فَلَا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْسًا

Meal (IK): O gün; hiç bir tarafa sapmadan o davetçiye uyacaklardır. Sesler, Rahman’ ın heybetinden kısılmıştır ve sen; fısıltıdan başka bir şey işitmezsin.

### [Taha 20:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/20:109.md) — الرَّحْمَنُ

يَوْمَئِذٍ لَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَرَضِيَ لَهُ قَوْلًا

Meal (IK): O gün; Rahman’ın izin verdiği ve sözünden hoşnud olduğu kimseden başkasının şefaati fayda vermez.

### [Enbiya 21:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/21:26.md) — الرَّحْمَنُ

وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ عِبَادٌ مُكْرَمُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Rahman çocuk edindi. O’nun şanı yücedir. Hayır, onlar ikram edilmiş kullardır.

### [Enbiya 21:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/21:36.md) — الرَّحْمَنِ

وَإِذَا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا أَهَذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ وَهُمْ بِذِكْرِ الرَّحْمَنِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Küfredenler seni gördükleri zaman, alaya almaktan başka bir şey yapmazlar. Ve: Tanrılarınızı diline dolayan bu mudur? derler. İşte Rahman’ın kitabını inkar edenler onlardır.

### [Enbiya 21:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/21:42.md) — الرَّحْمَنِ

قُلْ مَنْ يَكْلَؤُكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ مِنَ الرَّحْمَنِ بَلْ هُمْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِمْ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): De ki: Geceleyin ve gündüzün sizi Rahman’dan kim koruyabilir? Ne var ki onlar, Rabblarının zikrinden yüz çevirmektedirler.

### [Enbiya 21:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/21:75.md) — رَحْمَتِنَا

وَأَدْخَلْنَاهُ فِي رَحْمَتِنَا إِنَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Ve onu rahmetimize kattık. Doğrusu o, salih kimselerdendi.

### [Enbiya 21:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/21:83.md) — أَرْحَمُ · الرَّاحِمِينَ

وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ

Meal (IK): Eyyub’a da. Hani Rabbına niyaz etmiş: Bu dert beni sarıverdi. Sen, merhametlilerin merhametlisisin, demişti.

### [Enbiya 21:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/21:84.md) — رَحْمَةً

فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِنْ ضُرٍّ وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَذِكْرَى لِلْعَابِدِينَ

Meal (IK): Biz de onun duasını kabul etmiş ve uğradığı sıkıntıyı kaldırmıştık. Katımızdan bir rahmet ve kulluk edenlere bir hatıra olmak üzere, ona hem ailesini, hem de bir katını vermiştik.

### [Enbiya 21:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/21:86.md) — رَحْمَتِنَا

وَأَدْخَلْنَاهُمْ فِي رَحْمَتِنَا إِنَّهُمْ مِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Ve onları rahmetimize kattık. Doğrusu onlar; salih kimselerdendi.

### [Enbiya 21:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/21:107.md) — رَحْمَةً

وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ

Meal (IK): Biz, seni ancak alemlere rahmet olarak gönderdik.

### [Enbiya 21:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/21:112.md) — الرَّحْمَنُ

قَالَ رَبِّ احْكُمْ بِالْحَقِّ وَرَبُّنَا الرَّحْمَنُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım; hak ile hükmet. Rahman olan Rabbımız; sizin nitelendirmelerinize karşı yardımına sığınılacak odur.

### [Hac 22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/22:5.md) — الْأَرْحَامِ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ

Meal (IK): Ey insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.

### [Hac 22:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/22:65.md) — رَحِيمٌ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ وَالْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَيُمْسِكُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Görmedin mi; Allah, yerde olanları ve emriyle denizde akıp giden gemileri buyruğunuz altına vermiştir. İzni olmadıkça, göğü yerin üstüne düşmemesi için O tutar. Doğrusu Allah; insanlara karşı Rauf’dur, Rahim’dir.

### [Müminun 23:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/23:75.md) — رَحِمْنَاهُمْ

وَلَوْ رَحِمْنَاهُمْ وَكَشَفْنَا مَا بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَلَجُّوا فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ

Meal (IK): Şayet Biz, onlara acısak ve başlarındaki sıkıntıyı gidersek yine de azgınlıkları içinde bocalayıp kalırlar.

### [Müminun 23:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/23:109.md) — وَارْحَمْنَا · الرَّاحِمِينَ

إِنَّهُ كَانَ فَرِيقٌ مِنْ عِبَادِي يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ

Meal (IK): Çünkü kullarımdan bir zümre vardı ki, onlar: Rabbımız, inandık, artık bağışla bizi, merhamet et bize. Sen merhamet edenlerin en hayırlısısın, diyordu.

### [Müminun 23:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/23:118.md) — وَارْحَمْ · الرَّاحِمِينَ

وَقُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ

Meal (IK): De ki: Rabbım, mağfiret et, merhamet et. Sen, merhamet edenlerin en hayırlısısın.

### [Nur 24:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/24:5.md) — رَحِيمٌ

إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Meğer ki bundan sonra tevbe edip islah olalar. Şüphesiz ki Allah; Gafur’ dur, Rahim’dir.

### [Nur 24:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/24:10.md) — وَرَحْمَتُهُ

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ya üzerlerinizde Allah’ın fazl-u rahmeti olmasaydı? Ve gerçekten Allah; Tevvab, Hakim olmasaydı?

### [Nur 24:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/24:14.md) — وَرَحْمَتُهُ

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِي مَا أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Dünya ve ahirette Allah’ın lutfu ve rahmeti üzerinizde olmasaydı, içine daldığınız yaygaradan dolayı her halde size büyük bir azab dokunurdu.

### [Nur 24:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/24:20.md) — وَرَحْمَتُهُ · رَحِيمٌ

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ya Allah’ın üzerinizde lutuf ve rahmeti bulunmasaydı? Ya Allah, gerçekten Rauf ve Rahim olmasaydı?

### [Nur 24:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/24:21.md) — وَرَحْمَتُهُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; şeytanın adımlarına uymayın. Kim, şeytanın adımlarına uyarsa; bilsin ki o, hayasızlığı ve kötülüğü emreder. Şayet Allah’ın sizin üzerinizde lutuf ve rahmeti bulunmasaydı; hiç biriniz ebediyyen temize çıkamazdı. Ancak Allah, dilediğini temize çıkarır ve Allah Semi’ dir, Alim’dir.

### [Nur 24:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/24:22.md) — رَحِيمٌ

وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden faziletli ve varlıklı olanlar; yakınlarına, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere vermekte kusur etmesinler, affetsinler, aldırış etmesinler. Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Ve Allah; Gafur’ dur, Rahim’dir.

### [Nur 24:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/24:33.md) — رَحِيمٌ

وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Evlenemeyenler de; kendilerini Allah, lutfuyla zenginleştirinceye kadar iffetli davransınlar. Kölelerinizden hür olmak için bedel vermek isteyenlerin bedel vermelerini kabul edin. Şayet onlarda bir hayır görüyorsanız Ve Allah’ın size verdiği maldan onlara verin. Dünya hayatının geçici menfaatını elde etmek için iffetli olmak isteyen cariyelerinizi fuhşa zorlamayın. Kim onları zorlarsa şüphesiz ki Allah, onların zorlamalarından sonra da Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nur 24:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/24:56.md) — تُرْحَمُونَ

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): Namaz kılın, zekat verin ve peygambere itaat edin ki rahmete kavuşturulasınız.

### [Nur 24:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/24:62.md) — رَحِيمٌ

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُولَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Mü’minler; ancak Allah’a ve Rasulüne iman edenler ve peygamberle birlikte bir işe karar vermek için toplandıklarında, ondan izin isteyip alıncaya kadar ayrılıp gitmeyenlerdir. Gerçekten senden izin isteyenler; işte onlar, Allah’a ve Rasulüne iman edenlerdir. Bir takım işleri için senden izin isterlerse içlerinden dilediğine izin ver ve Allah’tan onların bağışlanmalarını dile. Şüphesiz ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Furkan 25:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/25:6.md) — رَحِيمًا

قُلْ أَنْزَلَهُ الَّذِي يَعْلَمُ السِّرَّ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ إِنَّهُ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): De ki: Onu göklerde ve yerdeki sırrı bilen indirmiştir. Şüphesiz ki O; Gafur ve Rahim olandır.

### [Furkan 25:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/25:26.md) — لِلرَّحْمَنِ

الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمَنِ وَكَانَ يَوْمًا عَلَى الْكَافِرِينَ عَسِيرًا

Meal (IK): O günde gerçek mülk, Rahman’ındır. Kafirler için de pek yaman bir gündür.

### [Furkan 25:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/25:48.md) — رَحْمَتِهِ

وَهُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُورًا

Meal (IK): Ve O’dur; rüzgarları rahmetinin önünde müjdeci gönderen. Ve Biz; gökten tertemiz bir su indirdik.

### [Furkan 25:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/25:59.md) — الرَّحْمَنُ

الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ الرَّحْمَنُ فَاسْأَلْ بِهِ خَبِيرًا

Meal (IK): Gökleri, yeri ve ikisinin arasındakileri altı günde yaratan, sonra da Arş’a hükmeden Rahman’dır. Bunu haberdar olana sor.

### [Furkan 25:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/25:60.md) — لِلرَّحْمَنِ · الرَّحْمَنُ

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اسْجُدُوا لِلرَّحْمَنِ قَالُوا وَمَا الرَّحْمَنُ أَنَسْجُدُ لِمَا تَأْمُرُنَا وَزَادَهُمْ نُفُورًا

Meal (IK): Onlara: Rahman’a secde edin, denildiği zaman: Rahman da nedir? Senin bize emredegeldiğine mi secde edeceğiz? derler. Ve bu, onların nefretini arttırır.

### [Furkan 25:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/ayet/25:63.md) — الرَّحْمَنِ

وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا

Meal (IK): Rahman’ın kulları, onlardır ki; yeryüzünde mütevazi olarak yürürler. Bilgisizler kendilerine takıldıkları zaman, selam, derler.

### Diğer ayetler (113)

- Furkan: 25:70
- Şuara: 26:5 · 26:9 · 26:68 · 26:104 · 26:122 · 26:140 · 26:159 · 26:175 · 26:191 · 26:217
- Neml: 27:11 · 27:19 · 27:30 · 27:46 · 27:63 · 27:77
- Kasas: 28:16 · 28:43 · 28:46 · 28:73 · 28:86
- Ankebut: 29:21 · 29:23 · 29:51
- Rum: 30:5 · 30:21 · 30:33 · 30:36 · 30:46 · 30:50
- Lokman: 31:3 · 31:34
- Secde: 32:6
- Ahzab: 33:5 · 33:6 · 33:17 · 33:24 · 33:43 · 33:50 · 33:59 · 33:73
- Sebe: 34:2
- Fatır: 35:2
- Yasin: 36:5 · 36:11 · 36:15 · 36:23 · 36:44 · 36:45 · 36:52 · 36:58
- Sad: 38:9 · 38:43
- Zümer: 39:9 · 39:38 · 39:53
- Mü'min: 40:7 · 40:9
- Fussilet: 41:2 · 41:32 · 41:50
- Şura: 42:5 · 42:8 · 42:28 · 42:48
- Zuhruf: 43:17 · 43:19 · 43:20 · 43:32 · 43:33 · 43:36 · 43:45 · 43:81
- Duhan: 44:6 · 44:42
- Casiye: 45:20 · 45:30
- Ahkaf: 46:8 · 46:12
- Muhammed: 47:22
- Fetih: 48:14 · 48:25 · 48:29
- Hucurat: 49:5 · 49:10 · 49:12 · 49:14
- Kaf: 50:33
- Tur: 52:28
- Rahman: 55:1
- Hadid: 57:9 · 57:13 · 57:27 · 57:28
- Mücadele: 58:12
- Haşr: 59:10 · 59:22
- Mümtehine: 60:3 · 60:7 · 60:12
- Tegabün: 64:14
- Tahrim: 66:1
- Mülk: 67:3 · 67:19 · 67:20 · 67:28 · 67:29
- Müzzemmil: 73:20
- İnsan: 76:31
- Nebe: 78:37 · 78:38
- Beled: 90:17

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والراء والميم معهما
ح ر م، ح م ر، م ح ر، م ر ح، ر ح م، ر م ح كلهن مستعملات
حرم:
الحَرَمُ: حَرَمُ مَكّةَ وما أحاط بها إلى قريبٍ من المَواقيت التي يُحْرِمُون منها، مَفصول بين الحِلِّ والحَرَم بمِنىً.
والمُحَرَّم في شعر الأعشى هو الحَرَم حيث يقول:
بأجْيادَ غربيَّ الصَّفا والمُحَرَّمِ
وقال النبيُّ- صلى الله عليه وعلى آله وسلم-: مَكَّةُ حَرَمُ إبراهيم، والمدينةُ حَرَمي.
والمُحَرَّم هو الحَرَم، ورجلٌ حِرْميٌّ: منسوبٌ إلى الحَرَم، قال:
لا تَأْويَنَّ لِحرمـيٍّ مـررتَ بـه		يوماً وإنْ أُلِقَي الحِرْميُّ في النار
وإذا نسبوا غير النّاس فتحوا وحرّكوا فقالوا: منسوبٌ إلى الحَرَم. أي: مُحْرِمون.
وتقول: أحْرَمَ الرجلُ فهو مُحْرِمٌ وحَرام، ويقالُ: إنّه حَرامٌ على مَن يرومُه بمكروهٍ، وقَومٌ حُرُمٌ أي: مُحْرِمون.
والأَشهُرُ الحُرُم ذو القَعْدة وذو الحِجة والمُحَرَّم ورَجَبٌ، ثلاثة سَرْدٌ وواحد فَرْدٌ. والمُحَرَّم سُمِّيَ به لأنَّهم لا يَسْتَحلُّونَ فيه القتال.
وأَحْرَمْتُ: دَخَلْتُ في الشهر الحَرام. والحُرْمةُ: ما لا يَحِلُّ لكَ انتِهاكُه.
وتقول: فلانٌ له حُرْمةٌ أي تَحَرَّمَ منّا بصُحبةً وبحَقٍّ.
وحُرَمُ الرجل: نِساؤه وما يَحمي. والمَحارِمُ: ما لا يحِلّ استحلالُه. والمَحْرَم: ذو الرّحم في القرابة وذات الرّحم في القرابة أي: لا يحِلّ تَزويجُها، يقال: هو ذو رَحِمٍ مَحْرَم وهي ذات رَحِمٍ مَحْرَم قال:
وجارة البَيْتِ أراها مَحْرَما
وحَريمُ الدار: ما أُضيفَ إليها من حُقوقها ومَرافِقها وحَريم البِئْر: مُلْقَى النَّبيثَة والمَمْشَى على جانِبَيْها ونحو ذلك. وحَريمُ النَّهر: مُلْقَى طينه والمَمْشَى على حافَتَيْه.
والحَريمُ: الذي حَرُمَ مَسُّه فلا يُدْنَى منه. وكانت العَرَبُ إذا حَجُّوا ألْقَوا الثِّيابَ التي دَخَلوا بها الحَرَمَ، فلا يلبَسونها ما داموا في الحَرَم، قال
كَفَى حَزَناً كَرِّي عليه كأنَّـه		لَقىً بينَ أيدي الطائفين حَريمُ
والحَرامُ ضِدُّ الحَلال، والجميع حُرُم، قال:
وباللّيْل هُنَّ عليه حُرُمْ
والمَحرومُ: الذي حُرِمَ الخَيْرَ حِرْماناً، ويُقَرأ قوله تعالى: "وحِرْمٌ على قَرْيةٍ"، أي واجب، عليهم، حَتْم لا يَرجِعونَ إلى الدنيا بعد ما هَلَكُوا.
ومن قَرَأَ: "وحَرامٌ على قريةٍ" يقول حُرِّمَ ذلك عليها فلا يُبْعَث دون يوم القيامة.
وحَرِمَ الرجلُ إذا لَجَّ في شيءٍ ومَحَكَ.
والحَرْمَى من الشّاء والبَقَر هي المُسْتَحْرِمة، تقول: استَحْرَمَتْ حِرْمةً إذا أرادَتْ السِّفاد وهُنَّ حَرَامَى أي مُستَحْرمات.
والقَطيعُ المُحَرَّم: السَّوْط الذي لم يَمْرُنْ، قال الأعشى:
تَرَى عَيْنَها صَغْواءَ في جَنْبِ مَأْقِها		تُراقِبُ كَفّي والقَطيعَ المُحَرَّمـا
رحم:
الرَّحمن الرَّحيم: اسمانِ مُشتَقّانِ من الرَّحْمة، ورَحْمةُ اللهِ وَسِعَتْ كلَّ شيْءٍ، وهو أرحم الراحمين، ويقال: ما أقرَبَ رُحْمَ فلانٍ إذا كانَ ذا مَرْحَمةٍ وبرٍّ، وقوله- جلَّ وعزَّ- "وأقرَبَ رُحْماً"، أي أَبَرَّ بالوالدَيْن من القتيل الذي قَتَلَه الخَضْرُ- عليه السلام-، وكان الأبَوان مُسلِمَيْن والابْنُ كان كافِراً فوُلِدَ لهما بعدُ بنتٌ فوَلَدَت نبيّاً، وأنشد:
أحْنَى وأرحَمُ من أُمٍّ بـواحـدهـا		رُحْماً وأشجَعُ من ذي لِبْدَةٍ ضاري
والمَرْحمةُ: الرَّحْمة، تقول: رَحِمْتُه أَرْحَمُه رَحْمةً ومَرْحمة، وتَرَحَّمْت عليه، أي قلت: رَحْمةُ اللهِ عليه، وقال الله- جلَّ وعزّ- "وتواصَوا بالصَّبْر وتَواصَوا بالمرْحَمة" أي أوصَى بعضُهم بعضاً برحمة الضَّعيف والتَّعْطُّف عليه.
والرَّحِمُ: بيْتُ مَنبِت الوَلَد ووِعاؤه في البَطْن. وبينهما رَحِمٌ أي قَرابةٌ قريبة، قال الأعشى:
نُجْفَى وتُقطَعُ منا الرَّحِمْ
وجمعُه الأرحام. وأما الرَّحِم الذي جاء في الحديث: الرَّحِمُ مُعَلَّقةٌ بالعَرْش، تقول: اللّهُمَ صِلْ من وَصَلَني واقطَعْ من قَطَعْني فالرَّحِمُ القرابة تجمَع بني أَبٍ.
وناقة رَحُومٌ: أصابَها داءٌ في رَحِمها فلا تَلْقَح، وتقول: قد رَحُمِتَ رُحْماً، وكذلك المرأة رَحِمَت ورَحُمَت إذا اشتَكَتْ رَحِمَها.
مرح:
المَرَحُ: شِدَّة الفَرَح حتى يُجاوزَ قَدْرَه. وفَرَسٌ مَرِحٌ مِمْراح مَرُوحٌ، وناقة مِمْراحٌ مَرُوحٌ، وقال:
نطوي الفَلا بمَرُوحٍ لحمُها زِيَمُ
ومَرْحَى: كلمة تقولها العَرَبُ عند الإصابة.
والتَّمريحُ: أنْ تُمْلأَ المَزادةُ أوَّلَ ما تُخْرَزِ حتى تُكْتَمَ خُروزُها، تقول: ذَهَبَ مَرَحُ المَزادة إذا لم يَسِلْ ماؤها، وقد مَرِحَتِ العين مَرَحاناً: اشْتدّ سَيَلانها، قال:
كأنَّ قَذًى في العَيْن قد مَرِحَت به		وما حاجة الأخرى إلى المَرَحان
ويقال: مَرِّح جلْدَك أي: ادهَنْه، قال الطرماح:
مدبُوغة لم تُمَرَّحِ
رمح:
الرُّمْح واحدُ الرِّماح. والرِّماحةُ: صَنْعَةُ الرَّمّاح.
والرامِحُ: نَجْمٌ يقال له السِّماكُ المِرْزَم.
وذو الرُّمَيْح: ضَرْبٌ من اليرابيع، طويل الرِّجْلَيْن في أوساط أوظفته، في كلّ وَظيفٍ فَضل ظُفْر.
وأخَذَتِ البُهْمَى رِماحَها: إذا امتَنَعَتْ من المراعي.
ورَمَحَتْ الدّابَّةُ بِرجْلِها تَرْمَحُ بها رَمْحاً، وكل ذي حافر يَرْمَح رمحاً إذا ضَرَب برِجْلَيْه، ورُبَّما استُعير الرُّمّحُ لذي الخُفِّ، قال الهذلي:
ّبطَعْنٍ كرَمْح الشَّوْلِ أَمسَتْ غَوارِزاً		حَواذبُها تَأْبَى على المـتُـغَـبِّـرِ
ويقال: بَرِئْتُ إليكَ من الجِماح والرِّماح، وهذا من العُيوب التي يُرَدُّ المبَيعُ بها ويقال: رَمَحَ الجُنْدُبُ أي: ضَرَبَ الحَصَى برِجْله، قال:
والجُنْدُبُ الجَون يَرْمَحُ
حمر:
الحُمْرة: لَوْنُ الأَحمْرَ، تقول: قد احمَرَّ الشيء احمِراراً إذا لَزِمَ لونَه فلم يَتَغَيَّرْ من حالٍ إلى حال، واحمارَّ يَحمارُّ احميراراً إذا كان عَرَضَاً حادثاً لا يثُبتُ، كقولك: جَعَلَ يَحمارُّ مَرَّةً ويَصفارُّ مرّةً.
والحَمَرُ: داء يعتري الدابَّةَ من كَثْرة الشَّعير، تقول: حَمِرَ يَحْمَرُ حَمَراً، وبِرْذَوْنٌ حَمِرٌ، وقال امرؤ القيس:
لَعَمْري لَسَعْدُ بن الضبِّابِ إذا غَدا		أحَبُّ إلينا منكَ، فا فَرَسٍ حَمِرْ
أراد: يافا فَرَسٍ حَمِره، لقَّبَه بفي فَرَسٍ حَمِرٍ لنَتَنِ فيه.
والحُمْرة: داء يعتَري الناسَ فَتَحمَرُّ مَواضِعُها، يُعالَجُ بالرُّقْية.
والحِمار: العَيْر الأهْليّ والوَحْشّي، والعَدَدُ: أحمِرة، والجميع: الحَمير والحُمُ والحُمُرات، والأنثى حِمارة وأَتانٌ.
والحَمِيرة: الأُشْكُزُّ: مُعَرَّب وليس بعَربيٍّ، وسُمِّيَتْ حَميرةٌ لأنَّها تَحْمَرُ أي: تُقْشَرُ، وكلُّ شيءٍ قَشَرْتَه فقد حَمَرْتَه فهو محمُورٌ وحَميرٌ.
والخَشَبة التي يَعْمَلُ عليها الصَّيْقلُ يقال لها: الحِمار: وحِمارَةُ القَدَم: هي المُشْرفة بين مَفصِلِها وأصابعها من فوق.
والحِمار: خَشَبةٌ في مُقَدَّم الرَّحْل تقبِضُ عليها المرأةُ، وهي في مُقَدَّم الإِكافِ أيضاً، قال الأعشى:
كما قيَّدَ الآسِراتُ الحِمارا
وحِمارُ قَبّان: دُوَيْبَّة صغيرة لازِقةٌ بالأرض ذات قوائم كثيرة.
وفي الحديث: غَلَبتنا عليكَ هذه الحَمْراء يعني العَجَم والموالي، لسُمْرة ألوان العَرَب وحُمْرة ألوان العَجَم.
وفَرَسٌ مِحْمَر وجمعُه مَحامِر ومَحامير أي: يَجري جَرْيَ الحِمار من بُطْئِه، قال:
يدِبُّ إذْ نَكَسَ الفُحْجُ المَحاميرُ.
والحُمَّرة: ضرَبْ من الطير كالعصافير، وبعضٌ يجعَلُ العصافير الحُمَّرة، قال:
يا لكِ من حُمَّرةٍ بالجَنْفَر
وحَمارَّةُ الصيَّفْ: شِدَّة وقت الحَرّ، ولم اسمَع على فَعَالْة غير هذه والزّعارّة. ثم سَمِعت بخراسان صَبارّة الشِّتاء، وسَمِعتُ: إنْ وراءَك لقُرّاً حِمِرّاً.
والأحمَرانِ: الزَّعْفَران والذهب.
ومَوْتٌ أحمر، ومِيتَةٌ حمراء، أي: شديدة، قال:
نُسقَى بأيدينا مَنايا حُمْرا
وسنةٌ حَمراءُ أي: شديدة، قال:
إليكَ أشكوُ سنَوَاتِ حُمْرا
أُخْرِجَ على نَعْت الأعوام فلم يقل حمراوات.
محر:
المَحارة: دابَّة في الصَّدَفَيْن. والمَحارة: باطن الأُذُن.
والمَحارة: ما يُوجَرُ به الصَّبيُّ ويُلَدُّ، ورُبَّما سُقِيَ فيها باللَّبَن لعِلّه.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الراء** ve **الميم** onlarla birlikte
**ح ر م**، **ح م ر**، **م ح ر**، **م ر ح**، **ر ح م**، **ر م ح** hepsi kullanımdadır.

**حرم**:
**الحَرَمُ**: Mekke’nin **حَرَم**’i ve onu kuşatan, onların kendisinden ihrama girdikleri **المَواقيت**’e yakın bir yere kadar olan (bölge); **الحِلّ** ile **الحَرَم** arasında, **مِنىً** ile ayrılmıştır.
Ve A‘şâ’nın şiirinde **المُحَرَّم** **الحَرَم**’dır; şöyle dediği yerde:
بأجْيادَ غربيَّ الصَّفا والمُحَرَّمِ
Ve Peygamber -Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun- dedi: Mekke, İbrahim’in **حَرَم**’idir; Medine de benim **حَرَم**’imdir.
Ve **المُحَرَّم** **الحَرَم**’dır; ve **حِرْميّ** bir adam: **الحَرَم**’e nisbetli; dedi ki:
لا تَأْويَنَّ لِحرمـيٍّ مـررتَ بـه		يوماً وإنْ أُلِقَي الحِرْميُّ في النار
Ve insanlardan başkasını nisbet ettiklerinde fetha verdiler ve harekelediler; şöyle dediler: **الحَرَم**’e nisbetli. Yani: **مُحْرِمون**.
Ve dersin: Adam **أحْرَمَ** etti; o hâlde o **مُحْرِم** ve **حَرام**’dır. Ve denir: O, onu bir hoşnutsuzlukla kasteden kimseye **حَرام**’dır. Ve bir kavim **حُرُم**: yani **مُحْرِمون**.
Ve **الأَشهُرُ الحُرُم**: **ذو القَعْدة** ve **ذو الحِجة** ve **المُحَرَّم** ve **رَجَبٌ**; üçü ardışık ve biri tek. Ve **المُحَرَّم** bununla adlandırıldı; çünkü onlar onda savaşmayı helâl saymazlardı.
Ve **أَحْرَمْتُ**: haram aya girdim. Ve **الحُرْمةُ**: senin çiğnemenin helâl olmadığı şeydir.
Ve dersin: Falanın bir **حُرْمة**’si vardır; yani bizden, bir arkadaşlık ve bir hak ile hürmetli kılındı.
Ve adamın **حُرَمُ**’u: kadınları ve koruduğu şeydir. Ve **المَحارِمُ**: helâl sayılması helâl olmayan şeylerdir. Ve **المَحْرَم**: akrabalıkta rahim sahibi erkek ve akrabalıkta rahim sahibi kadın; yani onunla evlenmek helâl olmaz. Denir: O, **ذو رَحِمٍ مَحْرَم**’dır; o da **ذات رَحِمٍ مَحْرَم**’dır. Dedi ki:
وجارة البَيْتِ أراها مَحْرَما
Ve evin **حَريمُ**’i: ona, haklarından ve tesislerinden eklenen şeydir. Ve kuyunun **حَريم**’i: tortunun döküldüğü yer ve iki yanında yürüyüş yolu ve bunun benzeri şeylerdir. Ve nehrin **حَريم**’i: çamurunun döküldüğü yer ve iki kıyısında yürüyüş yoludur.
Ve **الحَريمُ**: dokunulması haram olan, bu yüzden kendisine yaklaşılmayan şeydir. Araplar hac yaptıklarında, **الحَرَم**’e girdikleri elbiseleri atarlardı; **الحَرَم**’de kaldıkları müddetçe onları giymezlerdi. Dedi ki:
كَفَى حَزَناً كَرِّي عليه كأنَّـه		لَقىً بينَ أيدي الطائفين حَريمُ
Ve **الحَرامُ**, **الحَلال**’ın zıddıdır; hepsi **حُرُم**’dur. Dedi ki:
وباللّيْل هُنَّ عليه حُرُمْ
Ve **المَحرومُ**: hayırdan **حِرْماناً** ile mahrum bırakılan kimsedir. Ve Yüce Allah’ın sözü şöyle okunur: “**وحِرْمٌ على قَرْيةٍ**”; yani üzerlerine vacip, kesin: helâk olduktan sonra dünyaya dönmezler.
Ve “**وحَرامٌ على قريةٍ**” diye okuyan, der ki: bu ona haram kılındı; kıyamet gününden önce diriltilmez.
Ve adam **حَرِمَ** eder: bir şeyde inatla ısrar ettiğinde ve sürtündüğünde.
Ve koyun ve sığırdan **الحَرْمَى**: **المُسْتَحْرِمة**’dir. Dersin: **استَحْرَمَتْ حِرْمةً**; çiftleşmeyi istediğinde. Ve onlar **حَرَامَى**’dır; yani **مُستَحْرمات**.
Ve **القَطيعُ المُحَرَّم**: henüz yumuşamamış kamçıdır. A‘şâ dedi ki:
تَرَى عَيْنَها صَغْواءَ في جَنْبِ مَأْقِها		تُراقِبُ كَفّي والقَطيعَ المُحَرَّمـا

**رحم**:
**الرَّحمن الرَّحيم**: **الرَّحْمة**’den türemiş iki isimdir. Ve Allah’ın **رَحْمة**’si her şeyi kuşatmıştır; O, merhametlilerin en merhametlisidir. Ve denir: Falanın **رُحْم**’u ne kadar yakındır; merhamet ve iyilik sahibi olduğunda. Ve O’nun -aziz ve celîl- sözü: “**وأقرَبَ رُحْماً**”; yani Hızır’ın -selâm üzerine olsun- öldürdüğü öldürülenden anne-babaya daha çok iyilik eden. Anne-baba Müslümandı; oğul kâfirdi; sonra onlara bir kız doğdu; o da bir peygamber doğurdu. Ve şu beyit okundu:
أحْنَى وأرحَمُ من أُمٍّ بـواحـدهـا		رُحْماً وأشجَعُ من ذي لِبْدَةٍ ضاري
Ve **المَرْحمةُ**: **الرَّحْمة**’dir. Dersin: Ona merhamet ettim: **رَحِمْتُه أَرْحَمُه رَحْمةً ومَرْحمة**. Ve ona **تَرَحَّمْت**; yani dedim ki: Allah’ın rahmeti onun üzerine olsun. Ve Allah -aziz ve celîl- dedi: “**وتواصَوا بالصَّبْر وتَواصَوا بالمرْحَمة**”; yani zayıfa merhameti ve ona şefkati birbirlerine tavsiye ettiler.
Ve **الرَّحِمُ**: çocuğun bittiği yerin evi ve karındaki kabıdır. Ve aralarında bir **رَحِمٌ** vardır; yani yakın bir akrabalık. A‘şâ dedi ki:
نُجْفَى وتُقطَعُ منا الرَّحِمْ
Ve çoğulu **الأرحام**’dır. Hadiste gelen **الرَّحِم** ise: **الرَّحِمُ مُعَلَّقةٌ بالعَرْش**; dersin: Allah’ım, beni birleştireni birleştir; beni keseni kes. Böylece **الرَّحِم**: bir babanın oğullarını toplayan akrabalıktır.
Ve **رَحُومٌ** bir dişi deve: rahminde bir hastalık isabet etmiştir; bu yüzden gebe kalmaz. Ve dersin: **رَحُمِتَ رُحْماً**; aynı şekilde kadın da rahminden şikâyet ettiğinde **رَحِمَت** ve **رَحُمَت**.

**مرح**:
**المَرَحُ**: sevinç şiddeti; ta ki ölçüsünü aşsın. Ve **مَرِحٌ** bir at: **مِمْراح** **مَرُوحٌ**. Ve **مِمْراحٌ مَرُوحٌ** bir dişi deve. Ve dedi ki:
نطوي الفَلا بمَرُوحٍ لحمُها زِيَمُ
Ve **مَرْحَى**: Arapların isabet (başarı) anında söyledikleri bir kelimedir.
Ve **التَّمريحُ**: kırbanın, ilk dikildiği vakit doldurulmasıdır; ta ki dikişleri sıkılaşsın. Dersin: Kırbanın **مَرَحُ**’ı gitti; suyu akmadığında. Ve göz **مَرِحَت** **مَرَحاناً**: akması şiddetlendi. Dedi ki:
كأنَّ قَذًى في العَيْن قد مَرِحَت به		وما حاجة الأخرى إلى المَرَحان
Ve denir: **مَرِّح** derini; yani onu yağla. Tırmâh dedi ki:
مدبُوغة لم تُمَرَّحِ

**رمح**:
**الرُّمْح**: **الرِّماح**’ın tekilidir. Ve **الرِّماحةُ**: mızrakçının sanatı/mesleğidir.
Ve **الرامِحُ**: **السِّماكُ المِرْزَم** denilen bir yıldızdır.
Ve **ذو الرُّمَيْح**: yer sincaplarından bir türdür; bacakları uzundur; bacak kemiklerinin ortalarında; her bacak kemiğinde tırnak fazlalığı vardır.
Ve **البُهْمَى** otunun mızraklarını aldı: otlaklardan men olduğunda.
Ve binek hayvanı ayağıyla **رَمَحَتْ**; onunla **تَرْمَحُ** **رَمْحاً**. Ve her toynaklı, iki ayağıyla vurduğunda **يَرْمَح** **رمحاً**. Bazen **الرُّمّح** deve gibi yumuşak tabanlıya da ödünçlenir. Hüzeylî dedi ki:
بطَعْنٍ كرَمْح الشَّوْلِ أَمسَتْ غَوارِزاً		حَواذبُها تَأْبَى على المـتُـغَـبِّـرِ
Ve denir: Sana **الجِماح** ve **الرِّماح**’tan beri olduğumu bildiririm. Bu, satılanın kendisiyle iade edildiği ayıplardandır. Ve denir: Çekirge **رَمَحَ** etti; yani ayağıyla çakılı vurdu. Dedi ki:
والجُنْدُبُ الجَون يَرْمَحُ

**حمر**:
**الحُمْرة**: **الأَحمْرَ**’ın rengidir. Dersin: Şey **احمَرَّ** etti **احمِراراً**; rengine yapıştığında ve bir hâlden bir hâle değişmediğinde. Ve **احمارَّ يَحمارُّ احميراراً**: sabit olmayan, sonradan meydana gelen bir arız olduğunda; senin “bir kere kızarıp bir kere sararıyor” demen gibi.
Ve **الحَمَرُ**: arpanın çokluğundan binek hayvanına arız olan bir hastalıktır. Dersin: **حَمِرَ يَحْمَرُ حَمَراً**. Ve **بِرْذَوْنٌ حَمِرٌ**. İmru’ul-Kays dedi ki:
لَعَمْري لَسَعْدُ بن الضبِّابِ إذا غَدا		أحَبُّ إلينا منكَ، فا فَرَسٍ حَمِرْ
Muradı: “ey **فَرَسٍ حَمِرْ**’in babası”; onda bulunan kötü koku sebebiyle ona **فَرَسٍ حَمِرٍ** ile lakap taktı.
Ve **الحُمْرة**: insanlara arız olan bir hastalıktır; yerleri kızarır; rukye ile tedavi edilir.
Ve **الحِمار**: evcil ve yabanî merkep; sayısı: **أحمِرة**; hepsi: **الحَمير** ve **الحُمُ** ve **الحُمُرات**; dişisi **حِمارة** ve **أَتانٌ**.
Ve **الحَمِيرة**: **الأُشْكُزُّ**’dur; Arapçalaştırılmıştır, Arapça değildir. Ve **حَميرة** diye adlandırıldı; çünkü o **تَحْمَرُ** eder; yani soyulur. Ve soyduğun her şey, onu **حَمَرْتَه** etmişsindir; o hâlde o **محمُورٌ** ve **حَميرٌ**’dir.
Ve cilâcının üzerinde çalıştığı tahtaya **الحِمار** denir. Ve ayağın **حِمارَةُ**’sı: eklemi ile parmakları arasında, üst taraftan çıkıntılı olandır.
Ve **الحِمار**: eyerin ön tarafında bir tahtadır; kadın ona tutunur. Ve **الإِكاف**’ın ön tarafında da böyledir. A‘şâ dedi ki:
كما قيَّدَ الآسِراتُ الحِمارا
Ve **حِمارُ قَبّان**: yere yapışık, çok ayaklı küçük bir böcektir.
Ve hadiste: “Bu **الحَمْراء** bize karşı seni yendi” (denmiştir); bununla Acemler ve mevlâlar kastedilir; Arapların renklerinin esmerliği ve Acemlerin renklerinin kızıllığı sebebiyle.
Ve **مِحْمَر** bir at; çoğulu **مَحامِر** ve **مَحامير**; yani yavaşlığından dolayı merkebin koşuşu gibi koşar. Dedi ki:
يدِبُّ إذْ نَكَسَ الفُحْجُ المَحاميرُ.
Ve **الحُمَّرة**: serçeler gibi kuşlardan bir türdür. Bazısı serçeleri **الحُمَّرة** yapar. Dedi ki:
يا لكِ من حُمَّرةٍ بالجَنْفَر
Ve **حَمارَّةُ الصيَّفْ**: sıcak vaktin şiddetidir. **فَعَالْة** vezninde bunun ve **الزّعارّة** dışında (bir şey) işitmedim. Sonra Horasan’da **صَبارّة الشِّتاء** işittim. Ve işittim: “Senin arkanda **قُرّاً حِمِرّاً** vardır.”
Ve **الأحمَرانِ**: **الزَّعْفَران** ve altındır.
Ve **مَوْتٌ أحمر** ve **مِيتَةٌ حمراء**: yani şiddetli. Dedi ki:
نُسقَى بأيدينا مَنايا حُمْرا
Ve **سنةٌ حَمراءُ**: yani şiddetli. Dedi ki:
إليكَ أشكوُ سنَوَاتِ حُمْرا
Yılların sıfatı üzere çıkarıldı; bu yüzden **حمراوات** demedi.

**محر**:
**المَحارة**: iki kabuk içinde bir hayvandır. Ve **المَحارة**: kulağın iç tarafıdır.
Ve **المَحارة**: çocuğa içirilen ve ağzına akıtılan şeydir; bazen hastalığı sebebiyle onda süt içirilir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَحْمَةُ: الرِقَّةُ والتعطُّفُ. والمرحمةُ مثلهُ. وقد رَحِمْتُهُ وترَحَّمْتُ عليه. وتراحَمَ القوم: رَحِمَ بعضُهم بعضاً. والرَحَموتُ من الرَحْمَةِ، يقال: رَهَبوتٌ خيرٌ من رَحَموتٍ، أي لأنْ تَرْهَبَ خيرٌ ن أن تُرْحَمَ. ورجلٌ مَرْحومٌ ومُرَحَّمٌ، شدّد للمبالغة. والرَحِمُ: رَحِمُ الأنثى، وهي مؤنَّثة. والرَحِمُ أيضاً: القَرابَةُ. والرِحْمُ بالكسر مثله. قال الأعشى:
أَمَّا لِطالِبِ نعمةٍ يَمَّمْـتَـهـاووِصالِ رِحْمٍ قد بَرَدْتَ بِلالَها
والرحمنُ والرحيمُ: اسمان مشتقَّان من الرحمة ونظيرهما في اللغة نديم وندْمان، وهما بمعنىً. والرَحيمُ قد يكون بمعنى المرحوم، كما يكون بمعنى الراحِمِ. قال عَمَلَّسُ بن عقيل:
فأمّا إذا عَضَّتْ بك الحربُ عَضَّةًفإنّك معطوفٌ عـلـيك رحـيمُ
والرُحْمُ بالضمة: الرَحْمَةُ. قال تعالى: "وأَقْرَبَ رُحْماً". وقد حرّكه زهيرٌ فقال:
ومِنْ ضَريبَتِهِ التقوى ويَعْصِمُهُمن سَيِّئِ العثراتِ اللهُ والرُحُمُ
والرَحومُ: الناقة التي تشتكي رَحِمَها بعد النِتاج. وقد رَحُمَتْ بالضم رَحامَةً، ورَحِمَتْ بالكسر رَحَماً.

##### Türkçe

**الرَحْمَةُ**: incelik ve şefkat. **والمرحمةُ** da onun gibidir. “Onu merhamet ettim” ve “ona merhamet diledim” denir. **وتراحَمَ القوم**: onların bazısı bazısına merhamet etti. **والرَحَموتُ** **الرَحْمَةِ**’dendir; “**رَهَبوتٌ** **خيرٌ** **من** **رَحَموتٍ**” denir; yani “korkman, merhamet olunmandan daha hayırlıdır.” Ve **رجلٌ مَرْحومٌ** ve **مُرَحَّمٌ**; mübalağa için şeddelendi. **والرَحِمُ**: dişinin rahmi; ve o müennestir. **والرَحِمُ** ayrıca: akrabalık. **والرِحْمُ** (kesre ile) onun gibidir. **قال الأعشى**:
أَمَّا لِطالِبِ نعمةٍ يَمَّمْـتَـهـاووِصالِ رِحْمٍ قد بَرَدْتَ بِلالَها

**والرحمنُ** ve **الرحيمُ**: merhametten türemiş iki isimdir; dilde bunların benzeri **نديم** ve **ندْمان**’dır; ve ikisi bir mânâdadır. **والرَحيمُ** bazen **المرحوم** mânâsında olabilir; **الراحِمِ** mânâsında olduğu gibi. **قال عَمَلَّسُ بن عقيل**:
فأمّا إذا عَضَّتْ بك الحربُ عَضَّةًفإنّك معطوفٌ عـلـيك رحـيمُ

**والرُحْمُ** (damme ile): **الرَحْمَةُ**. Yüce Allah dedi ki: “وأَقْرَبَ رُحْماً”. Züheyr onu harekeledi de şöyle dedi:
ومِنْ ضَريبَتِهِ التقوى ويَعْصِمُهُمن سَيِّئِ العثراتِ اللهُ والرُحُمُ

**والرَحومُ**: doğumdan sonra rahminden şikâyet eden dişi deve. Ve (o) damme ile **رَحُمَتْ** **رَحامَةً**; kesre ile **رَحِمَتْ** **رَحَماً**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والراء مع الميم
حرم ، حمر ، رحم ، رمح ، مرح ، محر : مستعملة .
حرم : قال شَمِر قال يحيى بنُ ميسرةَ الكلابيُّ : الحُرْمَةُ : المَهَابةُ . قال : وإذا كان للإنسان رَحِمٌ وكنَّ نستحي منه قلنا : له حُرْمَةٌ . قال : وللمسلم على المسلم حُرْمَةٌ ومهابَةٌ .
وقال أبو زيد : يقال : هو حُرْمَتُك ، وهما حُرْمَتُك ، وهم حُرْمَتُك ، وهي حُرْمَتُك ، وهُنَّ حُرْمَتُك ؛ وهم ذوو رَحِمه وجارُه ومن يَنْصرُه غائباً وشاهداً ومن وَجَبَ عليه حقُّه .
وقال مجاهد في قول الله ) ذالِكَ وَمَن يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ ) ( الحَجّ : 30 ) حُرُماتِ الله ) فإن الحُرُماتِ مكةُ والحَجُّ والعمرة وما نهَى الله عنه من معاصيه كلها .
وقال عطاءٌ : حُرُمَاتُ الله معاصي الله .
وقال الليثُ : الحَرَمُ حَرَمُ مكَّةَ وما أحاط بها إلى قريب من الحرم .
قلت الْحَرَمُ قد ضُرِبَ على حدوده بالمَنَارِ القديمة التي بيَّن خليلُ الله إبراهيمُ ج مَشَاعِرَها ، وكانت قريشٌ تعرِفُها في الجاهليةِ والإسلام ؛ لأنهم كانوا سكّانَ الْحَرَم ، ويعلمون أنّ ما دون المنار إلى مكة من الْحَرَم ، وما وراءَها ليس من الحرم . ولمّا بعث الله جل وعز محمداً ( صلى الله عليه وسلم ) نَبِيّاً أقَرَّ قُرَيْشاً على ما عرفوه من ذلك .
وكتب مع ابن مَرْبَع الأنصاري إلى قَريش أن قرُّوا على مشاعركم فإنكم على إرث من إرث إبراهيم ، فما كان دُونَ المنار فهو حَرَم ولا يحِلُّ صيدُه ، ولا يُقْطَع شجرُه ، وما كان وراء المنار فهو من الحلّ ، يحل صيدُه إذا لم يكن صائده مُحْرِماً .
فإن قال قائلٌ من الملحدين في قول الله جلّ وعزّ : ( فَسَوْفَ يَعلَمُونَ أَوَلَمْ يَرَوْاْ أَنَّا جَعَلْنَا حَرَماً ) ( العَنكبوت : 67 ) . كيف يكون حرماً آمناً وقد أُخيفُوا وقُتِلُوا في الْحَرَم ؟ فالجواب فيه أنّه جلّ وعزّ جعله حَرَماً آمناً أَمْراً وتعبُّداً لَهُم بذلك لا إجباراً ، فمن آمَنَ بذلك كَفّ عمَّا نُهِيَ عنه اتباعاً وانتهاءً إلى ما أُمِر به ، ومن أَلْحَدَ وأنْكر أَمْرَ الحَرَمِ وحرمَتهُ فهو كافر مُبَاح الدَّم ، ومن أَقَرَّ وركِبَ النَّهْي فصَادَ صَيْدَ الْحَرَم وقَتَلَ فيه فهو فاسق وعليه الكفَّارة فيما قَتَل من الصَّيْد ، فإنْ عادَ فإنَّ الله ينتقم منه .
وأمّا المواقيت التي يُهَلُّ مِنْهَا لِلْحج فهي بعيدةٌ من حُدود الْحَرَم ، وهي من الْحِل ومن أَحْرَمَ منها بالحجّ في أشهر الحَجّ فهو مُحْرِمٌ مأمورٌ بالانتهاء ما دام محرماً عن الرفَث وما وراءَه من أمْرِ النساء ، وعن التطيُّبِ بالطيب ، وعن لُبْس الثوب المخِيط ، وعن صيْد الصَّيْدِ .
وقال الليث في قول الأعشى :
بِأجْيَادَ غَرْبِيَّ الصفا والمُحَرَّم
قال : المحرَّم هو الْحَرَمُ ، قال والمنسوب إلى الحرم حِرْمِيٌّ .
وأنشد :
لا تأويَنَّ لحرميّ مررت به
يوماً وإن ألقى الحِرْميُّ في النار
وقال الليثُ : إذا نسبوا غَيْرَ الناس قالوا ثوب حَرَميٌّ .
قلت : وهو كما قال الليث . وروى شمر حديثاً أن فلاناً كان حِرْمِيَّ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال : والحِرْمِيُّ : أَنَّ أشْرافَ العرب الذين كانوا يتحمَّسون في دينِهم إذا حجَّ أحدُهم لم يأكل طعامَ رَجُلٍ من الحَرَم ، ولم يَطُفْ إلاّ في ثيابه ، فكان لكل شريفٍ من أشرافِ العرب رجلٌ من قريش ، فكلُّ واحدٍ منْهُمَا حِرْمِيُ صاحبِه ، كما يقال كَرِيّ للمُكري ، المكترِي وخَصْمٌ للمخاصِم والمخاصَم .
وتقول أحْرَمَ الرَّجُلُ فهو مُحْرِمٌ وحَرَامٌ . والبيتُ الحَرَامُ ، والمَسْجِدُ الحرامُ ، والبلدُ الحرامُ ، وقوم حُرُمٌ ، ومُحْرِمُون ، وشهر حَرَامٌ . والأشْهُرُ الحُرُم ذو القَعْدَةِ وذو الحِجَّةِ والمُحَرَّمُ ورَجَبُ ؛ ثلاثَةٌ سَرْدٌ أي متتابعة وواحد فَرْدٌ .
وقال الليث : والحرام : ما حرَّمه الله ، والحُرْمَةُ ما لايَحِلُّ لك انتهاكُه . وتقول : فلانٌ له حُرْمَةٌ أي تحرَّم بنا بصحبة أو بِحَقَ وذمَّةٍ . وحُرَمُ الرجل نساؤُه وما يَحْمِي . والمحارِمُ ما لا يحِلُّ استحْلالُه . والمَحْرَمُ ذاتُ الرحِمِ في القرابة التي لا يحل تزوُّجُها ، تقول هو ذو رَحِمٍ مَحْرَمٍ وهي ذَاتُ رَحِمٍ مَحْرَمٍ . وقال الراجز :
وجارةُ البيت أراها مَحْرَمَا
كما بَراهَا الله ، إلاَّ إنَّمَا
مكارِمُ السَّعْي لمَن تكرَّمَا
كما بَراها الله كما جعلها الله .
والمُحْرِم الدَّاخِلُ في الشهر الحَرَامِ أبو عبيد عن الأصمعي : أحْرَمَ الرجلُ فهو مُحْرِمٌ إذا كانت له ذمَّة ، وقال الراعي :
قتلوا ابْنَ عفَّانَ الخليفة مُحْرِما
ودَعَا فلم أَرَ مثلَه مَخْذُولا
قال : وأحْرَمَ القوم إذا دخلوا في الشهر الحَرَامِ . قال زهير :
جعلن القنانَ عن يمينٍ وحَزْنَه
وكم بالقنانِ من مُحِلَ ومُحْرِم
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المُحْرِمُ المسالم في قول خداش بن زهير .
إذا ما أصابَ الغَيْثُ لم يَرْعَ غَيْثَهُم
من الناس إلا مُحْرِمٌ أو مُكَافِل
قال وهو من قول الشاعر :
وأُنْبِئْتُها أَحْرَمَتْ قَوْمَها
لِتَنْكِحَ في مَعْشَرٍ آخَرينا
أي حرَّمَتْهم على نفسها . قال والمُكَافِلُ المُجَاوِرُ المُحَالِفُ والكفيل من هذا أُخِذَ . أبو عبيد عن الأصمعي في قوله أَحْرَمَتْ قومها أي حَرَمَتْهُم أن يَنْكِحُوها يقال حَرَمْتُه وأَحْرَمْتُه حِرْمَاناً إذا منعتَه العطيّة .
وروى شَمِر لعمر أنه قال : ( الصيام إحْرَامٌ ) قال إنما قال الصيَامُ إحرامٌ لامتناع الصائم مما يَثْلِمُ صيامَه . قال ويقال للصائم مُحْرِمٌ . قال الراعي .
قتلوا ابن عَفَّان الخليفة مُحْرِماً
قال أبو عمرو الشيبانيُّ : مُحْرِماً أي صائماً .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال ( كل مُسلم عن مسلم مُحْرِمٌ ، أخَوانِ نَصِيران ) قال أبو العباس قال ابن الأعرابي : يقال إنَّه لَمُحْرِمٌ عنك يَحْرُم أذاك عليه .
قلت : وهذا معنى الخَبَرِ أراد أنه يَحْرُم على كل واحد منهما أن يؤذي صاحبَه لحُرْمَةِ الإسلام الْمَانِعَتِهِ عن ظُلْمه .
أبو عبيد عن الكسائي حَرُمَت الصلاةُ على المرأة حُرْماً ، وحَرِمَتْ عليها حَرَماً وحَرَاماً .
أبو نصر عن الأصمعي : أحْرَمَ الرجُلُ إذا دخل في الإحْرَامِ بالإهْلاَل . وأَحْرَمَ إذا صار في حُرْمَةٍ من عَهْدٍ أو ميثاق هو له حُرْمة من أن يُغَارَ عَلَيْه . ويقال مُسلم مُحْرِمٌ وهو الذي لم يُحِلّ من نفسه شيْئاً يُوقع به .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : حَرَمْتُ الرجل العطيةَ أَحْرِمُه حِرْمَاناً ؛ وزاد غيره عنه . وحَرِيمةً ، ولغة أخرى أَحْرَمْتُ وليست بجيدة وأنشد :
وأُنْبِئْتُها أحْرَمَتْ قَوْمَها
لِتَنْكِحَ في مَعْشَرِ آخرينا
قال وحَرُمَت الصلاةُ على المرأةِ تَحْرُم حُرُوماً وروى غيره عنه وحَرُمَت المرأة على زوجها تَحرُم حُرْماً وحَرَاماً .
أبو عبيد عن أبي زيد أَحْرَمْتُ الرجلَ إذا قَمَرْتَه ، وحَرِمَ الرجل يَحْرَم حَرَماً إذا قُمِرَ . وقال الكسائي مثله وأنشد غيره :
ورمى بسهم جريمة لم يصطد
أبو عبيد عن الأمويّ : اسْتَحْرَمت الكلبةُ إذا اشتهت السفَاد ، رواه عن بني الحارث بن كعب . قال أبو عبيد وقال غيره : الاسْتِحْرَام لكل ذات ظِلْفٍ خاصةً .
وقال أبو نصر قال الأصمعي : استَحْرَمَت الماعِزَةُ إذا اشتهت الفحلَ ، وما أَبْيَنَ حِرْمَتَها . قال وروى المعتمر بن سليمان عمَّن أخبره ، قال : الذين تدركهم الساعة تبعث عليهم الحِرْمَة أي الغُلْمَة ويُسْلَبُون الحياءَ . وفي حديث عائشةَ أنها قالت : ( كنت أُطَيبُ رسولَ الله ( صلى الله عليه وسلم ) لِحله وحُرْمه ) المعنى أنها كانت تطيّبه إذا اغْتسل وأراد الإحرام والإهلال بما يكون به مُحْرِماً من حجَ أو عُمْرَةٍ ، وكانت تطيبُه إذا حَلَّ مِن إحرامه .
وسمعت العرب تقول ناقة مُحَرَّمَةُ الظَّهْرِ إذا كانت صعبة لم تُرَضْ ولم تُذَلَّلْ . وجِلْدٌ مُحَرَّمٌ غيرُ مدبوغ . وقال الأعشى :
ترى عينَها صَغْوَاء في جَنْبِ مَأقها
تراقب كفّي والقطيع المحرَّما
أراد بالقطيع سوطه . قلت وقد رأيت العرب يسوُّون سياطهم من جُلودِ الإبل التي لم تدبغ يأخذون السَّريحة العريضة فيقطعون منها سيوراً عِراضاً ويدفنونها في الثّرى فإذا اتّدَنَتْ ولانَت جَعلوا منه أربع قُوًى ثم فَتَلُوها ثم علّقوها من شعَبَيْ خشبة يركَّزونها في الأرض قتقلُّها أي ترفعها من الأرض ممدودةً وقد أثقلوها حتى تيْبَس .
قال شمر قال أبو واصل الكلابيُّ : حَريمُ الدار ما دخل فيها مما يُغْلَق عليه بابها ، وما خرج منها فهو الفِنَاء . قال : وفِنَاءُ البدوي ما يدركه حُجْرَتُه وأطْنَابُه ، وهو من الحضَرِي إذا كانت دَارُه تُحاذيها دارٌ أخرى فَفِناؤُهما حدّ ما بينهما .
الليث : حَرِيم الدَّارِ ما أُضِيف إليها وكان من حُقوقها ومرافقها . وحريم النَّهر مُلْقَى طِينِه والمَمْشى على حافَتَيْه ونحو ذلك . والحريمُ الذي حَرُم مَسُّه فلا يُدنَى منه . وكانت العربُ في الجاهلية إذا حَجّت البيتَ تخْلَعُ ثيابها التي عليها إذا دَخَلُوا الحَرَم ، ولم يلْبَسُوها ما داموا في الحَرَم . ومنه قول الشاعر :
لَقىً بين أيدي الطائفين حَرِيمُ
وقال المفسرُون في قول الله جلّ وعزّ : ( يَابَنِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءَادَمَ خُذُواْ زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ ) ( الأعرَاف : 31 ) كان أَهْلُ الجاهليَّة يطوفون بالبيت عُرَاةً ، ويقولون لا نَطوف بالبيت في ثيابٍ قد أذْنَبْنَا فيها ، وكانت المرأةُ تطُوف عُرْيانَةً أيضاً ، إلا أنها كانت تلبَسُ رَهْطاً من سُيُورٍ وقالت امرأة من العرب :
اليوم يَبْدُو بَعْضُه أو كُلُّه
ومَا بَدَا مِنْه فَلاَ أُحِلُّه
تعني فرجَها أَنَّه يظهر من فُرُوج الرَّهْطِ الذي لبسته ، فأمر الله بَعْدَ ذكْرِه عُقُوبَةَ آدَمَ وحوّاءَ بِأَنْ بَدَتْ سَوْآتُهما بالاستِتَار ، فقال ) يَابَنِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءَادَمَ خُذُواْ زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ ( وأَعلم أَن التَّعَريَ وظهورَ السَّوْءَةِ مكروه ، وذلك من لَدُن آدَمَ .
وقال الليثُ : تقول : هذا حَرَامٌ والجميع حُرُمٌ قال الأعشى :
تَهادِي النهارَ لجاراتهم
وبالليل هُنَّ عليهم حُرُم
والمحْرُومُ : الذي حُرِمَ الخيْرَ حِرْماناً في قول الله جلّ وعزّ : ( حَقٌّ لَّلسَّآئِلِ ) ( الذّاريَات : 19 ) .
وأما قوله جلّ وعزّ : ( ُ ) ( ِوَحَرَامٌ عَلَى قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَآ أَنَّهُمْ لاَ يَرْجِعُونَ ) ( الأنبيَاء : 95 ) قال قتادةُ عن ابن عباسٍ : معناه واجِبٌ عَلَيْها إذا هَلَكَتْ ألاّ تَرْجِعَ إلى دُنْيَاها .
وقال أبو مُعَاذٍ النحويُّ : بَلَغني عن ابن عباس أنّه قَرَأَهَا ( وحَرِمَ على قرية ) يقول وجب عليها . قال وحدثت عن سعيد بن جبير أنه قَرَأها ( وحِرْمُ على قرية ) فسئل عنها فقال عزم عليها وقال أبو إسحاق في قوله ) وَحَرَامٌ عَلَى قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَآ ( يحتاج هذا إلى أن يبيَّن ، وهو والله أعلم أنه جلّ وعزّ لما قال ) فَلاَ كُفْرَانَ لِسَعْيِهِ وَإِنَّا لَهُ كَاتِبُونَ ) ( الأنبيَاء : 94 ) أعْلَمَنَا أنَّه قد حرم أعمالَ الكفار ، فالمعنى حرام على قرية أهلكناها ، أَنْ يُتَقَبَّل مِنْهُمْ عَمَلٌ لأنهم لا يرجعون أي لا يتوبون .
وأخبرني المنذريُّ عن ابن أبي الدُّمَيْكِ عن حميد بن مَسْعدةَ عن يزيد بن زُرَيْعِ عن داودَ عن عِكْرِمَة عن ابن عباس أنه قال في قوله ) ُ ) ( ِوَحَرَامٌ عَلَى قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَآ أَنَّهُمْ لاَ يَرْجِعُونَ ) ( الأنبيَاء : 95 ) قال : وَجَبَ على قَرْيةٍ أهلكناها أَنَّهُ لا يَرجِع منهم رَاجِعٌ : لا يتوب منهم تائبٌ . قلت وهذا يؤيد ما قاله الزجّاج . وروى الفَرّاء بإسناده عن ابن عباس ( حِرْمٌ ) قال وقرأ أهل المدينة ) وَحَرَامٌ ( قال الفراء ) وَحَرَامٌ ( أَفْشَى في القراءة .
أبو عمرو : الحَرُومُ النَّاقة المعْتَاطَةُ الرَّحِم والزَّجُومُ التي لا ترغو .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الحَيْرَمُ البَقَرُ ، والْحَورَمُ المالُ الكَثيرُ من الصَّامتِ والنَّاطِق . قال : والحَرِيمُ قَصَبَةُ الدّار ، والحريمُ فِناءُ المسجد ، والحُرْمُ المنع ، قال : والحريم الصديق ، يقال فلان حَرِيمٌ صَرِيحٌ أي صديقٌ خالصٌ .
وكانت العربُ تسمي شهرَ رَجَبَ الأَصَمَّ والمحرَّمَ في الجاهلية ، وأنشد شَمِر قولَ حُمَيْدِ بن ثور :
رَعَيْنَ المُرَارَ الْجَوْنَ من كلِ مذْنَبٍ
شهُورَ جُمَادى كُلَّها والمُحَرَّمَا
قال وأراد بالمحرَّم رَجَبَ ، قاله ابنُ الأعرابي . وقال الآخر :
أقَمْنَا بها شَهْرَيْ رَبيعٍ كِلَيْهِما
وشَهْرَيْ جُمَادَى واستَهَلُّوا المحرَّما
وقال أبو زَيدٍ فيما رَوَى عنه أبو عبيد : قالَ العُقَيْلِيُّون : حَرَامُ الله لا أفْعَلُ ذاك ويَمِينُ الله لا أَفْعَلُ ذاك ، ومعناهُما واحِدٌ . وقال أبو زيد : ويقال للرجُلِ ما هو بحارِمِ عَقْلٍ ، وما هو بِعادِمِ عَقْلٍ ، معناهما أَنَّ له عَقْلاً .
ويقال إن لفلان مَحْرُماتٍ فلا تَهْتِكْها ، الواحدة مَحْرُمَةٌ يريد أن له حُرماتٍ .
رحم : قال الليث : الرحْمانُ الرَّحيمُ اسمان اشتقاقُهما من الرحمة ، قال ورحمةُ الله وَسِعَتْ كلَّ شيءٍ ، وهو أرْحَمُ الرَّاحِمين . وقال الزجَّاج : الرحْمانُ الرَّحيمُ صفتان معناهما فيما ذكر أبو عبيدة ذو الرَّحمة ، قال : ولا يجوز أن يقال رَحْمَنٌ إلا لله جلّ وعزّ . قال وفَعْلانُ من أَبْنِيَةِ ما يُبَالَغُ في وصفه ، قال : فالرَّحْمان الذي وَسِعت رحمتُه كلَّ شيء ، فلا يجوز أن يُقالَ رَحْمَنٌ لغير الله . وقال أبو عُبَيْدةَ : هما مثلُ نَدْمان ونَدِيم .
وقال اللَّيثُ : يقال ما أقْرَبَ رُحْمَ فُلانٍ إذا كان ذا مَرْحَمَةٍ وبِرَ . قال : وقولُ الله جلّ وعزّ : ( وَأَقْرَبَ رُحْماً ) ( الكهف : 81 ) يقول أبَرّ بالوالدين من القتيل الذي قتله الخضر ، وكان الأَبَوانِ مُسلمين والابنُ كان كافِرًا فَوُلِدَ لهما بعدُ بِنْتٌ فَوَلَدَتْ نَبِيّاً . وأنشد الليث :
أحْنَى وأَرْحَمُ مِنْ أُمَ بِواحِدِها
رُحْماً وأشْجَعُ من ذِي لِبْدَة ضارِي
وقال أبو إسحاق في قوله ) وَأَقْرَبَ رُحْماً ( أي أقْرَبَ عَطْفاً وأُءَمَسَّ بالقرابة . قال والرُّحْمُ والرّحُمُ في اللغة العطْفُ والرحمة وأنشد :
وكَيْفَ بظُلْمِ جارِيَةٍ
ومنْها اللين والرُّحْم
وقال أبو بكر المنذريُّ : سمعتُ أبَا العباس يقول في قوله الرحمن الرحيم جمع بينهما لأنَّ الرحمن عبرانيّ والرحيم عربي وأنشد لجرير :
لن تَدْرِكُوا الْمجْدَ أو تَشْروا عَبَاءَكُم
بالخَز أو تجعلوا الينبوب ضُمْرانا
أو تتركون إلى القَسَّيْنِ هِجْرَتَكم
ومَسْحَكم صُلْبَهُم رَحْمَنُ قُرْبانا
وقال ابن عباس : هما اسمانِ رقيقان أحَدُهما أَرَقُّ من الآخر ، فالرحْمان الرقيق ، والرَّحِيمُ العاطِفُ على خَلْقِه بالرزق ، وقرأ أبو عمرو بنُ العلاء ( وأقرب رُحُما ) بالتَّثْقيل واحتجّ بقول زُهَيْرٍ يمدح هَرِمَ بن سِنَانٍ :
ومن ضَريبَتهِ التَّقْوَى ويَعْصِمُه
من سَيىءِ العَثرَاتِ الله والرُّحُمُ
وقال الليث : المرحمة الرَّحْمة ، تقول رَحِمْتُه أرْحَمُه رَحْمَةً ومَرْحَمَةً ، وترحَّمْتُ عليه ، أي قلتُ : رَحمَةُ الله عليه ، وقال الله جلّ وعزّ : ( ءَامَنُواْ وَتَوَاصَوْاْ بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْاْ ) ( البَلد : 17 ) أي أَوْصى بعضُهم بعضاً برحْمَةِ الضعيف والتَّعَطُّفِ عليه .
والرَّحِمُ بَيْتُ مَنْبِت الوَلَدِ وَوِعاؤُه في البطن ، وجمعه الأَرْحامُ . وأما الرَّحِمُ الذي جاءَ في الحديث ( الرَّحِمُ مُعَلَّقَةٌ بالعَرْشِ ، تقول : اللَّهُمَّ صِلْ مَنْ وَصَلَني واقْطَعْ مَنْ قَطَعَني ) فالرَّحِمُ القَرابَةُ تَجْمَع بَنِي أَبٍ وبينهما رَحِمٌ أي قرابةٌ قَرِيبَةٌ . وناقَةٌ رَحُومٌ أصابَها داءٌ في رَحِمِها فلا تَقْبَلُ اللَّقاح ، تقول : قد رَحُمَتْ . وقال غَيْرُه : الرُّحامُ أن تَلِدَ الشَّاةُ ثم لا تُلْقِي سَلاها . وشَاةٌ راحِمٌ وغَنَمٌ رَواحِمُ إذا وَرِمَ رَحِمُها . وقد رَحِمَت المرأة وَرحُمَتْ إذا اشتكت رَحِمَها .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال الرَّحْمُ خروج الرحم من عِلّةِ ، والرَّحِمُ مؤنَّثَةٌ لاغيرُ وسَمَّى الله الغيثَ رَحْمَةً لأنه بِرَحمَتِه يَنْزِلُ من السماء . وتاءُ قوله ) ( الأعراف : 56 ) أصلها هاء وَإنْ كُتِبَتْ تاءً .
مرح : قال الليث : المَرَحُ شدَّة الفَرَحِ حتى يجاوزَ قَدْرَه . وفرس مَرِحٌ مِمْرَاحٌ مَرُوحٌ ، وناقة مِمْرَاحٌ مَرُوحٌ وأنشد :
نطوي الفلا بِمَروحٍ لَحْمُها زِيَمُ
وقال الأعشى يصف ناقة :
مَرِحَتْ حُرَّةٌ كقنْطَرة الرّومي
تَفْرِي الهَجِيرَ بالإرقَال
وقال الليث : التَّمْرِيحُ أن تأخذ المَزادَةَ أَوَّلَ ما تخْرَزُ فتَملأها ماء حتى تَنْتَفِخَ خُروزُها . ويقال : قد ذهبَ مَرَحُ المَزادَةِ إذا لم يَسِلْ منها شيءٌ ، وقد مَرِحَتْ مَرَحاناً وأنشد :
كأنّ قذًى في العين قد مَرِحَتْ به
وما حاجَةُ الأُخْرى إلى المَرَحانِ
وقال شَمِر : المَرَحُ : خروج الدّمْعِ إذا كثُر ، وقال عديُّ بن زيد :
مَرِحٌ وَبْلُه يَسحُ سُيوبَ ال
ماء سَحّاً كأَنَّه مَنْحورُ
ثعلب عن ابن الأعرابي : التّمْريحُ تطييبُ القِرْبةِ الجديدةِ بإذْخِرٍ أو شيح فإذا تطيّبَت بِطِين فهو التَّشْرِيبُ . قال :
وبعضهم يجعلُ تمريحَ المزادَةِ أن يملأها ماءً حتى تَبْتَلَّ خُروزُها ويكثر سيلانُها قبل انْتِفاخِها ، فذلك مَرَحُها وقد مَرِحَت مَرَحاً . وذهب مَرَحُ المزادَةِ إذا انسدّت عيونُها فلم يَسِلْ منها شيءٌ . وأرض مِمْراحٌ إذا كانت سريعَة النَّباتِ حين يُصِيبُها المطرُ . وعَيْنٌ مِمْراحٌ سريعةُ البُكاءِ . وقال الأصمعيُّ : المِمْراحُ من الأرض التي حالت سنة فهي تَمْرَحُ بِنَباتها .
وقال أبو عمرو بنُ العلاء : إذا رَمَى الرجُل فأصاب قيل مَرْحَى له ، وهو تعجُّبٌ من جَوْدَةِ رَمْيِه قال ابن مقبل :
أقول والحَبْلُ مشدود بمقوده
مرحى له إن يَفُتْنا مسحه يَطِرِ
وأَمْرَحَ الزَّرْعُ إِمْرَاحاً ومَرِح مَرَحاً ، لغتان ، إذا أَفْرخَ سنابله أَوّلَ ما يُخْرِجُه .
رمح : قال الليث : الرمْحُ واحد الرمَاح ، ومُتخِذُه الرَّمَّاح ، وحرفته الرمَاحَةُ . والرَّامِحُ نَجْمٌ في السماءِ يقال له السماك المِرْزَمُ . وقال ابن كُنَاسة : هما سِمَاكَانِ ، أحدهما السمَاكُ الأَعْزَلُ ، والآخَرُ يقال له السمَاكُ الرَّامِحُ ، قال : والرَّامِحُ أشَدُّ حُمْرَةً ، ويُسَمَّى رَامِحاً لكوكب أَمَامَه تجعله العربُ رُمْحَه . وقال الطرماح :
مَحَاهُنّ صيبُ صَوْتِ الربيع
من الأنجم العُزْلِ والرَّامِحَه
والسماكُ الرَّامِحُ لا نَوْءَ لَهُ ، إنما النَّوْءُ للأعْزل .
وقال الليث : ذو الرُّمَيْح ضَرْبٌ من اليرابيع طَويلُ الرجْلين في أوساطِ أَوْظِفَتِه في كل وَظِيفٍ فَضْلُ ظُفْرِ ، وإذا امتنعت البُهْمَى ونحوُها من المَرَاعِي فَيَبِس سَفَاهَا قيل أَخَذَتْ رِمَاحُها ، ورماحُها سَفَاها اليابِسُ .
ويقال رَمَحَت الدابَّة ، وكل ذي حافرٍ يَرْمَحُ رَمْحاً إذا ضَرَب بِرِجْلَيه ، وربما استُعِير الرّمْحُ لذي الخُف . قال الهذلي :
بِطَعْن كَرَمْحِ الشَّوْلِ أَمْسَتْ غَوَارِزاً
حَوَاذِبُها تأبى على المُتَغَير
ويقال برئت إليك من الجِمَاحِ والرمَاحِ وهذا من باب العُيوب التي يُرَدُّ المبيعُ بها . ويقال رَمَحَ الجُندُب إذا ضرب الحَصَى بِرِجْله قال ذو الرمة :
والجندب الجون يرمح
والعرب تسمي الثورَ الوحشِيَّ رَامِحاً ، وأنشد أبو عبيد :
وكائِنْ ذَعَرْنا من مَهَاةٍ وَرَامِحٍ
بلادُ الورَى ليستْ لها بِبِلاد
ويُقَال للنَّاقَةِ إذا سَمِنَتْ ذاتُ رُمْحٍ وللنُّوق السمَانِ ذوَاتُ رِمَاحٍ وذلك أَنَّ صاحِبَها إِذَا أَراد نَحْرَها نَظَرَ إلى سِمَنِها وَحُسْنِها فامتنَعَ من نَحْرِها نَفَاسَةً بها لما يروقه من أَسْنِمَتِها ، ومنه قول الفرزدق :
فَمَكَّنْتُ سيْفي من ذوات رِمَاحها
غِشَاشاً ولم أَحْفِل بكاءَ رِعائيا
يقول نحرْتُها وأطعَمْتُها الأضْيَاف ولم يمنَعْني ما عليها عن الشُّحوم عن نحرها نَفَاسَةً .
ويقال : رجلٌ رامِحٌ أي ذُو رُمْحٍ ، وقَدْ رَمَحَه إذا طَعَنَهُ بالرُّمْحِ وهو رَامِح وَرَمَّاحٌ . وبالدَهْنَاء نُقْيَانٌ طوالٌ يُقَالُ لها الأَرْمَاحُ .
وَذَكَرُ الرَّجُلِ رُمَيْحُه ، وَفَرْجُ المرْأةِ شُرَيْحُها .
حمر : قال الليث : الحُمْرَةُ لون الأَحْمَر ، تقول احْمَرّ الشيءُ احْمِرَاراً إذا لزم لونَهُ فلم يتغيّر من حالٍ إلى حالٍ ، واحمَارّ يَحْمَارُّ احميراراً إذا كان عَرَضاً حادِثاً لا يثبت ، كقولك : جَعَلَ يَحْمَارُّ مَرَّةً ويصفَارُّ أخرى .
قال : والحُمْرَةُ تَعْتَرِي النَّاسَ فَيَحْمَرُّ موضِعُها وَتُغَالَبُ بالرُّقْيَةِ . قلت : الحُمْرَةُ وَرَمُ من جنس الطَّواعِين نعوذ بالله منها .
الحراني عن ابن السكيت أنه قال الحُمْرَةُ بسكون الميم نَبْتٌ . قال : ويقال لِلْحُمَّرِ وهو طَائرٌ حُمَرٌ بالتخفيف ، الواحدة حُمَّرةٌ وقال حُمَرَة . وقال ابن أحمر :
إلاّ تُدَارِكْهُمْ تصبِحْ منَازِلُهم
قفراً تبيض على أرجائها الحُمَرُ
قال : خفّفها ضرورةً . وأنشد في تشديد الحمّر :
قد كنتُ أَحْسِبُكُم أُسُودَ خَفِيَّةٍ
فإذا لَصَافِ تبيضُ فيها الحُمَّر
قال وحُمَّرَاتٌ جَمْعٌ . وأنشدني الهلالي أو الكلابي :
عُلق حَوْضِي نُغَرٌ مكبُّ
إذا غفلت غفلة يَغبُّ
وحُمَّرَاتٌ شُرْبُهُنَّ غِبُّ
قال : وهي القُبَّر .
وقال الليث : الحِمار العيْرُ الأَهْلِيُّ والوحشيُّ ، وجمْعُه الْحَمِيرُ والحُمُراتُ ، والعدد أَحْمِرَةٌ ، والأنْثَى حِمَارَةٌ ، قال والْحَمِيرة الأُشْكُزُّ : معرب وليس بعربي وسميت حميرةً لأنها تُحمَّر أي تُقَشَّر وكل شيء قشَّرْتَه فقد حَمَّرْتَه فهو مَحْمُور وحَمِيرٌ .
وقال الليث : الْحِمَار خَشَبَةٌ في مقدَّمِ الرحْلِ تَقْبِضُ المرأةُ عليه وهو في مقدم الإِكَافِ أَيْضاً . وقال الأعشى :
وقيدني الشعرُ في بيته
كما قَيَّد الأسراتُ الحمارا
وقال غيره : الحمار ثَلاثُ خَشَبات أَوْ أَرْبَعٌ تُعْرَض عليها خشبةٌ وتُؤْسَرُ بِهَا . وقال أبو سعيد الْحِمَارُ العُودُ الذي يُحْمَل عليه الأَقْتَابُ ، والأَسَرَاتُ النساء اللواتي يُوَكدْن الرحالَ بالقَد ويُوَثقْنَها .
وقال الليث : حِمَارُ الصَّيْقَل خشَبتُه التي يَصْقُلُ عليها الحديدَ قال وحمار قَبَّان دَابَّةٌ صغيرة لازقة بالأرض ذات قوائم كثيرة وأنشد الفراء :
يا عجبَاً لقد رأيْتُ عجبا
حِمَارَ قَبَّانٍ يسوق أَرْنَبَا
أبو عبيد عن الأصمعي الْحَمائِر حِجَارَةٌ تُنْصَب حول قُتْرَةِ الصائد واحِدُها حمارة وأنشد :
بيت حتوف أُرْدِحَت حمائِره
وقال شمر في قوله ج ( زُوِيتْ لي الأرضُ فرأيتُ مشارِقَها ومَغارِبها ، وأُعْطِيتُ الكنْزَيْنِ الأحْمَرَ والأبْيَضَ ) أراد الذّهَبَ والفِضَّة .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الحمائِر حجارةٌ تُجْعل حَوْلَ الْحَوْضِ تَرُدُّ الماءَ إِذَا طَغَى وَأنشد :
كأنما الشَّحْطُ في أُعْلَى حمائِرِه
سبائِبُ القَز من رَيْطٍ وَكَتَّان
وروى حمادُ بن سلمةَ عن ثابتٍ عن أَنَسٍ أنّ رسول الله قال ( أُرْسِلْتُ إلى كل أَحْمَرَ وأَسْوَدَ ) قال شمر : يَعْني العربَ والعجمَ ، والغالبُ على أَلْوان العربِ
السُّمْرَةُ والأُدْمَةُ ، وعلى أَلْوان العجمِ البياضُ والحُمْرَةُ .
وقال شمر حدثني السمريُّ عن أبي مسحل أنه قال في قوله ( بُعِثْتُ إلى الأَسْودِ والأَحْمَرِ ) يريد بالأسودِ الجِن ، وبالأحْمَرِ الإِنَسَ ، سمي الإنسُ بالأَحْمَرِ للدَّمِ الذي فيهم ، والله أعلم ، وروى عمرو عن أبيه أنه قال في قوله ( بعثت إلى الأحْمر والأسود ) معناه بُعِثْتُ إلى الأَسودِ والأبْيَض . قال : وامْرأَةٌ حَمْرَاء أي بَيْضاءُ ، ومنه قول النبي لعائشة ( يا حُمَيْراءُ ) قال والأحْمَرُ الذي لا سلاحَ مَعَهُ ، وأخبرني المنذريُّ عن الحَرْبي في قوله ( أُعْطِيتُ الكنْزَيْنِ الأحمرَ والأبيضَ ) قال فالأحْمَرُ مُلْكُ الشامِ والأبيضُ مُلْكُ فارسَ ، وإنما قيل لمُلكِ فارسَ الكنْزُ الأبيضُ لبياض أَلْوَانِهِمْ ، ولذلك قيل لهم بَنُو الأحرارِ يعني البيض ولأن الغالبَ على كنوزهم الورِقُ وهي بيضٌ ، وقال في الشامِ الكنزُ الأحمرُ لأن الغالبَ على أَلْوانِهم الحُمْرَةُ وعلى كُنُوزِهم الذّهَبُ وهو أحمر . وقال ابنُ السّكّيت قال الأصمعيُّ أتاني كلُّ أسودَ منهم وأحمرَ ولا يقال أبيضَ ، حكاه عن أبي عمرو بن العلاء وقال :
جَمَعْتُمْ فأوْعَيْتُمْ وجِئْتم بِمَعْشَرٍ
توافَتْ بِهِ حُمْرانُ عَبْدٍ وسودُها
ويقال كلّمْتُه فما ردّ عليَّ سوداءَ ولا بيضاء أي كلمة رَدِيئَةً ولا حسنةً . قلت : والقولُ ما قال أبو عمرٍ و أنهم الأسودُ والأبيضُ ؛ لأنّ هذين النّعْتينِ يَعُمَّان الآدميينَ أَجمعين . وهذا كقوله ( بُعِثْتُ إلى الناس كافةً ) وكانت العربُ تقول للعجمِ الذين يكون البياضُ غالباً على أَلْوانِهم مثلِ الرُّومِ والفرسِ ومن ضاقَبَهُمْ : إنهم الحَمْراءُ ، ومنه حديثُ عليّ حين قال له سَراةٌ من أصحابِه العَربِ : غلبتْنا عليك هذه الحُمْرَةُ ، فقال : لَيَضْرِبنَّكُمْ على الدين عَوْداً كما ضربتموهم عليه بَدْءاً ، أَرادُوا بالْحَمْرَاء الفرسَ والرُّومَ . والعربُ إذا قالُوا : فلانٌ أبيضُ وفلانةٌ بيضاءٌ ، فمعناهَا الكرمُ في الأخلاق ، لا لونُ الخِلْقَةِ . وإذا قالوا : فلانُ أحمرُ وفلانةُ حمراءُ عَنَتْ بياضَ اللَّونِ .
ورَوَى أبو العبَّاس عن ابن الأعرابيّ أنه قال في قولهِمْ الْحُسْنُ أَحْمَرُ أي شاقٌّ ، أي من أَحَبَّ الحُسْنَ احتَمَل المَشَقَّة . وكذلك موتٌ أَحْمَرُ ، قال الحُمْرَةُ في الدَّمِ والقتالِ . يقول : يَلْقى منه المشقةَ كما يَلْقى من القتالِ .
أبو عبيد عن الأصمعي : يقال جاء بِغَنَمِه حُمْرَ الكُلى ، وجاء بِها سُودَ البُطونِ ، معناهما المَهَازِيلُ .
وقال الليث : الحَمَرُ داءٌ يعتري الدابّة من كثرة الشعير ، وقد حَمِر البرذَوْنُ يحمَرُ حَمَراً . وقال امرؤ القيس :
لَعَمْرِي لسَعْدُ بنُ الضبابِ إِذَا غَدا
أحبُّ إلينَا مِنْك ، فَافَرَسٍ حَمِر
أرَادَ يَافَا فَرَسٍ حَمِر ، لقَّبَهُ بِفِي فَرَسٍ حَمِرٍ لِنَتْن فيه . قال وسنَةٌ حمراء شديدةٌ ، وأنشد :
أَشْكُو إِلَيْك سَنَوَاتٍ حُمْرَا
قال : أخرج نعته عَلَى الأعوامِ فَذكَّرَ ، ولو أخْرَجَهُ على السَّنواتِ لقال حَمْرَاوَاتٍ . وقال غَيْرُه : قيل لِسِني القَحْطِ حَمْرَاواتٌ لاحمرار الآفاق فيها . ومنه قول أُمَيّةَ :
وسُودَت شَمْسُهُمْ إذا طَلَعَتْ
بالجِلْبِ هفا كأنَّه كَتَمُ
والكتم صِبْغٌ أحمرُ يُخْتَضَبُ به . والجِلْبُ السحابُ الرقيقُ الذي لا ماءَ فيه . والهَفُّ الرقيق أيضاً ونَصَبَه على الحال .
وفي حديث عليّ ح أنه قال : كُنَّا إذا احْمَرَّ البأْسُ اتَّقَيْنَا برسول الله العَدُوَّ .
قال أبو عبيد قال الأصمعيُّ : يقال هو الموتُ الأَحْمَرُ والموتُ الأسودُ . قال ومعناه الشَّدِيدُ ، قال وَأَرَى ذلك من أَلْوَانِ السباعِ كأَنَّهُ من شِدَّته سَبُعٌ . وقال أبو زُبَيْدٍ يصف الأسد :
إِذَا عَلِقَتْ قِرْناً خَطَاطِيفُ كَفه
رَأَى الموتَ بالعيْنَينِ أَسْودَ أَحْمَرا
قال أبو عُبَيْدٍ فكأنَّه أَرَادَ بقَوْلِه احْمَرّ البَأْسُ أَيْ صَارَ في الشدَّةِ والهَوْلِ مثل ذلك . وقال الأصمعيُّ يقال : هذه وَطْأَةٌ حمراءُ ، إذا كانت جديداً ووطأةٌ دَهْمَاءُ إذا كانت دَارِسَةً .
قال الأصمعيُّ ويجوزُ أن يكُون قَوْلُهمْ : الموتُ الأحمرَ من ذلك ، أي جديدٌ طريّ . ويروى عن عبد الله بن الصَّامِت أنه قال : أَسْرَعُ الأرض خَراباً البصرةُ ، قيل وما يُخْرِبُها ؟ قال : القتْلُ الأَحْمَرُ والجوع الأغْبَرُ .
قلت والحَمْرُ بمعْنى القَشْرِ يكون باللسَان والسَّوْط والحَديد والمِحْمَرُ والمِحْلأُ : هو الحديدُ أو الحَجَرُ الذي يُحْلأُ به تحْلِىءُ الإهاب وَيُنْتَفُ . ويقال للهجين مِحْمَرٌ ولمَطَيَّةِ السُّوءِ مِحْمَر ، وَرَجُلٌ مُحْمَرٌّ ؛ لا يعطي إلاَّ على الكَد والإلْحَاحِ عليه .
وقال شمر يقال حَمِرَ فلانٌ عليَّ يَحْمَرُ حَمْراً إذا تَحَرَّق عليك غضباً وغيظاً . وهو رجل حَمِرٌ من قوم حَمِيرِين . قال وحِمِرُّ القَيْظ والشتاءِ أشَدُّهُ .
قال : والعربُ إذا ذكرت شيْئاً بالمشَقَّةِ والشدَّة وصَفَتْهُ بالحُمْرَةِ . ومنه قيل سنَةٌ حَمْرَاءُ للجَدْبَةِ .
قال : وقال ابن الأعرابي في قولِهِمْ الحُسْنُ أَحْمَرُ يُرِيدُون إِنْ تَكلَّفْتَ التَّحَسُّنَ والجَمَال فاصْبِرْ فيه على الأَذَى والمشقَّة . قال : وحَمَرْتُ الجِلْدَ إذا قَشَرْتَه وحلقتَه .
وقال الليث : حَمَارَّةُ الصيف شدة وَقْتِ حَره . قال ولم أَسْمَع كلمة على تقدير فَعَالّة غيرَ الحمارَّة والزَّعَارَّة وهكذا .
قال الخليل قال الليث : وسمعت بعد ذلك بخُرَاسَان سبارَّةُ الشّتَاء وسمعت : إن وراءَك لَقُرَّاً حِمِرّاً . قلت : وقد جاءَتْ أَحْرُفٌ أُخَرُ على وزن فَعَالَّة .
روى أبو عبيدٍ عن الكسائي : أَتَيْتُه في حَمَارَّةِ القيظ ، وفي صَبَارَّةِ الشّتاء بالصاد ، وهُمَا شِدَّةُ الحَر والبَرْدِ . قال وقال الأمَوِيُّ : أتَيْتُه عَلَى حَبَالَّةِ ذَاك ، أي على حِينِ ذَاك ، وألقى فلان عَلَى عَبَالَّته أي ثِقله . قاله اليزيديُّ والأَحْمَرُ .
وقال القَنَانِيّ : أَتَوْنِي بِزرَافَّتهِم يعني جَمَاعَتَهُم .
وسمعت العربَ تَقُول كُنّا في حَمْراء القيظ على ماء شُفَيَّة ، وهي ركيَّةٌ عذبَةٌ .
وقال الليث في قولهم : أهْلَكَ النساءَ الأحمران ، يعنون الذهبَ والزعفرانَ .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : الأحمرانِ الخَمْرُ واللَّحْمُ وأنشد :
إن الأحَامِرَةَ الثلاثَةَ أهلكَتْ
مالي وكنت بِهِن قِدْماً مُولَعاً
الرَّاحَ واللحْمَ السمينَ إدَامُه
والزَّعْفَرانَ فلن أَرُوحَ مُبَقَّعَا
قال أراد الخمرَ واللحمَ والزعفرانَ .
وقال أبو عبيدة : الأصفرانِ الذَّهَبُ والزعفرانُ . قلت والصَّوابُ في الأحمَرينِ ما قاله أبو عبيدة . والذي قاله الليثُ يضاهي الخَبَرَ المرويَّ فيه .
وقال شمر : سمعت ابنَ الأعرابي يقول : الأحمرانِ النّبيذُ واللحمُ . وأنشد :
الأحمرَينِ الرَّاحَ والمُحَبَّرَا
قال شمِر : أَرَاد الخَمْرَ والبُرُودَ .
وقال الليث : فَرَسٌ مِحْمَرٌ والجميع المَحَامِر والمَحَامِيرُ . وأنشد :
يَدِبُّ إِذْ نَكَس الفُحْجُ المحاميرُ
وقال غيرُه : الخيل الحمارَّةُ مثلُ المَحَامِرِ سواءً .
وروي عن شريح أنه كان يردّ الحمَّارَةَ من الخَيْلِ . قلت أَراد شريحٌ بالحمَّارَة أصحابَ الحَمِير ، كأنَّه ردَّهُم فلم يُلْحِقْهُمْ بأصحاب الخَيْلِ في السهامِ . وقد يقال لأصْحاب البِغَال البَغَّالة ولأصحاب الجِمَال الجَمَّالَةُ ومنه قولُ ابن أحمر :
شدّد كما تطْرُدُ الجَمَّالَةُ الشُّرُدَا
ورجل حَامِرٌ وحَمَّارٌ ذو حِمَارٍ ، كما يقال فارسٌ لذي الفَرس .
ثعلب عن سلمة عن الفراء قال : حَمَرَت المرأةُ جلْدَهَا تَحمِرُهُ . والحَمْرُ في الوبر والصوف وقد انْحَمَر ما على الجِلْدِ وأتاهم الله بغيثٍ حِمِرَ يَحْمُر الأرض حمراً أي يقشرها .
وقال ابن السكيت : حَمَر الخَارِزُ السَّيْرَ يحْمِرُهُ حَمْراً إذا مَاسَحا باطِنَه ودَهَنه ثم خَرَزَ بِه ، وحَمَر الشَّاةَ إذا ما سمطها ، وأُذُنُ الحِمَارِ نَبْتٌ عريضُ الوَرَق كأَنَّه شُبه بأذن الحِمَار .
وروَى أبو العباس أنه قال : يقال إن الحُسْنَ أحمر ، يقال ذلك للرَّجُلِ يميلُ إلى هَوَاه ، ويخْتَصُّ بمن يُحِبُّ كما يقال الْهَوَى غَالِب ، وكما يقال إن الهوى يميل بإسْتِ الرَّاكِب إذا آثَر من يهواه على غيره .
وقال غيرهُ حِمْيرٌ اسمٌ ، وقيل هو أَبُو مُلوكِ اليمَن ، وإليه تنتهي القبيلةُ . ومدينة ظَفَارِ كانت لِحِمْيَرَ . وحَمَّرَ الرجلُ إذا تكلم بالحِمْيَريّة ، ولهم ألفاظٌ ولغاتٌ تخالف لغاتِ سائِرِ العرب .
وقال بعض ملوكهم : من دَخَلَ ظَفَارِ حَمَّرَ ، أي تعلَّم الحِمْيَرِيّة . ويُقالُ للذين يُحَمرون رَايَاتِهم خِلاَفَ زِيّ المُسَودَةِ من بني هَاشِمٍ المُحَمرة ، كما يقال للحَرُورِيَّة
المبيضة ، لأن راياتِهم في الحُروب كانت بَيْضَاءَ .
محر : قال الليث : المَحَارَةُ دابَّةٌ في الصَّدَفَيْن . قال : ويُسمّى باطِنُ الأُذُن مَحَارَةً . قال وربّما قالوا لها مَحَارَةُ بالدَّابّة والصدفينِ .
وروى أبو عبيد عن الأصمعي قال المَحَارَةُ الصدفَةُ قال والمَحَار من الإنسانِ الحَنَكُ وهو حيث يُحنك البَيْطارُ الدَّابة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : المَحَارَةُ النُّقْصَانُ ، والمحارَةُ داخلُ الأُذُن ، والمحارةُ الرجوعُ ، والمَحَارة المُحاوَرَة ، والمَحَارَة الصَّدَفَةُ .
قلت ذكر الأصمعيُّ وغيره هذا الحرفَ أعني المحارةَ في باب حَارَ يَحُور ، فدلّ ذلك أنه مَفْعَلَةٌ وأَن الميمَ ليست بأصليَّةٍ ، وخالفهم اللَّيْثُ فوضع المَحَارَة في باب مَحَر ، ولا يُعْرَف مَحَر في شيء من كلام العرب .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والحاء وما يثلثهما)
  (رحض)  الراء والحاء والضاد أصلٌ يدلُّ على غَسْل الشيء. يقال رحَضْتُ الثَّوبَ، إذا غسَلْتَه. قال:
مَهَامِهُ أَشْباهٌ كأنَّ سَرابَها *** مُلاءٌ بأيدي الغاسِلات رحيضُ([1])  ويقال للمغْتَسَل([2]) المِرحاض. فأما عَرَقُ الحمَّى فإِنَّه يسمّى الرُّحَضاء؛ وهو ذاك القياس، كأنّها رحضَتِ الجسمَ، أي غَسَلْتَه.
  (رحق)  الراء والحاء والقاف كلمةٌ واحدة. وهي الرَّحيق: اسمٌ من أسماء الخمر، ويقال هي أفضَلُها.
  (رحل)  الراء والحاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مُضيٍّ في سفَر. يقال: رَحَل يَرْحَل رِحْلَة. وجملٌ رحِيل: ذو رُِحْلة([3])، إذا كان قويّاً على الرِّحلة، والرِّحلة: الارتحال. فأمّا الرَّحْل في قولك: هذا رَحْلُ الرّجلِ، لِمَنزِلهِ ومأواهُ، فهو من هذا، لأنّ ذلك إنّما يقال في السَّفَر لأسبابه التي  إذا سافر كانت معه، يرتحل بها وإليها عند النزول. هذا هو الأصل، ثمَّ قيل لمأوَى الرّجل في حَضَرِه هو رحْلُه. فأمّا قولهم لِما ابيَضَّ ظَهْرُه من الدوابّ: أرحَلُ، فهو من هذا أيضاً؛ لأنّه يُشبَّه بالدابة التي على ظهرها رِحالة. والرِّحالة: السَّرج. ويقال في الاستعارة إن فلاناً يَرْحَلُ فُلاناً بما يكره([4]). والمُرَحَّل. ضَربٌ من برود اليمن؛ وتكون عليه صُوَرُ الرِّحال. ويقال أرْحَلَت الإبلُ: سَمِنَت بعد هُزالٍ فأطاقَت الرِّحْلة. والرِّحال: الطّنَافس الحِيرِيّة. قال:
  * نَشَرَتْ عليه بُرودَها ورِحالَها([5]) *
  والرَّاحلة: المَرْكَب من الإبل، ذكراً كان أو أنثى. ويقال رَاحَلَ فلانٌ فلاناً إذا عاوَنَه على رِحْلته. ورَحَّله، إذا أظْعَنَه مِن مكانه. وأرْحَلَه: أعطاه راحِلة. ورجل مُرْحِل: كثير الرّواحِل. ويقولون في القَذْف: "يا ابنَ مُلْقَى أرحُلِ الرُّكْبان"، يشيرون به إلى أمْرٍ قبيح.
  (رحم)  الراء والحاء والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الرّقّة والعطف والرأفة. يقال من ذلك رَحِمَه يَرْحَمُه، إذا رَقَّ لـه وتعطَّفَ عليه. والرُّحُْم والمَرْحَمَة والرَّحَْمة بمعنىً. والرَّحِم: عَلاقة القرابة، ثم سمِّيت رَحِمُ الأنثى رَحِماً من هذا، لأنّ منها ما يكون ما يُرْحَمُ وَيُرَقّ لـه مِن ولد. ويقال شاةٌ رَحُومٌ([6])، إذا اشتكَتْ رحِمَها بعد النِّتاج؛ وقد رَحُمَتْ رَحَامَة، ورُحِمَت رَحْما([7]). وقال الأصمعيّ: كان أبو عمرو بن العلاء يُنشد بيتَ زُهير:
ومَن ضرِيبته التّقوَى ويَعصِمُه *** مِن سيِّئ العَثَرات اللهُ والرُّحُمُ([8])  قال: ولم أسمَعْ هذا الحرفَ إلاّ في هذا البيت. وكان يقرأ: ﴿وَأَقْرَبَ رُحُماً([9])﴾ [الكهف 81]، وكأن أبا عمروٍ ذهب إلى أنّ الرُّحُمَ الرَّحْمة. ويقال إنّ مكّة كانت تسمَّى أمَّ رُِحْم([10]).
  (رحي)  الراء والحاء والحرف المعتلُّ أصلٌ واحد، وهي الرَّحَى الدائرة. ثم يتفرّع منها ما يقاربُها في المعنى. من ذلك رَحَى الحرب، وهي حَوْمَتُها. والرَّحى: رَحَى السَّحاب، وهو مُسْتَدَارُهُ. ورَحَى القوم: سيِّدهم. وسمي بذلك لأنَّ مَدارَهم عليه. والرَّحَى: سَعْدانة البعير([11])؛ لأنّها مستديرة. قال:
  * رَحَى حَيزُومِها كرَحَى الطَّحينِ([12]) *
  قال الخليل: الرَّحَى والرَّحيانِ. و*ثلاثُ أَرْحٍ([13]). والأرحاء، الكثيرة. والأَرْحِيَة كأنه جمع الجمع. والأرحاء: الأضراس. وهذا على التشبيه، أي كأنها تطحَن الطّعام. ويقال على التشبيه أيضاً للقِطعة من الأرض الناشِزَة على ما حولَها مثل النَّجَفة رَحىً([14]). وناسٌ من أهل اللُّغة يقولون: رحىً ورحَوَان قالوا: والعرب تقول رحَتِ الحيَّة تَرْحُو، إِذا استدارت.
  (رحب)  الراء والحاء والباء أصلٌ واحدٌ مطّرد، يدلُّ على السَّعَة. من ذلك الرُّحْب. ومكانٌ رَحْبٌ. وقولهم في الدعاء: مَرْحَباً: أَتيتَ سَعةً. والرُّحْبَى: أعرض الأضلاع في الصَّدر. والرَّحِيب: الأكُول؛ وذلك [لسَعةِ] جوفِه. ويقال رَحُبَت الدّارُ، وأَرْحَبَت. وفي كتاب الخليل: قال نصر بنُ سيَّار: "أَرَحُبَكُمُ الدُّخولُ في طاعة الكِرمانيّ([15])"، أي أَوَسِعَكُمْ؟ قال: وهي كلمةٌ شاذّة على فَعُل مجاوِزاً([16]). والرَّحْبة: الأرضُ المِحلالُ المِئْناث([17]). ويقال للخيل: "أَرْحِبِي" أي توسَّعي.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) البيت للعديل بن الفرخ العجلي من أبيات ثلاثة في حماسة ابن الشجري 199، والأغاني (20: 18)، والكامل 287، والشعراء لابن قتيبة. وقبله:
أخوف بالحجاج حتى كأنما *** يحرك عظم في الفؤاد مهيضودون يد الحجاح من أن تنالني *** بساط لأيدي الناعجات عريض    وفي الأصل: "بأيدي الغانيات"، صوابه من المصادر المتقدمة.
([2]) في الأصل: "للمفتل"، صوابه في المجمل.
([3]) الرحلة بالضم والكسر: القوة على السير.
([4]) زاد في المجمل: "إذا آذاه". وفي اللسان: "أي يركبه".
([5]) البيت للأعشى في ديوانه 23 واللسان (رحل 295). وصدره: *ومصاب غادية كأن تجارها*
([6]) ويقال كذلك للمرأة والناقة والعنز.
([7]) وكذينك: رحمت رحما، كتعبت تعبا.
([8]) ديوان زهير 162 واللسان (رحم 123).
([9]) انظر اللسان (رحم 132).
([10]) نص في اللسان والقاموس ومعجم البلدان أنها بضم الراء. لكن في المجمل: "أم رحم وأم رحم" بكسر الراء أولاً وضمها ثانياً.
([11]) سعدانة البعير: كركرته.
([12]) للشماخ. وصدره كما في ديوانه 92 واللسان (رحا): *فنعم المعترى ركدت إليه*
([13]) الرحى مؤنثة. وفي الأصل والمجمل: "وثلاثة أرح"، صوابه ما أثبت.
([14]) النجفة، بالتحريك: أرض مستديرة مشرفة.
([15]) تكلم صاحب اللسان في تعدية هذا الفعل مع كونه على (فعل) وهو وزن من أوزان اللزوم، ثم ذكر أن الأزهري قال إن نصراً ليس بحجة.
([16]) مجاوزاً، أي متعدياً. وعبارته هنا مطابقة لعبارة المجمل.
([17]) في الأصل: "المناث"، صوابه في المجمل واللسان. وفي اللسان: "وأرض مئناث وأنيثة: سهلة منبتة خليقة بالنبات ليست بغليظة".
ـ

##### Türkçe

(راء ve حاء ve bunların üçüncülendiği şeyler bâbı)
  (**رحض**)  **الراء** ve **الحاء** ve **الضاد**; bir asıldır, şeyin yıkanmasına delâlet eder. Denir ki: **رحَضْتُ الثَّوبَ**; onu yıkadığın zaman. Dedi ki:
مَهَامِهُ أَشْباهٌ كأنَّ سَرابَها *** مُلاءٌ بأيدي الغاسِلات رحيضُ([1])  Ve yıkanılan yere ([2]) **المِرحاض** denir. Amma hummânın teri, muhakkak ki **الرُّحَضاء** diye adlandırılır; ve o, o kıyastır; sanki o, bedeni **رحضَتِ**; yani onu yıkadı.
  (**رحق**)  **الراء** ve **الحاء** ve **القاف** tek bir kelimedir. Ve o, **الرَّحيق**tir: şarabın adlarından bir addır; ve denir ki o, onun en faziletlisidir.
  (**رحل**)  **الراء** ve **الحاء** ve **اللام** bir asıldır; yolculukta bir gidişe delâlet eder. Denir: **رَحَل** **يَرْحَل** **رِحْلَة**. Ve **جملٌ رحِيل**: **رُِحْلة**([3]) sahibi; yolculuğa güçlü olduğu zaman; ve **الرِّحلة**: göçüp-yola çıkmadır. Amma **الرَّحْل** senin sözünde: “bu, adamın **رَحْلُ**udur”; onun menzili ve barınağı için; o da bundandır; çünkü bu ancak yolculukta, onun sebepleri için söylenir ki, yolculuk ettiğinde onunla beraber olur; onunla ve ona doğru, konaklama sırasında göçer. Bu asıldır; sonra adamın hazarda barınağına da onun **رحْلُ**u denildi. Amma onların, sırtı beyazlayan binek hayvanları için söyledikleri: **أرحَلُ**, o da bundandır; çünkü o, sırtında **رِحالة** bulunan binek hayvanına benzetilir. Ve **الرِّحالة**: eyer. Ve istiârede denir ki: muhakkak falan, falanı hoşlanmadığı şeyle **يَرْحَلُ**([4]). Ve **المُرَحَّل**: Yemen bürdelerinden bir türdür; üzerinde **الرِّحال** sûretleri bulunur. Ve denir: **أرْحَلَت الإبلُ**; zayıflıktan sonra semirdi de **الرِّحْلة**ye güç yetirdi. Ve **الرِّحال**: Hîre’ye nispet edilen yaygılardır. Dedi ki:
  * نَشَرَتْ عليه بُرودَها ورِحالَها([5]) *
  Ve **الرَّاحلة**: develerden binek olan; erkek olsun dişi olsun. Ve denir: falan, falana **رَاحَلَ**; onun **رِحْلة**sinde ona yardım ettiği zaman. Ve onu **رَحَّله**; onu yerinden göçürdüğü zaman. Ve onu **أرْحَلَه**: ona bir **راحِلة** verdi. Ve **رجل مُرْحِل**: çok **رّواحِل** sahibi. Ve onlar, sövmede şöyle derler: “يا ابنَ مُلْقَى أرحُلِ الرُّكْبان”; bununla çirkin bir şeye işaret ederler.
  (**رحم**)  **الراء** ve **الحاء** ve **الميم** bir asıldır; inceliğe ve şefkate ve merhamete delâlet eder. Bundan denir: **رَحِمَه يَرْحَمُه**; ona incelik gösterip ona şefkat ettiği zaman. Ve **الرُّحُْم** ve **المَرْحَمَة** ve **الرَّحَْمة** bir mânâdadır. Ve **الرَّحِم**: akrabalık bağıdır; sonra dişinin **رَحِمُ**i, bundan dolayı **رَحِماً** diye adlandırıldı; çünkü ondan, merhamet edilen ve kendisine incelik gösterilen evlât olur. Ve denir: **شاةٌ رَحُومٌ**([6]); doğumdan sonra rahminden şikâyet ettiği zaman; ve **رَحُمَتْ** **رَحَامَة** olarak, ve **رُحِمَت** **رَحْما**([7]). Ve الأصمعيّ dedi: Ebû عمرو بن العلاء, زهير’in beytini okurdu:
ومَن ضرِيبته التّقوَى ويَعصِمُه *** مِن سيِّئ العَثَرات اللهُ والرُّحُمُ([8])  Dedi ki: Bu harfi ancak bu beyitte işittim. Ve şöyle okurdu: ﴿وَأَقْرَبَ رُحُماً([9])﴾ [el-Kehf 81]; ve sanki Ebû عمرو, **الرُّحُمَ**ın **الرَّحْمة** olduğu görüşüne gitmişti. Ve denir ki: Mekke, **أمَّ رُِحْم**([10]) diye adlandırılırdı.
  (**رحي**)  **الراء** ve **الحاء** ve illetli harf bir asıldır; ve o, dönen **الرَّحَى**dır. Sonra ondan, mânâda ona yaklaşan şeyler dallanır. Bundan: **رَحَى الحرب**; ve o, onun dönüp-dolaşmasıdır. Ve **الرَّحى**: bulutun **رَحَى**sıdır; ve o, onun yuvarlağıdır. Ve **رَحَى القوم**: onların efendisidir. Ve bununla adlandırıldı; çünkü onların dönüp-dolaşması onun üzerinedir. Ve **الرَّحَى**: devenin **سَعْدانة**si([11]); çünkü o yuvarlaktır. Dedi ki:
  * رَحَى حَيزُومِها كرَحَى الطَّحينِ([12]) *
  Halîl dedi: **الرَّحَى** ve **الرَّحيانِ**. Ve * **ثلاثُ أَرْحٍ**([13]). Ve **الأرحاء**: çok olan. Ve **الأَرْحِيَة** sanki cem‘in cem‘idir. Ve **الأرحاء**: azı dişleridir. Bu, benzetme üzerinedir; yani sanki onlar yemeği öğütür. Ve benzetme üzere, çevresine göre yükselmiş yer parçasına, **النَّجَفة** gibi olana da **رَحىً**([14]) denir. Ve dil ehlinden bir topluluk der ki: **رحىً** ve **رحَوَان**. Dediler ki: Arap, yılan için **رحَتِ الحيَّة تَرْحُو** der; döndüğü zaman.
  (**رحب**)  **الراء** ve **الحاء** ve **الباء**; düzenli tek bir asıldır, genişliğe delâlet eder. Bundan: **الرُّحْب**. Ve **مكانٌ رَحْبٌ**. Ve onların duada sözleri: **مَرْحَباً**: genişliğe geldin. Ve **الرُّحْبَى**: göğüste kaburgaların en genişidir. Ve **الرَّحِيب**: çok yiyen; bu, karnının genişliği sebebiyledir. Ve denir: **رَحُبَت الدّارُ** ve **أَرْحَبَت**. Halîl’in kitabında: نصر بنُ سيَّار dedi: “**أَرَحُبَكُمُ الدُّخولُ في طاعة الكِرمانيّ**([15])”; yani: sizi genişletti mi? Dedi ki: Ve o, **فَعُل** üzere, aşan/geçişli ([16]) olarak şâz bir kelimedir. Ve **الرَّحْبة**: kolay, bitkili yer ([17]). Ve atlara denir: “**أَرْحِبِي**” yani genişle.

--------------------------------------------------------ـ
([1]) Beyit, العُدَيل بن الفرخ العجلي’nindir; İbnü’ş-Şecerî’nin Hamâse’sinde 199’da üç beyitten, el-Ağânî (20: 18), el-Kâmil 287, ve İbn Kuteybe’nin eş-Şu‘arâ’sında. Ondan önce:
أخوف بالحجاج حتى كأنما *** يحرك عظم في الفؤاد مهيضودون يد الحجاح من أن تنالني *** بساط لأيدي الناعجات عريض    Asılda: “**بأيدي الغانيات**”; doğrusu, ileri geçen kaynaklardandır.
([2]) Asılda: “**للمفتل**”; doğrusu, el-Mücmel’dedir.
([3]) **الرحلة** zamme ve kesre ile: yürümeye güç.
([4]) el-Mücmel’de ziyade: “**إذا آذاه**”. Lisân’da: “yani onu biner”.
([5]) Beyit, el-A‘şâ’nındır; Dîvân’ında 23 ve Lisân ( **رحل** 295). Sadrı: *ومصاب غادية كأن تجارها*
([6]) Kadın, dişi deve ve keçi için de böyle denir.
([7]) Ve yine böyle: **رحمت رحما**; **كتعبت تعبا** gibi.
([8]) Züheyr Dîvânı 162 ve Lisân ( **رحم** 123).
([9]) Lisân’a bak ( **رحم** 132).
([10]) Lisân, Kâmûs ve Mu‘cemü’l-Büldân’da, onun **الراء**’nın zammesiyle olduğu nassedilmiştir. Lâkin el-Mücmel’de: “**أم رحم وأم رحم**” **الراء**’nın önce kesresiyle, sonra zammesiyle.
([11]) Devenin **سعدانة**si: hörgücü.
([12]) eş-Şemmâh’ındır. Sadrı, Dîvân’ında 92 ve Lisân ( **رحا** )’da: *فنعم المعترى ركدت إليه*
([13]) **الرحى** müennestir. Asılda ve el-Mücmel’de: “**وثلاثة أرح**”; doğrusu, sabit kılınandır.
([14]) **النجفة**, hareke ile: yuvarlak, yüksekçe yer.
([15]) Lisân sahibi, bu fiilin, ( **فعل** ) üzere olduğu hâlde geçişli kılınması hakkında konuştu; sonra ez-Zeherî’nin, نصر’ın hüccet olmadığını söylediğini zikretti.
([16]) **مجاوزاً**; yani geçişli. İbaresi burada, el-Mücmel’in ibaresine mutabıktır.
([17]) Asılda: “**المناث**”; doğrusu, el-Mücmel ve Lisân’dadır. Lisân’da: “Ve **أرض مئناث وأنيثة**: kolay, bitkili; bitkiye elverişli; kaba olmayan.”

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرحم: رحم المرأة، وامرأة رحوم تشتكي رحمها. ومنه استعير الرحم للقرابة؛ لكونهم خارجين من رحم واحدة، يقال: رحم ورحم قال تعالى: ﴿وأقرب رحما﴾ [الكهف/81]، والرحمة رقة تقتضي الإحسان إلى المرحوم، وقد تستعمل تارة في الرقة المجردة، وتارة في الإحسان المجرد عن الرقة، نحو: رحم الله فلانا. وإذا وصف به الباري فليس يراد به إلا الإحسان المجرد دون الرقة، وعلى هذا روي أن الرحمة من الله إنعام وإفضال، ومن الآدميين رقة وتعطف. وعلى هذا قول النبي صلى الله عليه وسلم ذاكرا عن ربه (أنه لما خلق الرحم قال له: أنا الرحمن، وأنت الرحم، شققت اسمك من اسمي، فمن وصلك وصلته، ومن قطعك بتته) (الحديث، عن عبد الرحمن بن عوف قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (قال الله: أنا الله، وأنا الرحمن، خلقت الرحم، وشققت لها من اسمي، فمن وصلها وصلته، ومن قطعها قطعته) أخرجه الترمذي وقال: حديث صحيح، انظر: عارضة الأحوذي 8/10؛ وأخرجه الحاكم 4/157 وصححه، ووافقه الذهبي؛ وأحمد برقم 1680؛ وأبو داود في الزكاة برقم 1694؛ باب صلة الرحم. وانظر: شرح السنة 1/179 - 180) فذلك إشارة إلى ما تقدم، وهو أن الرحمة منطوية على معنيين: الرقة والإحسان، فركز تعالى في طبائع الناس الرقة، وتفرد بالإحسان، فصار كما أن لفظ الرحم من الرحمة، فمعناه الموجود في الناس من المعنى الموجود لله تعالى، فتناسب معناهما تناسب لفظيهما. والرحمن والرحيم، نحو: ندمان ونديم، ولا يطلق الرحمن إلا على الله تعالى من حيث إن معناه لا يصح إلا له، إذ هو الذي وسع كل شيء رحمة، والرحيم يستعمل في غيره وهو الذي كثرت رحمته، قال تعالى: ﴿إن الله غفور رحيم﴾ [البقرة/182]، وقال في صفة النبي صلى الله عليه وسلم: ﴿لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم﴾ [التوبة/128]، وقيل: إن الله تعالى: هو رحمن الدنيا، ورحيم الآخرة، وذلك أن إحسانه في الدنيا يعم
المؤمنين والكافرين، وفي الآخرة يختص بالمؤمنين، وعلى هذا قال: ﴿ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون﴾ [الأعراف/156]، تنبيها أنها في الدنيا عامة للمؤمنين والكافرين، وفي الآخرة مختصة بالمؤمنين.

##### Türkçe

- **الرحم**: kadının rahmi; ve **رحوم** kadın, rahminden şikâyet eder. Ondan **الرحم** akrabalık için ödünç alınmıştır; onların tek bir rahimden çıkmış olmaları sebebiyle; denir: **رحم** ve **رحم**. Yüce Allah dedi: ﴿وأقرب **رحما**﴾ [الكهف/81]. Ve **الرحمة**: merhamet edilene iyilik etmeyi gerektiren bir inceliktir; bazen sırf incelikte, bazen de incelikten soyutlanmış sırf iyilikte kullanılır; şu gibi: **رحم الله فلانا**. Ve onunla **الباري** vasfedildiğinde, ondan ancak incelik olmaksızın sırf iyilik kastedilir. Ve bunun üzerine rivayet olundu ki **الرحمة** Allah’tan bir nimet verme ve lütufta bulunmadır; âdemoğullarından ise bir incelik ve şefkat göstermedir. Ve bunun üzerine Peygamber’in صلى الله عليه وسلم, Rabbinden zikrederek sözü: (O, **الرحم**’i yarattığında ona dedi: Ben **الرحمن**’ım, sen **الرحم**’sin; adını benim adımdan yardım; kim seni birleştirirse onu birleştiririm, kim seni keserse onu keserim) (hadis; **عبد الرحمن بن عوف**’tan: dedi: Resûlullah صلى الله عليه وسلم’i işittim, şöyle diyordu: (Allah dedi: Ben Allah’ım, ben **الرحمن**’ım; **الرحم**’i yarattım ve ona adımın bir kısmını yardım; kim onu birleştirirse onu birleştiririm, kim onu keserse onu keserim) Tirmizî onu çıkardı ve dedi: sahih hadistir; bak: **عارضة الأحوذي** 8/10; ve Hâkim onu 4/157’de çıkardı ve sahih saydı, Zehebî ona muvafakat etti; ve Ahmed 1680 numarayla; ve Ebû Dâvûd zekâtta 1694 numarayla; **باب صلة الرحم**. Ve bak: **شرح السنة** 1/179 - 180) işte bu, geçen şeye bir işarettir; o da şudur ki **الرحمة** iki mânâ üzerine dürülüdür: incelik ve iyilik. Böylece Yüce Allah insanların tabiatlarında inceliği yerleştirdi, iyilikte ise tek kaldı. Böylece, **الرحم** lafzı **الرحمة**’dendir; öyleyse onun mânâsı, insanlarda bulunan mânânın, Yüce Allah’ta bulunan mânâdan olmasıdır; böylece iki mânâları, iki lafızlarının uygunluğu gibi uygun oldu. Ve **الرحمن** ve **الرحيم**, şu gibi: **ندمان** ve **نديم**. Ve **الرحمن** ancak Yüce Allah üzerine ıtlak olunur; mânâsı ancak O’na sahih olduğundan; zira O, her şeyi **رحمة** ile kuşatandır. Ve **الرحيم** başkası hakkında kullanılır; o, **رحمته**’si çok olandır. Yüce Allah dedi: ﴿إن الله غفور **رحيم**﴾ [البقرة/182]. Ve Peygamber صلى الله عليه وسلم’in sıfatında dedi: ﴿لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف **رحيم**﴾ [التوبة/128]. Ve denildi: Yüce Allah: dünyanın **رحمن**’ı, âhiretin **رحيم**’idir. Ve bu, O’nun dünyadaki iyiliğinin müminleri ve kâfirleri kapsaması; âhirette ise müminlere mahsus olmasıdır. Ve bunun üzerine dedi: ﴿ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون﴾ [الأعراف/156]; onun dünyada müminlere ve kâfirlere umumî, âhirette ise müminlere mahsus olduğuna dikkat çekmek için.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ح م
رحِمتُه رحمة ومَرحمة ورُحْمًا. وما أقرب رُحمَ فلان إذا كان ذا مرحمة. ومنزلي في أمّ رُحْم وهي مكة. و"رهبوتٌ خير من رحموتٍ". وهو مرحوم ومرحَّم للمبالغة. وترحّمتُ عليه واسترحمته: استعطفته، وتراحموا: تعاطفوا، والمؤمنون متراحمون.ووقعت النّطفة في الرَّحْمِ ‏"‏ هـو الـذي يصوركـم فـي الأرحـام ‏"‏ وهـي منبـت الولـد ووعـاؤه فـي البطـن‏.‏
ورحمـت المـرأة رحامة ورحمت رحماً ورحمت رحماً إذا اشتكت رحمها بعد الولادة ومـن المجـاز‏:‏ رحمـه اللـه وهـو الرحمـن الرحيـم‏:‏ الواسـع الرحمـة‏.‏
وبينهمـا رحـم ورُحـم‏.‏
قـال الهذلي‏:‏ ولم يك فظًّا قاطعاً لقرابة ولكن وصولاً للقرابـة ذا رحـم ‏"‏ وأقـرب رحماً ‏"‏ وهي علاقة القرابة وسببها‏.‏
وأنشدك بالله والرحم‏.‏
ووصلتك رحم ووصلوا الأرحام وقطعوها‏.‏

##### Türkçe

ر ح م
Onu **رحِمتُه**; **رحمة** ve **مَرحمة** ve **رُحْمًا** (ile) merhamet ettim. Ve “Falanın **رُحمَ**’ı ne kadar yakındır” (denir), eğer **مرحمه** sahibi ise. Ve benim menzilim **أمّ رُحْم**’dadır; o Mekke’dir. Ve “**رهبوتٌ** **رحموتٍ**’dan hayırlıdır.” Ve o, mübalağa için **مرحوم** ve **مرحَّم**’dır. Ve ona **ترحّمتُ** ettim ve onu **استرحمته**: onu acındırarak yumuşattım; ve **تراحموا**: birbirlerine şefkat gösterdiler; ve müminler **متراحمون**’dur. Ve nutfe **الرَّحْمِ**’e düştü: “O, sizi **الأرحـام**’da şekillendirendir”; ve o, çocuğun bittiği yer ve karnın içinde onun kabıdır.

Ve kadın **رحمـت** etti: **رحامة** (ile); ve **رحمت رحماً** ve **رحمت رحماً** (etti), doğumdan sonra rahminden şikâyet ettiğinde. Ve mecazdandır: Allah ona **رحمـه** etti; ve O, **الرحمـن الرحيـم**’dir: rahmeti geniş olandır.

Ve ikisi arasında **رحـم** ve **رُحـم** vardır.

Hüzeli dedi ki:
“Ve kaba, akrabalığı kesen olmadı; fakat akrabalığa ulaştıran, **ذا رحـم** (olan) idi.”
“Ve **أقـرب رحماً**” (denir); ve o, akrabalık ilişkisidir ve onun sebebidir.

Sana Allah ile ve **الرحم** ile yemin ettiririm.

Ve sana bir **رحم** ulaştı; ve **الأرحام**’ı ulaştırdılar ve onu kestiler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّحْمة: الرِّقَّةُ والتَّعَطُّفُ، والمرْحَمَةُ مثله، وقد رَحِمْتُهُ وتَرَحَّمْتُ عليه. وتَراحَمَ القومُ: رَحِمَ بعضهم بعضاً. والرَّحْمَةُ: المغفرة؛ وقوله تعالى في وصف القرآن: هُدىً ورَحْمةً لقوم يؤمنون؛ أَي فَصَّلْناه هادياً
وذا رَحْمَةٍ؛ وقوله تعالى: ورَحْمةٌ للذين آمنوا منكم؛ أَي هو رَحْمةٌ لأَنه كان سبب إِيمانهم، رَحِمَهُ رُحْماً ورُحُماً ورَحْمةً ورَحَمَةً؛ حكى الأَخيرة سيبويه، ومَرحَمَةً. وقال الله عز وجل: وتَواصَوْا بالصَّبْر وتواصَوْا بالمَرحَمَةِ؛ أَي أَوصى بعضُهم بعضاً بِرَحْمَة الضعيف والتَّعَطُّف عليه. وتَرَحَّمْتُ عليه أَي قلت رَحْمَةُ الله عليه. وقوله تعالى: إِن رَحْمَتَ الله قريب من المحسنين؛ فإِنما ذَكَّرَ على النَّسَبِ وكأَنه اكتفى بذكر الرَّحْمَةِ عن الهاء، وقيل: إِنما ذلك لأَنه تأْنيث غير حقيقي، والاسم الرُّحْمى؛ قال الأَزهري: التاء في قوله إِن رَحْمَتَ أَصلها هاء وإِن كُتِبَتْ تاء. الأَزهري: قال عكرمة في قوله ابْتِغاء رَحْمةٍ من ربك تَرْجُوها: أَي رِزْقٍ، ولئِنْ أَذَقْناه رَحْمَةً ثم نزعناها منه: أَي رِزقاً، وما أَرسلناك إِلا رَحْمةً: أَي عَطْفاً وصُنعاً، وإِذا أَذَقْنا الناسَ رَحْمةً من بعد ضَرَّاءَ: أَي حَياً وخِصْباً بعد مَجاعَةٍ، وأَراد بالناس الكافرين.
والرَّحَمُوتُ: من الرحمة. وفي المثل: رَهَبُوتٌ خير من رَحَمُوتٍ أَي لأَنْ تُرْهَبَ
خير من أَن تُرْحَمَ، لم يستعمل على هذه الصيغة إِلا مُزَوَّجاً. وتَرَحَّم عليه: دعا له بالرَّحْمَةِ. واسْتَرْحَمه: سأَله الرَّحْمةَ، ورجل مَرْحومٌ ومُرَحَّمٌ
شدّد للمبالغة. وقوله تعالى: وأَدْخلناه في رَحْمتنا؛ قال ابن جني: هذا مجاز وفيه من الأَوصاف ثلاثة: السَّعَةُ والتشبيه والتوكيد، أَما السَّعَةُ فلأَنه كأَنه زاد في أَسماء الجهات والمحالّ اسم هو الرَّحْمةُ، وأَما التشبيه فلأنه شَبَّه الرَّحْمةَ وإِن لم يصح الدخول فيها بما يجوز الدخول فيه فلذلك وضعها موضعه، وأَما التوكيد فلأَنه أَخبر عن العَرَضِ بما يخبر به عن الجَوْهر، وهذا تَغالٍ بالعَرَضِ وتفخيم منه إِذا صُيِّرَ إِلى حَيّز ما يشاهَدُ ويُلْمَسُ ويعاين، أَلا ترى إِلى قول بعضهم في الترغيب في الجميل: ولو رأَيتم المعروف رجلاً لرأَيتموه حسناً جميلاً؟ كقول الشاعر:
ولم أَرَ كالمَعْرُوفِ، أَمّا مَذاقُهُ
فحُلْوٌ، وأَما وَجْهه فجميل
فجعل له مذاقاً وجَوْهَراً، وهذا إِنما يكون في الجواهر، وإِنما يُرَغِّبُ فيه وينبه عليه ويُعَظِّمُ من قدره بأَن يُصَوِّرَهُ في النفس على أَشرف أَحواله وأَنْوَه صفاته، وذلك بأَن يتخير شخصاً مجسَّماً لا عَرَضاً متوهَّماً. وقوله تعالى: والله يَخْتَصُّ برَحْمته من يشاء؛ معناه يَخْتَصُّ بنُبُوَّتِهِ من يشاء ممن أَخْبَرَ عز وجل أَنه مُصْطفىً مختارٌ.والله الرَّحْمَنُ الرحيم: بنيت الصفة الأُولى على فَعْلانَ لأَن معناه الكثرة، وذلك لأَن رحمته وسِعَتْ كل شيء وهو أَرْحَمُ الراحمين، فأَما الرَّحِيمُ
فإِنما ذكر بعد الرَّحْمن لأَن الرَّحْمن مقصور على الله عز وجل،. والرحيم قد يكون لغيره؛ قال الفارسي: إِنما قيل بسم الله الرَّحْمن الرحيم فجيء بالرحيم بعد استغراق الرَّحْمنِ معنى الرحْمَة لتخصيص المؤمنين به في قوله تعالى: وكان بالمؤمنين رَحِيماً، كما قال: اقْرَأْ باسم ربك الذي خَلَقَ، ثم قال: خَلَقَ الإِنسان من عَلَقٍ؛ فخصَّ بعد أَن عَمَّ لما في الإِنسان من وجوه الصِّناعة ووجوه الحكمةِ، ونحوُه كثير؛ قال الزجاج: الرَّحْمنُ اسم من أَسماء الله عز وجل مذكور في الكتب الأُوَل، ولم يكونوا يعرفونه من أَسماء الله؛ قال أَبو الحسن: أَراه يعني أَصحاب الكتب الأُوَلِ، ومعناه عند أَهل اللغة ذو الرحْمةِ
التي لا غاية بعدها في الرَّحْمةِ، لأَن فَعْلان بناء من أَبنية المبالغة، ورَحِيمٌ فَعِيلٌ بمعنى فاعلٍ كما قالوا سَمِيعٌ بمعنى سامِع وقديرٌ بمعنى قادر، وكذلك رجل رَحُومٌ وامرأَة رَحُومٌ؛ قال الأَزهري ولا يجوز أَن يقال رَحْمن إِلاَّ الله عز وجل، وفَعَلان من أَبنية ما يُبالَعُ في وصفه، فالرَّحْمن الذي وسعت رحمته كل شيء، فلا يجوز أَن يقال رَحْمن لغير الله؛ وحكى الأَزهري عن أبي العباس في قوله الرَّحْمن الرَّحيم: جمع بينهما لأَن الرَّحْمن عِبْرانيّ والرَّحيم عَرَبيّ؛ وأَنشد لجرير: لن تُدْرِكوا المَجْد أَو تَشْرُوا عَباءَكُمُ
بالخَزِّ، أَو تَجْعَلُوا اليَنْبُوتَ ضَمْرانا
أَو تَتْركون إِلى القَسَّيْنِ هِجْرَتَكُمْ،
ومَسْحَكُمْ صُلْبَهُمْ رَحْمانَ قُرْبانا؟
وقال ابن عباس: هما اسمان رقيقان أَحدهما أَرق من الآخر، فالرَّحْمن الرقيق والرَّحيمُ العاطف على خلقه بالرزق؛ وقال الحسن؛ الرّحْمن اسم ممتنع لا يُسَمّى غيرُ
الله به، وقد يقال رجل رَحيم. الجوهري: الرَّحْمن والرَّحيم اسمان مشتقان من الرَّحْمة، ونظيرهما في اللة نَديمٌ ونَدْمان، وهما بمعنى، ويجوز تكرير الاسمين إِذا اختلف اشتقاقهما على جهة التوكيد كما يقال فلان جادٌّ مُجِدٌّ، إِلا أَن الرحمن اسم مختص لله تعالى لا يجوز أَن يُسَمّى به غيره ولا يوصف، أَلا ترى أَنه قال: قل ادْعُوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَنَ؟ فعادل به الاسم الذي لا يَشْرَكُهُ
فيه غيره، وهما من أَبنية المبالغة، ورَحمن أَبلغ من رَحِيمٌ، والرَّحيم يوصف به غير الله تعالى فيقال رجل رَحِيمٌ، ولا يقال رَحْمن. وكان مُسَيْلِمَةُ الكذاب يقال له رَحْمان اليَمامة، والرَّحيمُ قد يكون بمعنى المَرْحوم؛ قال عَمَلَّسُ بن عقيلٍ:
فأَما إِذا عَضَّتْ بك الحَرْبُ عَضَّةً،
فإِنك معطوف عليك رَحِيم
والرَّحْمَةُ في بني آدم عند العرب: رِقَّةُ القلب وعطفه. ورَحْمَةُ الله: عَطْفُه وإِحسانه ورزقه. والرُّحْمُ، بالضم: الرحمة. وما أَقرب رُحْم فلان إِذا كان ذا مَرْحَمةٍ وبِرٍّ أَي ما أَرْحَمَهُ وأَبَرَّهُ. وفي التنزيل: وأَقَربَ رُحْماً، وقرئت: رُحُماً؛ الأَزهري: يقول أَبرَّ بالوالدين من القتيل الذي قتله الخَضِرُ، وكان الأَبوان مسلمين والابن كافراً فولو لهما بعدُ بنت فولدت نبيّاً؛ وأَنشد الليث:
أَحْنَى وأَرْحَمُ من أُمٍّ بواحِدِها
رُحْماً، وأَشْجَعُ من ذي لِبْدَةٍ ضارِي
وقال أَبو إِسحق في قوله: وأَقربَ رُحْماً؛ أَي أَقرب عطفاً وأَمَسَّ بالقرابة. والرُّحْمُ والرُّحُمُ في اللغة: العطف والرَّحْمةُ؛ وأَنشد: فَلا، ومُنَزِّلِ الفُرْقا
ن، مالَكَ عِندَها ظُلْمُ
وكيف بظُلْمِ جارِيةٍ،
ومنها اللينُ والرُّحْمُ؟
وقال العجاج:
ولم تُعَوَّجْ رُحْمُ مَنْ تَعَوَّجا
وقال رؤبة:
يا مُنْزِلَ الرُّحْمِ على إِدْرِيس
وقرأَ أَبو عمرو بن العلاء: وأَقْرَبَ
رُحُماً، وبالتثقيل، واحتج بقول زهير يمدح هَرِمَ بن سِنانٍ: ومن ضَرِيبتِه التَّقْوى ويَعْصِمُهُ،
من سَيِّء العَثَراتِ، اللهُ والرُّحُمُ
(* في ديوان زهير: الرِّحِم أي صلة القرابة بدل الرحُم).
وهو مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ.
وأُمُّ رُحْمٍ وأُمّ الرُّحْمِ: مكة. وفي حديث مكة: هي أُمُّ رُحْمٍ أَي أَصل الرَّحْمَةِ. والمَرْحُومةُ: من أَسماء مدينة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يذهبون بذلك إِلى مؤمني أَهلها. وسَمَّى الله الغَيْث رَحْمةً لأَنه برحمته ينزل من السماء. وقوله تعالى حكاية عن ذي القَرْنَيْنِ: هذا رَحْمَةٌ من ربي؛ أَراد هذا التمكين الذي قال ما مَكَّنِّي فيه ربي خير، أَراد وهذا التمكين الذي آتاني الله حتى أَحكمْتُ السَّدَّ رَحْمَة من ربي.
والرَّحِمُ: رَحِيمُ الأُنثى، وهي مؤنثة؛ قال ابن بري: شاهد تأْنيث الرَّحِم قولهم رَحِمٌ مَعْقومَةٌ، وقولُ ابن الرِّقاع:
حَرْف تَشَذَّرَ عن رَيَّانَ مُنْغَمِسٍ،
مُسْتَحْقَبٍ رَزَأَتْهُ رِحْمُها الجَمَلا
ابن سيده: الرَّحِمُ والرِّحْمُ بيت مَنْبِتِ
الولد ووعاؤه في البطن؛ قال عَبيد:
أَعاقِرٌ كذات رِحْمٍ،
أَم غانِمٌ كمَنْ يخيب؟
قال: كان ينبغي أَن يُعادِلَ بقوله ذات رِحْمٍ نقيضتها فيقول أَغَيْرُ ذات رِحْمٍ كذات رِحْمٍ، قال: وهكذا أَراد لا مَحالة ولكنه جاء بالبيت على المسأَلة، وذلك أَنها لما لم تكن العاقر وَلُوداً صارت، وإن كانت ذاتِ رِحْمٍ، كأَنها لا رِحْم لها فكأَنه قال: أَغيرُِ ذات رِحْمٍ كذات رِحْمٍ، والجمع أَرْحامٌ، لا يكسّر على غير ذلك. وامرأَة رَحُومٌ إِذا اشتكت بعد الولادة رَحِمَها، ولم يقيده في المحكم بالولادة. ابن الأَعرابي: الرَّحَمُ خروج الرَّحِمِ من علة؛ والجمع رُحُمٌ
(* قوله «والجمع رحم» أي جمع
الرحوم وقد صرح به شارح القاموس وغيره)، وقد رَحِمَتْ رَحَماً ورُحِمتْ رَحْماً، وكذلك العَنْزُ، وكل ذات رَحِمٍ تُرْحَمُ، وناقة رَحُومٌ كذلك؛ وقال اللحياني: هي التي تشتكي رَحِمَها بعد الولادة فتموت، وقد رَحُمَتْ رَحامةٌ ورَحِمَتْ رَحَماً، وهي رَحِمَةٌ، وقيل: هو داء يأْخذها في رَحِمِها فلا تقبل اللِّقاح؛ وقال اللحياني: الرُّحامُ أَن تلد الشاة ثم لا يسقط سَلاها. وشاة راحِمٌ: وارمةُ الرَّحِمِ، وعنز راحِمٌ. ويقال: أَعْيَا من يدٍ في رَحِمٍ، يعني الصبيَّ؛ قال ابن سيده: هذا تفسير ثعلب. والرَّحِمُ: أَسبابُ القرابة، وأَصلُها الرَّحِمُ التي هي مَنْبِتُ الولد، وهي الرِّحْمُ. الجوهري: الرَّحِمُ القرابة، والرِّحْمُ، بالكسر، مثلُه؛ قال الأَعشى:
إِمَّا لِطالِبِ نِعْمة يَمَّمْتَها،
ووِصالَ رِحْمٍ قد بَرَدْتَ بِلالَها
قال ابن بري: ومثله لقَيْل بن عمرو بن الهُجَيْم:
وذي نَسَب ناءٍ بعيد وَصَلتُه،
وذي رَحِمٍ بَلَّلتُها بِبِلاها
قال: وبهذا البيت سمي بُلَيْلاً؛ وأَنشد ابن سيده:
خُذُوا حِذرَكُم، يا آلَ عِكرِمَ، واذكروا
أَواصِرَنا، والرِّحْمُ بالغَيْب تُذكَرُ
وذهب سيبويه إِلى أَن هذا مطرد في كلِّ ما كان ثانِيه من حروف الحَلْقِ، بَكْرِيَّةٌ، والجمع منهما أَرْحامٌ. وفي الحديث: من مَلَكَ ذا رَحِمٍ مَحْرَمٍ فهو حُرٌّ؛ قال ابن الأَثير: ذَوو الرَّحِمِ
هم الأَقارب، ويقع على كل من يجمع بينك وبينه نسَب، ويطلق في الفرائض على الأَقارب من جهة النساء، يقال: ذُو رَحِمٍ مَحْرَم ومُحَرَّم ، وهو مَن لا يَحِلّ نكاحه كالأُم والبنت والأُخت والعمة والخالة، والذي ذهب إِليه أَكثر العلماء من الصحابة والتابعين وأَبو خنيفة وأَصحابُه وأَحمدُ أَن مَنْ مَلك ذا رَحِمٍ مَحْرَمٍ عَتَقَ عليه، ذكراً كان أَو أُنثى، قال: وذهب الشافعي وغيره من الأئمة والصحابة والتابعين إِلى أَنه يَعْتِقُ عليه الأَولادُ والآباءُ والأُمهاتُ ولا يَعْتِقُ عليه غيرُهم من ذوي قرابته، وذهب مالك إِلى أَنه يَعْتِقُ عليه الولد والوالدان والإِخْوة ولا يَعْتِقُ غيرُهم. وفي الحديث: ثلاث يَنْقُصُ بهنّ العبدُ في الدنيا ويُدْرِكُ بهنّ في الآخرة ما هو أَعظم من ذلك: الرُّحْمُ والحَياءُ وعِيُّ اللسان؛ الرُّحْمُ، بالضم: الرَّحْمَةُ، يقال: رَحِمَ رُحْماً، ويريد بالنقصان ما يَنال المرءُ بقسوة القلب ووَقاحَة الوَجْه وبَسْطة اللسان التي هي أَضداد تلك الخصال من الزيادة في الدنيا. وقالوا: جزاك اللهُ خيراً والرَّحِمُ والرَّحِمَ، بالرفع والنصب، وجزاك الله شرّاً والقطيعَة، بالنصب لا غير. وفي الحديث: إِن الرَّحِمَ شِجْنَةٌ مُعلقة بالعرش تقول: اللهم صِلْ مَنْ وَصَلَني واقْطَعْ من قَطَعني. الأَزهري: الرَّحِمُ القَرابة تَجمَع بَني أَب. وبينهما رَحِمٌ أَي قرابة قريبة. وقوله عز وجل: واتقوا الله الذي تَساءَلون به والأَرْحام؛ من نَصب أَراد واتقوا الأَرحامَ أَن تقطعوها، ومَنْ خَفَض أَراد تَساءَلون به وبالأَرْحام، وهو قولك: نَشَدْتُكَ بالله وبالرَّحِمِ. ورَحِمَ السِّقاءُ رَحَماً، فهو رَحِمٌ: ضَيَّعه أهلُه بعد عينَتِهِ فلم يَدْهُنُوه حتى فسد فلم يَلزم الماء.والرَّحُوم: الناقةُ التي تشتكي رَحِمَها بعد النِّتاج، وقد رَحُمَتْ، بالضم، رَحامَةً ورَحِمَتْ، بالكسر، رَحَماً.
ومَرْحُوم ورُحَيْم: اسمان.

##### Türkçe

**الرَّحْمة**: incelik (yufka yüreklilik) ve şefkat; **المرْحَمَةُ** da onun gibidir. Ve “onu esirgedim” ve “ona merhamet ettim” dersin. Ve **تَراحَمَ القومُ**: onların bazısı bazısına merhamet etti.

Ve **الرَّحْمَةُ**: bağışlama; ve Yüce Allah’ın Kur’ân’ın vasfında sözü: “bir kavim için hidayet ve rahmet olarak ki iman ederler”; yani onu hidayet edici ve rahmet sahibi olarak ayrıntıladık. Ve Yüce Allah’ın sözü: “ve sizden iman edenler için bir rahmet”; yani o rahmettir; çünkü onların imanının sebebi idi. “Ona merhamet etti” **رُحْماً** ve **رُحُماً** ve **رَحْمةً** ve **رَحَمَةً**; sonuncusunu Sîbeveyh nakletti; ve **مَرحَمَةً**. Ve Aziz ve Celil Allah dedi: “ve sabrı tavsiye ettiler ve merhameti tavsiye ettiler”; yani onların bazısı bazısına zayıfa merhameti ve ona şefkati tavsiye etti. Ve “ona merhamet ettim” yani “Allah’ın rahmeti onun üzerine olsun” dedim. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Şüphesiz Allah’ın rahmeti muhsinlere yakındır”; o halde ancak nesebe göre müzekker kıldı; sanki **الرَّحْمَةِ**’yi anmakla **الهاء**’dan (zamirden) yetinmiş gibidir. Ve denildi ki: ancak bu, hakikî olmayan bir müennes oluşundandır; isim **الرُّحْمى**’dır. Ezherî dedi: “**إِن رَحْمَتَ**” sözündeki **التاء**’nın aslı **هاء**’dır, her ne kadar **تاء** olarak yazılmış olsa da. Ezherî: İkrime, “**ابْتِغاء رَحْمةٍ من ربك تَرْجُوها**” sözünde dedi ki: yani rızık; ve “**ولئِنْ أَذَقْناه رَحْمَةً ثم نزعناها منه**”: yani rızık; ve “**وما أَرسلناك إِلا رَحْمةً**”: yani şefkat ve iyilik; ve “**وإِذا أَذَقْنا الناسَ رَحْمةً من بعد ضَرَّاءَ**”: yani kıtlıktan sonra hayat ve bolluk; ve **الناس** ile kâfirleri kastetti.

Ve **الرَّحَمُوتُ**: rahmetten (türetilmiş). Ve meselde: **رَهَبُوتٌ** **خير من رَحَمُوتٍ** yani korkutulman, merhamet olunmandan daha hayırlıdır; bu kalıp üzere ancak çiftlenmiş olarak kullanıldı.

Ve “ona merhamet etti” (**تَرَحَّم عليه**): ona rahmetle dua etti. Ve “ondan merhamet istedi” (**اسْتَرْحَمه**): ondan rahmeti istedi. Ve **مَرْحومٌ** ve **مُرَحَّمٌ** adam; mübalağa için şeddelendi. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**وأَدْخلناه في رَحْمتنا**”; İbn Cinnî dedi: bu mecazdır ve onda vasıflardan üçü vardır: genişlik, benzetme ve pekiştirme. Genişlik ise, çünkü sanki yönler ve mekânlar isimlerine, **الرَّحْمةُ** olan bir isim eklemiş gibidir. Benzetme ise, çünkü **الرَّحْمةَ**’yi—içine girmenin sahih olmamasına rağmen—içine girilmesi caiz olana benzetti; bu yüzden onu onun yerine koydu. Pekiştirme ise, çünkü araz hakkında cevher hakkında haber verildiği gibi haber verdi; bu, arazda bir aşırılık ve onu büyütmedir; zira görülen, dokunulan ve gözlemlenen bir hayyize dönüştürüldüğünde. Güzel olana teşvikte bazılarının sözüne bakmaz mısın: “Eğer iyiliği bir adam olarak görseydiniz, onu güzel ve hoş görürdünüz?” Şairin sözü gibi:

ولم أَرَ كالمَعْرُوفِ، أَمّا مَذاقُهُ
فحُلْوٌ، وأَما وَجْهه فجميل

Ona bir tat ve bir cevher kıldı; bu ise ancak cevherlerde olur. Ancak onu arzulandırır, ona dikkat çeker ve değerini büyütür: onu nefiste en şerefli hâlleri ve en yüce sıfatları üzere tasvir etmekle; bu da, vehmedilmiş bir araz değil, cisimleşmiş bir şahıs seçmekledir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**والله يَخْتَصُّ برَحْمته من يشاء**”; manası: Aziz ve Celil’in seçilmiş, tercih edilmiş olduğunu haber verdiği kimselerden dilediğini nübüvvetiyle tahsis eder. Ve “Allah **الرَّحْمَنُ** **الرحيم**’dir”: birinci sıfat **فَعْلانَ** üzere bina edildi; çünkü manası çokluktur; bu da, çünkü onun rahmeti her şeyi kuşatmıştır ve O, merhametlilerin en merhametlisidir. **الرَّحِيمُ** ise ancak **الرَّحْمن**’dan sonra zikredildi; çünkü **الرَّحْمن** Aziz ve Celil Allah’a mahsustur; **الرحيم** ise başkası için de olabilir. Fârisî dedi: ancak “**بسم الله الرَّحْمن الرحيم**” denildi; **الرَّحْمنِ** rahmet manasını kuşatmasından sonra **الرحيم** getirildi; Yüce Allah’ın sözüyle müminleri onunla tahsis etmek için: “**وكان بالمؤمنين رَحِيماً**”; nitekim dedi: “**اقْرَأْ باسم ربك الذي خَلَقَ**”, sonra dedi: “**خَلَقَ الإِنسان من عَلَقٍ**”; insanda sanatın yönleri ve hikmetin yönleri bulunduğundan, genelledikten sonra tahsis etti; bunun benzeri çoktur. Zecâc dedi: **الرَّحْمنُ** Aziz ve Celil Allah’ın isimlerinden bir isimdir; önceki kitaplarda zikredilmiştir; onu Allah’ın isimlerinden bilmezlerdi. Ebü’l-Hasen dedi: zannederim önceki kitapların sahiplerini kastediyor. Ve manası, dil ehli yanında: rahmette kendisinden sonra bir nihayet olmayan rahmet sahibi; çünkü **فَعْلان** mübalağa binalarındandır. Ve **رَحِيمٌ** **فَعِيلٌ**’dir, **فاعل** manasında; “**سَمِيعٌ**”i “**سامِع**” manasında ve “**قديرٌ**”i “**قادر**” manasında söyledikleri gibi. Ve aynı şekilde **رَحُومٌ** adam ve **رَحُومٌ** kadın. Ezherî dedi: Aziz ve Celil Allah’tan başkası için **رَحْمن** denmesi caiz değildir. Ve **فَعَلان** mübalağa edilen şeyin binalarındandır; **الرَّحْمن** rahmeti her şeyi kuşatan kimsedir; bu yüzden Allah’tan başkası için **رَحْمن** denmesi caiz değildir. Ezherî, Ebü’l-Abbâs’tan “**الرَّحْمن الرَّحيم**” sözünde nakletti: ikisini birleştirdi; çünkü **الرَّحْمن** İbrânî, **الرَّحيم** Arabîdir. Cerîr’den şu beyit okundu:

لن تُدْرِكوا المَجْد أَو تَشْرُوا عَباءَكُمُ
بالخَزِّ، أَو تَجْعَلُوا اليَنْبُوتَ ضَمْرانا
أَو تَتْركون إِلى القَسَّيْنِ هِجْرَتَكُمْ،
ومَسْحَكُمْ صُلْبَهُمْ رَحْمانَ قُرْبانا؟

İbn Abbâs dedi: ikisi de ince (latif) iki isimdir; birisi ötekinden daha incedir; **الرَّحْمن** ince olan, **الرَّحيمُ** ise rızıkla yaratıklarına şefkat edendir. Hasan dedi: **الرّحْمن** engellenmiş bir isimdir; Allah’tan başkası onunla adlandırılmaz; fakat “**رَحيم** adam” denebilir. Cevherî: **الرَّحْمن** ve **الرَّحيم** **الرَّحْمة**’den türemiş iki isimdir; dilde onların benzeri **نَديمٌ** ve **نَدْمان**’dır; ikisi de aynı manadadır. Türetimleri farklı olduğunda pekiştirme yönüyle iki ismin tekrarı caizdir; “falanca **جادٌّ مُجِدٌّ**” denildiği gibi. Ancak **الرحمن** Yüce Allah’a mahsus bir isimdir; onunla başkası adlandırılamaz ve onunla vasfedilemez. Görmez misin ki dedi: “**قل ادْعُوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَنَ**”; onunla, başkasının ortak olmadığı ismi denk tuttu. İkisi de mübalağa binalarındandır; **رَحمن** **رَحِيمٌ**’den daha beliğdir. **الرَّحيم** ile Yüce Allah’tan başkası vasfedilir; “**رَحِيمٌ** adam” denir; **رَحْمن** denmez. Müseylime el-Kezzâb’a **رَحْمان اليَمامة** denirdi. **الرَّحيمُ** bazen **المَرْحوم** manasında olabilir; Amallâs b. Akîl’in sözü:

فأَما إِذا عَضَّتْ بك الحَرْبُ عَضَّةً،
فإِنك معطوف عليك رَحِيم

Ve **الرَّحْمَةُ** Araplar yanında Âdemoğullarında: kalbin inceliği ve onun şefkatidir. Ve Allah’ın **رَحْمَةُ**’si: onun şefkati, ihsanı ve rızkıdır. Ve **الرُّحْمُ**—zamm ile—rahmettir. “Falancanın **رُحْم**’u ne yakındır” denir; **مَرْحَمةٍ** ve iyilik sahibi olduğunda; yani “onu ne merhametli ve ne iyi!” Ve tenzilde: “**وأَقَربَ رُحْماً**”; ve “**رُحُماً**” diye de okunmuştur. Ezherî: Hızır’ın öldürdüğü öldürülenden anne-babaya daha çok iyilik eden demektir; anne-baba Müslüman, oğul kâfir idi; sonra onlara bir kız verildi, o da bir peygamber doğurdu. Leys şu beyti okudu:

أَحْنَى وأَرْحَمُ من أُمٍّ بواحِدِها
رُحْماً، وأَشْجَعُ من ذي لِبْدَةٍ ضارِي

Ebû İshâk “**وأَقربَ رُحْماً**” sözünde dedi ki: yani şefkate daha yakın ve akrabalığa daha dokunan. Ve **الرُّحْمُ** ve **الرُّحُمُ** dilde: şefkat ve rahmettir. Şu beyit okundu:

فَلا، ومُنَزِّلِ الفُرْقا
ن، مالَكَ عِندَها ظُلْمُ
وكيف بظُلْمِ جارِيةٍ،
ومنها اللينُ والرُّحْمُ؟

Accâc dedi:

ولم تُعَوَّجْ رُحْمُ مَنْ تَعَوَّجا

Rü’be dedi:

يا مُنْزِلَ الرُّحْمِ على إِدْرِيس

Ebû Amr b. el-Alâ “**وأَقْرَبَ رُحُماً**” diye, teşdîd ile okudu; ve Züheyr’in Herim b. Sinân’ı övdüğü sözüyle delil getirdi:

ومن ضَرِيبتِه التَّقْوى ويَعْصِمُهُ،
من سَيِّء العَثَراتِ، اللهُ والرُّحُمُ

(* Züheyr divanında: **الرِّحِم** yani rahum yerine akrabalık bağı).
Ve bu, **عُسْرٍ** ve **عُسُرٍ** gibidir.

Ve **أُمُّ رُحْمٍ** ve **أُمّ الرُّحْمِ**: Mekke. Mekke hadîsinde: “o **أُمُّ رُحْمٍ**’dür” yani rahmetin aslıdır. Ve **المَرْحُومةُ**: Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, şehrinin isimlerindendir; bununla onun ehlinin müminlerine giderler. Allah **الغَيْث**’i **رَحْمةً** diye adlandırdı; çünkü onun rahmetiyle gökten iner. Ve Yüce Allah’ın, Zülkarneyn’den hikâye olarak sözü: “**هذا رَحْمَةٌ من ربي**”; “Rabbimin beni içinde güçlendirdiği şey daha hayırlıdır” dediği temkini kastetti; yani Allah’ın bana verdiği bu temkin—ta ki seddi sağlam yaptım—Rabbimden bir rahmettir.

Ve **الرَّحِمُ**: dişinin rahmi; ve o müennestir. İbn Berî dedi: **الرَّحِم**’in te’nîsine şahit, onların “**رَحِمٌ مَعْقومَةٌ**” sözleri ve İbnü’r-Rikkâ‘ın sözü:

حَرْف تَشَذَّرَ عن رَيَّانَ مُنْغَمِسٍ،
مُسْتَحْقَبٍ رَزَأَتْهُ رِحْمُها الجَمَلا

İbn Sîde: **الرَّحِمُ** ve **الرِّحْمُ** çocuğun bittiği ev ve onun karındaki kabıdır. Ubeyd dedi:

أَعاقِرٌ كذات رِحْمٍ،
أَم غانِمٌ كمَنْ يخيب؟

Dedi ki: “**ذات رِحْمٍ**” sözüyle karşıtını denkleştirmesi gerekirdi; “**أَغَيْرُ ذات رِحْمٍ كذات رِحْمٍ**” demesi gibi. Dedi ki: mutlaka böyle kastetti; fakat beyti mesele üzere getirdi. Bu da, çünkü kısır olan doğurgan olmayınca, **ذاتِ رِحْمٍ** olsa da, sanki **رِحْم**’i yokmuş gibi oldu; sanki dedi ki: “**أَغيرُ ذات رِحْمٍ كذات رِحْمٍ**”. Çoğulu **أَرْحامٌ**’dır; bunun dışında kırık çoğul yapılmaz. Ve kadın **رَحُومٌ**: doğumdan sonra rahminden şikâyet ettiğinde; **المحكم**’de onu doğumla kayıtlamadı. İbnü’l-A‘râbî: **الرَّحَمُ** bir hastalıktan **الرَّحِم**’in çıkmasıdır; çoğulu **رُحُمٌ**’dur. Ve “o, **رَحَماً** rahim oldu” ve “**رَحْماً** rahim olundu”; keçi de böyledir. Ve her rahim sahibi merhamet olunur; ve deve **رَحُومٌ** da böyledir. Lihyânî dedi: o, doğumdan sonra rahminden şikâyet eden, sonra ölen (dişi)dir. Ve “**رَحامَةٌ** rahum oldu” ve “**رَحَماً** rahim oldu”; ve o **رَحِمَةٌ**’dir. Ve denildi ki: rahminde onu tutan bir hastalıktır; bu yüzden döl kabul etmez. Lihyânî dedi: **الرُّحامُ** koyunun doğurması, sonra eşinin (plasentasının) düşmemesidir. Ve **راحِمٌ** koyun: rahmi şişmiş olan; ve **راحِمٌ** keçi. Ve denir: “**أَعْيَا من يدٍ في رَحِمٍ**”, yani çocuk; İbn Sîde dedi: bu, Sa‘leb’in tefsiridir.

Ve **الرَّحِمُ**: akrabalık sebepleri; aslı, çocuğun bittiği **الرَّحِمُ**’dir; o da **الرِّحْمُ**’dür. Cevherî: **الرَّحِمُ** akrabalıktır; **الرِّحْمُ**—kesr ile—onun gibidir. A‘şâ dedi:

إِمَّا لِطالِبِ نِعْمة يَمَّمْتَها،
ووِصالَ رِحْمٍ قد بَرَدْتَ بِلالَها

İbn Berî dedi: bunun benzeri, el-Huceym’den Amr b. el-Huceym’in oğlu Kayl’in sözü:

وذي نَسَب ناءٍ بعيد وَصَلتُه،
وذي رَحِمٍ بَلَّلتُها بِبِلاها

Dedi ki: bu beyitle **بُلَيْلاً** diye adlandırıldı. İbn Sîde şu beyti okudu:

خُذُوا حِذرَكُم، يا آلَ عِكرِمَ، واذكروا
أَواصِرَنا، والرِّحْمُ بالغَيْب تُذكَرُ

Sîbeveyh, bunun, ikincisi boğaz harflerinden olan her şeyde düzenli olduğuna gitti: **بَكْرِيَّةٌ**; ikisinin de çoğulu **أَرْحامٌ**’dır. Hadîste: “Kim **ذَا رَحِمٍ مَحْرَمٍ**’i mülk edinirse o hürdür.” İbnü’l-Esîr dedi: **ذَوو الرَّحِمِ** akrabalardır; seninle onun arasında nesep toplayan her kimseye vaki olur. Ferâizde kadınlar cihetinden akrabalara da إطلاق olunur. Denir: **ذُو رَحِمٍ مَحْرَم** ve **مُحَرَّم**; o, nikâhı helâl olmayan kimsedir; anne, kız, kız kardeş, hala, teyze gibi. Sahâbe ve tâbiînden âlimlerin çoğunun, Ebû Hanîfe’nin ve ashabının ve Ahmed’in gittiği: kim **ذَا رَحِمٍ مَحْرَمٍ**’i mülk edinirse, ona karşı azad olur; erkek olsun kadın olsun. Dedi ki: Şâfiî ve diğer imamlardan, sahâbe ve tâbiînden bir topluluk, ona karşı yalnız evlatlar, babalar ve anneler azad olur; akrabalığından başkaları ona karşı azad olmaz, görüşüne gitti. Mâlik, ona karşı evlat, anne-baba ve kardeşler azad olur; başkaları azad olmaz, görüşüne gitti. Hadîste: “Üç şey vardır ki onlarla kul dünyada eksilir; onlarla âhirette bundan daha büyük olana erişir: **الرُّحْمُ** ve hayâ ve dilin tutukluğu.” **الرُّحْمُ**—zamm ile—rahmettir. “**رَحِمَ رُحْماً**” denir. Eksilme ile, kalbin katılığı, yüzün arsızlığı ve dilin uzamasıyla kişiye erişen şeyi kasteder; bunlar o hasletlerin zıtlarıdır; dünyada artış (fazlalık) olan şeylerdir. Ve dediler ki: “Allah sana hayır versin” ve “**الرَّحِمُ**” ve “**الرَّحِمَ**”; ref‘ ve nasb ile. Ve “Allah sana şer versin” ve “**القطيعَة**”; yalnız nasb ile. Hadîste: “Şüphesiz **الرَّحِمَ** arşa asılı bir bağdır; der ki: Allah’ım, beni birleştireni birleştir, beni koparanı kopar.” Ezherî: **الرَّحِمُ** bir babanın oğullarını toplayan akrabalıktır. İkisinin arasında **رَحِمٌ** vardır, yani yakın akrabalık. Aziz ve Celil’in sözü: “**واتقوا الله الذي تَساءَلون به والأَرْحام**”; kim **الأَرْحام**’ı nasb ederse, “onu koparmaktan sakının” manasında **الأَرحامَ**’ı kasteder. Kim cerrederse, “onunla ve **الأَرْحام** ile birbirinizden istersiniz”i kasteder; bu, senin “Seni Allah ile ve **بالرَّحِمِ** ile andırıyorum” sözündür. Ve **السِّقاءُ** “**رَحَماً** rahim oldu”, o halde o **رَحِمٌ**’dir: sahipleri onu gözden (kullanımdan) sonra zayi etti; onu yağlamadılar, ta ki bozuldu; böylece suyu tutmadı. Ve **الرَّحُوم**: doğumdan sonra rahminden şikâyet eden dişi devedir; ve o “**رَحامَةً** rahum oldu” ve “**رَحَماً** rahim oldu”.

Ve **مَرْحُوم** ve **رُحَيْم**: iki isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ح م * * الرَّحْمَةُ * الرقة والتعطف و * المَرْحَمَةُ * مثله وقد * رَحِمَهُ * بالكسر * رَحْمَةً * و * مَرْحَمَةً * أيضا و * تَرَحَّمَ * عليه و * تَرَاحَمَ * القوم * رَحِمَ * بعضهم بعضا و * الرَّحَمُوتُ * من الرحمة يقال رهبوت خير من رحموت أي لأن تُرهَب خير من أن تُرحَم و * الرَّحِمُ * القرابة والرحم أيضا بوزن الجسم مثله و * الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ * اسمان مشتقان من الرحمة ونظيرهما نديم وندمان وهما بمعنى ويجوز تكرير الاسمين إذا اختلف اشتقاقهما على وجه التأكيد كما يقال فلان جاد مجد إلا أن الرحمن اسم مختص بالله تعالى ولا يجوز أن يسمى به غيره ألا ترى أنه سبحانه وتعالى قال ﴿قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمن﴾ فعادل به الاسم الذي لا يشركه فيه غيره وكان مسيلمة الكذاب يقال له * رَحْمَانُ * اليمامة و * الرَّحِيمُ * قد يكون بمعنى المرحوم كما يكون بمعنى الراحم و * الرُّحْمُ * بالضمة الرحمة قال الله تعالى ﴿وأقرب رحما﴾ و * الرُّحُمُ * بضمتين مثله

##### Türkçe

* ر ح م * * **الرَّحْمَةُ** * incelik ve şefkat gösterme ve * **المَرْحَمَةُ** * onun gibidir. Ve onu * **رَحِمَهُ** * kesre ile, * **رَحْمَةً** * ve * **مَرْحَمَةً** * olarak da (kullanmıştır). Ve onun üzerine * **تَرَحَّمَ** * etti; ve kavim * **تَرَاحَمَ** * etti: * **رَحِمَ** * bazısı bazısına (merhamet etti). Ve * **الرَّحَمُوتُ** * merhamettendir; denir ki: “رهبوت, رحموت’tan hayırlıdır”; yani: korkutulman, sana merhamet edilmesinden hayırlıdır. Ve * **الرَّحِمُ** * akrabalıktır; ve rahim de, **الجسم** vezninde, onun gibidir. Ve * **الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ** * merhametten türemiş iki isimdir; ve onların benzeri: **نديم** ve **ندمان**; ve ikisi anlam bakımından (bir)dir. Ve iki ismin tekrarı, türeyişleri farklı olduğunda, pekiştirme yönünden caiz olur; nitekim “falanca **جاد مجد**” denildiği gibi. Ancak **الرحمن** yüce Allah’a mahsus bir isimdir; ondan başkası onunla adlandırılamaz. Görmez misin ki O, sübhanehu ve teâlâ, şöyle dedi: ﴿قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمن﴾; böylece onunla, kendisinde başkasını ortak etmediği ismi denk tuttu. Ve yalancı Müseylime’ye * **رَحْمَانُ** * Yemâme denirdi. Ve * **الرَّحِيمُ** * merhamet olunan anlamında olabildiği gibi, merhamet eden anlamında da olur. Ve * **الرُّحْمُ** * (ر ile) damme ile merhamettir. Allah تعالى dedi: ﴿وأقرب رحما﴾. Ve * **الرُّحُمُ** * iki damme ile onun gibidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الرَّحْمَة ) بالفَتْح ، ( ويُحَرَّك ) ، | حكاه سيبويه : ( الرِّقَة ) . قال | الرَاغِب :   الرَّحْمة : رِقَّة تَقْتَضِي | الإحسان إلى المَرْحُوم ، وقد | يُسْتَعْمَل تارَةً في الرِّقَّة المُجرَّدة | وتَارةً في الإحسان المُجَرَّد وتارة في الإحسان المُجَرَّد عن الرِّقَّة ، | نحو : رَحِم الله فُلانًا . وإذا وُصِف | به البَاري فَلَيْسَ يُرَاد به إلا الإحسان | المُجَرَّد دُون الرِّقَّةَ ، وعلى هذا رُوِي | أنّ الرَّحْمة من الله إنْعام وإفْضال ، |

| ومن الآدَمِيّين رِقَّة وتَعَطّف ، وعَلى | هذا قَوله [ & ] | ذَاكِراً عن رَبّه :
  أَنّه [ لَمَّا ] خَلَق | الرَّحِم قال [ له ] : أَنَا الرَّحْمنُ ، | وَأنْتِ الرَّحِم ، شَقَقْتُ اسمَكِ من | اسْمِي ، فَمَنْ وَصَلكِ وَصَلْتُه ، ومن | قَطَعَكِ قَطَعْتُه   ، فَذلِك إشارة إلى ما | تَقَدَّم ، وهو أَنَّ الرَّحْمَة مُنْطَوِية على | مَعْنَيَيْن : الرِّقَّة والإِحسان ، فَرَكَّز | تَعالَى في طَبائِع النَّاس الرِّقَّة ، وتَفرَّد | بالإِحسان ، فصارَ كما أنّ لَفْظ | الرَّحِم من الرَّحْمَة فمَعْناه المَوْجُود | في النّاس من المَعْنَى المَوْجُود لِله ، | فَتَنَاسَب مَعْنَاهُما تَنَاسُبَ لَفْظَيْهما   | انتهى . وقال الحَرّالي : الرَّحْمَة : | نِحْلَة ما يُوافِي المَرْحُوم في ظَاهره | وبَاطِنه ، أَدْناه كَشْفُ الضُّرِّ وكَفّ | الأَذَى ، وَأَعْلاه الاخْتِصَاص برَفْع | الحِجاب . | | وقال القَاشَانِي : الرَّحْمَةُ على | قِسْمَيْن : امْتِنَانِيَّة ووجُوبِيَّة ، | فالامْتِنَانِية هي الرَّحْمَة المُفِيضة | للنّعم السَّابِقَة على العَمَل ، وهي | التي وَسِعَت كُلَّ شيء ، وأما | الوُجُوبِيَّة فهي المَوعودَة للمُتَّقِين | والمُحْسنين في قَوْلِه تَعالى : | ! 2 \< فسأكتبها للذين يتقون > 2 ! ، وفي | قَولِه تَعالى : ^ ( إِنَّ رَحْمَتَ اللهِ قَرِيبٌ | مِنَ المُحْسِنِينَ ) ^ قال : وهي | دَاخِلَة في الامْتِنانِيَّة ؛ لأن الوَعدَ بها | على العَمَل مَحْض المِنَّة ، وفي | تَفْسِير الإمام أَبِي إسحاق أحمدَ بنِ | محمدِ بنِ إبراهيمَ الثَّعْلَبِي : إرادةُ | اللهِ الخَيْرَ بأهله ، وهي على هذَا | صَفَةُ ذَات ، وقيل : تَرْكُ العُقُوبة | لِمَنْ يَسْتَحِقُّ العُقوبة وإِسداءُ الخَيْر | إلى من لا يَسْتَحِق ، وعلى هذا | صِفَة فِعل ، ( و ) قولُ المصنف : | الرَّحْمَةُ : ( المَغْفِرة ، و ) الرَّحْمَةُ : | ( التَّعَطُّف ) فيه تَخْصِيص بعد تَعْمِيم |

| كما يَظْهَر من سِياق عِبارة الرَّاغِب . | | وقوله تَعالَى : ! 2 \< وأدخلناه في رحمتنا > 2 ! ، قال ابنُ جِنِّي : هذا | مَجاز ، وفيه الأَوْصاف ثَلاثَة : | السَّعَةُ ، والتَّشْبِيه ، والتَّوْكِيد . أما | السَّعَة فلأَنّه كأَنّه زادَ في أَسْماءِ | الجِهات والمَحالّ اسْمًا هو | الرَّحْمَة . وأما التَّشْبِيهُ فلأَنَّه شَبَّه | الرَّحْمَة وإن لم يَصِحّ الدُّخُول فيها | بما يَجوُز الدُّخول فيه ؛ فَبِذلِك | وَضَعَها مَوْضِعَة . وأَمّا التَّوْكِيدُ فلأَنَّه | أَخْبَرَ عَن العَرَض بما يُخْبَر به عن | الجَوْهَر ، وهذا تَغالٍ بالعَرَض ، | وتَفْخِيم منه ، إذ صِيَر إلى حَيّز ما | يُشاهَد ويُلْمَس ويُعايَن ( كالمَرْحَمَة ) ، | ومنه قوله تَعالَى : ! 2 \< وتواصوا بالصبر وتواصوا بالمرحمة > 2 ! أي : أوصَى | بَعضُهم بَعْضًا بِرَحْمة الضَّعِيف | والتَّعَطُّف عليه ، ( والرُّحْم بالضَّم ، | و ) الرُّحُمُ ( بِضَمَّتَين ) . | | وقال أبو إسحاق في قَوْلِه تَعالَى : | ! 2 \< وأقرب رحما > 2 ! أي أقرب عَطْفًا | وأمسّ بالقَرَابة ، وأنشد : | % ( فَلاَ ومُنَزِّل الفُرْقَان % | مالَكَ عِنْدَها ظُلْمُ ) % | % ( وكَيْفَ بِظُلْم جَارِيَةٍ % | ومنها اللِّينُ والرُّحْمُ ) % | | وقال رؤبة : | % ( يا مُنْزِل الرُّحْمِ على إِدْرِيسِ % ) % | | وقرأ أبو عَمْرو بن العلاء ( وأَقْرَبَ | رُحُمًا ) بالتَّثْقِيل ، واحتَجَّ بِقَوْلِ | زُهَيْر يَمْدح هَرِمَ بنَ سِنان : |

| % ( ومن ضَرِيبَتهِ التَّقْوى ويَعْصِمُه % | من سَيِّئِ العَثَراتِ اللهُ والرُّحُم ) % | | وهو مثل عُسْر ، وعُسْر . | | ( والفِعْل ) من كُلّها رَحِم ( كَعَلِم ، | ورَحَّم عليه تَرْحِيماً . وتَرَحُّمًا . | ( والأُولَى ) هي ( الفُصْحَى ، والاسْمُ | الرُّحْمَى ) بالضَّم : ( قال له رَحِمَه | الله ) ، ونَصّ الجَوْهَرِي : وقد | رَحِمْتُه وتَرَحَّمْت عليه ، ولم يذكر رَحَّمَه الله تَرْحِيماً . وظاهر إطْلاقه | يَدُلّ على أنّ تَرَحَّم عليه فَصِيحَة | لأَنّه شَرَط في كتابه أن لا يذكر إلاّ | ما صَحَّ عِنْده . ونَقَل شَيْخُنا عن | العُبَاب للصَّاغَانِي أنّ تَرَحَّمْت عليه | لَحْن ، والصِّواب : رَحَّمْتُه تَرْحِيماً ، | وكذا قال الصَّيْدَلاَنِي ، أنه لا يقال : | تَرَحَمَّتْ بل رَحَّمْت . قال : وفي | التَّرَحُّم مَعْنَى التّكَلُّف ، فلا يُطْلَق | على الله تَعالَى ، ورَدَّه جَماعَةٌ من | المُحَقِّقِين بأَنَّه وارِدٌ في الأَحَادِيث | الصَّحِيحَة ، وبأَنَّ صِيغَة التَّفَعُّل | ليست خَاصَّة يالتَّكَلُّف ، بل تَكُون | لغَيْره كالتَّوحُّدِ والتَّكَبُّر ، ونقله | الشِّهابً مَبْسُوطًا في مَواضِع من | شَرْحِ الشّفاء ، ولشَيْخ شُيُوخِنا | الإمام أبي السُّرور سَيِّدي العَربيّ | الفَاسِيّ في ذلِك رِسالة ، نقل | خُلاصَتَها شَيْخُنا سَيِّدي المَهْدِي | الفَاسِي في شُروحه لِدَلائِل | الخَيْرات . انتهى سِياقُ شَيْخِنا . | | قلت : وفي نَقْلِه عن العُبَاب نَظَر ؛ | لأَن مُصَنِّفه وَصَل إلى تركيب   بكم   | وبقى ما بَعْده ناقِصًا ؛ لأنه اختَرَمَتْه | المَنِيّةُ كما سَبَق ذلك ، ولَعلًّه ساق | هذِه العبارة في تَرْكيب آخر مِنْ كِتابه | بمُناسبة أو في كِتابٍ آخر من | مُصَنَّفَاته اللُّغَوِيَّة ، فَتَأمَّل ذلِك . | وقَولُه : بل تكون لغَيْرِه كالتَّوَحُّد | والتَّكَبّر . قلت : أي : لِلْمُبالَغَة | والتَّكْثِير ، فالأولى جعل هذِ اللَّفْظَة |

| في حَدِيث الصَّلاة من هذَا القَبِيل كما | حَقَّق ذلِك بعض أصحابنا . وحاصِلُ | ما في شَرْح الدَّلائل للفَاسِي ما | نَصّه : تَرحَّم : لَغَة غَيْر فَصِيحة . | وقيل : لَحْن ، وقِيل مع كَوْنِها لا | يَصِح إطْلاقِها على اللهِ تَعالى لِمَا | فيها من التَّكَلُّف . وقيل : إنَّ ذلك | جَارٍ على إرَادَةِ المُشاكَلَة أو المُجَازاة | أو نَحْوِهما ؛ لأنَّ التَّرَحُّم هنا سُؤَال | الرَّحْمة ومن الله إعطاؤها ، وفي | الحَدِيث المذكور الدُّعاء للنَبِيَّ [ & ] | بالرَّحْمَة والمَغْفِرة ، | وهي مَسْأَلة مُختَلَف فيها ، والحَقُّ | مَنْعُ ذلك على الانْفِراد ، وجَوازُه | تَبعًا للصَّلاة وَنَحْوِها . | | ( و ) الرَّحَمُوت ، فَعَلُوت من | الرَّحْمَة ، يقال : ( رَهَبُوتٌ خَيْر | لك من رَحَمُوت ، لم يُسْتَعْمَل ) هذه | الصيغة ( إلا مُزْدَوِجًا ) وهو مَثَل من | أَمثالِهم ( أي : أَنْ تُرْهَبَ خَيْر لك مِنْ | أَنْ تُرْحَم ) ، نقله الجَوْهَري . | | ( و ) قوله تَعالَى : ! 2 \< والله يختص برحمته من يشاء > 2 ! . ( أي ) : | يَخْتَص ( بنُبُوِّتِه ) مِمَّن أخبرَ عَزَّ وَجَلَّ | أَنَّه مُصْطَفًى مُخْتار . | ( والرِّحْم ، بالكَسْر ، وَككَتِف : بَيْت | مَنْبِت الوَلَد ، وَوِعاؤُه ) في البَطْن ، كما | في المُحْكَم . وأنشد لِعَبِيد : | % ( أعاقِرٌ كَذَاتِ رِحْمٍ % | أم غانِمٌ كَمَنْ يَخِيبُ ) % | | واقتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ على اللُّغَة الثَّانِيةَ | فقال : الرَّحِم : رَحِمُ الأُنثى ، وهي | مُؤَنَّثَة . قال ابنُ بَرِّيّ : شاهِدُ تَأْنِيثِ | الرَّحم قَولُهم : الرَّحِمُ مَعْقُومَة ، | وقَوْلُ ابنِ الرِّقاع : | % ( حَرْفٌ تَشَذَّر عن رَيَّان مُنْغَمِسٍ % | مُسْتَحْقَبٍ رَزَأَتْه رِحْمُها الجَمَلاَ ) % |

| | قُلتُ : وفيه أيضاً شَاهِدٌ على كَسْرِ | الرّاء من رَحِم . | | ( و ) من المجاز : الرّحِم : ( القَرَابة ) | تَجْمَع بَنِي أب ، وبَيْنَهُما رَحِمٌ أي : | قَرَابة قَرِيبَة ، كذا في التَّهْذِيب . | قال الجَوْهَرِي : والرِّحْم ، بالكَسْر ، | مثله . وَأنْشَدَ الأَعْشَى : | % ( أمًّا لِطالبِ نِعْمَةٍ يَمَّمْتَها % | ووِصالَ رِحْمٍ قد بَردتَ بِلالَها ) % | | قال ابنُ بَرِّيّ : ومِثلُه لقَيْل بنِ | شمرو بنِ الهُجَيْم : | % ( وذي نَسَبٍ ناءٍ بَعِيد وَصَلْتُه % | وذي رَحِمٍ بَلَّلتُها بِبِلالها ) % | | قال : وبِهذا البَيْتِ سُمِّي بُلَيْلاً ، | وأنشدَ ابنُ سِيدَه : | % ( خُذُوا حِذرَكم يا آل عِكْرِم واذْكُرُوا % | أواصِرَنا والرِّحمُ بالغَيْبِ تُذْكَرُ ) % | | وذهب سِيبَوَيْه إلى أنَّ هذا مُطَّرِد في | كل ما كان ثَانِيه من حُرُوف الحَلْق . | | ( أو ) الرَّحِمُ : ( أَصْلُها وَأَسْبابُها ) . | ونَصّ المُحْكَم : والرَّحِمُ : أسبابُ | القَرابةِ ، وأَصلُها الرِّحِم التي هي | مَنْبِت الوَلَد وهي الرَّحِم ، فَقَوْلُه : | وأصلُها ، ليس من تَفْسِير الرِّحِم | كما زَعَمه المُصنّف ، فَتَأَمَّل ذلك | بَدِقَّة تَجِدْه ، وَيَدُلّ لذلِكَ أيضًا نَصُّ | الأَساس :   هي عَلاقَة القَرابَة | وَسَبَبُها   . انْتَهَى . وقالوا : حَزَاك | اللهُ خَيْرًا . والرَّحِمُ والرَّحِمَ بالرَّفْع | والنَّصْب ، وجَزَاكَ شَرٍّ ا والقَطِيْعَةَ | بالنَّصْبِ لا غَيْر . وفي الحديث : | |   أنّ الرَّحِم شِجْنَة مُعَلَّقة بالعَرْش |

| تَقولُ : اللَّهُمّ صِلْ من وَصَلَني ، | واقْطَع مَنْ قَطَعَنِي   . وفي الحَدِيث | القُدْسِيِّ : قال اللهُ تَعالى لَمِّا | خَلَقَ الرَّحِم :   أَنا الرَّحْمنُ ، وأنت | الرَّحمُ ، شَقَقْتُ اسمَك من اسْمِي ، | فَمَنْ وَصَلَك وَصَلْته ، ومن قَطَعَك | قَطَعْتُه   ويُرْوَى : بَتَتّه ، وقد تَقَدَّم . | وفي الحَدِيث :   مَنْ مَلَك ذَا | رَحِم مَحْرَمٍ فهو حُرٌّ   . قال ابنُ | الأَثِير :   ذو الرَّحِم هو الأَقارِب ، | وَيَقَع على كُلّ مَنْ يَجْمَع بَيْنَك وَبَيْنَه | نَسَب ، ويُطْلق في الفَرائِض على | الأَقارب من جِهَة النِّساء ، يقال : ذو | رَحِمٍ مَحْرَم ومُحَرَّم ، وهو من لا | يَحِلّ نِكاحُه كالأُمِّ والبِنْتِ والأَخْتِ | والعَمَّةِ والخَالَةِ . والذي ذَهَب إليه | أكثرُ العُلَماء من الصَّحَابَة | والتَّابِعيِن وأبو حَنِيفة وَأصْحابُه | وأحمدُ أَنَّ مَنْ مَلَك ذَا رَحِم مَحْرَمٍ | عَتَق عليه ذَكَرًا كان أو أنثى ، قال : | وذهب الشافِعِيُّ وغَيرُه من الأئِمَّة | والصَّحابة والتَّابِعِين إلى أنه يَعْتِق | عليه الأولادُ والآباءُ والأمهاتُ ، | ولا يَعْتِق عليه غَيْرُهم . | | ( ج : أَرحامٌ ) ، لا يُكَسَّر على غير | ذلك ، ومنه قَولُه تَعالَى : ! 2 \< واتقوا الله الذي تساءلون به والأرحام > 2 ! ، قال : | الأزهريّ : مَنْ نَصَبَ أراد : | واتَّقوا الأرحامَ أن تَقْطَعُوها ، ومَنْ |

| خَفَض : أراد تَسَاءَلُون به وبالأَرْحامِ ، | وهو قولك : نَشَدْتُك باللهِ وبالرّْحِم . | | ( وأُمّ رُحْم ، بالضَّمّ ، وأُمُّ الرُّحْم ) | مَعُرَّفا باللاَّم : ( مَكَّة ) ، قد جاء | هكَذا في الحَدِيث أي : هي أَصْلُ | الرَّحْمَة . | | ( والمَرْحُومَة : المَدِينة شَرَّفَها اللهُ | تَعالَى ) وَصَلَّى على سَاكِنها ، يَذْهَبُون | بِذلِك إلى مُؤْمِني أهْلِها . | | ( والرَّحُومُ ، والرَّحْماءُ ) مِنَّأ ، ومن | الإِبِل والشَّاءِ : ( التي تَشْتَكِي رَحِمَها | بَعْد الوِلادَةِ ) ، ولم يُقَيِّده في | المحكم بالولادة ، وقيَّده اللِّحياني ، | ونَصُّه : نَاقَةٌ رَحُومٌ هي التي تَشْتَكِي | رَحِمَها بعد الوِلادةِ ، ( فتَمُوت منه ) ، | وفي الصّحاح : بَعْد النِّتاج ، ( وقد | رَحُمَت كَكَرُم ، وفَرِح ، وَعُنِي ) ، | واقتَصَر الجوهريّ على الأُولَيَيْن | ( رَحامَةً وَرَحْمًا ) بَفَتْحِهما ، | ( ويُحَرَّك ) ، الأول مَصْدَر رَحُم ، | كَكَرُم ، والثاني مَصدر رحُِم ، | كَعَنِي ، والثالِثُ مَصْدَر رِحِم كفرح ، | ففيه لَفٌّ ونَشْر غَيْرُ مُرَتَّب ، وكُلُّ | ذَاتِ رَحِم تُرْحَم : ( أو هُوَ ) أي | الرَّحِم ( دَاءٌ يأخُذُ في رَحِمها فلا | تَقْبَل اللِّقَاحَ ، أَو أَنْ تَلِد فلا يَسْقُط | سَلاَها ) ، وهذا قَولُ اللِّحْيانيّ ، لكنه | فَسّر به الرُّحام ، كَغُراب ، ونَصٌّ ه : | الرُّحَامُ في الشَّاءِ : أن تَلِدَ إلى آخرِ | العِبارة ، فَفِي سِياقِ المُصَنّف مُخالَفَةٌ | لا تَخْفَى ، ثم قال اللِّحْيانيّ : ( وشَاةٌ | راحِمٌ : وارِمَةُ الرَّحِمِ ) ، وَعَنْز راحِمٌ . | | ( ومحمدُ بنُ رَحْمَوَيْهِ كَعَمْرَوَيْهِ ) | البُخارِيّ . | | ( ورُحَيْمٌ ، كَزُبَيْر : ابنُ مالك | الخَزْرَجِيّ ) ، سَمِعَ منه عَبْدُ الغَنِي بنُ | سَعِيد ، ( و ) رُحَيْم ( بنُ حَسَن | الدِّهْقان ) الكُوفِيّ ، عن عُبَيْدِ بنِ | سِعِيدٍ الأمويّ . | | ( ومَرْحُومُ ) بنُ عبد العزيز البَصْرِيّ | ( العَطّار ) عن أَبِي عِمْرانَ الجوني | وثَابِت ، وعنه ابنُ المَدِيني وبِنْدار ، | وأحمدُ بنُ إبراهيم الدورقي ثِقَة | عَبّاد ، تُوفِّي سنةَ ثمانٍ وثَمانِينَ |

| ومِائة : ( مُحَدِّثون . ورَحْمَةُ : من | أسمائِهِن ) . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | تَراحَمَ القَومُ : رَحِمَ بَعْضُهم بعضًا ، | نقله الجوهَرِيُّ . | | والرَّحْمَةُ : الرِّزْقُ ، وبه فُسِّر قَولُه | تَعالَى : ! 2 \< ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة ثم نزعناها منه > 2 ! وسُمِّي | الغَيْثُ رَحْمَةً لأَنَّه بِرَحْمَتِهِ يَنْزِل من | السّماء . | | وقَولُه تَعالَى : ! 2 \< وإذا أذقنا الناس رحمة > 2 ! أي : حَيًا وخِصْبًا بعد | المَجاعَةِ . | | واستَرْحَمَه : سَأَله الرَّحْمَة ، ورجل | مَرْحُوم ، ومُرَحَّم ، شُدِّدَ للمُبالغة ، | نَقَله الجوهَرِيُّ . | | من أَسمائِه تَعالَى : الرَّحْمنُ | والرَّحيم ، بُنِيت الصِّفَةُ الأولى على | فَعْلان ، لأنَّ مَعْناه الكَثْرة ، وذلك | لأن رَحْمَتَه وَسِعَتْ كُلَّ شيء ، وهو | أَرْحَمُ الرَّاحِمِين . | | وقال الزَّجَاج : الرَّحْمنُ : اسمٌ | من أَسماءِ اللهِ عَزَّ وجل مَذْكُور في | الكُتُب الأُول ، ولم يكونوا يَعرِفُونه | من أَسْماءِ الله تعالى . قال أبو | الحَسَن : أُراه يعني أصحابَ الكُتُب | الأُوَل ، ومَعْناه عند أَهْلِ اللُّغة : ذو | الرَّحْمة التي لا غايَة بَعْدَها في | الرَّحمة . ورَحِيمٌ فَعِيل بمعنى فَاعِل ، | كما قالوا سَمِيعٌ بمعنى سَامِع . ولا | يجوز أن يُقال : رَحْمن إِلاّ لله عَزَّ | وَجَلّ ، وَحَكى الأزْهَرِيُّ عن أَبِي | العَبَّاس في قَولِه تَعالَى : ! 2 \< الرحمن الرحيم > 2 ! :   جمع بينهما لأَن | الرحمن عِبْرانِيّ ، والرحيم عرَبِيٌّ ، | وأنشَدَ لِجَرِير : | % ( لن تُدْرِكُوا المَجدَ أو تَشْرُوا عَباءَكُمُو % | بالخَزِّ أو تَجْعَلُوا اليَنْبُوتَ ضَمْرانَا ) % |

| % ( أو تَتْرُكون إلى القَسَّين هِجْرَتَكم % | ومَسْحَكم صُلْبَهَم رَحمانَ قُرْبانا ) % | | وقال الجوهريّ :   هما اسمَان | مُشْتَقَّان من الرَّحْمة ، ونَظِيرُهما في | اللَّغَة : نَدِيم ونَدْمان ، وهما بمعنى ، | ويَجُوز تَكْرِير الاسْمَيْن إذا اختَلَفَ | اشْتِقَاقُهما على جِهَة التَّوْكِيد ، كما | يقال : [ فلان ] جَادُّ مُجِدُّ ، إِلاّ أَنّ | الرَّحْمن اسم مُخَصَّص بِالله ، لا | يَجوزُ أن يُسَمَّى به غَيرُه ، أَلا تَرى | أَنه قال : ! 2 \< قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمن > 2 ! فعادَل به الاسمَ الذي لا | يَشرَكُه فيه غَيرُه ، وكان مُسَيْلِمَةُ | الكَذَّاب يقال له : رَحْمَان اليَمامة . | | والرَّحِيمُ قد يكون بمَعْنَى المَرْحُوم | كما يَكُون بمَعْنى الرَّاحِم ، قال عَملَّسُ | ابنُ عَقِيل : | % ( فأَمَّا إِذا عَضَّتْ بك الحَرْبُ عَضّةً % | فإنّكَ مَعْطوفٌ عليكَ رَحيم ) % | | انتهى . | | وقال ابنُ عَبّاس :   هما اسْمَان | رَقِيقان أحدُهما أَرقُّ من الآخِر ، | فالرَّحْمنُ : الرّقِيق ، والرَّحِيم : | العاطف على خَلْقِه بالرّزق   . وفي | تَفْسِير الثَّعْلَبِي : وقد فَرَّق بينهما قَوْم | فقالوا : الرَّحْمن : العاطِف على | جَمِيع خَلْقِه كافرِهم ومُؤمِنِهم | وفَاجِرِهم بِأَنْ خَلَقَهم وَرَزقَهم . | والرَّحِيمُ بالمُؤْمِنين خاصَّة بالهِداية | والتَّوفِيْق في الدُّنيا والرُّؤْيَة في | العُقْبى . فالرَّحْمنُ خاصُّ اللَّفظِ عامّ | المَعْنَى . والرَّحِيمُ عام اللَّفْظ خاصُّ | المَعْنى . فالرَّحْمنُ خاصٌّ من حَيْث | إنه لا يُسَمَّى به أحدٌ إلا الله ، عَامٌّ | من حَيث إنه يَشْمُل جَمِيعَ | المَوْجوداتِ من طَرِيقِ الخَلْق | والرّزقِ والنِّفْعِ والدَّفْع . والرَّحِيمُ | عامٌّ من حَيْث اشْتِراك المَخْلُوقين | في التَّسَمّي به ، خَاصّ من طريق | المَعْنَى ؛ لأنَّه يرجع إلى اللُّطْفِ | والتوفيق ، وهذا مَعْنَى قَوْلِ جَعْفر |

| الصادِقِ :   الرَّحْمنُ اسم خاصّ | لصِفة عامَّة ، والرَّحِيمُ اسمٌ عامٌّ | لِصِفَة خاصّة   . | | قُلْت : وفيه مَباحِث استوْفَيْناها في | شَرْح حَدِيثِ الرَّحْمة المُسَلْسَل | بالأَوَّلِيَّة . | | والرَّحَمُ ، مُحَرَّكة : خُرُوج الرَّحم | من عِلَّة ، عن ابنِ الأَعرابي . | | والرُّحَامُ ، بالضّم : أن تَلِد الشَّاةُ ثم | لا يَسْقُط سَلاهَا ، عن اللّحياني . | | وناقة رَحِمة ، كفَرِحة أي : رَحُوم ، | وجَمْع الرَّحوم : رُحُم بضمتين ، | ورجلٌ رَحُومٌ وامرأة رَحُومٌ أي رَحِيم . | | وحاجِبُ بنُ أَحْمَدَ بنِ يَرْحُمَ | الطَّوسِيّ ، كَيَنْصُر : مُحَدِّث مَشْهُور . | وجَمْع الرَّحِيم : الرُّحَماء . وجَمْع | المَرْحَمَة : المَراحِم . | | والرَّحامَة : مَصْدَر الرَّحِم بمَعْنَى | وُصْلَة القَرابَةِ . | | وَرَحِمَ الشِّقاءُ ، كَفَرِح رَحَمًا فهو | رَحِم : ضَيَّعَه أهلُه بعد عِينَتِه ، فلم | يَدْهُنُوه ، ففَسَد ، فلم يَلْزِم الماء . | | وكَزُبَيْر : رُحَيْم بنُ أَبِي مَعْشَر | الكُوفِيّ ، رَوَى عنه عُبَيْد بنُ غَنّام ، | وعبدُ الرَّحْمن بنُ عَبَّاد المعولي | البَصْرِي يعرف بُرحَيْم ، حَدَّث عن | عَبْدِ القاهر بنِ شُعَيْب بنِ الحَبْحَاب . | | وبفتح الرَّاء : المَلِك الرَّحيم في بَنِي | بُوَيه صاحِب المَوْصل . | | ورَحْمَةُ بنُ مُصْعَب الواسِطِيّ ، | مُحَدِّث ضَعِيف . | | ومَحَلَّة عَبْدِ الرحمن ، وتعرف | بالرَّحْمانِيّة : قرية على نِيلِ مَصر ، | وقد دَخَلتُها . |

##### Türkçe

| | (**الرَّحْمَة**) fetha ile, (ve harekelenir), | Sîbeveyh bunu hikâye etti: (**الرِّقَة**). Dedi | er-Râgıb: **الرَّحْمة**: merhamet olunana iyilik etmeyi gerektiren bir inceliktir; ve | bazen sırf incelikte kullanılır, | bazen sırf iyilikte ve bazen de incelikten soyutlanmış iyilikte kullanılır; | şu gibi: **رَحِم الله فُلانًا**. Ve eğer | onunla **البَاري** vasfedilirse, ondan ancak incelik olmaksızın sırf iyilik murad edilir; | ve bunun üzerine rivayet olundu ki | Allah’tan **الرَّحْمة**: in‘âm ve ifdâldir, |

| Ve âdemoğullarından ise incelik ve şefkatlenmedir; ve bunun üzerine | onun sözü [ & ] | Rabbinden nakleden olarak: |
  “Şüphesiz o, **الرَّحِم**’i yarattığı zaman dedi [ona]: Ben **الرَّحْمنُ**’um, | sen de **الرَّحِم**’sin; adını benim adımdan yardım; artık kim seni birleştirirse ben onu birleştiririm, kim de | seni keserse ben onu keserim”; işte bu, | geçen şeye işarettir; o da şudur ki **الرَّحْمَة** iki mânâ üzerine dürülüdür: incelik ve iyilik; böylece | O yüce, insanların tabiatlarında inceliği yerleştirdi, iyilikte ise tek kaldı; böylece, nasıl ki | **الرَّحِم** lafzı **الرَّحْمَة**’dendir, onun mânâsı da insanlarda mevcut olan, Allah’ta mevcut olan mânâdandır; | böylece iki mânâları, iki lafızlarının münasebeti gibi münasebetli oldu. | Bitti. Ve el-Harrâlî dedi: **الرَّحْمَة**: merhamet olunana zâhirinde | ve bâtınında uygun düşen şeyin bağışıdır; onun en aşağısı zararın açılması ve eziyetin | geri tutulmasıdır; en yükseği ise perdenin kaldırılmasıyla ihtisastır. | | Ve el-Kâşânî dedi: **الرَّحْمَةُ** iki | kısımdır: imtinâniyye ve vücûbiyye; | imtinâniyye, amelden önce gelen nimetleri feyizlendiren merhamettir; o, | her şeyi kuşatan odur. Amma | vücûbiyye ise muttakîlere | ve muhsinlere vaad olunandır; O’nun yüce sözü’nde: | ! 2 \< فسأكتبها للذين يتقون > 2 !, ve | O’nun yüce sözü’nde: ^ (**إِنَّ رَحْمَتَ اللهِ قَرِيبٌ | مِنَ المُحْسِنِينَ**) ^. Dedi: o, | imtinâniyye’nin içindedir; çünkü onunla vaad, | amel üzerine sırf minnettir. Ve | imam Ebû İshâk Ahmed b. | Muhammed b. İbrâhîm es-Se‘lebî’nin tefsirinde: Allah’ın, ehline hayrı irade etmesidir; ve bu üzere | zât sıfatıdır. Ve denildi: cezayı hak edene cezayı terk etmek | ve hak etmeyene hayrı ulaştırmaktır; ve bu üzere | fiil sıfatıdır. Ve musannifin sözü: | **الرَّحْمَةُ**: (**المَغْفِرة**), ve **الرَّحْمَةُ**: | (**التَّعَطُّف**) — onda, genellemeden sonra tahsis vardır |

| er-Râgıb’ın ibaresinin siyakından göründüğü gibi. | | Ve O’nun yüce sözü: ! 2 \< وأدخلناه في رحمتنا > 2 !; İbn Cinnî dedi: bu | mecazdır; ve onda üç vasıf vardır: | genişlik, teşbih, te’kîd. Amma | genişlik, çünkü sanki yönlerin ve mekânların isimlerine, | bir isim daha artırdı; o da | **الرَّحْمَة**’dir. Amma teşbih ise, çünkü | içine girmenin sahih olmadığı hâlde **الرَّحْمَة**’yi, içine girilmesi câiz olana benzetti; böylece | onu onun yerine koydu. Amma te’kîd ise, çünkü | araz hakkında, cevher hakkında haber verildiği gibi haber verdi; bu, araz ile bir aşırılıktır | ve ondan bir büyütmedir; zira, görülen, dokunulan ve müşahede edilen bir hayyize sevk olundu (**كالمَرْحَمَة**) gibi. | Ve ondan O’nun yüce sözü: ! 2 \< وتواصوا بالصبر وتواصوا بالمرحمة > 2 ! yani: | bazısı bazısına zayıfa merhamet etmeyi | ve ona şefkatlenmeyi vasiyet etti. Ve (**الرُّحْم** damme ile, | ve) **الرُّحُمُ** (iki damme ile). | | Ebû İshâk, O’nun yüce sözü’nde dedi: | ! 2 \< وأقرب رحما > 2 ! yani: daha yakın şefkatçe | ve akrabalığa daha dokunur. Ve inşâd etti: | % ( فَلاَ ومُنَزِّل الفُرْقَان % | مالَكَ عِنْدَها ظُلْمُ ) % | % ( وكَيْفَ بِظُلْم جَارِيَةٍ % | ومنها اللِّينُ والرُّحْمُ ) % | | Ve Ru’be dedi: | % ( يا مُنْزِل الرُّحْمِ على إِدْرِيسِ % ) % | | Ebû Amr b. el-Alâ, (**وأَقْرَبَ | رُحُمًا**)’yı teşkîl ile okudu; ve | Züheyr’in, Herim b. Sinân’ı medhederken söylediği sözüyle hüccet getirdi: |

| % ( ومن ضَرِيبَتهِ التَّقْوى ويَعْصِمُه % | من سَيِّئِ العَثَراتِ اللهُ والرُّحُم ) % | | Ve o, **عُسْر** ve **عُسْر** gibidir. | | (Ve fiil) bunların hepsinden **رَحِم**’dir ( **عَلِم** gibi); | ve **رَحَّم** ona **تَرْحِيماً**; ve **تَرَحُّمًا**. | (Ve birincisi) (**الفُصْحَى**)dır. Ve isim | **الرُّحْمَى** damme ile: (ona “Allah ona merhamet etti” dedi). | el-Cevherî açıkça belirtti: “Ben ona merhamet ettim ve ona merhamet diledim”; ve “Allah ona merhamet etti, **تَرْحِيماً**”yı zikretmedi. Onun mutlak bırakmasının zahiri, | **تَرَحَّم**’in fasih olduğuna delâlet eder; | çünkü kitabında, yanında sahih olanı zikretmekten başka bir şey zikretmemeyi şart koştu. Ve şeyhimiz, | es-Sâgânî’nin **العُبَاب**’ından nakletti ki “**تَرَحَّمْت** ona” lahn’dir; ve doğru olan: “Ben ona **رَحَّمْتُه تَرْحِيماً**”dır. | Ve es-Saydalanî de böyle dedi: “**تَرَحَمَّتْ** denilmez, bilakis **رَحَّمْت** denir.” Dedi: **التَّرَحُّم**’de tekellüf mânâsı vardır; bu yüzden Allah Teâlâ hakkında mutlak kılınmaz. Bir cemaat muhakkik bunu reddetti: çünkü o, sahih hadislerde vârid olmuştur; ve çünkü **التَّفَعُّل** sîgası tekellüfe mahsus değildir; bilakis başkası için de olur; **التَّوحُّدِ** ve **التَّكَبُّر** gibi. Ve onu Şihâb, **شرحِ الشّفاء**’ın yerlerinde genişçe nakletti. Ve şeyhlerimizin şeyhi, imam Ebû’s-Surûr, seyyidî el-Arabî el-Fâsî’nin bu hususta bir risalesi vardır; onun hulâsasını şeyhimiz seyyidî el-Mehdî el-Fâsî, **دَلائِل الخَيْرات** şerhlerinde nakletti. Şeyhimizin siyakı bitti. | | Dedim: onun **العُبَاب**’dan naklinde nazar vardır; | çünkü musannifi **بكم** terkibine ulaştı | ve ondan sonrasını eksik bıraktı; çünkü onu | ölüm yakaladı, daha önce geçtiği üzere. Belki de bu ibareyi, kitabının başka bir terkibinde | bir münasebetle, yahut lugavî musannefâtından başka bir kitapta sevk etti; öyleyse bunu düşün. | Ve onun sözü: “bilakis başkası için olur; **التَّوَحُّد** | ve **التَّكَبّر** gibi.” Dedim: yani mübalağa | ve teksîr içindir; böylece bu lafzı kılmanın evlâsı |

| Bu kabilden **الصَّلاة** hadîsinde, bazı ashabımızın bunu tahkik ettiği üzere. Ve **شَرْح الدَّلائل**’de **الفَاسِي**’nin yanında olanın hâsılı, lafzı şudur: **تَرحَّم**: fasih olmayan bir lugattır. Ve denildi: **لَحْن**. Ve denildi: onunla birlikte Allah Teâlâ hakkında onun إطلاق edilmesi sahih olmaz; onda **التَّكَلُّف** bulunduğu için. Ve denildi: bu, **المُشاكَلَة** yahut **المُجَازاة** yahut ikisi gibisinin iradesi üzere cârîdir; çünkü buradaki **التَّرَحُّم**, **الرَّحْمة**’yi sormaktır; Allah’tan ise onu vermektir. Ve zikredilen hadîste Nebî’ye **الرَّحْمَة** ve **المَغْفِرة** ile dua vardır; ve o, hakkında ihtilaf edilmiş bir meseledir; hak, bunun tek başına men‘idir; **الصَّلاة** ve benzeriyle tâbi olarak câiz oluşudur. | | ( Ve ) **الرَّحَمُوت**: **الرَّحْمَة**’den **فَعَلُوت** veznidir; denilir: ( **رَهَبُوتٌ** senin için **رَحَمُوت**’tan hayırlıdır; bu sigâ (ancak çiftlenmiş olarak) kullanılmadı ); ve o, onların mesellerinden bir meseldir (yani: korkutulman, sana merhamet edilmesinden hayırlıdır); onu **الجَوْهَري** nakletti. | | ( Ve ) O’nun sözü, Teâlâ: ! 2 \< والله يختص برحمته من يشاء > 2 ! . ( Yani ): **يَخْتَص** (kendi nübüvvetiyle), Aziz ve Celîl’in, onun **مُصْطَفًى مُخْتار** olduğu haber verdiği kimselerden. | ( Ve **الرِّحْم**, kesre ile, ve **ككَتِف** gibi: çocuğun bittiği ev ve onun kabı ) karında; **المُحْكَم**’de olduğu üzere. Ve **عَبِيد**’e ait olarak inşad etti: | % ( أعاقِرٌ كَذَاتِ رِحْمٍ % | أم غانِمٌ كَمَنْ يَخِيبُ ) % | | **الجَوْهَرِيُّ** ikinci lugatla yetindi de şöyle dedi: **الرَّحِم**: dişinin rahmidir; ve o müennestir. **ابنُ بَرِّيّ** dedi: **الرَّحم**’ın te’nîsinin şahidi onların sözü: **الرَّحِمُ مَعْقُومَة**; ve **ابنِ الرِّقاع**’ın sözü: | % ( حَرْفٌ تَشَذَّر عن رَيَّان مُنْغَمِسٍ % | مُسْتَحْقَبٍ رَزَأَتْه رِحْمُها الجَمَلاَ ) % | | | Dedim: onda ayrıca **رَحِم**’den **الرّاء**’ın kesri üzerine de bir şahid vardır. | | ( Ve ) mecazdan: **الرّحِم**: (akrabalık); baba oğullarını toplar; ve ikisinin arasında **رَحِمٌ** vardır, yani: yakın akrabalık; **التَّهْذِيب**’de böyle. **الجَوْهَرِي** dedi: ve **الرِّحْم**, kesre ile, onun gibidir. Ve **الأَعْشَى**’yı inşad etti: | % ( أمًّا لِطالبِ نِعْمَةٍ يَمَّمْتَها % | ووِصالَ رِحْمٍ قد بَردتَ بِلالَها ) % | | **ابنُ بَرِّيّ** dedi: ve onun misli, **قَيْل بنِ شمرو بنِ الهُجَيْم**’indir: | % ( وذي نَسَبٍ ناءٍ بَعِيد وَصَلْتُه % | وذي رَحِمٍ بَلَّلتُها بِبِلالها ) % | | Dedi: ve bu beyitle **بُلَيْلاً** diye isimlendirildi. Ve **ابنُ سِيدَه** inşad etti: | % ( خُذُوا حِذرَكم يا آل عِكْرِم واذْكُرُوا % | أواصِرَنا والرِّحمُ بالغَيْبِ تُذْكَرُ ) % | | Ve **سِيبَوَيْه** şuna gitti: bu, **حُرُوف الحَلْق**’tan ikincisi olan her şeyde muttariddir. | | ( Yahut ) **الرَّحِمُ**: (onun aslı ve sebepleri). Ve **المُحْكَم**’ın nassı: **الرَّحِمُ**: akrabalığın sebepleridir ve onun aslı, çocuğun bittiği yer olan **الرِّحِم**’dir; ve o, **الرَّحِم**’dir. Öyleyse onun sözü: “ve onun aslı”, musannifin zannettiği gibi **الرِّحِم**’in tefsirinden değildir; öyleyse bunu dikkatle teemmül et, onu bulursun. Ve buna ayrıca **الأَساس**’ın nassı da delalet eder: o, akrabalık alâkası ve onun sebebidir. Bitti. Ve dediler: **حَزَاك اللهُ خَيْرًا**. Ve **الرَّحِمُ** ve **الرَّحِمَ** ref‘ ve nasb ile; ve **جَزَاكَ شَرٍّ**; ve **القَطِيْعَةَ** yalnız nasb iledir. Ve hadîste: | |   **أنّ الرَّحِم شِجْنَة مُعَلَّقة بالعَرْش** | | Dersin: **اللَّهُمّ صِلْ من وَصَلَني ، | واقْطَع مَنْ قَطَعَنِي**. Ve **الحَدِيث القُدْسِيِّ**’de: Allah Teâlâ, **الرَّحِم**’i yarattığında dedi: **أَنا الرَّحْمنُ ، وأنت الرَّحمُ ، شَقَقْتُ اسمَك من اسْمِي ، فَمَنْ وَصَلَك وَصَلْته ، ومن قَطَعَك قَطَعْتُه**; ve rivayet olunur: **بَتَتّه**; ve daha önce geçti. Ve hadîste: **مَنْ مَلَك ذَا رَحِم مَحْرَمٍ فهو حُرٌّ**. **ابنُ الأَثِير** dedi: **ذو الرَّحِم** akrabalardır; ve seninle onun arasında nesep toplayan her kimse üzerine vâki olur; ve ferâizde kadınlar cihetinden olan akrabalara إطلاق olunur; denilir: **ذو رَحِمٍ مَحْرَم** ve **مُحَرَّم**; ve o, nikâhı helâl olmayan kimsedir; anne, kız, kız kardeş, hala ve teyze gibi. Ve sahabeden, tâbiînden, **أبو حَنِيفة** ve ashabından ve **أحمد**’den âlimlerin çoğunun gittiği şudur: kim **ذَا رَحِم مَحْرَمٍ**’i mülk edinirse, erkek olsun kadın olsun, ona karşı âzâd olur. Dedi: ve **الشافِعِيُّ** ve imamlardan, sahabeden ve tâbiînden başkaları şuna gitti: ona karşı çocuklar, babalar ve anneler âzâd olur; onların dışındakiler ona karşı âzâd olmaz. | | ( Çoğulu: **أَرحامٌ** ); bunun dışında kırılmaz. Ve ondan O’nun sözü, Teâlâ: ! 2 \< واتقوا الله الذي تساءلون به والأرحام > 2 !; dedi: | **الأزهريّ**: kim nasb ederse muradı: **واتَّقوا الأرحامَ أن تَقْطَعُوها**; ve kim |

| خَفَض : **أراد تَسَاءَلُون به وبالأَرْحامِ** ، | ve bu senin sözündür: **نَشَدْتُك باللهِ وبالرّْحِم** . | | ( **وأُمّ رُحْم** ، zamme ile, ve **وأُمُّ الرُّحْم** ) | **باللاَّم** ile marife kılınmış olarak: ( **مَكَّة** ) ، gelmiştir | hadiste böylece; yani: o, **الرَّحْمَة**’nin aslıdır. | | ( **والمَرْحُومَة : المَدِينة شَرَّفَها اللهُ | تَعالَى** ) ve onun sâkinine salât etti; giderler | bununla onun ehlinin müminlerine. | | ( **والرَّحُومُ ، والرَّحْماءُ** ) bizden, ve | develerden ve koyunlardan: ( **التي تَشْتَكِي رَحِمَها | بَعْد الوِلادَةِ** ) ، ve onu **المحكم**’de | doğumla kayıtlamadı; onu **اللِّحيانيّ** kayıtladı, | ve onun nassı: **نَاقَةٌ رَحُومٌ** o, **تَشْتَكِي | رَحِمَها بعد الوِلادةِ** olan ( **فتَمُوت منه** )dir, | ve **الصّحاح**’ta: **بَعْد النِّتاج** ، ( ve gerçekten | **رَحُمَت** **كَكَرُم** ، ve **فَرِح** ، ve **وَعُنِي** ) ، | ve **الجوهريّ** ilk ikisiyle yetindi | ( **رَحامَةً وَرَحْمًا** ) ikisinin fethiyle, | ( ve harekelenir ) ، birincisi **رَحُم**’un masdarıdır, | **كَكَرُم** gibi; ikincisi **رحُِم**’in masdarıdır, | **كَعَنِي** gibi; üçüncüsü **رِحِم**’in masdarıdır **كفرح** gibi; | onda tertipsiz bir dürme ve yayma vardır; ve her | rahim sahibi merhamet olunur: ( **أو هُوَ** ) yani | **الرَّحِم** ( **دَاءٌ يأخُذُ في رَحِمها فلا | تَقْبَل اللِّقَاحَ ، أَو أَنْ تَلِد فلا يَسْقُط | سَلاَها** ) ، ve bu **اللِّحْيانيّ**’nin sözüdür; fakat o | bununla **الرُّحام**’ı tefsir etti, **كَغُراب** gibi; ve onun nassı: | **الرُّحَامُ في الشَّاءِ : أن تَلِدَ** ibarenin sonuna kadar; | öyleyse musannifin siyakında gizli olmayan bir muhalefet vardır; | sonra **اللِّحْيانيّ** dedi: ( **وشَاةٌ | راحِمٌ : وارِمَةُ الرَّحِمِ** ) ، ve **وَعَنْز راحِمٌ** . | | ( **ومحمدُ بنُ رَحْمَوَيْهِ كَعَمْرَوَيْهِ** ) | **البُخارِيّ** . | | ( **ورُحَيْمٌ ، كَزُبَيْر : ابنُ مالك | الخَزْرَجِيّ** ) ، ondan işitti **عَبْدُ الغَنِي بنُ | سَعِيد** ، ( ve ) **رُحَيْم** ( **بنُ حَسَن | الدِّهْقان** ) **الكُوفِيّ** ، **عُبَيْدِ بنِ | سِعِيدٍ الأمويّ**’den. | | ( **ومَرْحُومُ** ) **بنُ عبد العزيز البَصْرِيّ** | ( **العَطّار** ) ، **أَبِي عِمْرانَ الجوني** | ve **ثَابِت**’ten; ondan **ابنُ المَدِيني** ve **بِنْدار** , | ve **أحمدُ بنُ إبراهيم الدورقي**; sika, | âbid; seksen sekiz yılında vefat etti | | ve yüz: ( muhaddisler. ve **رَحْمَةُ**: onların isimlerindendir ). | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | | **تَراحَمَ القَومُ**: onların bazısı bazısına merhamet etti, | onu **الجوهَرِيُّ** nakletti. | | **والرَّحْمَةُ**: rızıktır; ve onunla tefsir olundu O’nun sözü | Teâlâ: ! 2 \< ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة ثم نزعناها منه > 2 ! ve adlandırıldı | **الغَيْثُ** **رَحْمَةً**; çünkü o, O’nun rahmetiyle iner | gökten. | | Ve O’nun sözü Teâlâ: ! 2 \< وإذا أذقنا الناس رحمة > 2 ! yani: hayat ve bolluk, | kıtlıktan sonra. | | **واستَرْحَمَه**: ondan **الرَّحْمَة**’yi istedi; ve adam | **مَرْحُوم** , ve **مُرَحَّم**; mübalağa için şeddelendi, | onu **الجوهَرِيُّ** nakletti. | | O’nun isimlerindendir Teâlâ: **الرَّحْمنُ** | ve **الرَّحيم**; birinci sıfat bina edildi | **فَعْلان** üzerine; çünkü onun manası çokluktur; ve bu | çünkü O’nun rahmeti her şeyi kuşattı; ve O, | **أَرْحَمُ الرَّاحِمِين**’dir. | | Ve dedi **الزَّجَاج**: **الرَّحْمنُ**: bir isimdir | Allah’ın isimlerinden, عزّ وجلّ; zikredilmiş | önceki kitaplarda; ve onu bilmiyorlardı | Allah Teâlâ’nın isimlerinden. Dedi **أبو | الحَسَن**: sanırım o, önceki kitapların | sahiplerini kastediyor; ve onun manası dil ehli yanında: sahibi | **الرَّحْمة**’nin ki ondan sonra bir gaye yoktur | rahmette. Ve **رَحِيمٌ** **فَعِيل**’dir **فَاعِل** manasında, | nitekim dediler **سَمِيعٌ** **سَامِع** manasında. Ve | caiz değildir denilmesi: **رَحْمن** إلاّ Allah’a عزّ | وجلّ; ve **الأزْهَرِيُّ** hikâye etti **أَبِي | العَبَّاس**’tan O’nun sözü Teâlâ hakkında: ! 2 \< الرحمن الرحيم > 2 ! : | ikisini cem etti; çünkü | **الرحمن** İbrânîdir, ve **الرحيم** Arabîdir; | ve **جَرِير** için inşad etti: | % ( لن تُدْرِكُوا المَجدَ أو تَشْرُوا عَباءَكُمُو % | بالخَزِّ أو تَجْعَلُوا اليَنْبُوتَ ضَمْرانَا ) % | | % ( أو تَتْرُكون إلى القَسَّين هِجْرَتَكم % | ومَسْحَكم صُلْبَهَم رَحمانَ قُرْبانا ) % | | Ve dedi **الجوهريّ**: ikisi iki isimdir | **مُشْتَقَّان** **الرَّحْمة**’den; ve onların naziri dilde: | **نَدِيم** ve **نَدْمان**; ve ikisi manaca (birdir); | ve caiz olur iki ismin tekrarı, eğer | iştikakları te’kid cihetinden farklı olursa; nitekim denir: | [ فلان ] **جَادُّ مُجِدُّ**; ancak | **الرَّحْمن** Allah ile tahsis edilmiş bir isimdir; | caiz değildir onunla adlandırılması başkasının; görmez misin | onun dediğini: ! 2 \< قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمن > 2 ! böylece denk tuttu onunla ismi ki | onda başkası ortak olmaz; ve **مُسَيْلِمَةُ | الكَذَّاب**’a denirdi: **رَحْمَان اليَمامة** . | | Ve **الرَّحِيمُ** bazen **المَرْحُوم** manasında olur, | nitekim **الرَّاحِم** manasında olduğu gibi; dedi **عَملَّسُ | ابنُ عَقِيل**: | % ( فأَمَّا إِذا عَضَّتْ بك الحَرْبُ عَضّةً % | فإنّكَ مَعْطوفٌ عليكَ رَحيم ) % | | bitti. | | Ve dedi **ابنُ عَبّاس**: ikisi iki isimdir | ince; ikisinden biri ötekinden daha incedir; | öyleyse **الرَّحْمنُ**: ince; ve **الرَّحِيم**: | mahlûkatına rızıkla şefkat eden. Ve | **تَفْسِير الثَّعْلَبِي**’de: bir kavim ikisi arasında ayırdı | ve dediler: **الرَّحْمن**: şefkat eden | bütün mahlûkatına; kâfirlerine ve müminlerine | ve fâcirlerine; onları yaratmak ve onları rızıklandırmakla. | Ve **الرَّحِيمُ** müminlere mahsustur; hidayet | ve dünyada tevfik ve ukbâda rü’yet ile. | Öyleyse **الرَّحْمنُ** lafızca özel, mana bakımından genel; | ve **الرَّحِيمُ** lafızca genel, mana bakımından özel. | Öyleyse **الرَّحْمنُ** özeldir şu bakımdan ki | onunla adlandırılmaz hiç kimse إلاّ Allah; geneldir | şu bakımdan ki o, kuşatır bütün | موجودات’ı yaratma | ve rızık ve fayda ve def‘ yoluyla. Ve **الرَّحِيمُ** | geneldir, mahlûkların onunla adlanmada ortaklığı bakımından; | özeldir mana yoluyla; çünkü o, lütfa | ve tevfike döner; ve bu, **جَعْفر** sözünün manasıdır |

**الصادِقِ**: **الرَّحْمنُ** genel bir sıfat için özel bir isimdir; **الرَّحِيمُ** ise özel bir sıfat için genel bir isimdir.

Dedim ki: Onda, **حَدِيثِ الرَّحْمة المُسَلْسَل بالأَوَّلِيَّة** şerhinde tamamladığımız bahisler vardır.

**الرَّحَمُ**, harekeli: bir hastalıktan dolayı rahmin dışarı çıkması; İbnü’l-A‘râbî’den.

**الرُّحَامُ**, **الضّم** ile: koyunun doğurması, sonra da eşinin düşmemesi; el-Lihyânî’den.

Ve **ناقة رَحِمة**, **كَفَرِحة** yani: **رَحُوم**; **الرَّحوم**’un çoğulu: iki **ضمة** ile **رُحُم**. Ve bir erkek **رَحُومٌ** ve bir kadın **رَحُومٌ**, yani **رَحِيم**.

Ve **حاجِبُ بنُ أَحْمَدَ بنِ يَرْحُمَ الطَّوسِيّ**, **كَيَنْصُر**: meşhur bir muhaddistir. **الرَّحِيم**’in çoğulu: **الرُّحَماء**. **المَرْحَمَة**’nin çoğulu: **المَراحِم**.

**الرَّحامَة**: **الرَّحِم**’in, akrabalık bağının birleşmesi anlamındaki mastarıdır.

Ve **رَحِمَ الشِّقاءُ**, **كَفَرِح**; **رَحَمًا** (olarak); o hâlde o **رَحِم**’dir: ailesi, onun göz değmesinden sonra onu zayi etti; onu yağlamadılar, böylece bozuldu; böylece suyu tutmadı.

Ve **كَزُبَيْر**: **رُحَيْم بنُ أَبِي مَعْشَر الكُوفِيّ**; ondan **عُبَيْد بنُ غَنّام** rivayet etti. Ve **عبدُ الرَّحْمن بنُ عَبَّاد المعولي البَصْرِي**; **بُرحَيْم** diye bilinir; **عَبْدِ القاهر بنِ شُعَيْب بنِ الحَبْحَاب**’dan hadis rivayet etti.

Ve **الرَّاء**’ın fethiyle: Benî Büveyh’te, Musul sahibi **المَلِك الرَّحيم**.

Ve **رَحْمَةُ بنُ مُصْعَب الواسِطِيّ**: zayıf bir muhaddistir.

Ve **مَحَلَّة عَبْدِ الرحمن**, ve **الرَّحْمانِيّة** diye bilinir: Mısır Nil’i üzerinde bir köydür; ben ona girdim.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَحِمَهُ
1 رَحِمَهُ ذ , (S, Msb, K, &c.,) aor. رَحَمَ , (K,) inf. n. رَحْمَةٌ and رُحْمٌ [and رَحَمَةٌ and رُحُمٌ] and مَرْحَمَةٌ, (S, * Msb, K, *) [He had mercy, or pity, or compassion, on him; or he treated him, or regarded him, with mercy or pity or compassion; i. e.] he was, or became, tender [or tender-hearted] towards him; and inclined to favour him [and to benefit him]: (S, Msb, K: [see also رَخِمَهُ and رَخَمَهُ:]) and he pardoned him, or forgave him: (K:) said of a man: (S, Msb, K:) and also of God [in the former sense, but tropically, or anthropopathically: or as meaning He favoured him, or benefited him; or pardoned, or forgave, him: see explanations of رَحْمَةٌ below]: (Msb, K:) and عَلَيْهِ ↓ ترحّم signifies the same, (MA, [and the same seems to be indicated in the S,]) said of a man: (S:) [and so does ↓ ترحّمهُ, (occurring in the S and K in art. رعى, &c.,) accord. to Ibn-Maaroof, for he says that] تَرَحُّمٌ signifies the regarding [another] with mercy or pity or compassion; or pardoning [him], or forgiving [him]: and also the being merciful or pitiful or compassionate or favourably inclined [عَلَى غَيْرِهِ to another]. (KL: but respecting this latter verb, see 2.) -A2- رَحُمَتْ, and رَحِمَتْ, (S, K,) and رُحِمَتْ, (K,) inf. n. رَحَامَةٌ, (S, K,) which is of the first, (S, TA,) and رَحَمٌ, (S, K,) which is of the second, (S, TA,) and رَحْمٌ, (K,) which is of the third, (TA,) She had a complaint of her womb after bringing forth, (S, K,) and died in consequence thereof: (K:) said of a camel, (S, TA,) and of a ewe or goat, and of a woman, and of any animal having a womb: (TA:) or she had a disease in her womb, in consequence of which she did not receive impregnation: or she brought forth without letting fall her secundine: (K, TA:) or, accord. to Lh, the bringing forth without letting fall her secundine, by a sheep or goat, is termed ↓ رُحَامٌ. (TA.) ― -b2- رَحِمَ, aor. رَحَمَ , inf. n. رَحَمٌ, is also said of a water-skin, meaning It was left, or neglected, by its owners, after its being seasoned with rob, [for غيته, in the phrase بعد غيته, an evident mistranscription, I read, conjecturally, تَمْتِينِهِ, as the only word at all resembling غيته, that I can call to mind, having an apposite signification,] and they did not anoint it, or grease it, so that it became spoilt, or in a bad state, and did not retain the water: the epithet applied to it in this case is ↓ رَحِمٌ. (TA.) ― -b3- And رَحَامَةٌ is also an inf. n. [of which the verb, if it have one, is app. رَحُمَ,] signifying The being connected by relationship. (TA.)

رحّم عَلَيْهِ
2 رحّم عَلَيْهِ ذ , inf. n. تَرْحِيمٌ; and ↓ ترحّم; but the former is the more chaste; He said to him, رَحِمَكَ اللّٰهُ [May God have mercy on thee; &c.]. (K.)

٥
5 ترحّم عَلَيْهِ ذ and ترحّمهُ : for both see 1; and for the former see also 2. [Accord. to different authorities, it appears that both may be rendered He had mercy, or pity, or compassion, on him; or he pitied, or compassionated, him: (see 1:) or he pitied him, or compassionated him, much: (see what follows:) and the former, he said to him, May God have mercy on thee; &c.; (see 2;) or he expressed a wish that God would have mercy on him; or he expressed pity, or compassion, for him: and also he affected, or constrained himself to have or to show, pity, or compassion.] Though تَرَحَّمْتُ عَلَيْهِ is mentioned by J, and not رَحَّمّهُ, some say that the former is incorrect: and it is said that تَرَحُّمٌ implies self-constraint, and therefore is not to be attributed to God: but some repudiate this assertion, because it occurs in correct traditions, and because تَفَعُّلٌ is not restricted to the denoting peculiarly self-constraint, but has other properties, as in the instances of تَوَحُّدٌ and تَكَبُّرٌ, denoting intensiveness and muchness. (TA.)

تراحموا
6 تراحموا ذ signifies رَحِمَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا [They had mercy, or pity, or compassion, one on another; &c.]. (S, TA.)

استرحمهُ
10 استرحمهُ ذ He asked, or demanded, of him الرَّحْمَة [i. e. mercy, or pity, or compassion; &c.]. (TA.)

رَحْمٌ
رَحْمٌ ذ : see its syn. رَحِمٌ, in two places.

رُحْمٌ
رُحْمٌ ذ : see its syn. رَحْمَةٌ. ― -b2- [Hence,] أُمُّ رُحْمٍ one of the names of Mekkeh; (S, K; *) as also أُمُّ الرُّحْمِ; (K;) meaning the source of الرَّحْمَة [or mercy, &c.]. (TA.) [See also زُحْمٌ.]

رِحْمٌ
رِحْمٌ ذ : see its syn. رَحِمٌ, in two places.

رَحَمٌ
رَحَمٌ ذ The coming forth of the womb, in consequence of a disease. (IAar, TA.) [See also رَحِمَتْ and رَحِمَ, of each of which it is an inf. n.]

رَحِمٌ
رَحِمٌ ذ The womb, i. e. the place of origin, (Mgh, Msb, K,) and the receptacle, (Mgh, K,) of the young, (Mgh, Msb, K,) in the belly; (Mgh;) as also ↓ رِحْمٌ, (Msb, K,) a contraction of the former, and ↓ رَحْمٌ, which is of the dial. of Benoo-Kilلb: (Msb:) in this sense, (Msb,) which is the primary signification, (Mgh,) [i. e.] as meaning the رَحِم of the female, (S,) it is fem.; (S, Msb;) or, as some say, masc.; (Msb;) but IB cites a verse in which رِحْم is fem.: (TA:) pl. أَرْحَامٌ. (MA.) ― -b2- Hence, (Mgh, Msb,) as also ↓ رِحْمٌ (S, Msb, K) and ↓ رَحْمٌ, (Msb,) (tropical:) Relationship; i. e. nearness of kin; syn. قَرَابَةٌ: (S, Mgh, Msb, K:) [by some restricted to relationship by the female side; as will be shown below:] and connexion by birth: (Mgh, Msb:) or relationship connecting with a father or an ancestor: or near relationship: so in the T: (TA:) or a connexion, or tie, of relationship: (A, TA:) or the ties of relationship: (M, K, TA:) accord. to the K, الرَّحِمُ signifies القَرَابَةُ or أَصْلُهَا and أَسْبَابُهَا: but in the M it is said, الرَّحِمُ أَسْبَابُ القَرَابَةِ وَأَصْلُهَا الرَّحِمُ الَّتِى هِىَ مَنْبِتُ الوَلَدِ; in which وَأَصْلُهَا forms no part of the explanation of الرحم, as the author of the K asserts it to do: (TA:) as meaning relationship, رحم is in most instances masc.: (Msb:) pl. as above. (K.) It is said in a holy tradition (حَدِيث قُدْسِىّ [i. e. an inspired or a revealed tradition]) that God said, when He created الرَّحِم [meaning “ relationship, ” &c.], أَنَا الَّحْمٰنُ وَأَنْتَ الرَّحِمُ شَقَقْتُ اسْمَكَ مِنِ اسْمِى فَمَنْ وَصَلَكَ وَصَلْتُهُ وَمَنْ قَطَعَكَ قَطَعْتُهُ (assumed tropical:) [I am الرحمٰن and thou art الرحم: I have derived thy name from my name: therefore whoso maketh thee close, I will make him close; and who severeth thee, I will sever him]. (TA.) [وَصَلَ رَحِمَهُ means (assumed tropical:) He made close his tie, or ties, of relationship, by kind behaviour to his kindred: and قَطَعَ رَحِمَهُ, He severed his tie, or ties, of relationship, by unkind behaviour to his kindred: see art. وصل: and see also بَلَّ رَحِمَهُ, in the first paragraph of art. بل; and a verse there cited.] ― -b3- ذُو الرَّحِمِ means (assumed tropical:) [The possessor of relationship, &c.; i. e.] the contr. of الأَجْنَبِىُّ: (Mgh, Msb:) the pl. ذَوُو الأَرْحَامِ, [or, as in the Kur viii. last verse, and xxxiii. 6, أُولُو الأَرْحَامِ,] in the classical language, means any relations: and in law, any relations that have no portion [of the inheritances termed فَرَائِض] and are not [such heirs as are designated by the appellation] عَصَبَة [q. v.]; (KT, TA in art. ذو;) [i. e.,] with respect to the فَرَائِض, it means the relations by the women's side. (IAth, TA in the present art.) ذُو رَحِمٍ مَحْرَمٍ and [some say] مُحَرَّمٍ [and ذُو رَحِمٍ مَحْرَمٌ also (see art. حرم)] mean (assumed tropical:) A relation whom it is unlawful to marry, [whether male or female, the latter being included with the former, but the female, when particularly meant, is termed ذَاتُ رَحِمٍ مَحْرَمٍ &c.,] such as the mother and the daughter and the sister and the paternal aunt and the maternal aunt [and the male relations of such degrees]: and most of the learned, of the Companions and of the generation following these, and Aboo-Haneefeh and his companions, and Ahmad [Ibn-Hambal], hold that when one possesses a person that is termed ذُو رَحِمٍ مَحْرَمٍ, this person becomes emancipated, whether male or female; but Esh-Shلfi'ee and others of the Imلms and of the Companions and of the generation following these hold that the children and the fathers and the mothers become emancipated, and not any others than these. (IAth, TA.) ― -b4- [حَاسَّةُ رَحِمٍ means (assumed tropical:) A feeling of relationship or consanguinity, or sympathy of blood; and in like manner, elliptically, رَحِمٌ alone. You say, أَطَّتْ لَهُ مِنِّى حَاسَّةُ رَحِمٍ; expl. in art. حس: and أَطَّتْ لَهُ رَحِمِى; and أَطَّتْ بِكَ الرَّحِمُ; expl. in art. اط. ― -b5- رَحِمٌ is also often used for فَرْجٌ or حَيَآءٌ, meaning (assumed tropical:) The vulva: see, for exs., شُفْرٌ, and 1 in art. ظآر, and 8 in art. حوص.] -A2- As an epithet, with ة, applied to a she-camel: see رَحُومٌ. ― -b2- And as an epithet without ة, applied to a water-skin: see 1, last sentence but one.

رُحُمٌ
رُحُمٌ ذ : see the next paragraph. -A2- It is also pl. of رَحُومٌ. (TA.)

رَحْمَةٌ
رَحْمَةٌ ذ (S, Msb, K) and ↓ رَحَمَةٌ (Sb, K) and ↓ رُحْمٌ (S, Msb, K) and ↓ رُحُمٌ, (S, K,) thus in a verse of Zuheyr, (S, TA,) and thus in the Kur xviii. 80 accord. to the reading of Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà, (TA,) and ↓ مَرْحَمَةٌ, (S, Msb, K,) of which last مَرَاحِمُ is pl., (TA,) [all inf. ns.; when used as simple substs. signifying Mercy, pity, or compassion; i. e.] tenderness (S, Msb, K, and Bd on the بَسْمَلَة) of heart; (Bd ibid.;) and inclination to favour, (S, Msb, K,) or inclination requiring the exercise of favour and beneficence: (Bd ubi suprà:) and pardon, or forgiveness: (K:) accord. to Er-Rلghib, رَحْمَةٌ signifies tenderness requiring the exercise of beneficence towards the object thereof: and it is used sometimes as meaning tenderness divested of any other attribute: and sometimes as meaning beneficence divested of tenderness; as when it is used as an attribute of the Creator: when used as an attribute of men, it means tenderness, and inclination to favour [without necessarily implying beneficence]: accord. to El-Kلshلnee, it is of two kinds; namely, gratuitous, and obligatory: the former is that which pours forth favours, or benefits, antecedently to works; and this is the رحمة that embraces everything: the obligatory is that which is promised to the pious and the doers of good, in the Kur vii. 155 and vii. 54: but this, he says, is included in the gratuitous, because the promise to bestow it for works is purely gratuitous: accord. to the explanation of the Imلm Aboo-Is-hلk Ahmad Ibn-Mohammad-Ibn-Ibrلheem Eth-Thaalebee, it is God's desire to do good to the deserving thereof; so that it is an essential attribute: or the abstaining from punishing him who deserves punishment, and doing good to him who does not deserve [this]; so that it is an attribute of operation. (TA.) The saying in the Kur [xxi. 75] وَأَدْخَلْنَاهُ فِى رَحْمَتِنَا (tropical:) [And we caused him to enter into our mercy] is tropical: so says IJ. (TA.) ― -b2- وَاللّٰهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَآءُ, in the Kur [ii. 99 and iii. 67], means (assumed tropical:) [And God distinguishes] with his gift of prophecy [whom He will], or his prophetic office or commission. (K, * TA.) ― -b3- رَحْمَةٌ also means (assumed tropical:) Sustenance, or the means of subsistence: this is said to be its meaning as used in the Kur xli. 50. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) Rain: (TA:) so in the Kur vii. 55. (Bd, Jel.) ― -b5- And (assumed tropical:) Plenty; or abundance of herbage, and of the goods, conveniences, or comforts, of life: so in the Kur x. 22 and xxx. 35. (TA.)

رَحَمَةٌ
رَحَمَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

رُحْمَى
رُحْمَى ذ [The saying رَحِمَكَ اللّٰهُ May God have mercy on thee; &c.;] a subst. from رَحَّمَ عَلَيْهِ [like بُقْيَا from أَبْقَى عَلَيْهِ]. (K.)

رَحْمَآءُ
رَحْمَآءُ ذ : see رَحُومٌ.

الرَّحْمٰنُ
الرَّحْمٰنُ ذ [thus generally written when it has the article ال prefixed to it, but in other cases رَحْمَانُ, imperfectly decl.,] and ↓ الرَّحِيمُ are names [or epithets] applied to God: (TA:) [the former, considered as belonging to a large class of words expressive of passion or sensation, such as غَضْبَانُ and عَطْشَانُ &c., but, being applied to God, as being used tropically, or anthropopathically, may be rendered The Compassionate: ↓ the latter, considered as expressive of a constant attribute with somewhat of intensiveness, agreeably with analogy, may be rendered the Merciful: but they are variously explained: it is said that] they are both names [or epithets] formed to denote intensiveness of signification, from رَحِمَ; like الغَضْبَانُ from غَضِبَ, and العَلِيمُ from عَلِمَ; and الرَّحْمَةُ, in the proper language, is “ tenderness of heart, ” and “ inclination requiring the exercise of favour and beneficence; ” but the names of God are only to be taken [or understood] with regard to the ultimate imports, which are actions, exclusively of the primary imports, which may be passions: and the former is more intensive in signification than the latter; the former including in its objects the believer and the unbeliever, and ↓ the latter having for its peculiar object the believer: (Bd on the بَسْمَلَة:) accord. to J, (TA,) they are two names [or epithets] derived from الرَّحْمَةُ, and are like نَدْمَانُ and نَدِيمٌ, and are syn.; the repetition being allowable when the [mode of] derivation is different, for the purpose of corroboration: (S, TA:) or the repetition is because the former is Hebrew, [originally 165,] and ↓ the latter is Arabic: (I'Ab, TA:) but the former is applicable to God only; though Museylimeh the Liar was called رَحْمَانُ اليَمَامَةِ; (S, TA;) and it is said to mean the Possessor of the utmost degree of الرَّحْمَة; and accord. to Zj, is a name of God mentioned in the most ancient books: (TA:) whereas ↓ the latter is syn. with ↓ الرَّاحِمُ: (S, TA:) or [rather] ↓ رَاحِمٌ is the act. part. n. [signifying having mercy, &c.], and ↓ رَحِيمٌ has an intensive signification [i. e. having much mercy, &c.]: (Msb:) the latter is applied also to a man; and so is ↓ رَحُومٌ, in the same sense, and likewise to a woman: (TA:) the pl. of ↓ رَحِيمٌ is رُحَمَآءُ; (Msb, TA;) occurring in the trad., اـِنَّمَا يَرْحَمُ اللّٰهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَآءَ, or الرُّحَمَآءُ, as related by different persons; [i. e. God has mercy on the merciful only of his servants, or verily those on whom God has mercy, of his servants, are the merciful;] الرحماء being in the accus. case as the objective complement of يرحم, and in the nom. case as the enunciative of ما in the sense of الَّذِى. (Msb.)

رَحَمُوتٌ
رَحَمُوتٌ ذ is from رَحْمَةٌ, [with which it is syn.,] (S, TA,) but it is used only coupled with its like in form: (K, TA:) one says, رَهَبُوتٌ خَيْرٌ لَكَ مِنْ رَحَمُوتٍ [Fear is better for thee than pity, or compassion], meaning thy being feared is better than thy being pitied, or compassionated: (S, K: but in the former, without لك:) or, accord. to Mbr, ↓ رَهَبُوتَى خَيْرٌ مِنْ رَحَمُوتَى. (Meyd. [See art. رهب.])

رَحَمُوتَى
رَحَمُوتَى ذ : see what next precedes.

رُحَامٌ
رُحَامٌ ذ : see 1, last sentence but two.

رَحُومٌ
رَحُومٌ ذ (Lh, S, K) and ↓ رَحْمَآءُ, (K,) applied to a she-camel, (Lh, S, TA,) and to a ewe or she-goat, and to a woman, (TA,) [and app. to any animal having a womb, (see رَحُمَتْ)] Having a complaint of her womb (Lh, S, M, K) after bringing forth, (Lh, S, K,) and dying in consequence thereof; (K;) and ↓ رَحِمَةٌ, applied to a she-camel, signifies the same: the pl. of رَحُومٌ is رُحُمٌ, with two dammehs. (TA.) ― -b2- For the first, see also الرَّحْمٰنُ, near the end of the paragraph.

رَحِيمُ
رَحِيمُ ذ : see الرَّحْمٰنُ, in seven places. ― -b2- Sometimes it is syn. with ↓ مَرْحُومٌ [i. e. Treated, or regarded, with mercy or pity or compassion; &c.: see 1, first sentence]: 'Amelles Ibn-'Akeel says, (using it in this sense, Ham p. 628,)
فَأَمَّا اـِذَا عَضَّتْ بِكَ الحَرْبُ عَضَّةً
فَاـِنَّكَ مَعْطُوفٌ عَلَيْكَ رَحِيمُ
(S, and Ham,) i. e. [But at all events,] when war becomes [once] severe to thee, and thine enemy has almost overcome thee, [verily thou art regarded with favour,] treated with mercy, and defended, by us. (Ham.)

رَاحِمٌ
رَاحِمٌ ذ : see الرَّحْمٰنُ, in two places, in the latter half of the paragraph. ― -b2- Also, applied to a ewe, and to a she-goat, Having the womb swollen. (Lh, K.)

أَرْحَمُ
أَرْحَمُ ذ [More, and most, merciful, &c.]. God is أَرْحَمُ الرَّاحِمينَ [The Most Merciful of those that have mercy]. (TA.)

مَرْحَمَةٌ
مَرْحَمَةٌ ذ : see رَحْمَةٌ.

مُرَحَّمٌ
مُرَحَّمٌ ذ [Treated, or regarded, with much mercy or pity or compassion; &c.]: it is with teshdeed to denote intensiveness of the signification. (S, TA.) ― -b2- [See also 2, of which it is the pass. part. n.]

مَرْحُومٌ
مَرْحُومٌ ذ : see رَحِيمٌ. ― -b2- المَرْحُومَةُ is a name of El-Medeeneh. (K.) ― -b3- [And المَرْحُومُ, which may be rendered The object of God's mercy, is commonly used in the present day as an epithet applied to the person, whoever he be, that has died in what is believed to be the true faith; as though meaning merely the deceased.]

##### Türkçe

**رَحِمَهُ**
1 **رَحِمَهُ** ذ , (S, Msb, K, &c.,) muzâri‘i **رَحَمَ** , (K,) mastar ismi **رَحْمَةٌ** ve **رُحْمٌ** [ve **رَحَمَةٌ** ve **رُحُمٌ**] ve **مَرْحَمَةٌ**, (S, * Msb, K, *) [Ona merhamet etti; yahut ona merhametle acıdı; yani] ona karşı yumuşak [yahut yumuşak yürekli] oldu; ve ona lütufta bulunmaya [ve ona fayda vermeye] meyletti: (S, Msb, K: [ayrıca **رَخِمَهُ** ve **رَخَمَهُ**’a da bak:]) ve onu bağışladı, yahut affetti: (K:) bir adam hakkında söylenir: (S, Msb, K:) ve ayrıca Allah hakkında [ilk mânada, fakat mecazen, yahut insanî sıfat isnadı yoluyla: yahut “ona lütufta bulundu, yahut ona fayda verdi; yahut onu bağışladı, yahut affetti” mânasında: aşağıda **رَحْمَةٌ**’nin açıklamalarına bak]: (Msb, K:) ve **عَلَيْهِ** ↓ **ترحّم** aynı mânaya gelir, (MA, [ve S’de de bunun işaret edildiği görülür,]) bir adam hakkında söylenir: (S:) [ve ↓ **ترحّمهُ** da böyledir, (S ve K’de **رعى** maddesinde &c. geçen,) İbn-Maaroof’a göre; zira o der ki] **تَرَحُّمٌ** [başkasını] merhametle yahut acımayla yahut şefkatle gözetmek; yahut [onu] bağışlamak, yahut affetmek mânasına gelir: ve ayrıca merhametli yahut acıyıcı yahut şefkatli olmak yahut [**عَلَى غَيْرِهِ**] başkasına karşı lütufkâr meyilli olmak. (KL: fakat bu son fiil hakkında 2’ye bak.) -A2- **رَحُمَتْ**, ve **رَحِمَتْ**, (S, K,) ve **رُحِمَتْ**, (K,) mastar ismi **رَحَامَةٌ**, (S, K,) ki bu birincinindir, (S, TA,) ve **رَحَمٌ**, (S, K,) ki bu ikincinindir, (S, TA,) ve **رَحْمٌ**, (K,) ki bu üçüncünündür, (TA,) Doğurduktan sonra rahminde bir şikâyeti oldu, (S, K,) ve bunun sonucunda öldü: (K:) deve hakkında söylenir, (S, TA,) ve koyun yahut keçi, ve kadın, ve rahmi olan her hayvan hakkında: (TA:) yahut rahminde bir hastalığı oldu; bunun sonucunda gebe kalmayı kabul etmedi: yahut eşini (secundine) düşürmeden doğurdu: (K, TA:) yahut Lh’ye göre, koyun yahut keçinin eşini düşürmeden doğurmasına ↓ **رُحَامٌ** denir. (TA.) ― -b2- Ve **رَحِمَ**, muzâri‘i **رَحَمَ** , mastar ismi **رَحَمٌ**, bir su tulumu hakkında da söylenir; mânası: pekmezle terbiye edildikten sonra sahipleri tarafından bırakıldı yahut ihmal edildi, [**بعد غيته** ibaresindeki **غيته** için, açık bir yanlış yazım olarak, tahminen **تَمْتِينِهِ** okurum; zira **غيته**’ye benzeyen ve uygun bir mânaya sahip hatırlayabildiğim tek kelime budur,] ve onu yağlamadılar yahut greslemediler; böylece bozuldu yahut kötü bir hâle geldi ve suyu tutmadı: bu durumda ona verilen sıfat ↓ **رَحِمٌ**’dür. (TA.) ― -b3- Ve **رَحَامَةٌ** ayrıca bir mastar ismidir; [fiili, eğer bir fiili varsa, görünüşe göre **رَحُمَ**’dır,] “akrabalık bağıyla bağlı olma” mânasına gelir. (TA.)

**رحّم عَلَيْهِ**
2 **رحّم عَلَيْهِ** ذ , mastar ismi **تَرْحِيمٌ**; ve ↓ **ترحّم**; fakat birincisi daha fasîhtir; Ona, **رَحِمَكَ اللّٰهُ** [Allah sana merhamet etsin; &c.] dedi. (K.)

**٥**
5 **ترحّم عَلَيْهِ** ذ ve **ترحّمهُ** : ikisi için de 1’e bak; ve birincisi için ayrıca 2’ye bak. [Farklı otoritelere göre, ikisi de “ona merhamet etti, yahut acıdı, yahut şefkat gösterdi; yahut ona acıdı, yahut şefkat etti” diye çevrilebilir: (1’e bak:) yahut “ona çok acıdı, yahut çok şefkat etti”: (aşağıdakine bak:) ve birincisi, “ona Allah sana merhamet etsin; &c. dedi”: (2’ye bak:) yahut Allah’ın ona merhamet etmesini dilediğini ifade etti; yahut onun için acıma yahut şefkat ifade etti: ve ayrıca acımaya yahut şefkat göstermeye kendini zorladı, yahut kendini buna mecbur etti.] **تَرَحَّمْتُ عَلَيْهِ** J tarafından zikredildiği hâlde **رَحَّمّهُ** zikredilmemiştir; bazıları birincinin yanlış olduğunu söyler: ve denilmiştir ki **تَرَحُّمٌ** kendini zorlama mânasını içerir; bu sebeple Allah’a nispet edilmez: fakat bazıları bu iddiayı reddeder; çünkü sahih rivayetlerde geçer ve çünkü **تَفَعُّلٌ** yalnızca özellikle kendini zorlama bildirmeye mahsus değildir; başka özellikleri de vardır; **تَوَحُّدٌ** ve **تَكَبُّرٌ** örneklerinde olduğu gibi, şiddet ve çokluk bildirmesi. (TA.)

**تراحموا**
6 **تراحموا** ذ , **رَحِمَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا** [Birbirlerine merhamet ettiler; &c.] mânasına gelir. (S, TA.)

**استرحمهُ**
10 **استرحمهُ** ذ Ondan **الرَّحْمَة** [yani merhameti, acımayı, şefkati; &c.] istedi, yahut talep etti. (TA.)

**رَحْمٌ**
**رَحْمٌ** ذ : iki yerde, müradifi **رَحِمٌ**’e bak.

**رُحْمٌ**
**رُحْمٌ** ذ : müradifi **رَحْمَةٌ**’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **أُمُّ رُحْمٍ** Mekke’nin adlarından biridir; (S, K; *) ve ayrıca **أُمُّ الرُّحْمِ**; (K;) mânası **الرَّحْمَة**’nin [yahut merhametin, &c.] kaynağıdır. (TA.) [Ayrıca **زُحْمٌ**’e bak.]

**رِحْمٌ**
**رِحْمٌ** ذ : iki yerde, müradifi **رَحِمٌ**’e bak.

**رَحَمٌ**
**رَحَمٌ** ذ Hastalık sebebiyle rahmin dışarı çıkması. (IAar, TA.) [Ayrıca **رَحِمَتْ** ve **رَحِمَ**’e bak; her birinin mastar ismidir.]

**رَحِمٌ**
**رَحِمٌ** ذ Rahim; yani menşe yeri, (Mgh, Msb, K,) ve yavrunun kabı, (Mgh, K,) karında; (Mgh;) ve ayrıca ↓ **رِحْمٌ**, (Msb, K,) birincinin kısaltmasıdır, ve ↓ **رَحْمٌ**, Benoo-Kilلb lehçesindendir: (Msb:) bu mânada, (Msb,) ki asıl mânadır, (Mgh,) [yani] dişinin **رَحِم**’i mânasında, (S,) müennestir; (S, Msb;) yahut bazılarına göre müzekkerdir; (Msb;) fakat IB, **رِحْم**’ün müennes olduğu bir beyit nakleder: (TA:) çoğulu **أَرْحَامٌ**. (MA.) ― -b2- Bundan dolayı, (Mgh, Msb,) ve ayrıca ↓ **رِحْمٌ** (S, Msb, K) ve ↓ **رَحْمٌ**, (Msb,) (mecazen:) Akrabalık; yani nesep yakınlığı; müradifi **قَرَابَةٌ**: (S, Mgh, Msb, K:) [bazıları bunu kadın tarafıyla olan akrabalığa tahsis eder; aşağıda gösterilecektir:] ve doğumla bağlantı: (Mgh, Msb:) yahut bir baba yahut bir ata ile bağlayan akrabalık: yahut yakın akrabalık: T’de böyledir: (TA:) yahut bir akrabalık bağlantısı yahut bağı: (A, TA:) yahut akrabalık bağları: (M, K, TA:) K’ye göre **الرَّحِمُ**, **القَرَابَةُ** yahut **أَصْلُهَا** ve **أَسْبَابُهَا** mânasına gelir: fakat M’de şöyle denir: **الرَّحِمُ أَسْبَابُ القَرَابَةِ وَأَصْلُهَا الرَّحِمُ الَّتِى هِىَ مَنْبِتُ الوَلَدِ**; burada **وَأَصْلُهَا** rahmin açıklamasının bir parçası değildir; K’nin müellifinin iddia ettiği gibi değildir: (TA:) “akrabalık” mânasında **رحم** çoğu yerde müzekkerdir: (Msb:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (K.) Kutsî bir hadiste ( **حَدِيث قُدْسِىّ** [yani ilham edilmiş yahut vahyedilmiş rivayet]) Allah’ın, **الرَّحِم**’i [“akrabalık” &c. mânasında] yarattığında şöyle dediği rivayet edilir: **أَنَا الَّحْمٰنُ وَأَنْتَ الرَّحِمُ شَقَقْتُ اسْمَكَ مِنِ اسْمِى فَمَنْ وَصَلَكَ وَصَلْتُهُ وَمَنْ قَطَعَكَ قَطَعْتُهُ** (mecaz kabul edilerek:) [Ben **الرَّحْمٰنُ**’um ve sen **الرَّحِم**’sin: adını benim adımdan yarıp çıkardım: öyleyse kim seni birleştirirse ben onu birleştiririm; kim seni keserse ben onu keserim]. (TA.) [**وَصَلَ رَحِمَهُ** (mecaz kabul edilerek:) Akrabalık bağını yahut bağlarını, akrabalarına iyi davranmakla sıkı tuttu demektir: ve **قَطَعَ رَحِمَهُ**, akrabalarına kötü davranmakla akrabalık bağını yahut bağlarını kopardı: **وصل** maddesine bak: ve ayrıca **بَلَّ رَحِمَهُ**’e bak; **بل** maddesinin ilk paragrafında; ve orada zikredilen beyte bak.] ― -b3- **ذُو الرَّحِمِ** (mecaz kabul edilerek:) [akrabalık sahibi; yani] **الأَجْنَبِىُّ**’nin zıddıdır: (Mgh, Msb:) çoğulu **ذَوُو الأَرْحَامِ**, [yahut Kur’ân’da viii. son âyet ve xxxiii. 6’da olduğu gibi, **أُولُو الأَرْحَامِ**,] fasih dilde, herhangi akrabalar demektir: ve fıkıhta, payı olmayan [**فَرَائِض** denilen miras paylarından] ve [**عَصَبَة** diye adlandırılan] asabe olmayan akrabalar demektir; (KT, TA **ذو** maddesinde;) [yani] **فَرَائِض** bakımından, kadın tarafındaki akrabalar demektir. (IAth, TA bu maddede.) **ذُو رَحِمٍ مَحْرَمٍ** ve [bazıları der ki] **مُحَرَّمٍ** [ve **ذُو رَحِمٍ مَحْرَمٌ** da ( **حرم** maddesine bak)] (mecaz kabul edilerek:) Nikâhı haram olan akraba demektir; [erkek yahut kadın; ikincisi birincinin içine dâhildir; fakat özellikle kadın kastedildiğinde **ذَاتُ رَحِمٍ مَحْرَمٍ** &c. denir,] anne ve kız ve kız kardeş ve hala ve teyze [ve bu derecelerdeki erkek akrabalar] gibi: ve sahâbeden ve tâbiînden âlimlerin çoğu, ve Ebû Hanîfe ve ashabı, ve Ahmed [İbn-Hanbel], bir kimse **ذُو رَحِمٍ مَحْرَمٍ** denilen bir kişiye sahip olursa, bu kişinin—erkek olsun kadın olsun—azat olacağı görüşündedir; fakat eş-Şâfi‘î ve imamlardan ve sahâbeden ve tâbiînden başkaları, çocukların ve babaların ve annelerin azat olacağını, bunlardan başkasının olmayacağını söyler. (IAth, TA.) ― -b4- [**حَاسَّةُ رَحِمٍ** (mecaz kabul edilerek:) Akrabalık yahut kan hısımlığı hissi, yahut kan sempatisi demektir; ve aynı şekilde, hazfedilerek, yalnız **رَحِمٌ**. Şöyle dersin: **أَطَّتْ لَهُ مِنِّى حَاسَّةُ رَحِمٍ**; açıklaması **حس** maddesinde: ve **أَطَّتْ لَهُ رَحِمِى**; ve **أَطَّتْ بِكَ الرَّحِمُ**; açıklaması **اط** maddesinde. ― -b5- **رَحِمٌ** ayrıca çoğu kez **فَرْجٌ** yahut **حَيَآءٌ** yerine kullanılır; (mecaz kabul edilerek:) “vulva” mânasında: meselâ **شُفْرٌ**’a bak, ve **ظآر** maddesinde 1’e, ve **حوص** maddesinde 8’e.] -A2- Sıfat olarak, ة ile, dişi deveye nispetle: **رَحُومٌ**’a bak. ― -b2- Ve ة olmaksızın sıfat olarak, su tulumuna nispetle: 1’in sondan bir önceki cümlesine bak.

**رُحُمٌ**
**رُحُمٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak. -A2- Ayrıca **رَحُومٌ**’un çoğuludur. (TA.)

**رَحْمَةٌ**
**رَحْمَةٌ** ذ (S, Msb, K) ve ↓ **رَحَمَةٌ** (Sb, K) ve ↓ **رُحْمٌ** (S, Msb, K) ve ↓ **رُحُمٌ**, (S, K,) Zuheyr’in bir beytinde böyle, (S, TA,) ve Kur’ân xviii. 80’de Ebû-‘Amr İbn-El-‘Alâ’nın kıraatine göre böyle, (TA,) ve ↓ **مَرْحَمَةٌ**, (S, Msb, K,) ki bunun çoğulu **مَرَاحِمُ**’dür, (TA,) [hepsi mastar isimleridir; basit isim olarak kullanıldığında “merhamet, acıma, şefkat” mânasına gelir; yani] kalbin yumuşaklığı; (S, Msb, K, ve Bd **بَسْمَلَة** üzerine;) (Bd aynı yerde;) ve lütfa meyil, (S, Msb, K,) yahut lütuf ve ihsanın icrasını gerektiren meyil: (Bd yukarıda geçen yerde:) ve bağışlama, yahut affetme: (K:) Er-Râghib’e göre **رَحْمَةٌ**, kendisine yönelik olana ihsanı icra etmeyi gerektiren yumuşaklık mânasına gelir: ve bazen başka bir sıfattan soyutlanmış yumuşaklık mânasında kullanılır: ve bazen yumuşaklıktan soyutlanmış ihsan mânasında kullanılır; Yaratıcı’nın sıfatı olarak kullanıldığında olduğu gibi: insanların sıfatı olarak kullanıldığında, yumuşaklık ve lütfa meyil mânasına gelir [ihsanı zorunlu olarak gerektirmeksizin]: El-Kâshânî’ye göre iki çeşittir; yani karşılıksız ve zorunlu: karşılıksız olan, amellerden önce nimetleri yahut faydaları akıtan şeydir; ve bu, her şeyi kuşatan rahmettir: zorunlu olan ise, Kur’ân vii. 155 ve vii. 54’te takvâ sahiplerine ve iyilik yapanlara vaad edilendir: fakat o der ki bu, karşılıksızın içine dâhildir; çünkü ameller karşılığında onu vermeyi vaad etmek sırf karşılıksızdır: İmam Ebû-İshâk Ahmed İbn-Mohammad-İbn-Ibrâheem Eth-Thaalebee’nin açıklamasına göre, hak edenlere iyilik etmeyi Allah’ın dilemesidir; böylece zâtî bir sıfattır: yahut cezayı hak edeni cezalandırmaktan kaçınmak ve [bunu] hak etmeyene iyilik etmek; böylece fiilî bir sıfattır. (TA.) Kur’ân’da [xxi. 75] **وَأَدْخَلْنَاهُ فِى رَحْمَتِنَا** (mecaz:) [Onu rahmetimize dâhil ettik] sözü mecazdır: IJ böyle der. (TA.) ― -b2- Kur’ân’da [ii. 99 ve iii. 67] **وَاللّٰهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَآءُ**, (mecaz kabul edilerek:) [Allah dilediğini] nübüvvet bağışıyla [tahsis eder], yahut onun peygamberlik görevi yahut risaletiyle. (K, * TA.) ― -b3- **رَحْمَةٌ** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Rızık, yahut geçim vasıtası mânasına gelir: Kur’ân xli. 50’deki kullanımıyla mânasının bu olduğu söylenir. (TA.) ― -b4- Ve (mecaz kabul edilerek:) Yağmur: (TA:) Kur’ân vii. 55’te böyledir. (Bd, Jel.) ― -b5- Ve (mecaz kabul edilerek:) Bolluk; yahut otun bolluğu, ve hayatın mallarının, kolaylıklarının yahut rahatlıklarının bolluğu: Kur’ân x. 22 ve xxx. 35’te böyledir. (TA.)

**رَحَمَةٌ**
**رَحَمَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**رُحْمَى**
**رُحْمَى** ذ [**رَحِمَكَ اللّٰهُ** “Allah sana merhamet etsin; &c.” sözü;] **رَحَّمَ عَلَيْهِ**’den bir isimdir [**أَبْقَى عَلَيْهِ**’den **بُقْيَا** gibi]. (K.)

**رَحْمَآءُ**
**رَحْمَآءُ** ذ : **رَحُومٌ**’a bak.

**الرَّحْمٰنُ**
**الرَّحْمٰنُ** ذ [başına **ال** takısı geldiğinde genellikle böyle yazılır; diğer hâllerde **رَحْمَانُ**, gayr-i munsarif,] ve ↓ **الرَّحِيمُ** Allah’a nispet edilen isimlerdir [yahut sıfatlardır]: (TA:) [birincisi, **غَضْبَانُ** ve **عَطْشَانُ** &c. gibi duygu yahut his bildiren geniş bir kelime sınıfına mensup sayılarak; fakat Allah’a nispet edildiğinde mecazen yahut insanî sıfat isnadı yoluyla kullanıldığından “Şefkatli” diye çevrilebilir: ↓ ikincisi, kıyasa uygun olarak bir süreklilik sıfatını bir miktar şiddetle ifade eden sayılarak “Merhametli” diye çevrilebilir: fakat çeşitli şekillerde açıklanır: denilmiştir ki] ikisi de **رَحِمَ**’den, mânanın şiddetini bildirmek üzere yapılmış iki isimdir [yahut sıfattır]; **غَضِبَ**’den **الغَضْبَانُ**, ve **عَلِمَ**’den **العَلِيمُ** gibi; ve **الرَّحْمَةُ**, asıl dilde, “kalbin yumuşaklığı” ve “lütuf ve ihsanın icrasını gerektiren meyil”dir; fakat Allah’ın isimleri yalnız nihai delâletler bakımından alınır [yahut anlaşılır]; bunlar fiillerdir; birincil delâletler hariç tutulur; bunlar duygular olabilir: ve birincisi mânada ikinciden daha şiddetlidir; birincisi mümin ve kâfiri kapsar, ve ↓ ikincisinin özel hedefi mümindir: (Bd **بَسْمَلَة** üzerine:) J’ye göre, (TA,) ikisi de **الرَّحْمَةُ**’den türemiş iki isimdir [yahut sıfattır]; **نَدْمَانُ** ve **نَدِيمٌ** gibidir; ve müradiftir; tekrar caizdir; türetme tarzı farklı olduğunda, pekiştirme maksadıyla: (S, TA:) yahut tekrar, birincinin İbranice olması sebebiyledir, [aslında 165,] ve ↓ ikincinin Arapça olması sebebiyledir: (I'Ab, TA:) fakat birincisi yalnız Allah’a uygulanır; her ne kadar Yalancı Museylimeh’e **رَحْمَانُ اليَمَامَةِ** denilmişse de; (S, TA;) ve denilmiştir ki **الرَّحْمَة**’nin en uç derecesinin sahibi mânasınadır; ve Zj’ye göre, en eski kitaplarda zikredilen Allah’ın bir ismidir: (TA:) buna karşılık ↓ ikincisi ↓ **الرَّاحِمُ** ile müradiftir: (S, TA:) yahut [daha doğrusu] ↓ **رَاحِمٌ** ism-i fâildir [merhamet eden, &c. mânasında], ve ↓ **رَحِيمٌ** şiddet mânası taşır [yani çok merhamet eden, &c.]: (Msb:) ikincisi bir adama da uygulanır; ve ↓ **رَحُومٌ** da aynı mânada; ve ayrıca bir kadına da: (TA:) ↓ **رَحِيمٌ**’in çoğulu **رُحَمَآءُ**’dur; (Msb, TA;) rivayette geçen, **اـِنَّمَا يَرْحَمُ اللّٰهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَآءَ**, yahut farklı rivayetlere göre **الرُّحَمَآءُ**; [yani Allah kullarından ancak merhametlilere merhamet eder; yahut doğrusu Allah’ın merhamet ettiği kulları merhametlilerdir;] **الرحماء** kelimesi, **يرحم**’ın mef‘ûlü olarak mansuptur; ve **ما**’nın **الَّذِى** mânasında mübtedâsı olarak merfûdur. (Msb.)

**رَحَمُوتٌ**
**رَحَمُوتٌ** ذ **رَحْمَةٌ**’dendir, [ve onunla müradiftir,] (S, TA,) fakat yalnız şekilce benzeriyle birlikte kullanılır: (K, TA:) şöyle denir: **رَهَبُوتٌ خَيْرٌ لَكَ مِنْ رَحَمُوتٍ** [Korku senin için acımadan yahut şefkatten daha hayırlıdır], mânası: senin korkulman, sana acınmasından yahut sana şefkat edilmesinden daha hayırlıdır: (S, K: fakat birincide **لك** olmaksızın:) yahut Mbr’ye göre, ↓ **رَهَبُوتَى خَيْرٌ مِنْ رَحَمُوتَى**. (Meyd. [**رهب** maddesine bak.])

**رَحَمُوتَى**
**رَحَمُوتَى** ذ : bir önceki ifadeye bak.

**رُحَامٌ**
**رُحَامٌ** ذ : 1’in sondan iki önceki cümlesine bak.

**رَحُومٌ**
**رَحُومٌ** ذ (Lh, S, K) ve ↓ **رَحْمَآءُ**, (K,) dişi deveye nispetle, (Lh, S, TA,) ve koyun yahut dişi keçiye, ve kadına, (TA,) [ve görünüşe göre rahmi olan her hayvana, (**رَحُمَتْ**’e bak)] Doğurduktan sonra rahminde bir şikâyeti olan, (Lh, S, M, K) (Lh, S, K,) ve bunun sonucunda ölen; (K;) ve ↓ **رَحِمَةٌ**, dişi deveye nispetle, aynı mânaya gelir: **رَحُومٌ**’un çoğulu, iki damme ile, **رُحُمٌ**’dur. (TA.) ― -b2- Birincisi için, paragrafın sonuna yakın yerde **الرَّحْمٰنُ**’a da bak.

**رَحِيمُ**
**رَحِيمُ** ذ : yedi yerde, **الرَّحْمٰنُ**’a bak. ― -b2- Bazen ↓ **مَرْحُومٌ** ile müradiftir [yani çokça merhametle muamele edilen, yahut merhametle gözetilen; &c.: 1’in ilk cümlesine bak]: 'Amelles İbn-'Akeel der ki, (bu mânada kullanarak, Ham s. 628,)
فَأَمَّا اـِذَا عَضَّتْ بِكَ الحَرْبُ عَضَّةً
فَاـِنَّكَ مَعْطُوفٌ عَلَيْكَ رَحِيمُ
(S, ve Ham,) yani [her hâlükârda,] savaş sana [bir kez] şiddetle yapıştığında, ve düşmanın neredeyse sana galip geldiğinde, [şüphesiz sen lütufla gözetilirsin,] bize göre merhametle muamele edilir ve savunulursun. (Ham.)

**رَاحِمٌ**
**رَاحِمٌ** ذ : paragrafın ikinci yarısında iki yerde, **الرَّحْمٰنُ**’a bak. ― -b2- Ayrıca, koyuna ve dişi keçiye nispetle, Rahmi şişmiş olan. (Lh, K.)

**أَرْحَمُ**
**أَرْحَمُ** ذ [Daha merhametli, ve en merhametli, &c.]. Allah **أَرْحَمُ الرَّاحِمينَ**’dir [Merhamet edenlerin en merhametlisi]. (TA.)

**مَرْحَمَةٌ**
**مَرْحَمَةٌ** ذ : **رَحْمَةٌ**’ye bak.

**مُرَحَّمٌ**
**مُرَحَّمٌ** ذ [Çok merhametle muamele edilen, yahut çok merhametle gözetilen; &c.]: mânanın şiddetini bildirmek için şeddelidir. (S, TA.) ― -b2- [Ayrıca 2’ye bak; bunun ism-i mef‘ûlüdür.]

**مَرْحُومٌ**
**مَرْحُومٌ** ذ : **رَحِيمٌ**’e bak. ― -b2- **المَرْحُومَةُ** Medine’nin bir adıdır. (K.) ― -b3- [Ve **المَرْحُومُ**, “Allah’ın rahmetinin konusu” diye çevrilebilir; günümüzde, doğru iman üzere öldüğüne inanılan kim olursa olsun ölen kişiye nispetle kullanılan bir sıfattır; sanki yalnız “merhum” mânasında.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَحِمَ
رَحِمَ A ( n. ac. رَحْمَة 1t ,  رُحْم 3 ,  رُحُم 10 ,  مَرْحَمَة 17t ),
a.  Pitied, had pity, compassion, mercy on.

رَحِمَ
رَحِمَ A ( n. ac. رَحَم 4 ,  رَحَمَة 4t ) رَحُمَ U ( n. ac. رَحَاْمَة 22t )
a.  Died after having brought forth ( female ).

رَحَّمَ
رَحَّمَ II ,  تَرَحَّمَ V
a.  [ 'Ala ], Pitied &c.

تَرَاْحَمَ
تَرَاْحَمَ VI ,
a.  Showed one another pity, compassion.

اِسْتَرْحَمَ
اِسْتَرْحَمَ X ,
a.  Implored the pity or mercy of.

رَحْم
رَحْم 1 ,
a.  see 5 .

رَحْمَة
رَحْمَة 1t ,
a.  Mercy, compassion, pity; grace, favour.

رِحْم
رِحْم 2 , ( pl. أَرْحَاْم 38 ),
a.  see 5 .

رُحْم
رُحْم 3 ,  رُحْمَى 3ya ,
a.  see 1t .

رَحِم
رَحِم 5 , ( pl. أَرْحَاْم 38 ),
a.  Womb, uterus.

b.  Ties of blood, blood-relationship, kinship, consanguinity.

مَرْحَمَة
مَرْحَمَة 17t , ( pl. مَرَاْحِمُ 44 ),
a.  see 1t .

رَاْحِم
رَاْحِم 21 ,
a.  Merciful, pitiful, compassionate. - رَحِيْم 25 , ( pl. رُحَمَآءُ 43 ),  see 21 .

b.  see N. P. رَحڤمَ I .

رَحْمَاْنُ
رَحْمَاْنُ 33
a.  [ art. ], The Merciful, The Compassionate One ( God ).

رَحڤمَ
N. P. رَحڤمَ I ,
a.  Deceased, defunct; the late.

##### Türkçe

رَحِمَ
**رَحِمَ** A ( n. ac. **رَحْمَة** 1t , **رُحْم** 3 , **رُحُم** 10 , **مَرْحَمَة** 17t ),
a. Acıdı, merhamet etti, şefkat gösterdi, esirgedi.

رَحِمَ
**رَحِمَ** A ( n. ac. **رَحَم** 4 , **رَحَمَة** 4t ) **رَحُمَ** U ( n. ac. **رَحَاْمَة** 22t )
a. (Dişi) doğurduktan sonra öldü.

رَحَّمَ
**رَحَّمَ** II , **تَرَحَّمَ** V
a. [ 'Ala ], Acıdı vb.

تَرَاْحَمَ
**تَرَاْحَمَ** VI ,
a. Birbirlerine acıma, şefkat gösterme.

اِسْتَرْحَمَ
**اِسْتَرْحَمَ** X ,
a. (Birinin) acımasını veya merhametini yalvardı.

رَحْم
**رَحْم** 1 ,
a. 5’e bak.

رَحْمَة
**رَحْمَة** 1t ,
a. Merhamet, şefkat, acıma; lütuf, ihsan.

رِحْم
**رِحْم** 2 , ( pl. **أَرْحَاْم** 38 ),
a. 5’e bak.

رُحْم
**رُحْم** 3 , **رُحْمَى** 3ya ,
a. 1t’ye bak.

رَحِم
**رَحِم** 5 , ( pl. **أَرْحَاْم** 38 ),
a. Rahim, döl yatağı.

b. Kan bağları, kan hısımlığı, akrabalık, nesep yakınlığı.

مَرْحَمَة
**مَرْحَمَة** 17t , ( pl. **مَرَاْحِمُ** 44 ),
a. 1t’ye bak.

رَاْحِم
**رَاْحِم** 21 ,
a. Merhametli, acıyan, şefkatli. - **رَحِيْم** 25 , ( pl. **رُحَمَآءُ** 43 ), 21’e bak.

b. N. P. **رَحڤمَ** I’e bak.

رَحْمَاْنُ
**رَحْمَاْنُ** 33
a. [ art. ], Çok merhametli, çok şefkatli olan (Tanrı).

رَحڤمَ
N. P. **رَحڤمَ** I ,
a. Ölmüş, vefat etmiş; merhum.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رحم
رَحِمَ - يَرْحَمُ - رُحْم - رُحْماً - رَاحِم - رَاحِمِيْن - أرْحَم - رَحِيْم - رُحَمَاء - رَحْمَان - رَحْمَة - مَرْحَمَة - رَحِم - أَرْحَام
رَحِمَ - يَرْحَمُ + كائن + كائناً: يرق ويعطف عليه فيعينه بما ينفعه وبما يذهب الضر عنه: يتعرف على وضع كائن آخر فيظهر له فيه الضرر والأذى وعدم الرضى، فيعمل عملاً تجاهه ليرفع عنه هذا الضرر والأذى، رغم أنه ليس لرفع الضرر والأذى أية فائدة مقابل عمله، وإنما يفعله بدافع متعة المساعدة والتفضل
رُحْم: على وزن " فـُعـْل" : اسم فعل بمعنى مفعول من " رَحِمَ - يَرْحَمُ ": أفعال الخير بدافع الرقة والعطف
رُحْماً: حال من " رُحْم": بشكل " راحم "
رَاحِم: اسم فاعل صفة مشبهة من " رَحِمَ - يَرْحَمُ " : الذي " يَرْحَمُ "
راحِمِيْن: جمع " رَاحِم "
أَرْحَم: صيغة تفضيل من " راحِم ": أكثر رحمة
رَحِيْم: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " رَحِمَ - يَرْحَمُ "
رُحَمَاء: جمع " رَحِيْم "
رَحْمَان - الرحمان: على وزن " فـَعلان" اسم فاعل مبالغة عظمى من " رَحِمَ - يَرْحَمُ ": الأكثر رحمة من جميع ما سواه من الراحمين: وهو الله أرحم الراحمين
رَحْمَة: على وزن" فـَعـْلـَة: اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " رَحِمَ - يَرْحَمُ ": فعل الرحمة لحالة خاصة مرادة دون غيرها: العمل الذي يقوم به الراحم لرفع ضر أو أذى مراد دون غيره
ذو الرحمة: من يملك أن يقوم بفعل الرحمة لكل حالة خاصة تحتاج إلى رحمة خاصة
مَرْحَمَة: على وزن " مـَفـْعـَلة" اسم فعل مصدر ميمي من " رَحِمَ - يَرْحَمُ ": الرحمة الخاصة المتبادلة
رَحِم - الرَّحِم: على وزن" فـَعـِل" اسم فاعل مبالغة من " رَحِمَ - يَرْحَمُ ": كثير الرحمة: وهو كذلك اسم آلة: الآلة التي تسبب الرحمة: وهواصطلاحاً عضو الأنثى الذي يحمل الجنين
أرْحَام: جمع " رَحِم "
أولو الأرحام: من يكون أصلهم من رحم واحدة
يقطع الرحم: يقطع صلة الرحم: يقطع الوصل إلى الرحم الأصلية المشتركة: يكون عمله مع من يشترك معه بذات الأصل الرحمي، كما لو كان لا يشترك معه بأصل من رحم واحدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الرأفة والرحمة والحنان والبشر والأنس"، وهي:
رَحِمَ - يَرْحَمُ، رَأَفَ - يَرْأَفُ (رَئِفَ - يَرْأَفُ)، حَنَّ - يَحِنُّ، رَفَثَ - يَرْفُثُ، بَشِرَ- يَبْشَرُ، أَنِسَ - يَأْنَسُ (أَنِسَ - يَأْنِسُ)

رَحِمَ - يرحم
 	﴿ربكم أعلم بكم إن يشأ يرحمكم أو إن يشأ يعذبكم وما أرسلناك عليهم وكيلا(54)﴾ الإسراء ﴿يعذب من يشاء ويرحم من يشاء وإليه تقلبون(21)﴾ العنكبوت
 	﴿لا يكلف الله نفسا إلا وسعها لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت ربنا لا تؤاخذنا إن نسينا أو أخطأنا ربنا ولا تحمل علينا إصرا كما حملته على الذين من قبلنا ربنا ولا تحملنا ما لا طاقة لنا به واعف عنا واغفر لنا وارحمنا أنت مولانا فانصرنا على القوم الكافرين (286)﴾ البقرة ﴿واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين(155)﴾ الأعراف
 	﴿قالا ربنا ظلمنا أنفسنا وإن لم تغفر لنا وترحمنا لنكونن من الخاسرين(23)﴾ الأعراف ﴿ولما سقط في أيديهم ورأوا أنهم قد ضلوا قالوا لئن لم يرحمنا ربنا ويغفر لنا لنكونن من الخاسرين (149)﴾ الأعراف ﴿قال رب إني أعوذ بك أن أسألك ما ليس لي به علم وإلا تغفر لي وترحمني أكن من الخاسرين (47)﴾ هود
 	﴿قال سآوي إلى جبل يعصمني من الماء قال لا عاصم اليوم من أمر الله إلا من رحم وحال بينهما الموج فكان من المغرقين(43)﴾ هود ﴿إلا من رحم ربك ولذلك خلقهم وتمت كلمة ربك لأملأن جهنم من الجنة والناس أجمعين (119)﴾ هود
 	﴿إنه كان فريق من عبادي يقولون ربنا آمنا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الراحمين (109)﴾ المؤمنون ﴿وقل رب اغفر وارحم وأنت خير الراحمين (118)﴾ المؤمنون
 	﴿وقهم السيئات ومن تقي السيئات يومئذ فقد رحمته وذلك هو الفوز العظيم(9)﴾ غافر ﴿إلا من رحم الله إنه هو العزيز الرحيم(42)﴾ الدخان ﴿قل أرأيتم إن أهلكني الله ومن معي أو رحمنا فمن يجير الكافرين من عذاب أليم(28)﴾ الملك
 	﴿والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر ويقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة ويطيعون الله ورسوله أولئك سيرحمهم الله إن الله عزيز حكيم (71)﴾ التوبة
 	﴿من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه وذلك الفوز المبين(16)﴾ الأنعام ﴿ولو رحمناهم وكشفنا ما بهم من ضر للجوا في طغيانهم يعمهون (75)﴾ المؤمنون

 ﴿إنما المؤمنون إخوة فأصلحوا بين أخويكم واتقوا الله لعلكم ترحمون(10)﴾ الحجرات ﴿وإذا قيل لهم اتقوا ما بين أيديكم وما خلفكم لعلكم ترحمون(45)﴾  يس
 	﴿وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا لعلكم ترحمون (204)﴾ الأعراف وهذا كتاب أنزلناه مبارك فاتبعوه واتقوا لعلكم ترحمون(155) } الأنعام
 	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الرسول لعلكم ترحمون(56)﴾ النور ﴿وأطيعوا الله والرسول لعلكم ترحمون(132)﴾ آل عمران
 	﴿قال ياقوم لم تستعجلون بالسيئة قبل الحسنة لولا تستغفرون الله لعلكم ترحمون(46)﴾ النمل
 	﴿أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم ولتتقوا ولعلكم ترحمون(63)﴾ الأعراف
 	﴿عسى ربكم أن يرحمكم وإن عدتم عدنا وجعلنا جهنم للكافرين حصيرا(8)﴾ الإسراء
رُحْمًا
 ﴿وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا(80) فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا(81)﴾ الكهف
راحم - راحمين - أرحم
 ﴿قال رب اغفر لي ولأخي وأدخلنا في رحمتك وأنت أرحم الراحمين(151)﴾ الأعراف ﴿قال هل آمنكم عليه إلا كما أمنتكم على أخيه من قبل فالله خير حافظا وهو أرحم الراحمين (64)﴾ يوسف ﴿قال لا تثريب عليكم اليوم يغفر الله لكم وهو أرحم الراحمين(92)﴾ يوسف
 	﴿وأيوب إذ نادى ربه أني مسني الضر وأنت أرحم الراحمين(83)﴾  الأنبياء
 	﴿إنه كان فريق من عبادي يقولون ربنا آمنا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الراحمين(109)﴾ المؤمنون ﴿وقل رب اغفر وارحم وأنت خير الراحمين(118)﴾ المؤمنون
رحماء
 ﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما(29)﴾ الفتح
الرحمان
 ﴿الرحمان على العرش استوى (5)﴾ طه ﴿الذي خلق السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام ثم استوى على العرش الرحمان فاسأل به خبيرا(59)﴾  الفرقان
 	﴿وما يأتيهم من ذكر من الرحمان محدث إلا كانوا عنه معرضين (5)﴾ الشعراء ﴿ومن يعش عن ذكر الرحمان نقيض له شيطانا فهو له قرين (36)﴾ الزخرف ﴿وإذا رآك الذين كفروا إن يتخذونك إلا هزوا أهذا الذي يذكر آلهتكم وهم بذكر الرحمان هم كافرون (36)﴾  الأنبياء
 	﴿من خشي الرحمان بالغيب وجاء بقلب منيب(33)﴾ ق ﴿إنما تنذر من اتبع الذكر وخشي الرحمان بالغيب فبشره بمغفرة وأجر كريم(11)﴾  يس
 	﴿أاطلع الغيب أم اتخذ عند الرحمان عهدا (78)﴾  مريم ﴿لا يملكون الشفاعة إلا من اتخذ عند الرحمان عهدا (87)﴾  مريم
 	﴿لا يملكون الشفاعة إلا من اتخذ عند الرحمان عهدا (87)﴾  مريم ﴿يومئذ لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمان ورضي له قولا﴾  طه
 	﴿يومئذ لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمان ورضي له قولا﴾  طه ﴿يوم يقوم الروح والملائكة صفا لا يتكلمون إلا من أذن له الرحمان وقال صوابا(38)﴾ النبأ
 	﴿رب السماوات والأرض وما بينهما الرحمان لا يملكون منه خطابا(37)﴾ النبأ
 	﴿وقالوا اتخذ الرحمان ولدا سبحانه بل عباد مكرمون(26)﴾ الأنبياء ﴿وقالوا اتخذ الرحمان ولدا (88)﴾  مريم
 	﴿أن دعوا للرحمان ولدا (91)﴾  مريم ﴿وما ينبغي للرحمان أن يتخذ ولدا (92)﴾  مريم ﴿قل إن كان للرحمان ولد فأنا أول العابدين(81)﴾ الزخرف
 	﴿إن كل من في السماوات والأرض إلا آتي الرحمان عبدا (93)﴾  مريم ﴿وقالوا اتخذ الرحمان ولدا سبحانه بل عباد مكرمون (26)﴾ الأنبياء
 	﴿وعباد الرحمان الذين يمشون على الأرض هونا وإذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما(63)﴾  الفرقان ﴿وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمان إناثا أشهدوا خلقهم ستكتب شهادتهم ويسألون (19)﴾ الزخرف
 	﴿ولولا أن يكون الناس أمة واحدة لجعلنا لمن يكفر بالرحمان لبيوتهم سقفا من فضة ومعارج عليها يظهرون (33)﴾ الزخرف ﴿كذلك أرسلناك في أمة قد خلت من قبلها أمم لتتلو عليهم الذي أوحينا إليك وهم يكفرون بالرحمان قل هو ربي لا إله إلا هو عليه توكلت وإليه متاب(30)﴾ الرعد
 	﴿جنات عدن التي وعد الرحمان عباده بالغيب إنه كان وعده مأتيا(61)﴾  مريم ﴿قالوا ياويلنا من بعثنا من مرقدنا هذا ما وعد الرحمان وصدق المرسلون(52)﴾  يس
 	﴿واسأل من أرسلنا من قبلك من رسلنا أجعلنا من دون الرحمان آلهة يعبدون (45)﴾ الزخرف ﴿أمن هذا الذي هو جند لكم ينصركم من دون الرحمان إن الكافرون إلا في غرور(20)﴾ الملك
 	﴿ولقد قال لهم هارون من قبل ياقوم إنما فتنتم به وإن ربكم الرحمان فاتبعوني وأطيعوا أمري(90)﴾  طه ﴿قال رب احكم ýبالحق وربنا الرحمان المستعان على ما تصفون (112)﴾  الأنبياء
 	﴿قالت إني أعوذ بالرحمان منك إن كنت تقيا(18)﴾  مريم ﴿فكلي واشربي وقري عينا فإما ترين من البشر أحدا فقولي إني نذرت للرحمان صوما فلن أكلم اليوم إنسيا(26)﴾  مريم ﴿ياأبت لا تعبد الشيطان إن الشيطان كان للرحمان عصيا(44)﴾  مريم ﴿ياأبت إني أخاف أن يمسك عذاب من الرحمان فتكون للشيطان وليا(45)﴾  مريم ﴿ثم لننزعن من كل شيعة أيهم أشد على الرحمان عتيا(69)﴾  مريم ﴿قل من كان في الضلالة فليمدد له الرحمان مدا حتى إذا رأوا ما يوعدون إما العذاب وإما الساعة فسيعلمون من هو شر مكانا وأضعف جندا(75)﴾  مريم ﴿يوم نحشر المتقين إلى الرحمان وفدا (85)﴾  مريم ﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات سيجعل لهم الرحمان ودا (96)﴾  مريم ﴿يومئذ يتبعون الداعي لا عوج له وخشعت الأصوات للرحمان فلا تسمع إلا همسا(108)﴾  طه ﴿الملك يومئذ الحق للرحمان وكان يوما على الكافرين عسيرا(26)﴾  الفرقان ﴿قل من يكلؤكم بالليل والنهار من الرحمان بل هم عن ذكر ربهم معرضون(42)﴾  الأنبياء ﴿وإذا قيل لهم اسجدوا للرحمان قالوا وما الرحمان أنسجد لما تأمرنا وزادهم نفورا(60)﴾  الفرقان ﴿قالوا ما أنتم إلا بشر مثلنا وما أنزل الرحمان من شيء إن أنتم إلا تكذبون(15)﴾  يس ﴿أولئك الذين أنعم الله عليهم من النبيين من ذرية آدم وممن حملنا مع نوح ومن ذرية إبراهيم وإسرائيل وممن هدينا واجتبينا إذا تتلى عليهم آيات الرحمان خروا سجدا وبكيا (58)﴾  مريم ﴿أأتخذ من دونه آلهة إن يردني الرحمان بضر لا تغن عني شفاعتهم شيئا ولا ينقذوني (23)﴾  يس ﴿وإذا بشر أحدهم بما ضرب للرحمان مثلا ظل وجهه مسودا وهو كظيم(17)﴾ الزخرف ﴿وقالوا لو شاء الرحمان ما عبدناهم ما لهم بذلك من علم إن هم إلا يخرصون(20)﴾ الزخرف ﴿الرحمان (1)﴾ الرحمن ﴿أولم يروا إلى الطير فوقهم صافات ويقبضن ما يمسكهن إلا الرحمان إنه بكل شيء بصير(19)﴾ الملك ﴿قل هو الرحمان آمنا به وعليه توكلنا فستعلمون من هو في ضلال مبين(29)﴾ الملك ﴿قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمان أيا ما تدعوا فله الأسماء الحسنى ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها وابتغ بين ذلك سبيلا(110)﴾ الإسراء ﴿الذي خلق سبع سماوات طباقا ما ترى في خلق الرحمان من تفاوت فارجع البصر هل ترى من فطور(3)﴾ الملك
الرحمان الرحيم
 ﴿باسم الله الرحمان الرحيم(1)﴾ الفاتحة ﴿إنه من سليمان وإنه باسم الله الرحمان الرحيم(30)﴾ النمل
 	﴿الرحمان الرحيم(3)﴾ الفاتحة ﴿تنزيل من الرحمان الرحيم(2)﴾ فصلت
 	﴿وإلهكم إله واحد لا إله إلا هو الرحمان الرحيم(163)﴾ البقرة ﴿هو الله الذي لا إله إلا هو عالم الغيب والشهادة هو الرحمان الرحيم(22)﴾ الحشر
رحيم
﴿ياأيها الذين آمنوا لا تأكلوا أموالكم بينكم بالباطل إلا أن تكون تجارة عن تراض منكم ولا تقتلوا أنفسكم إن الله كان بكم رحيما(29)﴾ النساء ﴿ربكم الذي يزجي لكم الفلك في البحر لتبتغوا من فضله إنه كان بكم رحيما(66)﴾ الإسراء
﴿هو الذي يصلي عليكم وملائكته ليخرجكم من الظلمات إلى النور وكان بالمؤمنين رحيما (43)﴾ الأحزاب
﴿سلام قولا من رب رحيم (58)﴾  يس
﴿واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه إن ربي رحيم ودود(90)﴾ هود
﴿إنا كنا من قبل ندعوه إنه هو البر الرحيم (28)﴾ الطور
الغفور الرحيم
﴿ولله ملك السماوات والأرض يغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء وكان الله غفورا رحيما (14)﴾ الفتح ﴿ولله ما في السماوات وما في الأرض يغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء والله غفور رحيم (129)﴾ آل عمران
﴿اعلموا أن الله شديد العقاب وأن الله غفور رحيم(98)﴾ المائدة ﴿نبئ عبادي أني أنا الغفور الرحيم (49)﴾ الحجر
﴿يعلم ما يلج في الأرض وما يخرج منها وما ينزل من السماء وما يعرج فيها وهو الرحيم الغفور (2)﴾ سبأ ﴿قل أنزله الذي يعلم السر في السماوات والأرض إنه كان غفورا رحيما (6)﴾ الفرقان
﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وآمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته ويجعل لكم نورا تمشون به ويغفر لكم والله غفور رحيم(28)﴾ الحديد
﴿تكاد السماوات يتفطرن من فوقهن والملائكة يسبحون بحمد ربهم ويستغفرون لمن في الأرض ألا إن الله هو الغفور الرحيم(5)﴾ الشورى
﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم (33) إلا الذين تابوا من قبل أن تقدروا عليهم فاعلموا أن الله غفور رحيم(34)﴾ المائدة	تاب - استغفر تابوا من قبل أن تقدروا عليهم
﴿والذين عملوا السيئات ثم تابوا من بعدها وآمنوا إن ربك من بعدها لغفور رحيم(153)﴾ الأعراف ﴿والذين لا يدعون مع الله إلها آخر ولا يقتلون النفس التي حرم الله إلا بالحق ولا يزنون ومن يفعل ذلك يلق أثاما(68)يضاعف له العذاب يوم القيامة ويخلد فيه مهانا(69) إلا من تاب وآمن وعمل عملا صالحا فأولئك يبدل الله سيئاتهم حسنات وكان الله غفورا رحيما (70)﴾  الفرقان	تاب وآمن     تاب وآمن وعمل صالحاً
﴿وإذا جاءك الذين يؤمنون بآياتنا فقل سلام عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة أنه من عمل منكم سوءا بجهالة ثم تاب من بعده وأصلح فأنه غفور رحيم(54)﴾ الأنعام ﴿ثم إن ربك للذين عملوا السوء بجهالة ثم تابوا من بعد ذلك وأصلحوا إن ربك من بعدها لغفور رحيم(119)﴾ النحل
﴿كيف يهدي الله قوما كفروا بعد إيمانهم وشهدوا أن الرسول حق وجاءهم البينات والله لا يهدي القوم الظالمين(86)أولئك جزاؤهم أن عليهم لعنة الله والملائكة والناس أجمعين (87) خالدين فيها لا يخفف عنهم العذاب ولا هم ينظرون(88) إلا الذين تابوا من بعد ذلك وأصلحوا فإن الله غفور رحيم(89)﴾ آل عمران ﴿والذين يرمون المحصنات ثم لم يأتوا بأربعة شهداء فاجلدوهم ثمانين جلدة ولا تقبلوا لهم شهادة أبدا وأولئك هم الفاسقون(4) إلا الذين تابوا من بعد ذلك وأصلحوا فإن الله غفور رحيم﴾ النور
﴿فمن تاب من بعد ظلمه وأصلح فإن الله يتوب عليه إن الله غفور رحيم(39)﴾ المائدة ﴿إلا من ظلم ثم بدل حسنا بعد سوء فإني غفور رحيم (11)﴾ النمل ﴿قل ياعبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم(53)﴾ الزمر	تاب بعد ظلمه
﴿أفلا يتوبون إلى الله ويستغفرونه والله غفور رحيم(74)﴾ المائدة	تاب ويستغفر
﴿ثم يتوب الله من بعد ذلك على من يشاء والله غفور رحيم(27)﴾ التوبة ﴿وآخرون اعترفوا بذنوبهم خلطوا عملا صالحا وآخر سيئا عسى الله أن يتوب عليهم إن الله غفور رحيم(102)﴾ التوبة
﴿ليجزي الله الصادقين بصدقهم ويعذب المنافقين إن شاء أو يتوب عليهم إن الله كان غفورا رحيما (24)﴾ الأحزاب ﴿ليعذب الله المنافقين والمنافقات والمشركين والمشركات ويتوب الله على المؤمنين والمؤمنات وكان الله غفورا رحيما (73)﴾ الأحزاب
﴿واستغفر الله إن الله كان غفورا رحيما(106)﴾ النساء ﴿ومن يعمل سوءا أو يظلم نفسه ثم يستغفر الله يجد الله غفورا رحيما(110)﴾ النساء ﴿قال رب إني ظلمت نفسي فاغفر لي فغفر له إنه هو الغفور الرحيم (16)﴾ القصص
﴿إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم (20)﴾ المزمل ﴿ثم أفيضوا من حيث أفاض الناس واستغفروا الله إن الله غفور رحيم(199)﴾ البقرة
﴿قال سوف أستغفر لكم ربي إنه هو الغفور الرحيم(98)﴾ يوسف ﴿إنما المؤمنون الذين آمنوا بالله ورسوله وإذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا حتى يستأذنوه إن الذين يستأذنونك أولئك الذين يؤمنون بالله ورسوله فإذا استأذنوك لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم واستغفر لهم الله إن الله غفور رحيم (62)﴾ النور
﴿والذين آمنوا بالله ورسله ولم يفرقوا بين أحد منهم أولئك سوف يؤتيهم أجورهم وكان الله غفورا رحيما (152)﴾ النساء
﴿قل إن كنتم تحبون الله فاتبعوني يحببكم الله ويغفر لكم ذنوبكم والله غفور رحيم(31)﴾ آل عمران ﴿ولا يأتل أولوا الفضل منكم والسعة أن يؤتوا أولي القربى والمساكين والمهاجرين في سبيل الله وليعفوا وليصفحوا ألا تحبون أن يغفر الله لكم والله غفور رحيم (22)﴾ النور ﴿ياأيها النبي إذا جاءك المؤمنات يبايعنك على أن لا يشركن بالله شيئا ولا يسرقن ولا يزنين ولا يقتلن أولادهن ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن ولا يعصينك في معروف فبايعهن واستغفر لهن الله إن الله غفور رحيم(12)﴾ الممتحنة { ياأيها الذين آمنوا إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم فاحذروهم وإن تعفوا وتصفحوا وتغفروا فإن الله غفور رحيم(14)  التغابن
غفور لذنوب انتهاك ما حرم الله في شرعه على المؤمنين
الطعام الحلال والمحرم	﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل به لغير الله فمن اضطر غير باغ ولا عاد فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم(173)﴾ البقرة ﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة ﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن الله غفور رحيم (115)﴾ النحل ﴿قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما على طاعم يطعمه إلا أن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنه رجس أو فسقا أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن ربك غفور رحيم (145)﴾ الأنعام
شؤون المال الوصية الغنائم	﴿فمن خاف من موص جنفا أو إثما فأصلح بينهم فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم(182)﴾البقرة ﴿فكلوا مما غنمتم حلالا طيبا واتقوا الله إن الله غفور رحيم(69)﴾ الأنفال ﴿ليس على الضعفاء ولا على المرضى ولا على الذين لا يجدون ما ينفقون حرج إذا نصحوا لله ورسوله ما على المحسنين من سبيل والله غفور رحيم(91)﴾ التوبة ﴿ومن الأعراب من يؤمن بالله واليوم الآخر ويتخذ ما ينفق قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم سيدخلهم الله في رحمته إن الله غفور رحيم(99)﴾التوبة
الرزق والمصائب	﴿وإن يمسسك الله بضر فلا كاشف له إلا هو وإن يردك بخير فلا راد لفضله يصيب به من يشاء من عباده وهو الغفور الرحيم(107)﴾ يونس
 	﴿وقال اركبوا فيها باسم الله مجراها ومرساها إن ربي لغفور رحيم(41)﴾ هود
إحصاء نعمة الله	﴿وإن تعدوا نعمة الله لا تحصوها إن الله لغفور رحيم﴾ النحل
العلاقة مع النساء	﴿للذين يؤلون من نسائهم تربص أربعة أشهر فإن فاءوا فإن الله غفور رحيم(226)﴾ البقرة ﴿حرمت عليكم أمهاتكم وبناتكم وأخواتكم وعماتكم وخالاتكم وبنات الأخ وبنات الأخت وأمهاتكم اللاتي أرضعنكم وأخواتكم من الرضاعة وأمهات نسائكم وربائبكم اللاتي في حجوركم من نسائكم اللاتي دخلتم بهن فإن لم تكونوا دخلتم بهن فلا جناح عليكم وحلائل أبنائكم الذين من أصلابكم وأن تجمعوا بين الأختين إلا ما قد سلف إن الله كان غفورا رحيما (23)﴾ النساء ﴿ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم فلا تميلوا كل الميل فتذروها كالمعلقة وإن تصلحوا وتتقوا فإن الله كان غفورا رحيما(129)﴾ النساء ﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء ﴿ادعوهم لآبائهم هو أقسط عند الله فإن لم تعلموا آباءهم فإخوانكم في الدين ومواليكم وليس عليكم جناح فيما أخطأتم به ولكن ما تعمدت قلوبكم وكان الله غفورا رحيما(5)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي إنا أحللنا لك أزواجك اللاتي آتيت أجورهن وما ملكت يمينك مما أفاء الله عليك وبنات عمك وبنات عماتك وبنات خالك وبنات خالاتك اللاتي هاجرن معك وامرأة مؤمنة إن وهبت نفسها للنبي إن أراد النبي أن يستنكحها خالصة لك من دون المؤمنين قد علمنا ما فرضنا عليهم في أزواجهم وما ملكت أيمانهم لكيلا يكون عليك حرج وكان الله غفورا رحيما (50)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي قل لأزواجك وبناتك ونساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين وكان الله غفورا رحيما (59)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي لم تحرم ما أحل الله لك تبتغي مرضاة أزواجك والله غفور رحيم(1)﴾ التحريم ﴿وما أبرئ نفسي إن النفس لأمارة بالسوء إلا ما رحم ربي إن ربي غفور رحيم(53)﴾ يوسف ﴿ثم إن ربك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا ثم جاهدوا وصبروا إن ربك من بعدها لغفور رحيم (110)﴾ النحل ﴿وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهنفإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم(33)﴾ النور
العلاقة مع الرسول	﴿ولو أنهم صبروا حتى تخرج إليهم لكان خيرا لهم والله غفور رحيم(5)﴾ الحجرات ﴿قالت الأعراب آمنا قل لم تؤمنوا ولكن قولوا أسلمنا ولما يدخل الإيمان في قلوبكم وإن تطيعوا الله ورسوله لا يلتكم من أعمالكم شيئا إن الله غفور رحيم(14)﴾ الحجرات ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا ناجيتم الرسول فقدموا بين يدي نجواكم صدقة ذلك خير لكم وأطهر فإن لم تجدوا فإن الله غفور رحيم(12)﴾ المجادلة
شؤون القتال	﴿إن الذين آمنوا والذين هاجروا وجاهدوا في سبيل الله أولئك يرجون رحمة الله والله غفور رحيم (218)﴾ البقرة ﴿ومن يهاجر في سبيل الله يجد في الأرض مراغما كثيرا وسعة ومن يخرج من بيته مهاجرا إلى الله ورسوله ثم يدركه الموت فقد وقع أجره على الله وكان الله غفورا رحيما (100) النساء﴾ ﴿لا يستوي القاعدون من المؤمنين غير أولي الضرر والمجاهدون في سبيل الله بأموالهم وأنفسهم فضل الله المجاهدين بأموالهم وأنفسهم على القاعدين درجة وكلا وعد الله الحسنى وفضل الله المجاهدين على القاعدين أجرا عظيما(95) درجات منه ومغفرة ورحمة وكان الله غفورا رحيما (96)﴾ النساء
غفور لذنوب التعدي على المؤمنين
 ﴿واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأخرجوهم من حيث أخرجوكم والفتنة أشد من القتل ولا تقاتلوهم عند المسجد الحرام حتى يقاتلوكم فيه فإن قاتلوكم فاقتلوهم كذلك جزاء الكافرين (191) فإن انتهوا فإن الله غفور رحيم(192)﴾ البقرة ﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم (5)﴾التوبة
 	﴿وقاتلوهم حتى لا تكون فتنة ويكون الدين لله فإن انتهوا فلا عدوان إلا على الظالمين (193)﴾ البقرة ﴿وقاتلوهم حتى لا تكون فتنة ويكون الدين كله لله فإن انتهوا فإن الله بما يعملون بصير (39)﴾ الأنفال
 	ياأيها النبي قل لمن في أيديكم من الأسرى إن يعلم الله في قلوبكم خيرا يؤتكم خيرا مما أخذ منكم ويغفر لكم والله غفور رحيم(70) }  الأنفال ﴿عسى الله أن يجعل بينكم وبين الذين عاديتم منهم مودة والله قدير والله غفور رحيم(7)﴾ الممتحنة
العلاقات بين الشعوب والأمم	﴿وهو الذي جعلكم خلائف الأرض ورفع بعضكم فوق بعض درجات ليبلوكم في ما آتاكم إن ربك سريع العقاب وإنه لغفور رحيم(165)﴾ الأنعام ﴿وإذ تأذن ربك ليبعثن عليهم إلى يوم القيامة من يسومهم سوء العذاب إن ربك لسريع العقاب وإنه لغفور رحيم (167)﴾ الأعراف
ذنوب عصيان الرسل
 ﴿رب إنهن أضللن كثيرا من الناس فمن تبعني فإنه مني ومن عصاني فإنك غفور رحيم (36)﴾ إبراهيم
 	﴿أم يقولون افتراه قل إن افتريته فلا تملكون لي من الله شيئا هو أعلم بما تفيضون فيه كفى به شهيدا بيني وبينكم وهو الغفور الرحيم (8)﴾ الأحقاف
الحساب والجزاء في الآخرة
 ﴿نحن أولياؤكم في الحياة الدنيا وفي الآخرة ولكم فيها ما تشتهي أنفسكم ولكم فيها ما تدعون (31) نزلا من غفور رحيم(32)﴾  فصلت
التواب الرحيم
 ﴿فتلقى آدم من ربه كلمات فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم(37)﴾ البقرة ﴿وإذ قال موسى لقومه ياقوم إنكم ظلمتم أنفسكم باتخاذكم العجل فتوبوا إلى بارئكم فاقتلوا أنفسكم ذلكم خير لكم عند بارئكم فتاب عليكم إنه هو التواب الرحيم(54)﴾ البقرة
 	﴿إلا الذين تابوا وأصلحوا وبينوا فأولئك أتوب عليهم وأنا التواب الرحيم(160)﴾ البقرة ﴿واللذان يأتيانها منكم فآذوهما فإن تابا وأصلحا فأعرضوا عنهما إن الله كان توابا رحيما (16)﴾ النساء
 	﴿وما أرسلنا من رسول إلا ليطاع بإذن الله ولو أنهم إذ ظلموا أنفسهم جاءوك فاستغفروا الله واستغفر لهم الرسول لوجدوا الله توابا رحيما(64)﴾ النساء
 	﴿ألم يعلموا أن الله هو يقبل التوبة عن عباده ويأخذ الصدقات وأن الله هو التواب الرحيم (104)﴾ التوبة ﴿وعلى الثلاثة الذين خلفوا حتى إذا ضاقت عليهم الأرض بما رحبت وضاقت عليهم أنفسهم وظنوا أن لا ملجأ من الله إلا إليه ثم تاب عليهم ليتوبوا إن الله هو التواب الرحيم (118)﴾ التوبة
 	﴿ربنا واجعلنا مسلمين لك ومن ذريتنا أمة مسلمة لك وأرنا مناسكنا وتب علينا إنك أنت التواب الرحيم (128)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا اجتنبوا كثيرا من الظن إن بعض الظن إثم ولا تجسسوا ولا يغتب بعضكم بعضا أيحب أحدكم أن يأكل لحم أخيه ميتا فكرهتموه واتقوا الله إن الله تواب رحيم (12)﴾ الحجرات
الرءوف الرحيم
 ﴿لقد تاب الله على النبي والمهاجرين والأنصار الذين اتبعوه في ساعة العسرة من بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم ثم تاب عليهم إنه بهم رءوف رحيم(117)﴾ التوبة
 	﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم (143)﴾ البقرة ﴿ألم ترى أن الله سخر لكم ما في الأرض والفلك تجري في البحر بأمره ويمسك السماء أن تقع على الأرض إلا بإذنه إن الله بالناس لرءوف رحيم(65)﴾ الحج
 	﴿وتحمل أثقالكم إلى بلد لم تكونوا بالغيه إلا بشق الأنفس إن ربكم لرءوف رحيم(7)﴾ النحل ﴿أو يأخذهم على تخوف فإن ربكم لرءوف رحيم(47)﴾ النحل
 	﴿هو الذي ينزل على عبده آيات بينات ليخرجكم من الظلمات إلى النور وإن الله بكم لرءوف رحيم (9)﴾ الحديد
 	﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته وأن الله رءوف رحيم(20)﴾ النور ﴿والذين جاءوا من بعدهم يقولون ربنا اغفر لنا ولإخواننا الذين سبقونا بالإيمان ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا ربنا إنك رءوف رحيم(10)﴾ الحشر
 	﴿لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم (128)﴾ التوبة
العزيز الرحيم
 ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(9)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(68)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(104)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(122)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(140)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(159)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(175)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(191)﴾ الشعراء
 	﴿وتوكل على العزيز الرحيم(217)﴾ الشعراء ﴿بنصر الله ينصر من يشاء وهو العزيز الرحيم(5)﴾ الروم ﴿ذلك عالم الغيب والشهادة العزيز الرحيم(6)﴾ السجدة ﴿تنزيل العزيز الرحيم(5)﴾ يس
رحمة
ذو الرحمة
 ﴿وربك الغني ذو الرحمة إن يشأ يذهبكم ويستخلف من بعدكم ما يشاء كما أنشأكم من ذرية قوم آخرين(133)﴾ الأنعام ﴿وربك الغفور ذو الرحمة لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجل لهم العذاب بل لهم موعد لن يجدوا من دونه موئلا(58)﴾ الكهف
 	﴿فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة واسعة ولا يرد بأسه عن القوم المجرمين(147)﴾ الأنعام
ورحمتي وسعت كل شيء
 ﴿واكتب لنا في هذه الدنيا حسنة وفي الآخرة إنا هدنا إليك قال عذابي أصيب به من أشاء ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون ويؤتون الزكاة والذين هم بآياتنا يؤمنون (156)﴾ الأعراف ﴿الذين يحملون العرش ومن حوله يسبحون بحمد ربهم ويؤمنون به ويستغفرون للذين آمنوا ربنا وسعت كل شيء رحمة وعلما فاغفر للذين تابوا واتبعوا سبيلك وقهم عذاب الجحيم(7)﴾ غافر
يختص برحمته
 ﴿ما يود الذين كفروا من أهل الكتاب ولا المشركين أن ينزل عليكم من خير من ربكم والله يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم(105)﴾ البقرة ﴿يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم (74)﴾ آل عمران
ووهبنا لهم من رحمتنا
 ﴿ووهبنا لهم من رحمتنا وجعلنا لهم لسان صدق عليا(50)﴾  مريم ﴿ووهبنا له من رحمتنا أخاه هارون نبيا(53)﴾  مريم
ينشر من رحمته
 ﴿وإذ اعتزلتموهم وما يعبدون إلا الله فأووا إلى الكهف ينشر لكم ربكم من رحمته ويهيئ لكم من أمركم مرفقا(16)﴾ الكهف
نصيب
 ﴿وكذلك مكنا ليوسف في الأرض يتبوأ منها حيث يشاء نصيب برحمتنا من نشاء ولا نضيع أجر المحسنين(56)﴾ يوسف
يدخل في رحمته
 ﴿قال رب اغفر لي ولأخي وأدخلنا في رحمتك وأنت أرحم الراحمين(151)﴾ الأعراف
 	﴿وأدخلناه في رحمتنا إنه من الصالحين(75)﴾  الأنبياء ﴿وأدخلناهم في رحمتنا إنهم من الصالحين(86)﴾  الأنبياء
 	﴿يدخل من يشاء في رحمته والظالمين أعد لهم عذابا أليما(31)﴾ الإنسان ﴿ولو شاء الله لجعلهم أمة واحدة ولكن يدخل من يشاء في رحمته والظالمون ما لهم من ولي ولا نصير(8)﴾ الشورى
 	﴿هم الذين كفروا وصدوكم عن المسجد الحرام والهدي معكوفا أن يبلغ محله ولولا رجال مؤمنون ونساء مؤمنات لم تعلموهم أن تطئوهم فتصيبكم منهم معرة بغير علم ليدخل الله في رحمته من يشاء لو تزيلوا لعذبنا الذين كفروا منهم عذابا أليما(25)﴾ الفتح
 	﴿ومن الأعراب من يؤمن بالله واليوم الآخر ويتخذ ما ينفق قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم سيدخلهم الله في رحمته إن الله غفور رحيم(99)﴾التوبة
 	﴿فأما الذين آمنوا بالله واعتصموا به فسيدخلهم في رحمة منه وفضل ويهديهم إليه صراطا مستقيما(175)﴾ النساء ﴿فأما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فيدخلهم ربهم في رحمته ذلك هو الفوز المبين(30)﴾ الجاثية
ولولا فضل الله عليكم ورحمته
 ﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته وأن الله تواب حكيم(10)﴾ النور ﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته وأن الله رءوف رحيم(20)﴾ النور
 	﴿وإذا جاءهم أمر من الأمن أو الخوف أذاعوا به ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهمولولا فضل الله عليكم ورحمته لاتبعتم الشيطان إلا قليلا (83)﴾ النساء ﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته في الدنيا والآخرة لمسكم في ما أفضتم فيه عذاب عظيم (14)﴾ النور
 	﴿ثم توليتم من بعد ذلك فلولا فضل الله عليكم ورحمته لكنتم من الخاسرين(64)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ النور ﴿ولولا فضل الله عليك ورحمته لهمت طائفة منهم أن يضلوك وما يضلون إلا أنفسهم وما يضرونك من شيء وأنزل الله عليك الكتاب والحكمة وعلمك ما لم تكن تعلم وكان فضل الله عليك عظيما(113)﴾ النساء ﴿قل بفضل الله وبرحمته فبذلك فليفرحوا هو خير مما يجمعون (58)﴾ يونس
وآتاني رحمة
 ﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي وآتاني رحمة من عنده فعميت عليكم أنلزمكموها وأنتم لها كارهون (28)﴾ هود ﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي وآتاني منه رحمة فمن ينصرني من الله إن عصيته فما تزيدونني غير تخسير(63)﴾ هود
 	﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وآمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته ويجعل لكم نورا تمشون به ويغفر لكم والله غفور رحيم(28)﴾ الحديد ﴿فوجدا عبدا من عبادنا آتيناه رحمة من عندنا وعلمناه من لدنا علما(65)﴾ الكهف
 	﴿إذ أوى الفتية إلى الكهف فقالوا ربنا آتنا من لدنك رحمة وهيئ لنا من أمرنا رشدا(10)﴾ الكهف ﴿ربنا لا تزغ قلوبنا بعد إذ هديتنا وهب لنا من لدنك رحمة إنك أنت الوهاب(8)﴾ آل عمران
 	﴿أهؤلاء الذين أقسمتم لا ينالهم الله برحمة ادخلوا الجنة لا خوف عليكم ولا أنتم تحزنون (49)﴾ الأعراف
ورحمة ربك خير مما يجمعون
 ﴿ولئن قتلتم في سبيل الله أو متم لمغفرة من الله ورحمة خير مما يجمعون(157)﴾ آل عمران ﴿أهم يقسمون رحمة ربك نحن قسمنا بينهم معيشتهم في الحياة الدنيا ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات ليتخذ بعضهم بعضا سخريا ورحمة ربك خير مما يجمعون(32)﴾ الزخرف
بشرا بين يدي رحمته
 ﴿وهو الذي يرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته حتى إذا أقلت سحابا ثقالا سقناه لبلد ميت فأنزلنا به الماء فأخرجنا به من كل الثمرات كذلك نخرج الموتى لعلكم تذكرون(57)﴾ الأعراف ﴿وهو الذي أرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته وأنزلنا من السماء ماء طهورا(48)﴾  الفرقان ﴿أمن يهديكم في ظلمات البر والبحر ومن يرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته أئله مع الله تعالى الله عما يشركون(63)﴾ النمل
 	﴿ومن رحمته جعل لكم الليل والنهار لتسكنوا فيه ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون (73)﴾ القصص
 	﴿وهو الذي ينزل الغيث من بعد ما قنطوا وينشر رحمته وهو الولي الحميد(28)﴾ الشورى ﴿فانظر إلى آثار رحمة الله كيف يحي الأرض بعد موتها إن ذلك لمحيي الموتى وهو على كل شيء قدير(50)﴾ الروم
 	﴿وهو الذي ينزل الغيث من بعد ما قنطوا وينشر رحمته وهو الولي الحميد(28)﴾ الشورى ﴿قال ومن يقنط من رحمة ربه إلا الضالون (56)﴾ الحجر
 	﴿وإذا أذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مستهم إذا لهم مكر في آياتنا قل الله أسرع مكرا إن رسلنا يكتبون ما تمكرون(21)﴾ يونس ﴿ولئن أذقناه رحمة منا من بعد ضراء مسته ليقولن هذا لي وما أظن الساعة قائمةولئن رجعت إلى ربي إن لي عنده للحسنى فلننبئن الذين كفروا بما عملوا ولنذيقنهم من عذاب غليظ(50)﴾  فصلت
 	﴿وإذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم إذا هم يقنطون (36)﴾ الروم ﴿فإن أعرضوا فما أرسلناك عليهم حفيظا إن عليك إلا البلاغ وإنا إذا أذقنا الإنسان منا رحمة فرح بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم فإن الإنسان كفور(48)﴾ الشورى
 	﴿وإذا مس الناس ضر دعوا ربهم منيبين إليه ثم إذا أذاقهم منه رحمة إذا فريق منهم بربهم يشركون(33)﴾ الروم ﴿ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة ثم نزعناها منه إنه ليئوس كفور(9)﴾ هود
 	﴿ومن آياته أن يرسل الرياح مبشرات وليذيقكم من رحمته ولتجري الفلك بأمره ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون (46)﴾ الروم
 	﴿ما يفتح الله للناس من رحمة فلا ممسك لها وما يمسك فلا مرسل له من بعده وهو العزيز الحكيم(2)﴾ فاطر ﴿ولئن سألتهم من خلق السماوات والأرض ليقولن الله قل أفرأيتم ما تدعون من دون الله إن أرادني الله بضر هل هن كاشفات ضره أو أرادني برحمة هل هن ممسكات رحمته قل حسبي الله عليه يتوكل المتوكلون(38)﴾ الزمر
 	﴿قل لو أنتم تملكون خزائن رحمة ربي إذا لأمسكتم خشية الإنفاق وكان الإنسان قتورا (100)﴾ الإسراء ﴿أم عندهم خزائن رحمة ربك العزيز الوهاب (9)﴾ ص

 ﴿أهم يقسمون رحمة ربك نحن قسمنا بينهم معيشتهم في الحياة الدنيا ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات ليتخذ بعضهم بعضا سخريا ورحمة ربك خير مما يجمعون(32)﴾ الزخرف
برحمتك
 ﴿ونجنا برحمتك من القوم الكافرين(86)﴾ يونس
 	﴿ولما جاء أمرنا نجينا هودا والذين آمنوا معه برحمة منا ونجيناهم من عذاب غليظ(58)﴾ هود ﴿فلما جاء أمرنا نجينا صالحا والذين آمنوا معه برحمة منا ومن خزي يومئذ إن ربك هو القوي العزيز(66)﴾ هود ﴿ولما جاء أمرنا نجينا شعيبا والذين آمنوا معه برحمة منا وأخذت الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا في ديارهم جاثمين(94)﴾ هود ﴿فأنجيناه والذين معه برحمة منا وقطعنا دابر الذين كذبوا بآياتنا وما كانوا مؤمنين(72)﴾ الأعراف

 ﴿فتبسم ضاحكا من قولها وقال رب أوزعني أن أشكر نعمتك التي أنعمت علي وعلى والدي وأن أعمل صالحا ترضاه وأدخلني برحمتك في عبادك الصالحين (19)﴾ النمل

 ﴿فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلين(159)﴾ آل عمران ﴿يبشرهم ربهم برحمة منه ورضوان وجنات لهم فيها نعيم مقيم(21)﴾ التوبة

 { أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما يحذر الآخرة ويرجو رحمة ربه قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون إنما يتذكر أولوا الألباب(9) { الزمر ﴿إن الذين آمنوا والذين هاجروا وجاهدوا في سبيل الله أولئك يرجون رحمة الله والله غفور رحيم (218)﴾ البقرة ﴿أولئك الذين يدعون يبتغون إلى ربهم الوسيلة أيهم أقرب ويرجون رحمته ويخافون عذابه إن عذاب ربك كان محذورا(57)﴾ الإسراء

 ﴿والذين كفروا بآيات الله ولقائه أولئك يئسوا من رحمتي وأولئك لهم عذاب أليم(23)﴾ العنكبوت ﴿قل ياعبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم (53)﴾ الزمر
كتاب الله رحمة
كتاب موسى﴿ثم آتينا موسى الكتاب تماما على الذي أحسن وتفصيلا لكل شيء وهدى ورحمة لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون(154)﴾ الأنعام ﴿ولقد آتينا موسى الكتاب من بعد ما أهلكنا القرون الأولى بصائر للناس وهدى ورحمة لعلهم يتذكرون(43)﴾ القصص
 	﴿أفمن كان على بينة من ربه ويتلوه شاهد منه ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة أولئك يؤمنون به ومن يكفر به من الأحزاب فالنار موعده فلا تكن في مرية منه إنه الحق من ربك ولكن أكثر الناس لا يؤمنون(17)﴾ هود ﴿ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة وهذا كتاب مصدق لسانا عربيا لينذر الذين ظلموا وبشرى للمحسنين(12)﴾ الأحقاف
 	﴿ولما سكت عن موسى الغضب أخذ الألواح وفي نسختها هدى ورحمة للذين هم لربهم يرهبون (154)﴾ الأعراف
القرآن	﴿هذا بصائر للناس وهدى ورحمة لقوم يوقنون(20)﴾ الجاثية ﴿وإذا لم تأتهم بآية قالوا لولا اجتبيتها قل إنما أتبع ما يوحى إلي من ربي هذا بصائر من ربكم وهدى ورحمة لقوم يؤمنون(203)﴾ الأعراف
 	﴿ولقد جئناهم بكتاب فصلناه على علم هدى ورحمة لقوم يؤمنون (52)﴾ الأعراف ﴿لقد كان في قصصهم عبرة لأولي الألباب ما كان حديثا يفترى ولكن تصديق الذي بين يديه وتفصيل كل شيء وهدى ورحمة لقوم يؤمنون (111)﴾ يوسف
 	﴿وما أنزلنا عليك الكتاب إلا لتبين لهم الذي اختلفوا فيه وهدى ورحمة لقوم يؤمنون (64)﴾ النحل ﴿ويوم نبعث في كل أمة شهيدا عليهم من أنفسهم وجئنا بك شهيدا على هؤلاء ونزلنا عليك الكتاب تبيانا لكل شيء وهدى ورحمة وبشرى للمسلمين (89)﴾ النحل
 	﴿أو تقولوا لو أنا أنزل علينا الكتاب لكنا أهدى منهم فقد جاءكم بينة من ربكم وهدى ورحمة فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون(157)﴾ الأنعام ﴿ياأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم وشفاء لما في الصدور وهدى ورحمة للمؤمنين (57)﴾ يونس
 	﴿ياأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم وشفاء لما في الصدور وهدى ورحمة للمؤمنين (57)﴾ يونس ﴿وننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنين ولا يزيد الظالمين إلا خسارا(82)﴾ الإسراء
 	﴿وما كنت بجانب الطور إذ نادينا ولكن رحمة من ربك لتنذر قوما ما أتاهم من نذير من قبلك لعلهم يتذكرون(46)﴾ القصص ﴿وما كنت ترجوا أن يلقى إليك الكتاب إلا رحمة من ربك فلا تكونن ظهيرا للكافرين(86)﴾ القصص
 	﴿وإنه لهدى ورحمة للمؤمنين (77)﴾ النمل ﴿هدى ورحمة للمحسنين (3)﴾ لقمان
 	﴿أولم يكفهم أنا أنزلنا عليك الكتاب يتلى عليهم إن في ذلك لرحمة وذكرى لقوم يؤمنون (51)﴾ العنكبوت
 	﴿قل من ذا الذي يعصمكم من الله إن أراد بكم سوءا أو أراد بكم رحمة ولا يجدون لهم من دون الله وليا ولا نصيرا(17)﴾ الأحزاب
النبي رحمة
 ﴿ومنهم الذين يؤذون النبي ويقولون هو أذن قل أذن خير لكم يؤمن بالله ويؤمن للمؤمنين ورحمة للذين آمنوا منكم والذين يؤذون رسول الله لهم عذاب أليم(61)﴾ التوبة ﴿وما أرسلناك إلا رحمة للعالمين (107)﴾  الأنبياء

 ﴿درجات منه ومغفرة ورحمة وكان الله غفورا رحيما (96)﴾ النساء ﴿أولئك عليهم صلوات من ربهم ورحمة وأولئك هم المهتدون(157)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا كتب عليكم القصاص في القتلى الحر بالحر والعبد بالعبد والأنثى بالأنثى فمن عفي له من أخيه شيء فاتباع بالمعروف وأداء إليه بإحسان ذلك تخفيف من ربكم ورحمة فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم(178)﴾ البقرة
 	﴿وأما الذين ابيضت وجوههم ففي رحمة الله هم فيها خالدون (107)﴾ آل عمران ﴿ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها وادعوه خوفا وطمعا إن رحمة الله قريب من المحسنين (56)﴾ الأعراف
 	﴿قل لمن ما في السماوات والأرض قل لله كتب على نفسه الرحمة ليجمعنكم إلى يوم القيامة لا ريب فيه الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون(12)﴾ الأنعام ﴿قالوا أتعجبين من أمر الله رحمة الله وبركاته عليكم أهل البيت إنه حميد مجيد (73)﴾ هود
 	﴿وأما الجدار فكان لغلامين يتيمين في المدينة وكان تحته كنز لهما وكان أبوهما صالحا فأراد ربك أن يبلغا أشدهما ويستخرجا كنزهما رحمة من ربك وما فعلته عن أمري ذلك تأويل ما لم تستطع عليه صبرا(82)﴾ الكهف ﴿رحمة من ربك إنه هو السميع العليم(6)﴾ الدخان
 	﴿وإما تعرضن عنهم ابتغاء رحمة من ربك ترجوها فقل لهم قولا ميسورا (28)﴾ الإسراء ﴿إلا رحمة من ربك إن فضله كان عليك كبيرا(87)﴾ الإسراء ﴿قال هذا رحمة من ربي فإذا جاء وعد ربي جعله دكاء وكان وعد ربي حقا(98)﴾ الكهف ﴿ذكر رحمة ربك عبده زكريا (2)﴾ مريم
 	﴿قال كذلك قال ربك هو علي هين ولنجعله آية للناس ورحمة منا وكان أمرا مقضيا(21)﴾  مريم ﴿إلا رحمة منا ومتاعا إلى حين (44)﴾ يس
 	﴿ووهبنا له أهله ومثلهم معهم رحمة منا وذكرى لأولي الألباب(43)﴾ ص ﴿فاستجبنا له فكشفنا ما به من ضر وآتيناه أهله ومثلهم معهم رحمة من عندناوذكرى للعابدين(84)﴾  الأنبياء
 	﴿واخفض لهما جناح الذل من الرحمة وقل رب ارحمهما كما ربياني صغيرا(24)﴾ الإسراء
 	﴿ومن آياته أن خلق لكم من أنفسكم أزواجا لتسكنوا إليها وجعل بينكم مودة ورحمة إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(21)﴾ الروم ﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوها ما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون(27)﴾ الحديد
 	﴿يوم يقول المنافقون والمنافقات للذين آمنوا انظرونا نقتبس من نوركم قيل ارجعوا وراءكم فالتمسوا نورا فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة وظاهره من قبله العذاب (13)﴾ الحديد
المرحمة
 ﴿ثم كان من الذين آمنوا وتواصوا بالصبر وتواصوا بالمرحمة(17)﴾ البلد
رَحِمٌ - أرحام
الرحم - الأرحام
 ﴿والذين آمنوا من بعد وهاجروا وجاهدوا معكم فأولئك منكم وأولوا الأرحام بعضهم أولى ببعض في كتاب الله إن الله بكل شيء عليم(75)﴾ الأنفال ﴿النبي أولى بالمؤمنين من أنفسهم وأزواجه أمهاتهم وأولو الأرحام بعضهم أولى ببعض في كتاب الله من المؤمنين والمهاجرين إلا أن تفعلوا إلى أوليائكم معروفا كان ذلك في الكتاب مسطورا(6)﴾ الأحزاب
 	﴿فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا(81)﴾ الكهف ﴿فهل عسيتم إن توليتم أن تفسدوا في الأرض وتقطعوا أرحامكم(22)﴾ محمد
 	﴿ياأيها الناس اتقوا ربكم الذي خلقكم من نفس واحدة وخلق منها زوجها وبث منهما رجالا كثيرا ونساء واتقوا الله الذي تتساءلون به والأرحام إن الله كان عليكم رقيبا(1)﴾ النساء ﴿لن تنفعكم أرحامكم ولا أولادكم يوم القيامة يفصل بينكم والله بما تعملون بصير(3)﴾ الممتحنة
 	﴿ثمانية أزواج من الضأن اثنين ومن المعز اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين نبئوني بعلم إن كنتم صادقين(143)﴾ الأنعام ﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام
 	﴿الله يعلم ما تحمل كل أنثى وما تغيض الأرحام وما تزداد وكل شيء عنده بمقدار(8)﴾ الرعد ﴿إن الله عنده علم الساعة وينزل الغيث ويعلم ما في الأرحام وما تدري نفس ماذا تكسب غدا وما تدري نفس بأي أرض تموت إن الله عليم خبير(34)﴾ لقمان
 	﴿هو الذي يصوركم في الأرحام كيف يشاء لا إله إلا هو العزيز الحكيم(6)﴾ آل عمران ﴿ياأيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ومنكم من يتوفى ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج(5)﴾ الحج
 	﴿والمطلقات يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء ولا يحل لهن أن يكتمن ما خلق الله في أرحامهن إن كن يؤمن بالله واليوم الآخر وبعولتهن أحق بردهن في ذلك إن أرادوا إصلاحا ولهن مثل الذي عليهن بالمعروف وللرجال عليهن درجة والله عزيز حكيم(228)﴾ البقرة
رُحْمًا
 ﴿وأما الغلام فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا(80)فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا(81)﴾ الكهف

من هنا منقول من بحث الكتاب والقرآن
القرآن رحمة
﴿ما يود الذين كفروا من أهل الكتاب ولا المشركين أن ينزل عليكم من خير من ربكم والله يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم(105)﴾ البقرة ﴿يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم (74)﴾ آل عمران
	﴿وإذا جاءهم أمر من الأمن أو الخوف أذاعوا به ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهمولولا فضل الله عليكم ورحمته لاتبعتم الشيطان إلا قليلا (83)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ التور
	﴿ولولا فضل الله عليك ورحمته لهمت طائفة منهم أن يضلوك وما يضلون إلا أنفسهم وما يضرونك من شيء وأنزل الله عليك الكتاب والحكمة وعلمك ما لم تكن تعلم وكان فضل الله عليك عظيما(113)﴾ النساء ﴿وما كنت بجانب الطور إذ نادينا ولكن رحمة من ربك لتنذر قوما ما أتاهم من نذير من قبلك لعلهم يتذكرون(46)﴾ القصص
	﴿وما كنت ترجوا أن يلقى إليك الكتاب إلا رحمة من ربك فلا تكونن ظهيرا للكافرين(86)﴾ القصص ﴿إلا رحمة من ربك إن فضله كان عليك كبيرا(87)﴾ الإسراء
	﴿فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلين(159)﴾ آل عمران ﴿وإما تعرضن عنهم ابتغاء رحمة من ربك ترجوها فقل لهم قولا ميسورا(28)﴾ الإسراء
	﴿أولم يكفهم أنا أنزلنا عليك الكتاب يتلى عليهم إن في ذلك لرحمة وذكرى لقوم يؤمنون (51)﴾ العنكبوت
	﴿ثم توليتم من بعد ذلك فلولا فضل الله عليكم ورحمته لكنتم من الخاسرين(64)﴾ البقرة ﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته في الدنيا والآخرة لمسكم في ما أفضتم فيه عذاب عظيم (14)﴾ التور
	﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته وأن الله رءوف رحيم(20)﴾ النور ﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته وأن الله تواب حكيم(10)﴾ التور
	﴿قل بفضل الله وبرحمته فبذلك فليفرحوا هو خير مما يجمعون(58)﴾ يونس ﴿أهم يقسمون رحمة ربك نحن قسمنا بينهم معيشتهم في الحياة الدنيا ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات ليتخذ بعضهم بعضا سخريا ورحمة ربك خير مما يجمعون(32)﴾ الزخرف
	﴿ثم آتينا موسى الكتاب تماما على الذي أحسن وتفصيلا لكل شيء وهدى ورحمة لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون(154)﴾ الأنعام
	﴿ولما سكت عن موسى الغضب أخذ الألواح وفي نسختها هدى ورحمة للذين هم لربهم يرهبون(154)﴾ الأعراف ﴿ولقد آتينا موسى الكتاب من بعد ما أهلكنا القرون الأولى بصائر للناس وهدى ورحمة لعلهم يتذكرون(43)﴾ القصص
	﴿وإذا لم تأتهم بآية قالوا لولا اجتبيتها قل إنما أتبع ما يوحى إلي من ربي هذا بصائر من ربكم وهدى ورحمة لقوم يؤمنون(203)﴾ الأعراف ﴿هذا بصائر للناس وهدى ورحمة لقوم يوقنون(20)﴾ الجاثية
	﴿أفمن كان على بينة من ربه ويتلوه شاهد منه ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة أولئك يؤمنون به ومن يكفر به من الأحزاب فالنار موعده فلا تكن في مرية منه إنه الحق من ربك ولكن أكثر الناس لا يؤمنون(17)﴾ هود ﴿ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة وهذا كتاب مصدق لسانا عربيا لينذر الذين ظلموا وبشرى للمحسنين(12)﴾ الأحقاف
	﴿لقد كان في قصصهم عبرة لأولي الألباب ما كان حديثا يفترى ولكن تصديق الذي بين يديه وتفصيل كل شيء وهدى ورحمة لقوم يؤمنون(111)﴾يوسف ﴿وما أنزلنا عليك الكتاب إلا لتبين لهم الذي اختلفوا فيه وهدى ورحمة لقوم يؤمنون(64)﴾ النحل ﴿ولقد جئناهم بكتاب فصلناه على علم هدى ورحمة لقوم يؤمنون(52)﴾ الأعراف
	﴿وإنه لهدى ورحمة للمؤمنين(77)﴾ النمل ﴿هدى ورحمة للمحسنين(3)﴾ لقمان
	﴿ياأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم وشفاء لما في الصدور وهدى ورحمة للمؤمنين (57)﴾ يونس ﴿وننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنين ولا يزيد الظالمين إلا خسارا(82)﴾ الإسراء
	﴿أو تقولوا لو أنا أنزل علينا الكتاب لكنا أهدى منهم فقد جاءكم بينة من ربكم وهدى ورحمة فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون(157)﴾ الأنعام ﴿ويوم نبعث في كل أمة شهيدا عليهم من أنفسهم وجئنا بك شهيدا على هؤلاء ونزلنا عليك الكتاب تبيانا لكل شيء وهدى ورحمة وبشرى للمسلمين(89)﴾ النحل
	﴿وهذا كتاب أنزلناه مبارك فاتبعوه واتقوا لعلكم ترحمون(155)﴾ الأنعام ﴿وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا لعلكم ترحمون (204)﴾ الأعراف
	﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي وآتاني رحمة من عنده فعميت عليكم أنلزمكموها وأنتم لها كارهون(28)﴾ هود ﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي وآتاني منه رحمة فمن ينصرني من الله إن عصيته فما تزيدونني غير تخسير(63)﴾ هود
	﴿وإذ اعتزلتموهم وما يعبدون إلا الله فأووا إلى الكهف ينشر لكم ربكم من رحمته ويهيئ لكم من أمركم مرفقا(16)﴾ الكهف ﴿وهو الذي ينزل الغيث من بعد ما قنطوا وينشر رحمته وهو الولي الحميد(28)﴾ الشورى
	﴿إذ أوى الفتية إلى الكهف فقالوا ربنا آتنا من لدنك رحمة وهيئ لنا من أمرنا رشدا(10)﴾ الكهف ﴿فوجدا عبدا من عبادنا آتيناه رحمة من عندنا وعلمناه من لدنا علما(65)﴾ الكهف
	﴿قال هذا رحمة من ربي فإذا جاء وعد ربي جعله دكاء وكان وعد ربي حقا(98)﴾ الكهف ﴿أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما يحذر الآخرة ويرجو رحمة ربه قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون إنما يتذكر أولوا الألباب(9)﴾   الزمر ﴿ذكر رحمة ربك عبده زكريا(2)﴾ مريم
مختار الصحاح
● [رحم] ر ح م: الرَّحْمَةُ الرقة والتعطف و المَرْحَمَةُ مثله وقد رَحِمَهُ بالكسر رَحْمَةً و مَرْحَمَةً أيضا و تَرَحَّمَ عليه و تَرَاحَمَ القوم رَحِمَ بعضهم بعضا و الرَّحَمُوتُ من الرحمة يقال رهبوت خير من رحموت أي لأن تُرهَب خير من أن تُرحَم و الرَّحِمُ القرابة والرحم أيضا بوزن الجسم مثله و الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ اسمان مشتقان من الرحمة ونظيرهما نديم وندمان وهما بمعنى ويجوز تكرير الاسمين إذا اختلف اشتقاقهما على وجه التأكيد كما يقال فلان جاد مجد إلا أن الرحمن اسم مختص بالله تعالى ولا يجوز أن يسمى به غيره ألا ترى أنه سبحانه وتعالى قال ﴿قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمن﴾ فعادل به الاسم الذي لا يشركه فيه غيره وكان مسيلمة الكذاب يقال له رَحْمَانُ اليمامة و الرَّحِيمُ قد يكون بمعنى المرحوم كما يكون بمعنى الراحم و الرُّحْمُ بالضمة الرحمة قال الله تعالى ﴿وأقرب رحما﴾ و الرُّحُمُ بضمتين مثله
الراغب
رحم
- الرحم: رحم المرأة، وامرأة رحوم تشتكي رحمها. ومنه استعير الرحم للقرابة؛ لكونهم خارجين من رحم واحدة، يقال: رحم ورحم قال تعالى: }وأقرب رحما﴿[الكهف/81]، والرحمة رقة تقتضي الإحسان إلى المرحوم، وقد تستعمل تارة في الرقة المجردة، وتارة في الإحسان المجرد عن الرقة، نحو: رحم الله فلانا. وإذا وصف به الباري فليس يراد به إلا الإحسان المجرد دون الرقة، وعلى هذا روي أن الرحمة من الله إنعام وإفضال، ومن الآدميين رقة وتعطف. وعلى هذا قول النبي صلى الله عليه وسلم ذاكرا عن ربه (أنه لما خلق الرحم قال له: أنا الرحمن، وأنت الرحم، شققت اسمك من اسمي، فمن وصلك وصلته، ومن قطعك بتته) (الحديث، عن عبد الرحمن بن عوف قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (قال الله: أنا الله، وأنا الرحمن، خلقت الرحم، وشققت لها من اسمي، فمن وصلها وصلته، ومن قطعها قطعته) أخرجه الترمذي وقال: حديث صحيح، انظر: عارضة الأحوذي 8/10؛ وأخرجه الحاكم 4/157 وصححه، ووافقه الذهبي؛ وأحمد برقم 1680؛ وأبو داود في الزكاة برقم 1694؛ باب صلة الرحم. وانظر: شرح السنة 1/179 - 180) فذلك إشارة إلى ما تقدم، وهو أن الرحمة منطوية على معنيين: الرقة والإحسان، فركز تعالى في طبائع الناس الرقة، وتفرد بالإحسان، فصار كما أن لفظ الرحم من الرحمة، فمعناه الموجود في الناس من المعنى الموجود لله تعالى، فتناسب معناهما تناسب لفظيهما. والرحمن والرحيم، نحو: ندمان ونديم، ولا يطلق الرحمن إلا على الله تعالى من حيث إن معناه لا يصح إلا له، إذ هو الذي وسع كل شيء رحمة، والرحيم يستعمل في غيره وهو الذي كثرت رحمته، قال تعالى:﴾إن الله غفور رحيم﴿[البقرة/182]، وقال في صفة النبي صلى الله عليه وسلم:﴾لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم﴿[التوبة/128]، وقيل: إن الله تعالى: هو رحمن الدنيا، ورحيم الآخرة، وذلك أن إحسانه في الدنيا يعم المؤمنين والكافرين، وفي الآخرة يختص بالمؤمنين، وعلى هذا قال:﴾ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون{ [الأعراف/156]، تنبيها أنها في الدنيا عامة للمؤمنين والكافرين، وفي الآخرة مختصة بالمؤمنين.
ملخص اللسان
1.     الرَّحْمة: الرِّقَّةُ والتَّعَطُّفُ، والمرْحَمَةُ مثله، وقد رَحِمْتُهُ وتَرَحَّمْتُ عليه. وتَراحَمَ القومُ: رَحِمَ بعضهم بعضاً.      والرَّحْمَةُ: المغفرة؛
2.     وتواصَوْا بالمَرحَمَةِ؛ أَي أَوصى بعضُهم بعضاً بِرَحْمَة الضعيف والتَّعَطُّف عليه. وتَرَحَّمْتُ عليه أَي قلت رَحْمَةُ الله عليه.
3.     قوله ابْتِغاء رَحْمةٍ من ربك تَرْجُوها: أَي رِزْقٍ، ولئِنْ أَذَقْناه رَحْمَةً ثم نزعناها منه: أَي رِزقاً، وما أَرسلناك إِلا رَحْمةً: أَي عَطْفاً وصُنعاً، وإِذا أَذَقْنا الناسَ رَحْمةً من بعد ضَرَّاءَ: أَي حَياً وخِصْباً بعد مَجاعَةٍ،
4.     وتَرَحَّم عليه: دعا له بالرَّحْمَةِ. واسْتَرْحَمه: سأَله الرَّحْمةَ،
5.     ورجل مَرْحومٌ ومُرَحَّمٌ شدّد للمبالغة.
6.     والله الرَّحْمَنُ الرحيم: بنيت الصفة الأُولى على فَعْلانَ لأَن معناه الكثرة، وذلك لأَن رحمته وسِعَتْ كل شيء وهو أَرْحَمُ الراحمين،
7.     فأَما الرَّحِيمُ فإِنما ذكر بعد الرَّحْمن لأَن الرَّحْمن مقصور على الله عز وجل،والرحيم قد يكون لغيره؛ قال الفارسي: إِنما قيل بسم الله الرَّحْمن الرحيم فجيء بالرحيم بعد استغراق الرَّحْمنِ معنى الرحْمَة لتخصيص المؤمنين به في قوله تعالى: وكان بالمؤمنين رَحِيماً،
8.     الرَّحْمنُ اسم من أَسماء الله عز وجل مذكور في الكتب الأُوَل، ولم يكونوا يعرفونه من أَسماء الله؛ قال أَبو الحسن: أَراه يعني أَصحاب الكتب الأُوَلِ،ومعناه عند أَهل اللغة ذو الرحْمةِ التي لا غاية بعدها في الرَّحْمةِ، لأَن فَعْلان بناء من أَبنية المبالغة،
9.     ورَحِيمٌ فَعِيلٌ بمعنى فاعلٍ كما قالوا سَمِيعٌ بمعنى سامِع وقديرٌ  بمعنى قادر،
10.                        الرَّحْمن والرَّحيم اسمان مشتقان من الرَّحْمة، ونظيرهما في اللة نَديمٌ ونَدْمان، وهما بمعنى، ويجوز تكرير الاسمين إِذا اختلف اشتقاقهما على جهة التوكيد كما يقال فلان جادٌّ مُجِدٌّ، إِلا أَن الرحمن اسم مختص لله تعالى لا يجوز أَن يُسَمّى به غيره ولا يوصف، أَلا ترى أَنه قال: قل ادْعُوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَنَ؟فعادل به الاسم الذي لا يَشْرَكُهُ فيه غيره، وهما من أَبنية المبالغة،
11.                        والرَّحْمَةُ في بني آدم عند العرب: رِقَّةُ القلب وعطفه. ورَحْمَةُ الله: عَطْفُه وإِحسانه ورزقه.
12.                        والرُّحْمُ، بالضم: الرحمة. وما أَقرب رُحْم فلان إِذا كان ذا مَرْحَمةٍ وبِرٍّ أَي ما أَرْحَمَهُ وأَبَرَّهُ.
13. وأَقربَ رُحْماً؛ أَي أَقرب عطفاً وأَمَسَّ بالقرابة. والرُّحْمُ والرُّحُمُ في اللغة: العطف والرَّحْمةُ؛
14.                        والرَّحِمُ: رَحِيمُ الأُنثى، وهي مؤنثة؛
15.                        الرَّحِمُ والرِّحْمُ بيت مَنْبِتِ الولد ووعاؤه في البطن؛ والجمع أَرْحامٌ، لا يكسّر على غير ذلك
16.                        الرَّحَمُ خروج الرَّحِمِ من علة؛ والجمع رُحُمٌ ، هي التي تشتكي رَحِمَها بعد الولادة فتموت، وقد رَحُمَتْ رَحامةٌ ورَحِمَتْ رَحَماً، وهي رَحِمَةٌ، وقيل: هو داء يأْخذها في رَحِمِها فلا تقبل اللِّقاح؛
17.                        والرَّحِمُ: أَسبابُ القرابة، وأَصلُها الرَّحِمُ التي هي مَنْبِتُ الولد، وهي الرِّحْمُ. الرَّحِمُ القرابة، والرِّحْمُ، بالكسر، مثلُه؛
18.                        ذَوو الرَّحِمِ هم الأَقارب، ويقع على كل من يجمع بينك وبينه نسَب، ويطلق في الفرائض على الأَقارب من جهة النساء،
19.                        يقال: ذُو رَحِمٍ مَحْرَم ومُحَرَّم ، وهو مَن لا يَحِلّ نكاحه كالأُم والبنت والأُخت والعمة والخالة،
20.                        الرَّحِمُ القَرابة تَجمَع بَني أَب. وبينهما رَحِمٌ أَي قرابة قريبة. وقوله عز وجل: واتقوا الله الذي تَساءَلون به والأَرْحام؛ من نَصب أَراد واتقوا الأَرحامَ أَن تقطعوها، ومَنْ خَفَض أَراد تَساءَلون به وبالأَرْحام،
21.                        ورَحِمَ السِّقاءُ رَحَماً، فهو رَحِمٌ: ضَيَّعه أهلُه بعد عينَتِهِ فلم يَدْهُنُوه حتى فسد فلم يَلزم الماء.
لسان العرب
● - رحم: الرَّحْمة: الرِّقَّةُ والتَّعَطُّفُ، والمرْحَمَةُ مثله، وقد      رَحِمْتُهُ وتَرَحَّمْتُ عليه. وتَراحَمَ القومُ: رَحِمَ بعضهم بعضاً.      والرَّحْمَةُ: المغفرة؛ وقوله تعالى في وصف القرآن: هُدىً ورَحْمةً لقوم      يؤمنون؛ أَي فَصَّلْناه هادياً      وذا رَحْمَةٍ؛ وقوله تعالى: ورَحْمةٌ للذين آمنوا منكم؛ أَي هو رَحْمةٌ      لأَنه كان سبب إِيمانهم، رَحِمَهُ رُحْماً ورُحُماً ورَحْمةً ورَحَمَةً؛      حكى الأَخيرة سيبويه، ومَرحَمَةً. وقال الله عز وجل: وتَواصَوْا      بالصَّبْر وتواصَوْا بالمَرحَمَةِ؛ أَي أَوصى بعضُهم بعضاً بِرَحْمَة الضعيف      والتَّعَطُّف عليه. وتَرَحَّمْتُ عليه أَي قلت رَحْمَةُ الله عليه. وقوله      تعالى: إِن رَحْمَتَ الله قريب من المحسنين؛ فإِنما ذَكَّرَ      على النَّسَبِ وكأَنه اكتفى بذكر الرَّحْمَةِ عن الهاء، وقيل: إِنما ذلك      لأَنه تأْنيث غير حقيقي، والاسم الرُّحْمى؛ قال الأَزهري: التاء في قوله      إِن رَحْمَتَ أَصلها هاء وإِن كُتِبَتْ تاء. الأَزهري: قال عكرمة في      قوله ابْتِغاء رَحْمةٍ من ربك تَرْجُوها: أَي رِزْقٍ، ولئِنْ أَذَقْناه      رَحْمَةً ثم نزعناها منه: أَي رِزقاً، وما أَرسلناك إِلا رَحْمةً: أَي      عَطْفاً وصُنعاً، وإِذا أَذَقْنا الناسَ رَحْمةً من بعد ضَرَّاءَ: أَي حَياً      وخِصْباً بعد مَجاعَةٍ، وأَراد بالناس الكافرين.      والرَّحَمُوتُ: من الرحمة. وفي المثل: رَهَبُوتٌ خير من رَحَمُوتٍ أَي      لأَنْ تُرْهَبَ      خير من أَن تُرْحَمَ، لم يستعمل على هذه الصيغة إِلا مُزَوَّجاً.      وتَرَحَّم عليه: دعا له بالرَّحْمَةِ. واسْتَرْحَمه: سأَله الرَّحْمةَ، ورجل      مَرْحومٌ ومُرَحَّمٌ      شدّد للمبالغة. وقوله تعالى: وأَدْخلناه في رَحْمتنا؛ قال ابن جني: هذا      مجاز وفيه من الأَوصاف ثلاثة: السَّعَةُ والتشبيه والتوكيد، أَما      السَّعَةُ فلأَنه كأَنه زاد في أَسماء الجهات والمحالّ اسم هو الرَّحْمةُ، وأَما      التشبيه فلأنه شَبَّه الرَّحْمةَ وإِن لم يصح الدخول فيها بما يجوز      الدخول فيه فلذلك وضعها موضعه، وأَما التوكيد فلأَنه أَخبر عن العَرَضِ      بما يخبر به عن الجَوْهر، وهذا تَغالٍ بالعَرَضِ وتفخيم منه إِذا      صُيِّرَ إِلى حَيّز ما يشاهَدُ ويُلْمَسُ ويعاين، أَلا ترى إِلى قول بعضهم في      الترغيب في الجميل: ولو رأَيتم المعروف رجلاً لرأَيتموه حسناً جميلاً؟ كقول      الشاعر:      ولم أَرَ كالمَعْرُوفِ، أَمّا مَذاقُهُ      فحُلْوٌ، وأَما وَجْهه فجميل      فجعل له مذاقاً وجَوْهَراً، وهذا إِنما يكون في الجواهر، وإِنما      يُرَغِّبُ فيه وينبه عليه ويُعَظِّمُ من قدره بأَن يُصَوِّرَهُ في النفس على      أَشرف أَحواله وأَنْوَه صفاته، وذلك بأَن يتخير شخصاً مجسَّماً لا عَرَضاً      متوهَّماً. وقوله تعالى: والله يَخْتَصُّ برَحْمته من يشاء؛ معناه      يَخْتَصُّ بنُبُوَّتِهِ من يشاء ممن أَخْبَرَ عز وجل أَنه مُصْطفىً      مختارٌ.والله الرَّحْمَنُ الرحيم: بنيت الصفة الأُولى على فَعْلانَ لأَن معناه      الكثرة، وذلك لأَن رحمته وسِعَتْ كل شيء وهو أَرْحَمُ الراحمين، فأَما      الرَّحِيمُ      فإِنما ذكر بعد الرَّحْمن لأَن الرَّحْمن مقصور على الله عز وجل،.      والرحيم قد يكون لغيره؛ قال الفارسي: إِنما قيل بسم الله الرَّحْمن الرحيم      فجيء بالرحيم بعد استغراق الرَّحْمنِ معنى الرحْمَة لتخصيص المؤمنين به في      قوله تعالى: وكان بالمؤمنين رَحِيماً، كما قال: اقْرَأْ باسم ربك الذي      خَلَقَ، ثم قال: خَلَقَ الإِنسان من عَلَقٍ؛ فخصَّ بعد أَن عَمَّ لما في      الإِنسان من وجوه الصِّناعة ووجوه الحكمةِ، ونحوُه كثير؛ قال الزجاج:      الرَّحْمنُ اسم من أَسماء الله عز وجل مذكور في الكتب الأُوَل، ولم يكونوا      يعرفونه من أَسماء الله؛ قال أَبو الحسن: أَراه يعني أَصحاب الكتب الأُوَلِ،      ومعناه عند أَهل اللغة ذو الرحْمةِ      التي لا غاية بعدها في الرَّحْمةِ، لأَن فَعْلان بناء من أَبنية      المبالغة، ورَحِيمٌ فَعِيلٌ بمعنى فاعلٍ كما قالوا سَمِيعٌ بمعنى سامِع وقديرٌ      بمعنى قادر، وكذلك رجل رَحُومٌ وامرأَة رَحُومٌ؛ قال الأَزهري ولا يجوز      أَن يقال رَحْمن إِلاَّ الله عز وجل، وفَعَلان من أَبنية ما يُبالَعُ في      وصفه، فالرَّحْمن الذي وسعت رحمته كل شيء، فلا يجوز أَن يقال رَحْمن لغير      الله؛ وحكى الأَزهري عن أبي العباس في قوله الرَّحْمن الرَّحيم: جمع      بينهما لأَن الرَّحْمن عِبْرانيّ والرَّحيم عَرَبيّ؛ وأَنشد لجرير:      لن تُدْرِكوا المَجْد أَو تَشْرُوا عَباءَكُمُ      بالخَزِّ، أَو تَجْعَلُوا اليَنْبُوتَ ضَمْرانا      أَو تَتْركون إِلى القَسَّيْنِ هِجْرَتَكُمْ،      ومَسْحَكُمْ صُلْبَهُمْ رَحْمانَ قُرْبانا؟      وقال ابن عباس: هما اسمان رقيقان أَحدهما أَرق من الآخر، فالرَّحْمن      الرقيق والرَّحيمُ العاطف على خلقه بالرزق؛ وقال الحسن؛ الرّحْمن اسم ممتنع      لا يُسَمّى غيرُ      الله به، وقد يقال رجل رَحيم. الجوهري: الرَّحْمن والرَّحيم اسمان      مشتقان من الرَّحْمة، ونظيرهما في اللة نَديمٌ ونَدْمان، وهما بمعنى، ويجوز      تكرير الاسمين إِذا اختلف اشتقاقهما على جهة التوكيد كما يقال فلان جادٌّ      مُجِدٌّ، إِلا أَن الرحمن اسم مختص لله تعالى لا يجوز أَن يُسَمّى به      غيره ولا يوصف، أَلا ترى أَنه قال: قل ادْعُوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَنَ؟      فعادل به الاسم الذي لا يَشْرَكُهُ      فيه غيره، وهما من أَبنية المبالغة، ورَحمن أَبلغ من رَحِيمٌ، والرَّحيم      يوصف به غير الله تعالى فيقال رجل رَحِيمٌ، ولا يقال رَحْمن. وكان      مُسَيْلِمَةُ الكذاب يقال له رَحْمان اليَمامة، والرَّحيمُ      قد يكون بمعنى المَرْحوم؛ قال عَمَلَّسُ بن عقيلٍ:      فأَما إِذا عَضَّتْ بك الحَرْبُ عَضَّةً،      فإِنك معطوف عليك رَحِيم      والرَّحْمَةُ في بني آدم عند العرب: رِقَّةُ القلب وعطفه. ورَحْمَةُ      الله: عَطْفُه وإِحسانه ورزقه. والرُّحْمُ، بالضم: الرحمة. وما أَقرب رُحْم      فلان إِذا كان ذا مَرْحَمةٍ وبِرٍّ أَي ما أَرْحَمَهُ وأَبَرَّهُ. وفي      التنزيل: وأَقَربَ رُحْماً، وقرئت: رُحُماً؛ الأَزهري: يقول أَبرَّ      بالوالدين من القتيل الذي قتله الخَضِرُ، وكان الأَبوان مسلمين والابن كافراً      فولو لهما بعدُ بنت فولدت نبيّاً؛ وأَنشد الليث:      أَحْنَى وأَرْحَمُ من أُمٍّ بواحِدِها      رُحْماً، وأَشْجَعُ من ذي لِبْدَةٍ ضارِي      وقال أَبو إِسحق في قوله: وأَقربَ رُحْماً؛ أَي أَقرب عطفاً وأَمَسَّ      بالقرابة. والرُّحْمُ والرُّحُمُ في اللغة: العطف والرَّحْمةُ؛ وأَنشد:      فَلا، ومُنَزِّلِ الفُرْقا      ن، مالَكَ عِندَها ظُلْمُ      وكيف بظُلْمِ جارِيةٍ،      ومنها اللينُ والرُّحْمُ؟      وقال العجاج:      ولم تُعَوَّجْ رُحْمُ مَنْ تَعَوَّجا      وقال رؤبة:      يا مُنْزِلَ الرُّحْمِ على إِدْرِيس      وقرأَ أَبو عمرو بن العلاء: وأَقْرَبَ      رُحُماً، وبالتثقيل، واحتج بقول زهير يمدح هَرِمَ بن سِنانٍ:      ومن ضَرِيبتِه التَّقْوى ويَعْصِمُهُ،      من سَيِّء العَثَراتِ، اللهُ والرُّحُمُ      (* في ديوان زهير: الرِّحِم أي صلة القرابة بدل الرحُم).      وهو مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ.      وأُمُّ رُحْمٍ وأُمّ الرُّحْمِ: مكة. وفي حديث مكة: هي أُمُّ رُحْمٍ أَي      أَصل الرَّحْمَةِ. والمَرْحُومةُ: من أَسماء مدينة سيدنا رسول الله، صلى      الله عليه وسلم، يذهبون بذلك إِلى مؤمني أَهلها. وسَمَّى الله الغَيْث      رَحْمةً لأَنه برحمته ينزل من السماء. وقوله تعالى حكاية عن ذي      القَرْنَيْنِ: هذا رَحْمَةٌ من ربي؛ أَراد هذا التمكين الذي قال ما مَكَّنِّي فيه      ربي خير، أَراد وهذا التمكين الذي آتاني الله حتى أَحكمْتُ السَّدَّ      رَحْمَة من ربي.      والرَّحِمُ: رَحِيمُ الأُنثى، وهي مؤنثة؛ قال ابن بري: شاهد تأْنيث      الرَّحِم قولهم رَحِمٌ مَعْقومَةٌ، وقولُ ابن الرِّقاع:      حَرْف تَشَذَّرَ عن رَيَّانَ مُنْغَمِسٍ،      مُسْتَحْقَبٍ رَزَأَتْهُ رِحْمُها الجَمَلا      ابن سيده: الرَّحِمُ والرِّحْمُ بيت مَنْبِتِ      الولد ووعاؤه في البطن؛ قال عَبيد:      أَعاقِرٌ كذات رِحْمٍ،      أَم غانِمٌ كمَنْ يخيب؟      قال: كان ينبغي أَن يُعادِلَ بقوله ذات رِحْمٍ نقيضتها فيقول أَغَيْرُ      ذات رِحْمٍ كذات رِحْمٍ، قال: وهكذا أَراد لا مَحالة ولكنه جاء بالبيت على      المسأَلة، وذلك أَنها لما لم تكن العاقر وَلُوداً صارت، وإن كانت ذاتِ      رِحْمٍ، كأَنها لا رِحْم لها فكأَنه قال: أَغيرُِ ذات رِحْمٍ كذات      رِحْمٍ، والجمع أَرْحامٌ، لا يكسّر على غير ذلك. وامرأَة رَحُومٌ إِذا اشتكت      بعد الولادة رَحِمَها، ولم يقيده في المحكم بالولادة. ابن الأَعرابي:      الرَّحَمُ خروج الرَّحِمِ من علة؛ والجمع رُحُمٌ      (* قوله «والجمع رحم» أي جمع      الرحوم وقد صرح به شارح القاموس وغيره)، وقد رَحِمَتْ رَحَماً ورُحِمتْ      رَحْماً، وكذلك العَنْزُ، وكل ذات رَحِمٍ تُرْحَمُ، وناقة رَحُومٌ كذلك؛      وقال اللحياني: هي التي تشتكي رَحِمَها بعد الولادة فتموت، وقد رَحُمَتْ      رَحامةٌ ورَحِمَتْ رَحَماً، وهي رَحِمَةٌ، وقيل: هو داء يأْخذها في      رَحِمِها فلا تقبل اللِّقاح؛ وقال اللحياني: الرُّحامُ أَن تلد الشاة ثم لا      يسقط سَلاها. وشاة راحِمٌ: وارمةُ الرَّحِمِ، وعنز راحِمٌ. ويقال: أَعْيَا      من يدٍ في رَحِمٍ، يعني الصبيَّ؛ قال ابن سيده: هذا تفسير ثعلب.      والرَّحِمُ: أَسبابُ القرابة، وأَصلُها الرَّحِمُ التي هي مَنْبِتُ الولد، وهي      الرِّحْمُ. الجوهري: الرَّحِمُ القرابة، والرِّحْمُ، بالكسر، مثلُه؛ قال      الأَعشى:      إِمَّا لِطالِبِ نِعْمة يَمَّمْتَها،      ووِصالَ رِحْمٍ قد بَرَدْتَ بِلالَها      قال ابن بري: ومثله لقَيْل بن عمرو بن الهُجَيْم:      وذي نَسَب ناءٍ بعيد وَصَلتُه،      وذي رَحِمٍ بَلَّلتُها بِبِلاها      قال: وبهذا البيت سمي بُلَيْلاً؛ وأَنشد ابن سيده:      خُذُوا حِذرَكُم، يا آلَ عِكرِمَ، واذكروا      أَواصِرَنا، والرِّحْمُ بالغَيْب تُذكَرُ      وذهب سيبويه إِلى أَن هذا مطرد في كلِّ ما كان ثانِيه من حروف الحَلْقِ،      بَكْرِيَّةٌ، والجمع منهما أَرْحامٌ. وفي الحديث: من مَلَكَ ذا رَحِمٍ      مَحْرَمٍ فهو حُرٌّ؛ قال ابن الأَثير: ذَوو الرَّحِمِ      هم الأَقارب، ويقع على كل من يجمع بينك وبينه نسَب، ويطلق في الفرائض      على الأَقارب من جهة النساء، يقال: ذُو رَحِمٍ مَحْرَم ومُحَرَّم ، وهو مَن      لا يَحِلّ نكاحه كالأُم والبنت والأُخت والعمة والخالة، والذي ذهب إِليه      أَكثر العلماء من الصحابة والتابعين وأَبو خنيفة وأَصحابُه وأَحمدُ      أَن مَنْ مَلك ذا رَحِمٍ مَحْرَمٍ عَتَقَ عليه، ذكراً كان أَو أُنثى،      قال: وذهب الشافعي وغيره من الأئمة والصحابة والتابعين إِلى أَنه يَعْتِقُ      عليه الأَولادُ والآباءُ والأُمهاتُ ولا يَعْتِقُ عليه غيرُهم من ذوي      قرابته، وذهب مالك إِلى أَنه يَعْتِقُ عليه الولد والوالدان والإِخْوة ولا      يَعْتِقُ غيرُهم. وفي الحديث: ثلاث يَنْقُصُ بهنّ العبدُ في الدنيا      ويُدْرِكُ بهنّ في الآخرة ما هو أَعظم من ذلك: الرُّحْمُ والحَياءُ وعِيُّ      اللسان؛ الرُّحْمُ، بالضم: الرَّحْمَةُ، يقال: رَحِمَ رُحْماً، ويريد      بالنقصان ما يَنال المرءُ بقسوة القلب ووَقاحَة الوَجْه وبَسْطة اللسان التي هي      أَضداد تلك الخصال من الزيادة في الدنيا. وقالوا: جزاك اللهُ خيراً      والرَّحِمُ والرَّحِمَ، بالرفع والنصب، وجزاك الله شرّاً والقطيعَة، بالنصب لا      غير. وفي الحديث: إِن الرَّحِمَ شِجْنَةٌ مُعلقة بالعرش تقول: اللهم      صِلْ مَنْ وَصَلَني واقْطَعْ من قَطَعني. الأَزهري: الرَّحِمُ      القَرابة تَجمَع بَني أَب. وبينهما رَحِمٌ أَي قرابة قريبة. وقوله عز      وجل: واتقوا الله الذي تَساءَلون به والأَرْحام؛ من نَصب أَراد واتقوا      الأَرحامَ أَن تقطعوها، ومَنْ خَفَض أَراد تَساءَلون به وبالأَرْحام، وهو      قولك: نَشَدْتُكَ بالله وبالرَّحِمِ. ورَحِمَ السِّقاءُ رَحَماً، فهو      رَحِمٌ: ضَيَّعه أهلُه بعد عينَتِهِ فلم يَدْهُنُوه حتى فسد فلم يَلزم      الماء.والرَّحُوم: الناقةُ التي تشتكي رَحِمَها بعد النِّتاج، وقد رَحُمَتْ،      بالضم، رَحامَةً ورَحِمَتْ، بالكسر، رَحَماً.      ومَرْحُوم ورُحَيْم: اسمان.
مقاييس اللغة:
(رحم)  الراء والحاء والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الرّقّة والعطف والرأفة. يقال من ذلك رَحِمَه يَرْحَمُه، إذا رَقَّ لـه وتعطَّفَ عليه. والرُّحُْم والمَرْحَمَة والرَّحَْمة بمعنىً. والرَّحِم: عَلاقة القرابة، ثم سمِّيت رَحِمُ الأنثى رَحِماً من هذا، لأنّ منها ما يكون ما يُرْحَمُ وَيُرَقّ لـه مِن ولد. ويقال شاةٌ رَحُومٌ([6])، إذا اشتكَتْ رحِمَها بعد النِّتاج؛ وقد رَحُمَتْ رَحَامَة، ورُحِمَت رَحْما([7]). وقال الأصمعيّ: كان أبو عمرو بن العلاء يُنشد بيتَ زُهير:
ومَن ضرِيبته التّقوَى ويَعصِمُه *** مِن سيِّئ العَثَرات اللهُ والرُّحُمُ([8])
قال: ولم أسمَعْ هذا الحرفَ إلاّ في هذا البيت. وكان يقرأ: ﴿وَأَقْرَبَ رُحُماً([9])﴾ [الكهف 81]، وكأن أبا عمروٍ ذهب إلى أنّ الرُّحُمَ الرَّحْمة. ويقال إنّ مكّة كانت تسمَّى أمَّ رُِحْم([10]).
القاموس المحيط:
الرَّحْمَةُ، ويُحَرَّكُ الرِقَّةُ، والمَغْفِرَةُ، والتَّعَطُّفُ، كالمَرْحَمَةِ والرُّحْمِ، بالضم وبضمَّتَيْنِ، والفِعْلُ كعَلِمَ. ورَحَّمَ عليه تَرْحِيماً، وتَرَحَّمَ، والأولى الفُصْحَى، والاسمُ الرُّحْمَى قال له رَحِمَهُ اللّهُ.
ورَهَبوتٌ خيرٌ لَكَ من رَحَمُوتٍ، لم يُسْتَعْمَلْ إلاَّ مُزْدَوِجاً، أي: أن تُرْهَبَ خيرٌ لكَ من أن تُرْحَمَ. و " يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ " ، أي: بنُبُوَّتِهِ. والرِّحْمُ، بالكسر وككتِفٍ: بيتُ مَنْبِتِ الوَلَدِ، ووِعاؤُه، والقَرَابَةُ، أو أصْلُهَا وأسبابُها ج: أرْحَامٌ. وأُمٌّ رُحْمٍ، بالضم، وأُمُّ الرُّحْمِ: مكةُ.
والمَرْحُومَةُ: المدينَةُ، شَرَّفَهما اللّهُ تعالى. والرَّحومُ والرَّحْماءُ: التي تَشْتَكِي رَحِمَها بعدَ الوِلاَدَةِ، فَتَموتُ منهُ، وقد رَحُمَتْ، ككرُمَ وفَرِحَ وعُنِيَ، رَحَامَةً ورحْماً ويُحَرَّكُ، أو هو داءٌ يأخُذُ في رَحِمِها، فلاَ تَقْبَلُ اللِّقاحَ، أو أن تَلِدَ فلا يَسْقُطَ سَلاها. وشاةٌ راحِمٌ: وارِمَةُ الرَّحِمِ.
ومحمدُ بنُ رَحْمَوَيْهِ، كَعَمْرَوَيْهِ، ورُحَيْمٌ، كزُبَيْرٍ، ابنُ مالِكٍ الخَزْرَجِيُّ، وابنُ حَسَنٍ الدِّهْقانُ، ومَرْحومٌ العَطَّارُ: محدِّثُونَ. ورَحْمةُ: من أسمائِهِنَّ.
تاج العروس:
( الرحمة ) بالفتح ( ويحرك ) حكاه سيبويه ( الرقة ) قال الراغب الرحمة رقة تقتضي الاحسان إلى المرحوم وقد يستعمل تارة في الرقة المجردة وتارة في الاحسان المجرد عن الرقة نحو رحم الله فلانا وإذا وصف به الباري فليس يراد به الا الاحسان المجرد دون الرقة وعلى هذا روى ان الرحمة من الله انعام
وافضال ومن الآدميين رقة وتعطف وعلى هذا قوله صلى الله تعالى عليه وسلم ذاكرا عن ربه أنه لما خلق الرحم قال أنا الرحمن وأنت الرحم شققت اسمك من اسمى فمن وصلك وصلته ومن قطعك قطعته فذلك اشارة إلى ما تقدم وهو أن لرحمة منطوية على معنيين الرقة والاحسان فركز تعالى في طبائع الناس الرقة وتفرد بالاحسان فصار كما أن لفظ الرحم من الرحمة فمعناه الموجود في الناس من المعنى
الموجود لله فتناسب معناهما تناسب لفظيهما انتهى وقال الحر الى الرحمة نحلة ما يوافي المرحوم في ظاهره وباطنه أدناه كشف الضر وكف الاذى وأعلاه الاختصاص برفع الحجاب وقال القاشانى الرحمة على قسمين امتنانية ووجوبية فالامتنانية هي الرحمة المفيضة للنعم السابقة على العمل وهى التى وسعت كل شئ وأما الوجوبية فهى الموعودة للمتقين والمحسنين في قوله تعالى فسأكتبها للذين يتقون وفي قوله تعالى ان رحمت الله قريب من المحسنين قال وهى داخلة في الامتنانية لان الوعد بها على العمل محض المنة وفي تفسير الامام أبى اسحق أحمد بن محمد بن ابراهيم الثعلبي الرحمة ارادة الله الخير بأهله وهى على هذا صفة ذات وقيل ترك العقوبة لمن يستحق العقوبة واسداء الخير إلى من لا يستحق وعلى هذا صفة فعل ( و ) قول المصنف الرحمة ( المغفرة و ) الرحمة ( التعطف ) فيه تخصيص بعد تعميم كما يظهر من سياق عبارة الراغب وقوله تعالى وأدخلنا في رحمتنا قال ابن جنى هذا مجاز وفيه من الاوصاف ثلاثة السعة والتشبيه والتوكيد أما السعة فلانه كأنه زاد في أسماء الجهات والمحال اسما هو الرحمة وأما التشبيه فلانه شبه الرحمة وان لم يصح الدخول فيها بما يجوز الدخول فيه فلذلك وضعها موضعه وأما التوكيد فلانه أخبر عن العرض بما يخبر به عن الجوهر وهذا تغال بالعرض وتفخيم منه إذ صير إلى حيزما يشاهد ويلمس ويعاين ( كالمرحمة ) ومنه قوله تعالى وتواصوا بالصبر وتواصوا بالمرحمة أي أوصى بعضهم بعضا برحمة الضعيف والتعطف عليه ( والرحم بالضم و ) الرحم ( بضمتين ) وقال أبو إسحق في قوله تعالى وأقرب رحما أي أقرب عطفا وأمس بالقرابة وأنشد فلا ومنزل الفرقا * ن مالك عندها ظلم وكيف بظلم جارية * ومنها اللين والرحم وقال رؤبة * يا منزل الرحم على ادريس * وقرأ أبو عمرو بن العلاء وأقرب رحما بالتثقيل واحتج بقول زهير بمدح هرم بن سنان ومن ضريبته التقوى ويعصمه * من سيئ العثرات الله والرحم وهو مثل عسر وعسر ( والفعل ) من كلها رحم ( كعلم ورحم عليه ترحيما وترحم ) ترحما ( والاولى ) هي ( الفصحى والاسم الرحمى ) بالضم ( قال له رحمه الله ) ونص الجوهرى وقد رحمته وترحمت عليه ولم يذكر رحمه الله ترحيما وظاهر اطلاقه يدل على أن ترحم عليه فصيحة لانه شرط في كتابه أن لا يذكر الا ما صح عنده ونقل شيخنا عن العباب للصاغاني أن ترحمت عليه لحن والصواب رحمته ترحيما وكذا قال الصيدلانى انه لا يقال ترحمت بل رحمت قال وفي الترحم معنى التكلف فلا يطلق على الله تعالى ورده جماعة من المحققين بأنه وارد في الاحاديث الصحيحة وبأن صيغة التفعل ليست خاصة بالتكلف بل تكون لغيره كالتوحد والتكبر ونقله الشهاب مبسوطا في مواضع من شرح الشفاء ولشيخ شيوخنا الامام أبى السرور سيدى العربي الفاسى في ذلك رسالة نفل خلاصتها شيخنا سيدى المهدى الفاسى في شروحه لدلائل الخيرات انتهى سياق شيخنا * قلت وفي نقله عن العباب نظر لان مصنفه وصل إلى تركيب بكم وبقى ما بعده ناقصا لانه اخترمته المنية كما سبق ذلك ولعله ساق هذه العبارة في تركيب آخر من كتابه بمناسبة أو في كتاب آخر من مصنفاته اللغوية فتأمل ذلك وقوله بل تكون لغيره كالتوحد والتكبر * قلت أي للمبالغة والتكثير فالاولى جعل هذه اللفظة في حديث الصلاة من هذا القبيل كما حقق ذلك بعض أصحابنا وحاصل ما في شرح الدلائل للفاسى ما نصه ترحم للغة غير فصيحة وقيل لحن وقيل مع كونها لا يصح اطلاقها على الله تعالى لما فيها من التكلف وقيل ان ذلك جار على ارادة المشاكلة أو المجازاة أو نحوهما لان الترحم هنا سؤال الرحمة ومن الله اعطاؤها وفي الحديث المذكور الدعاء للنبى صلى الله عليه وسلم بالرحمة والمغفرة وهى مسألة مختلف فيها والحق منع ذلك على الانفراد وجوازه تبعا للصلاة ونحوها ( و ) الرحموت فعلوت من الرحمة يقال ( رهبوت خير لك من رحموت لم يستعمل ) هذه الصيغة ( الا مزدوجا ) وهو مثل من أمثالهم ( أي أن ترهب خير لك من أن ترحم ) نقله الجوهرى ( و ) قوله تعالى والله ( يختص برحمته ) من يشاء ( أي ) يختص ( بنبوته ) ممن أخبر عزوجل أنه مصطفى مختار ( والرحم بالكسر وكتف بيت منبت الولد ووعاؤه ) في البطن كما في المحكم وأنشد لعبيد أعاقر كذات رحم * أم غانم كمن يخيب واقتصر الجوهرى على اللغة الثانية فقال الرحم رحم الانثى وهى مؤنثة قال ابن برى شاهد تأنيث الرحم قولهم الرحم معقومة وقول ابن الرقاع حرف تشذر عن ريان منغمس * مستحقب رزأته رحمها الجملا
* قلت وفيه أيضا شاهد على كسر الراء من رحم ( و ) من المجاز الرحم ( القرابة ) تجمع بنى أب وبنيهما رحم أي قرابة قريبة كذا في التهذيب قال الجوهرى والرحم بالكسر مثله وأنشد الاعشى أما لطالب نعمة يممتها * ووصال رحم قد بردت بلالها قال ابن برى ومثله لقيل بن عمرو بن الهجيم وذى نسب ناء بعيد وصلته * وذى رحم بللتها ببلالها قال وبهذا البيت سمى بليلا وأنشد ابن سيده خذوا حذركم يا آل عكرم واذكروا * أو اصرنا والحرم بالغيب تذكر وذهب سيبويه إلى أن هذا مطرد في كل ما كان ثانيه من حروف الحلق ( أو ) الرحم ( أصلها وأسبابها ) نص المحكم والرحم أسباب
القرابة وأصلها الرحم التى هي منبت الولد وهى الرحم فقوله وأصلها ليس من تفسير الرحم كما زعمه المصنف فتأمل ذلك بدقة تجده ويدل لذلك أيضا نص الاساس هي علاقة القرابة وسببها انتهى وقالوا جزاك الله خيرا والرحم والرحم بالرفع والنصب وجزاك شرا والقطيعة بالنصب لا غير وفي الحديث ان الرحم شجنة معلقة بالعرش تقول اللهم صل من وصلنى واقطع من قطعني وفي الحديث القدسي قال الله تعالى لما خلق الرحم أنا الرحمن وأنت الرحم شفقت اسمك من اسمى فمن وصلك وصلته ومن قطعك قطعته ويروى بتته وقد تقدم وفي الحديث من ملك ذا رحم محرم فهو حر قال ابن الاثير ذو الرحم هم الاقارب ويعق على كل من يجمع بينك وبينه نسب ويطلق في الفرائض على الاقارب من جهة النساء يقال ذو رحم محرم ومحرم وهو من لا يحل نكاحه كالام والبنت والاخت والعمة والخالة والذى ذهب إليه أكثر العلماء من الصحابة والتابعين وأبو حنيفة وأصحابه وأحمد أن من ملك ذا رحم محرم عتق عليه ذكرا كان أو أنثى قال وذهب الشافعي وغيره من الائمة والصحابة والتابعين إلى أنه يعتق عليه الاولاد والآباء والامهات ولا يعتق عليه غيرهم ( ج أرحام ) لا يكسر على غير ذلك ومنه قوله تعالى واتقوا الله الذى تساءلون به والارحام قال الازهرى من نصب أراد واتقوا الارحام أن تقطعوها ومن خفض أراد تسألون به وبالارحام وهو قولك نشدتك الله وبالرحم ( وأم رحم بالضم وأم الرحم ) معرفا باللام ( مكة ) قد جاء هكذا في الحديث أي هي أصل الرحمة ( والمرحومة المدينة شرفها الله تعالى ) وصلى على ساكنها يذهبون بذلك إلى مؤمنى أهلها ( والرحوم والرحماء ) منا ومن الابل والشاء ( التى تشتكى رحمها بعد الولادة ) ولم يقيده في المحكم بالولادة وقيده اللحيانى ونصه ناقة رحوم هي التى تشتكى رحمها بعد الولادة ( فتموت منه ) وفي الصحاح بعد النتاج ( وقد رحمت ككرم وفرح وعنى ) واقتصر الجوهرى على الاوليين ( رحامة ورحما ) بفتحهما ( ويحرك ) الاول مصدر رحم ككرم والثانى مصدر رحم كعنى والثالث مصدر رحم كفرح ففيه لف ونشر غير مرتب وكل ذات رحم ترحم ( أو هو ) أي الرحم ( داء يأخذ في رحمها فلا تقبل اللقاح أو أن تلد فلا يسقط سلاها ) وهذا قول اللحيانى لكنه فسر به الرحام كغراب ونصه الرحام في الشاء أن تلد إلى آخر العبارة ففى سياق المصنف مخالفة لا تخفى ثم قال اللحيانى ( وشاة راحم وارمة الرحم ) وعنز راحم ( ومحمد بن رحمويه كعمرويه ) البخاري ( ورحيم كزبير ابن مالك الخررجى ) سمع منه عبد الغنى بن سعيد ( و ) رحيم ( بن حسن الدهقان ) الكوفى عن عبيد بن سعيد الامولى ( ومرحوم ) بن عبد العزيز البصري ( العطار ) عن أبى عمران الجونى وثابت وعنه ابن المدينى وبندار وأحمد بن ابراهيم الدورقى ثقة عباد توفى سنة ثمان وثمانين ومائة ( محدثون ورحمة من أسمائهن ) * ومما يستدرك عليه تراحم القوم رحم بعضهم بعضا نقله الجوهرى والرحمة الرزق وبه فسر قوله تعالى ولئن أذقنا الانسان منا رحمة ثم نزعناها منه وسمى الغيث رحمة لانه برحمته ينزل من السماء وقوله تعالى وإذا أذقنا الناس رحمة أي حيا وخصبا بعد المجاعة استرحمه سأله الرحمة ورجل مرحوم ومرحم شدد للمبالغة نقله الجوهرى ومن أسمائه تعالى الرحمن والرحيم بنيت الصفة الاولى على فعلان لان معناه الكثرة وذلك لان رحمته وسعت كل شئ وهو أرحم الراحمين وقال الزجاج الرحمن اسم من أسماء الله عزوجل مذكور في الكتب الاول ولم يكونوا يعرفونه من أسماء الله تعالى قال أبو الحسن أراه يعنى أصحاب الكتب الاول ومعناه عند أهل اللغة ذو الرحمة التى لا غاية بعدها في الرحمة ورحيم فعيل بمعنى فاعل كما قالوا سميع بمعنى سامع ولا يجوز أن يقال رحمان الا لله عزوجل وحكى الازهرى عن أبى العباس في قوله تعالى الرحمن الرحيم جمع بينهما لان الرحمن عبرانى والرحيم عربي وأنشد لجرير لن تدركوا المجد أو تشر واعباء كمو * بالخز أو تجعلوا الينبوت ضمرانا أو تستركون إلى القسين هجرتكم * ومسحكم صلبهم رحمان قربانا وقال الجوهرى هما اسمان مشتقان من الرحمة ونظير هما في اللغة نديم وندمان وهما بمعنى يجوز تكرير الاسمين إذا اختلف اشتقاقهما على جهة التوكيد كما يقال جاد مجد الا أن الرحمن اسم مخصص بالله لا يجوز أن يسمى به غيره ألا ترى أنه قال قل ادعوا الله
أو ادعوا الرحمن فعادل به الاسم الذى لا يشركه فيه غيره وكان مسيلمة الكذاب يقال له رحمان اليمامة والرحيم قد يكون بمعنى المرحوم كما يكون بمعنى الراحم قال عملس بن عقيل فأما إذا عضت بك الحرب عضة * فانك معطوف عليك رحيم انتهى وقال ابن عباس هما اسمان رقيقان أحدهما أرق من الآخر فالرحمن الرقيق والرحيم العاطف على خلقه بالرزق وفي تفسير الثعلبي وقد فرق بينهما قوم فقالوا الرحمن العاطف على جميع خلقه كافرهم ومؤمنهم وفاجرهم بأن خلقهم ورزقهم والرحيم بالمؤمنين خاصة بالهداية والتوفيق في الدنيا والرؤية في العقبى فالرحمن خاص اللفظ عام المعنى والرحيم عام اللفظ خاص المعنى فالرحمن خاص من حيث انه لا يسمى به أحد الا الله عام من حيث انه يشمل جميع الموجودات من طريق الخلق والرزق والنفع والدفع والرحيم عام من حيث اشتراك المخلوقين في التسمى به خاص من طريق المعنى لانه يرجع إلى اللطف و التوفيق وهذا معنى قول جعفر الصادق الرحمن اسم خاص لصفة عامة والرحيم اسم عام لصفة خاصة * قلت وفيه مباحث استوفيناها في شرح حديث الرحمة المسلسل بالاولية والرحم محركة خروج الرحم من علة عن ابن الاعرابي والرحام بالضم أن تلد الشاة ثم لا يسقط سلاها عن اللحيانى وناقة رحمة كفرحة
أي رحوم وجمع الرحوم رحم بضمتين ورجل رحوم وامرأة رحوم أي رحيم وحاجب بن أحمد بن يرحم الطوسى كينصر محدث مشهور وجمع الرحيم الرحماء وجمع المرحمة المراحم والرحامة مصدر الرحم بمعنى وصلة القرابة ورحم السقاء كفرح رحما فهو رحم ضيعه أهله بعد عينته فلم يدهنوه ففسد فلم يلزم الماء وكزبير رحيم بن أبى معشر الكوفى روى عنه عبيد بن غنام وعبد الرحمن بن عباد المعولى البصري يعرف برحيم حدث عن عبد القاهر بن شعيب بن الحبحاب وبفتح الراء الملك الرحيم في بنى بويه صاحب الموصل ورحمة بن مصعب الواسطي محدث ضعيف ومحلة عبد الرحمن وتعرف بالرحمانية قرية على نيل مصر وقد دخلتها

##### Türkçe

رحm
**رَحِمَ - يَرْحَمُ - رُحْم - رُحْماً - رَاحِم - رَاحِمِيْن - أرْحَم - رَحِيْم - رُحَمَاء - رَحْمَان - رَحْمَة - مَرْحَمَة - رَحِم - أَرْحَام**
**رَحِمَ - يَرْحَمُ** + bir varlık + bir varlığı: ona karşı yumuşar ve şefkat eder; ona fayda veren ve ondan zararı gideren şeyle ona yardım eder: başka bir varlığın durumunu tanır; onda zarar, eziyet ve hoşnutsuzluğu ona gösterir; sonra ona yönelik bir iş yapar ki bu zarar ve eziyeti ondan kaldırsın; hâlbuki zarar ve eziyeti kaldırmanın, yaptığı iş karşılığında herhangi bir faydası yoktur; ancak bunu yardım etmenin ve lütufta bulunmanın hazzı saikıyla yapar.

**رُحْم**: “فـُعـْل” vezni üzere: **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan, mef‘ûl mânasında fiil ismi: incelik ve şefkat saikıyla hayır fiilleri.

**رُحْماً**: **رُحْم**’dan hâl: “**راحم**” şeklinde.

**رَاحِم**: **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan, müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil: “**يَرْحَمُ**” olan.

**راحِمِيْن**: **رَاحِم**’in çoğulu.

**أَرْحَم**: **راحِم**’den tafdîl sîgası: daha çok merhametli.

**رَحِيْم**: “فـَعيل” vezni üzere, **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan mübalağa ism-i fâili.

**رُحَمَاء**: **رَحِيْم**’in çoğulu.

**رَحْمَان - الرحمان**: “فـَعلان” vezni üzere, **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan en büyük mübalağa ism-i fâili: kendisinden başka bütün merhamet edenlerin hepsinden daha çok merhametli: ve O, Allah’tır; merhamet edenlerin en merhametlisidir.

**رَحْمَة**: “فـَعـْلـَة” vezni üzere: **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan, bir defaya mahsus mef‘ûl mânasında fiil ismi: başkası değil, kastedilen özel bir hâl için merhamet fiili: merhamet edenin, başkası değil kastedilen bir zararı yahut eziyeti kaldırmak için yaptığı iş.

ذو الرحمة: özel bir merhamete muhtaç her özel hâl için merhamet fiilini yapmaya sahip olan kimse.

**مَرْحَمَة**: “مـَفـْعـَلة” vezni üzere, **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan mîmî masdar olarak fiil ismi: karşılıklı, özel merhamet.

**رَحِم - الرَّحِم**: “فـَعـِل” vezni üzere, **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan mübalağa ism-i fâili: çok merhametli: ve o, aynı zamanda âlet ismidir: merhamete sebep olan âlet: ve ıstılah olarak, cenini taşıyan dişi uzvu.

**أرْحَام**: **رَحِم**’in çoğulu.

أولو الأرحام: asılları bir tek rahimden olanlar.

يقطع الرحم: rahim bağını keser: ortak asıl rahme olan bağlantıyı keser: işi, rahim aslı itibarıyla kendisiyle ortak olan kimseyle, sanki onunla bir tek rahimden bir aslı paylaşmıyormuş gibi olur.

Ve lafız, “ الرأفة والرحمة والحنان والبشر والأنس” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**رَحِمَ - يَرْحَمُ**، **رَأَفَ - يَرْأَفُ** (**رَئِفَ - يَرْأَفُ**)، **حَنَّ - يَحِنُّ**، **رَفَثَ - يَرْفُثُ**، **بَشِرَ- يَبْشَرُ**، **أَنِسَ - يَأْنَسُ** (**أَنِسَ - يَأْنِسُ**)

**رَحِمَ - يرحم**
﴿ربكم أعلم بكم إن يشأ يرحمكم أو إن يشأ يعذبكم وما أرسلناك عليهم وكيلا(54)﴾ الإسراء ﴿يعذب من يشاء ويرحم من يشاء وإليه تقلبون(21)﴾ العنكبوت
﴿لا يكلف الله نفسا إلا وسعها لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت ربنا لا تؤاخذنا إن نسينا أو أخطأنا ربنا ولا تحمل علينا إصرا كما حملته على الذين من قبلنا ربنا ولا تحملنا ما لا طاقة لنا به واعف عنا واغفر لنا وارحمنا أنت مولانا فانصرنا على القوم الكافرين (286)﴾ البقرة ﴿واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين(155)﴾ الأعراف
﴿قالا ربنا ظلمنا أنفسنا وإن لم تغفر لنا وترحمنا لنكونن من الخاسرين(23)﴾ الأعراف ﴿ولما سقط في أيديهم ورأوا أنهم قد ضلوا قالوا لئن لم يرحمنا ربنا ويغفر لنا لنكونن من الخاسرين (149)﴾ الأعراف ﴿قال رب إني أعوذ بك أن أسألك ما ليس لي به علم وإلا تغفر لي وترحمني أكن من الخاسرين (47)﴾ هود
﴿قال سآوي إلى جبل يعصمني من الماء قال لا عاصم اليوم من أمر الله إلا من رحم وحال بينهما الموج فكان من المغرقين(43)﴾ هود ﴿إلا من رحم ربك ولذلك خلقهم وتمت كلمة ربك لأملأن جهنم من الجنة والناس أجمعين (119)﴾ هود
﴿إنه كان فريق من عبادي يقولون ربنا آمنا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الراحمين (109)﴾ المؤمنون ﴿وقل رب اغفر وارحم وأنت خير الراحمين (118)﴾ المؤمنون
﴿وقهم السيئات ومن تقي السيئات يومئذ فقد رحمته وذلك هو الفوز العظيم(9)﴾ غافر ﴿إلا من رحم الله إنه هو العزيز الرحيم(42)﴾ الدخان ﴿قل أرأيتم إن أهلكني الله ومن معي أو رحمنا فمن يجير الكافرين من عذاب أليم(28)﴾ الملك
﴿والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر ويقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة ويطيعون الله ورسوله أولئك سيرحمهم الله إن الله عزيز حكيم (71)﴾ التوبة
﴿من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه وذلك الفوز المبين(16)﴾ الأنعام ﴿ولو رحمناهم وكشفنا ما بهم من ضر للجوا في طغيانهم يعمهون (75)﴾ المؤمنون
﴿إنما المؤمنون إخوة فأصلحوا بين أخويكم واتقوا الله لعلكم ترحمون(10)﴾ الحجرات ﴿وإذا قيل لهم اتقوا ما بين أيديكم وما خلفكم لعلكم ترحمون(45)﴾  يس
﴿وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا لعلكم ترحمون (204)﴾ الأعراف وهذا كتاب أنزلناه مبارك فاتبعوه واتقوا لعلكم ترحمون(155) } الأنعام
﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الرسول لعلكم ترحمون(56)﴾ النور ﴿وأطيعوا الله والرسول لعلكم ترحمون(132)﴾ آل عمران
﴿قال ياقوم لم تستعجلون بالسيئة قبل الحسنة لولا تستغفرون الله لعلكم ترحمون(46)﴾ النمل
﴿أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم ولتتقوا ولعلكم ترحمون(63)﴾ الأعراف
﴿عسى ربكم أن يرحمكم وإن عدتم عدنا وجعلنا جهنم للكافرين حصيرا(8)﴾ الإسراء

**رُحْمًا**
﴿وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا(80) فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا(81)﴾ الكهف

**راحم - راحمين - أرحم**
﴿قال رب اغفر لي ولأخي وأدخلنا في رحمتك وأنت أرحم الراحمين(151)﴾ الأعراف ﴿قال هل آمنكم عليه إلا كما أمنتكم على أخيه من قبل فالله خير حافظا وهو أرحم الراحمين (64)﴾ يوسف ﴿قال لا تثريب عليكم اليوم يغفر الله لكم وهو أرحم الراحمين(92)﴾ يوسف
﴿وأيوب إذ نادى ربه أني مسني الضر وأنت أرحم الراحمين(83)﴾  الأنبياء
﴿إنه كان فريق من عبادي يقولون ربنا آمنا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الراحمين(109)﴾ المؤمنون ﴿وقل رب اغفر وارحم وأنت خير الراحمين(118)﴾ المؤمنون

رحmاء

﴿Muhammed Allah’ın elçisidir; onunla beraber olanlar kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında **رُحَمَاءُ**’dırlar; onları rükû edenler, secde edenler olarak görürsün; Allah’tan bir fazl ve bir rıdvân isterler; onların alâmeti, secdenin eserinden yüzlerindedir; işte bu, onların Tevrat’taki misalleridir; onların İncil’deki misali de, filizini çıkarmış bir ekin gibidir; sonra onu kuvvetlendirmiş, derken kalınlaşmış, sonra sapları üzerinde doğrulmuştur; ekincileri hayran bırakır; onlarla kâfirleri öfkelendirmek için. Allah, onlardan iman edenlere ve sâlih ameller işleyenlere bir mağfiret ve büyük bir ecir vaad etmiştir (29)﴾ Fetih

**الرحمان**
﴿**الرحمان** arş üzerine istivâ etti (5)﴾ Tâhâ ﴿Gökleri ve yeri ve ikisi arasındakileri altı günde yaratan, sonra arş üzerine istivâ eden **الرحمان**; öyleyse onu bir habîre sor (59)﴾ Furkân
﴿Onlara **الرحمان**’dan yeni bir zikir gelmez ki, mutlaka ondan yüz çevirenler olmuşlardır (5)﴾ Şuarâ ﴿Kim **الرحمان**’ın zikrinden yüz çevirirse, ona bir şeytan musallat ederiz; o da ona bir karîn olur (36)﴾ Zuhruf ﴿Kâfir olanlar seni gördüklerinde, seni ancak alay edinirler: “Bu mu sizin ilâhlarınızı anan?”; hâlbuki onlar **الرحمان**’ın zikrini inkâr edenlerdir (36)﴾ Enbiyâ
﴿Gaybda **الرحمان**’dan korkan ve münîb bir kalp ile gelen (33)﴾ Kâf ﴿Sen ancak zikre uyanı ve gaybda **الرحمان**’dan korkanı uyarırsın; öyleyse onu bir mağfiret ve kerîm bir ecirle müjdele (11)﴾ Yâsîn
﴿Gayba mı muttali oldu, yoksa **الرحمان** katında bir ahd mi edindi? (78)﴾ Meryem ﴿Şefaat sahibi olmazlar; ancak **الرحمان** katında bir ahd edinmiş olan müstesna (87)﴾ Meryem
﴿Şefaat sahibi olmazlar; ancak **الرحمان** katında bir ahd edinmiş olan müstesna (87)﴾ Meryem ﴿O gün şefaat fayda vermez; ancak **الرحمان**’ın izin verdiği ve sözüne razı olduğu kimse müstesna﴾ Tâhâ
﴿O gün şefaat fayda vermez; ancak **الرحمان**’ın izin verdiği ve sözüne razı olduğu kimse müstesna﴾ Tâhâ ﴿O gün ruh ve melekler saf saf durur; konuşmazlar; ancak **الرحمان**’ın izin verdiği ve doğru söyleyen kimse müstesna (38)﴾ Nebe’
﴿Göklerin Rabbi, yerin Rabbi ve ikisi arasındakilerin Rabbi, **الرحمان**; ondan bir hitaba güç yetiremezler (37)﴾ Nebe’
﴿“**الرحمان** bir çocuk edindi” dediler; O’nu tenzih ederiz; bilakis (onlar) ikram olunmuş kullardır (26)﴾ Enbiyâ ﴿“**الرحمان** bir çocuk edindi” dediler (88)﴾ Meryem
﴿**الرحمان**’a çocuk isnad ettiler (91)﴾ Meryem ﴿**الرحمان**’a çocuk edinmek yaraşmaz (92)﴾ Meryem ﴿De ki: Eğer **الرحمان**’ın bir çocuğu olsaydı, ben ibadet edenlerin ilki olurdum (81)﴾ Zuhruf
﴿Göklerde ve yerde olanların hepsi, mutlaka **الرحمان**’a kul olarak geleceklerdir (93)﴾ Meryem ﴿“**الرحمان** bir çocuk edindi” dediler; O’nu tenzih ederiz; bilakis (onlar) ikram olunmuş kullardır (26)﴾ Enbiyâ
﴿**الرحمان**’ın kulları, yeryüzünde tevazu ile yürürler; câhiller onlara hitap ettiğinde “selâm” derler (63)﴾ Furkân ﴿**الرحمان**’ın kulları olan melekleri dişi yaptılar; onların yaratılışına şahit mi oldular? Şahitlikleri yazılacak ve sorgulanacaklardır (19)﴾ Zuhruf
﴿İnsanlar tek bir ümmet olmasaydı, **الرحمان**’ı inkâr eden kimselerin evlerine gümüşten tavanlar ve üzerine çıkacakları merdivenler yapardık (33)﴾ Zuhruf ﴿Senden önce ümmetler geçmiş bir ümmete seni böyle gönderdik ki, sana vahyettiğimizi onlara okuyasın; hâlbuki onlar **الرحمان**’ı inkâr ediyorlar. De ki: O benim Rabbimdir; O’ndan başka ilâh yoktur; O’na tevekkül ettim ve dönüşüm O’nadır (30)﴾ Ra‘d
﴿**الرحمان**’ın gaybda kullarına vaad ettiği Adn cennetleri; şüphesiz O’nun vaadi gelecek olandır (61)﴾ Meryem ﴿“Vay halimize! Bizi yatacağımız yerden kim kaldırdı? İşte bu, **الرحمان**’ın vaad ettiği şeydir; elçiler doğru söylemişlerdir” dediler (52)﴾ Yâsîn
﴿Senden önce gönderdiğimiz elçilerimizden sor: **الرحمان**’dan başka ibadet edilecek ilâhlar kıldık mı? (45)﴾ Zuhruf ﴿Bu mu, **الرحمان**’dan başka size yardım edecek ordunuz? Kâfirler ancak bir aldanış içindedir (20)﴾ Mülk
﴿Andolsun, Hârûn onlara daha önce: “Ey kavmim! Siz bununla ancak fitneye düşürüldünüz; Rabbiniz ancak **الرحمان**’dır; öyleyse bana uyun ve emrime itaat edin” demişti (90)﴾ Tâhâ ﴿“Rabbim, hak ile hükmet; Rabbimiz **الرحمان**’dır; sizin vasfettiklerinize karşı yardım istenen O’dur” dedi (112)﴾ Enbiyâ
﴿“Eğer takî isen, senden **الرحمان**’a sığınırım” dedi (18)﴾ Meryem ﴿“Ye, iç, gözün aydın olsun; eğer insanlardan birini görürsen de: ‘Ben **الرحمان** için bir oruç adadım; bugün hiçbir insanla konuşmayacağım’ de” (26)﴾ Meryem ﴿“Ey babacığım! Şeytana ibadet etme; şüphesiz şeytan **الرحمان**’a âsî olmuştur” (44)﴾ Meryem ﴿“Ey babacığım! Ben, **الرحمان**’dan bir azabın sana dokunmasından korkuyorum da şeytana bir velî olmandan (korkarım)” (45)﴾ Meryem ﴿Sonra her fırkadan, **الرحمان**’a karşı hangisinin daha şiddetli azgınlık ettiğini mutlaka çekip çıkaracağız (69)﴾ Meryem ﴿De ki: Kim dalâlette ise, **الرحمان** ona bir müddet uzatsın; nihayet kendilerine vaad olunanı gördüklerinde—ya azabı ya da saati—kimin mekânca daha kötü ve askerce daha zayıf olduğunu bileceklerdir (75)﴾ Meryem ﴿O gün muttakîleri **الرحمان**’a bir heyet olarak haşrederiz (85)﴾ Meryem ﴿İman edenler ve sâlih ameller işleyenler için **الرحمان** bir sevgi kılacaktır (96)﴾ Meryem ﴿O gün, kendisinde eğrilik olmayan davetçiye uyarlar; sesler **الرحمان** için kısılır; artık bir fısıltıdan başka işitmezsin (108)﴾ Tâhâ ﴿O gün mülk, hak olarak **الرحمان**’ındır; kâfirler üzerine zor bir gün olmuştur (26)﴾ Furkân ﴿De ki: Gece ve gündüz sizi **الرحمان**’dan kim koruyacak? Bilakis onlar Rablerinin zikrinden yüz çevirenlerdir (42)﴾ Enbiyâ ﴿Onlara: “**الرحمان**’a secde edin” denildiğinde: “**الرحمان** da ne? Senin bize emrettiğine secde mi edeceğiz?” derler; bu, onların nefretini artırır (60)﴾ Furkân ﴿“Siz ancak bizim gibi bir beşersiniz; **الرحمان** hiçbir şey indirmedi; siz ancak yalan söylüyorsunuz” dediler (15)﴾ Yâsîn ﴿İşte bunlar, Allah’ın kendilerine nimet verdiği peygamberlerdendir: Âdem’in zürriyetinden, Nûh ile beraber taşıdıklarımızdan, İbrâhîm ve İsrâîl’in zürriyetinden, hidayet ettiğimiz ve seçtiğimiz kimselerden; onlara **الرحمان**’ın âyetleri okunduğunda secde ederek ve ağlayarak yere kapanırlardı (58)﴾ Meryem ﴿O’nun dışında ilâhlar mı edineyim? Eğer **الرحمان** bana bir zarar dilerse, onların şefaati bana hiçbir şeyle fayda vermez ve beni kurtaramazlar (23)﴾ Yâsîn ﴿Onlardan birine **الرحمان**’a bir misal olarak (bir şey) müjdelendiğinde, yüzü kapkara kesilir; o, içi dolu (öfkeli)dir (17)﴾ Zuhruf ﴿“Eğer **الرحمان** dileseydi, onlara ibadet etmezdik” dediler; onların buna dair bir ilmi yoktur; onlar ancak yalan uydururlar (20)﴾ Zuhruf ﴿**الرحمان** (1)﴾ Rahmân ﴿Üstlerinde kanat açıp kapayan kuşlara bakmadılar mı? Onları ancak **الرحمان** tutar; şüphesiz O, her şeyi görendir (19)﴾ Mülk ﴿De ki: O **الرحمان**’dır; biz O’na iman ettik ve O’na tevekkül ettik; yakında kimin apaçık bir sapıklık içinde olduğunu bileceksiniz (29)﴾ Mülk ﴿De ki: Allah diye çağırın yahut **الرحمان** diye çağırın; hangisiyle çağırırsanız çağırın, en güzel isimler O’nundur. Namazında sesini yükseltme, onunla çok da kısma; bunun arasında bir yol ara (110)﴾ İsrâ ﴿Yedi göğü tabaka tabaka yaratan; **الرحمان**’ın yaratışında bir uygunsuzluk görmezsin; öyleyse bakışı çevir: bir yarık görüyor musun? (3)﴾ Mülk

**الرحمان الرحيم**
﴿Allah’ın adıyla, **الرحمان الرحيم** (1)﴾ Fâtiha ﴿Şüphesiz o, Süleyman’dandır; şüphesiz o: “Allah’ın adıyla, **الرحمان الرحيم**”dir (30)﴾ Neml
﴿**الرحمان الرحيم** (3)﴾ Fâtiha ﴿**الرحمان الرحيم**’dan bir tenzîl (2)﴾ Fussilet
﴿Sizin ilâhınız tek bir ilâhtır; O’ndan başka ilâh yoktur; O **الرحمان الرحيم**’dır (163)﴾ Bakara ﴿O, Allah’tır; O’ndan başka ilâh yoktur; gaybı ve şehâdeti bilendir; O **الرحمان الرحيم**’dır (22)﴾ Haşr

**رحيم**
﴿Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda bâtıl ile yemeyin; ancak sizden bir rızâ ile bir ticaret olması müstesna. Kendinizi öldürmeyin; şüphesiz Allah size karşı **رَحِيمًا** olmuştur (29)﴾ Nisâ ﴿Rabbiniz, denizde gemiyi sizin için yürüten (kimsedir) ki, O’nun fazlından arayasınız; şüphesiz O size karşı **رَحِيمًا** olmuştur (66)﴾ İsrâ
﴿O, sizi karanlıklardan nura çıkarmak için size salât eder; melekleri de (eder); müminlere karşı **رَحِيمًا** olmuştur (43)﴾ Ahzâb
﴿“Selâm”dır; **رَبٍّ رَحِيمٍ**’den bir söz olarak (58)﴾ Yâsîn
﴿Rabbinizden mağfiret dileyin, sonra O’na tevbe edin; şüphesiz Rabbim **رَحِيمٌ**’dir, **وَدُودٌ**’dur (90)﴾ Hûd
﴿Şüphesiz biz, daha önce O’na dua ederdik; şüphesiz O, **الْبَرُّ الرَّحِيمُ**’dir (28)﴾ Tûr

**الغفور الرحيم**

﴿Ve Allah’ındır göklerin ve yerin mülkü; dilediğine mağfiret eder ve dilediğine azap eder; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametli idi (14)﴾ **الفتح** ﴿Ve Allah’ındır göklerde olan ve yerde olan; dilediğine mağfiret eder ve dilediğine azap eder; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (129)﴾ **آل عمران**
﴿Bilin ki Allah şiddetli azap sahibidir ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(98)﴾ **المائدة** ﴿Kullarıma haber ver: Şüphesiz ben, ben çok bağışlayıcıyım, çok merhametliyim (49)﴾ **الحجر**
﴿Yere gireni ve ondan çıkanı, gökten ineni ve onda yükseleni bilir; ve O, çok merhametli, çok bağışlayıcıdır (2)﴾ **سبأ** ﴿De ki: Onu, göklerde ve yerde sırrı bilen indirdi; şüphesiz O, çok bağışlayıcı, çok merhametli idi (6)﴾ **الفرقان**
﴿Ey iman edenler! Allah’tan sakının ve O’nun resulüne iman edin; size rahmetinden iki pay verir ve sizin için onunla yürüyeceğiniz bir nur kılar ve sizi bağışlar; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(28)﴾ **الحديد**
﴿Gökler, üstlerinden neredeyse yarılacak; melekler Rablerinin hamdiyle tesbih eder ve yerde olanlar için mağfiret dilerler. Dikkat edin: Şüphesiz Allah, O, çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(5)﴾ **الشورى**
﴿Ancak Allah’a ve resulüne savaş açanların ve yeryüzünde bozgunculuk yapmaya çalışanların cezası: öldürülmeleri yahut asılmaları yahut ellerinin ve ayaklarının çaprazlama kesilmesi yahut yerden sürülmeleridir; bu, onlar için dünyada bir rezilliktir; ve onlar için ahirette büyük bir azap vardır (33) ancak kendilerine güç yetirmeden önce tevbe edenler müstesna; artık bilin ki Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(34)﴾ **المائدة**	**تاب** - **استغفر** **تابوا من قبل أن تقدروا عليهم**
﴿Kötülükleri işleyenler, sonra onun ardından tevbe edenler ve iman edenler: şüphesiz Rabbin, onun ardından elbette çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(153)﴾ **الأعراف** ﴿Ve Allah ile birlikte başka bir ilaha dua etmeyenler, Allah’ın haram kıldığı canı ancak hak ile öldürmeyenler ve zina etmeyenler; kim bunu yaparsa bir günah ile karşılaşır(68) kıyamet günü ona azap kat kat artırılır ve orada aşağılanmış olarak ebedî kalır(69) ancak tevbe eden, iman eden ve صالح bir amel işleyen müstesna; işte onlar: Allah onların kötülüklerini iyiliklere çevirir; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametli idi (70)﴾  **الفرقان**	**تاب وآمن**     **تاب وآمن وعمل صالحاً**
﴿Ayetlerimize iman edenler sana geldiğinde de ki: Size selam olsun; Rabbiniz kendi üzerine rahmeti yazdı: sizden kim bir kötülüğü cehaletle işler, sonra onun ardından tevbe eder ve ıslah ederse, artık şüphesiz O çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(54)﴾ **الأنعام** ﴿Sonra şüphesiz Rabbin, cehaletle kötülüğü işleyenler, sonra bunun ardından tevbe edenler ve ıslah edenler içindir: şüphesiz Rabbin, onun ardından elbette çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(119)﴾ **النحل**
﴿Allah, imanlarından sonra küfreden, resulün hak olduğuna şahitlik eden ve kendilerine apaçık deliller gelen bir kavmi nasıl hidayete erdirir? Allah zalimler kavmini hidayete erdirmez(86) işte onların cezası: Allah’ın, meleklerin ve insanların hepsinin laneti onların üzerinedir (87) orada ebedî kalıcılar olarak; onlardan azap hafifletilmez ve onlara bakılmaz(88) ancak bunun ardından tevbe edenler ve ıslah edenler müstesna; artık şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(89)﴾ **آل عمران** ﴿İffetli kadınlara iftira atanlar, sonra dört şahit getirmeyenler: onları seksen değnekle dövün ve onların şahitliğini ebediyen kabul etmeyin; işte onlar fasıkların ta kendileridir(4) ancak bunun ardından tevbe edenler ve ıslah edenler müstesna; artık şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir﴾ **النور**
﴿Kim zulmünün ardından tevbe eder ve ıslah ederse, artık şüphesiz Allah onun tevbesini kabul eder; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(39)﴾ **المائدة** ﴿Ancak kim zulmeder, sonra kötülükten sonra iyiliğe çevirirse, artık şüphesiz ben çok bağışlayıcı, çok merhametliyim (11)﴾ **النمل** ﴿De ki: Ey kullarım, nefisleri aleyhine israf edenler! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin; şüphesiz Allah günahların hepsini bağışlar; şüphesiz O, O çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(53)﴾ **الزمر**	**تاب بعد ظلمه**
﴿Artık Allah’a tevbe etmiyorlar mı ve O’ndan mağfiret dilemiyorlar mı? Ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(74)﴾ **المائدة**	**تاب ويستغفر**
﴿Sonra Allah, bunun ardından dilediği kimse üzerine tevbe eder; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(27)﴾ **التوبة** ﴿Ve başkaları günahlarını itiraf ettiler; صالح bir ameli başka bir kötü ile karıştırdılar; umulur ki Allah onların tevbesini kabul eder; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(102)﴾ **التوبة**
﴿Allah, doğruları doğruluklarıyla mükâfatlandırsın ve münafıkları dilerse azaplandırsın yahut onların tevbesini kabul etsin diye; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametli idi (24)﴾ **الأحزاب** ﴿Allah münafık erkeklere ve münafık kadınlara, müşrik erkeklere ve müşrik kadınlara azap etsin ve Allah mümin erkeklerin ve mümin kadınların tevbesini kabul etsin diye; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametli idi (73)﴾ **الأحزاب**
﴿Allah’tan mağfiret dile; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametli idi(106)﴾ **النساء** ﴿Kim bir kötülük işler yahut nefsine zulmeder, sonra Allah’tan mağfiret dilerse, Allah’ı çok bağışlayıcı, çok merhametli bulur(110)﴾ **النساء** ﴿Dedi: Rabbim! Şüphesiz ben nefsime zulmettim; artık beni bağışla. Derken onu bağışladı; şüphesiz O, O çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (16)﴾ **القصص**
﴿Şüphesiz Rabbin bilir ki sen gecenin üçte ikisine yakınını, yarısını ve üçte birini ve seninle beraber olanlardan bir topluluk (da) (kalkarsın); ve Allah geceyi ve gündüzü takdir eder; onu sayamayacağınızı bildi de size tevbe ile döndü; artık Kur’an’dan kolay geleni okuyun; sizden hastalar olacağını, başkalarının yeryüzünde Allah’ın فضل’ından arayarak dolaşacağını ve başkalarının Allah yolunda savaşacağını bildi; artık ondan kolay geleni okuyun; namazı ikame edin, zekâtı verin ve Allah’a güzel bir قرض verin; kendiniz için hayırdan ne öne gönderirseniz onu Allah katında bulursunuz; o daha hayırlı ve ecirce daha büyüktür; ve Allah’tan mağfiret dileyin; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (20)﴾ **المزمل** ﴿Sonra insanların akın ettiği yerden siz de akın edin ve Allah’tan mağfiret dileyin; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(199)﴾ **البقرة**
﴿Dedi: Size Rabbimden yakında mağfiret dileyeceğim; şüphesiz O, O çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(98)﴾ **يوسف** ﴿Müminler ancak Allah’a ve resulüne iman edenlerdir; onunla birlikte جامع bir iş üzerinde olduklarında, ondan izin istemedikçe gitmezler; şüphesiz senden izin isteyenler, işte onlar Allah’a ve resulüne iman edenlerdir; bazı işleri için senden izin istediklerinde, onlardan dilediğine izin ver ve onlar için Allah’tan mağfiret dile; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (62)﴾ **النور**
﴿Allah’a ve resullerine iman edenler ve onlardan hiçbirinin arasını ayırmayanlar: işte onlara ecirlerini yakında verecektir; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametli idi (152)﴾ **النساء**
﴿De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun; Allah sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(31)﴾ **آل عمران** ﴿Sizden فضل ve genişlik sahipleri, yakınlara, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere vermeye yeminle engel olmasın; affetsinler ve hoş görsünler; Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (22)﴾ **النور** ﴿Ey peygamber! Mümin kadınlar sana, Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmamaları, çalmamaları, zina etmemeleri, çocuklarını öldürmemeleri, elleriyle ayakları arasında uyduracakları bir iftira getirmemeleri ve ma‘rufta sana isyan etmemeleri üzerine biat etmeye geldiklerinde, onlarla biatlaş ve onlar için Allah’tan mağfiret dile; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(12)﴾ **الممتحنة** { Ey iman edenler! Şüphesiz eşlerinizden ve çocuklarınızdan size düşman olan vardır; artık onlardan sakının; ve eğer affeder, hoş görür ve bağışlarsanız, artık şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(14)  **التغابن**
Çok bağışlayıcı: Allah’ın şeriatında müminlere haram kıldığı şeyin ihlali (sebebiyle olan) günahlar içindir.

Helâl ve haram yiyecek	﴿“Size ancak **الميتة**yi, **الدم**ı, **لحم الخنزير**i ve Allah’tan başkası adına kendisiyle çağrılmış olanı haram kıldı; artık kim, azgınlık etmeyen ve haddi aşmayan olarak zaruret içinde kalırsa, ona günah yoktur; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (173)”﴾ **البقرة** ﴿“Size **الميتة** haram kılındı, **الدم** ve **لحم الخنزير** ve Allah’tan başkası adına kendisiyle çağrılmış olan; ve **المنخنقة** ve **الموقوذة** ve **المتردية** ve **النطيحة** ve yırtıcı hayvanın yediği—ancak sizin boğazladığınız müstesna—ve dikili taşlar üzerine boğazlanan ve fal oklarıyla kısmet aramanız; işte bu fısktır. Bugün kâfir olanlar dininizden ümit kesmişlerdir; artık onlardan korkmayın, benden korkun. Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinize nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’ı razı oldum. Artık kim, günaha meyletmeyen olarak bir açlıkta zaruret içinde kalırsa, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (3)”﴾ **المائدة** ﴿“Size ancak **الميتة**yi, **الدم**ı, **لحم الخنزير**i ve Allah’tan başkası adına kendisiyle çağrılmış olanı haram kıldı; artık kim, azgınlık etmeyen ve haddi aşmayan olarak zaruret içinde kalırsa, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (115)”﴾ **النحل** ﴿“De ki: Bana vahyedilende, yiyen bir kimsenin onu yemesi üzerine haram kılınmış bir şey bulmuyorum; ancak **ميتة** olması yahut akıtılmış **دما مسفوحا** olması yahut **لحم خنزير** olması—çünkü o pistir—yahut Allah’tan başkası adına kendisiyle çağrılmış bir fısk olması müstesna. Artık kim, azgınlık etmeyen ve haddi aşmayan olarak zaruret içinde kalırsa, şüphesiz Rabbin bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (145)”﴾ **الأنعام**

Mal işleri: vasiyet, ganimetler	﴿“Artık kim, bir vasiyet edenden bir eğrilik yahut bir günah korkarsa da aralarını düzeltirse, ona günah yoktur; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (182)”﴾ **البقرة** ﴿“Öyleyse ganimet aldıklarınızdan helâl, temiz olarak yiyin ve Allah’tan sakının; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (69)”﴾ **الأنفال** ﴿“Zayıfların üzerine, hastaların üzerine ve harcayacak bir şey bulamayanların üzerine—Allah’a ve Resulüne öğüt verdikleri zaman—bir darlık yoktur; iyilik edenler üzerine bir yol yoktur; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (91)”﴾ **التوبة** ﴿“Bedevîlerden, Allah’a ve âhiret gününe iman eden ve harcadığını Allah katında yakınlıklar ve Resulün duaları edinen vardır; dikkat edin, şüphesiz o, onlar için bir yakınlıktır; Allah onları rahmetine sokacaktır; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (99)”﴾ **التوبة**

Rızık ve musibetler	﴿“Eğer Allah sana bir zarar dokundurursa, onu O’ndan başka açacak yoktur; ve eğer sana bir hayır dilerse, O’nun fazlını geri çevirecek yoktur; kullarından dilediğine onunla isabet ettirir; ve O, bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (107)”﴾ **يونس**

	﴿“Ve dedi: ‘Onun içinde binin; onun akışı da, demir atışı da Allah’ın adıyladır; şüphesiz Rabbim elbette bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (41)’ ”﴾ **هود**

Allah’ın nimetini sayma	﴿“Ve eğer Allah’ın nimetini sayarsanız onu sayamazsınız; şüphesiz Allah elbette bağışlayıcıdır, merhamet edicidir”﴾ **النحل**

Kadınlarla ilişki	﴿“Kadınlarından **يؤلون** olanlar için dört ay bekleme vardır; artık dönerlerse, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (226)”﴾ **البقرة** ﴿“Size anneleriniz, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, erkek kardeşin kızları, kız kardeşin kızları, sizi emziren anneleriniz, süt kardeşleriniz, kadınlarınızın anneleri, kendileriyle gerdeğe girdiğiniz kadınlarınızdan olup kucağınızda bulunan üvey kızlarınız—eğer onlarla gerdeğe girmediyseniz, üzerinize bir günah yoktur—ve sulbünüzden olan oğullarınızın eşleri ve iki kız kardeşi bir araya getirmeniz—geçmiş olan müstesna—haram kılındı; şüphesiz Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (23)”﴾ **النساء** ﴿“Kadınlar arasında adalet yapmaya—ne kadar hırs gösterseniz de—asla güç yetiremeyeceksiniz; öyleyse bütünüyle meyletmeyin de onu asılı gibi bırakmayın; ve eğer düzeltir ve sakınırsanız, şüphesiz Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (129)”﴾ **النساء** ﴿“Sizden kim, mümin hür kadınlarla evlenmeye bir genişlik bulamazsa, o halde sağ ellerinizin malik olduğu mümin genç kızlarınızdan; Allah imanınızı daha iyi bilendir; bazınız bazınızdandır; öyleyse onları, ehlinin izniyle nikâhlayın ve ücretlerini maruf ile verin; iffetli olarak, zina edenler ve gizli dostlar edinenler olmaksızın. Artık iffetli kılındıkları zaman bir fuhuş getirirlerse, üzerlerine hür kadınlar üzerine olan azabın yarısı vardır; bu, sizden sıkıntıya düşmekten korkan kimse içindir; ve sabretmeniz sizin için daha hayırlıdır; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (25)”﴾ **النساء** ﴿“Onları babalarına çağırın; o, Allah katında daha adildir; artık babalarını bilmiyorsanız, o halde dinde kardeşleriniz ve mevlâlarınızdır; ve onunla hata ettiğiniz şeyde üzerinize bir günah yoktur; fakat kalplerinizin kasıtlı yaptığı vardır; Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (5)”﴾ **الأحزاب** ﴿“Ey Peygamber! Şüphesiz biz, ücretlerini verdiğin eşlerini ve Allah’ın sana fey olarak verdiğinden sağ elinin malik olduğu şeyi ve amcanın kızlarını ve halalarının kızlarını ve dayının kızlarını ve teyzelerinin kızlarını—seninle beraber hicret edenleri—ve kendisini Peygambere hibe eden mümin bir kadını—Peygamber onu nikâhlamak isterse—müminlerden ayrı olarak sırf sana mahsus olmak üzere helâl kıldık. Eşleri ve sağ ellerinin malik oldukları hakkında onlara ne farz kıldığımızı elbette bildik; ta ki senin üzerine bir darlık olmasın; Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (50)”﴾ **الأحزاب** ﴿“Ey Peygamber! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle: üzerlerine **جلابيبهن**lerinden salsınlar; bu, tanınmalarına daha yakındır da incitilmezler; Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (59)”﴾ **الأحزاب** ﴿“Ey Peygamber! Eşlerinin rızasını arayarak Allah’ın sana helâl kıldığını niçin haram kılıyorsun? Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (1)”﴾ **التحريم** ﴿“Ve ben nefsimi temize çıkarmam; şüphesiz nefis, kötülüğü çokça emredicidir; ancak Rabbimin merhamet ettiği müstesna; şüphesiz Rabbim bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (53)”﴾ **يوسف** ﴿“Sonra şüphesiz Rabbin, fitneye uğratıldıktan sonra hicret edenler, sonra cihad edenler ve sabredenler içindir; şüphesiz Rabbin, bunun ardından elbette bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (110)”﴾ **النحل** ﴿“Nikâh bulamayanlar, Allah onları fazlından zengin edinceye kadar iffetli olsunlar; ve sağ ellerinizin malik olduklarından yazışmayı isteyenler—onlarda bir hayır bilirseniz—onlarla yazışın; ve Allah’ın size verdiği maldan onlara verin; ve dünya hayatının geçici menfaatini arayasınız diye, iffetli olmak isterlerse genç kızlarınızı fuhşa zorlamayın; ve kim onları zorlarsa, şüphesiz Allah, onların zorlanmalarından sonra bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (33)”﴾ **النور**

Resulle ilişki	﴿“Ve eğer onlar, sen onlara çıkıncaya kadar sabretselerdi, elbette onlar için daha hayırlı olurdu; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (5)”﴾ **الحجرات** ﴿“Bedevîler dedi: ‘İman ettik.’ De ki: ‘İman etmediniz; fakat “İslâm olduk” deyin; iman henüz kalplerinize girmedi.’ Ve eğer Allah’a ve Resulüne itaat ederseniz, amellerinizden size hiçbir şeyi eksiltmez; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (14)”﴾ **الحجرات** ﴿“Ey iman edenler! Resulle gizli konuştuğunuz zaman, gizli konuşmanızın önüne bir sadaka takdim edin; bu sizin için daha hayırlı ve daha temizdir; artık bulamazsanız, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (12)”﴾ **المجادلة**

Savaş işleri	﴿“Şüphesiz iman edenler ve hicret edenler ve Allah yolunda cihad edenler; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (218)”﴾ **البقرة** ﴿“Ve kim Allah yolunda hicret ederse, yerde çokça sığınak ve genişlik bulur; ve kim, Allah’a ve Resulüne hicret edici olarak evinden çıkar da sonra ona ölüm yetişirse, artık onun ecri Allah üzerine düşmüştür; Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (100)”﴾ **النساء** ﴿“Müminlerden oturanlar—zarar sahipleri olmayanlar—ile mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad edenler bir olmaz; Allah, mallarıyla ve canlarıyla cihad edenleri oturanlar üzerine derece ile üstün kıldı; ve hepsine Allah en güzeli vaad etti; ve Allah, cihad edenleri oturanlar üzerine büyük bir ecirle üstün kıldı (95); O’ndan dereceler ve bir bağışlama ve bir rahmet; Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (96)”﴾ **النساء**

Müminlere tecavüz günahları için bağışlayıcı
 ﴿“Ve onları, onları bulduğunuz yerde öldürün; ve sizi çıkardıkları yerden onları çıkarın; fitne öldürmeden daha şiddetlidir; ve Mescid-i Haram yanında, onlar orada sizinle savaşıncaya kadar onlarla savaşmayın; artık sizinle savaşırlarsa, onları öldürün; işte bu, kâfirlerin cezasıdır (191). Artık vazgeçerlerse, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (192)”﴾ **البقرة** ﴿“Artık haram aylar sıyrılıp çıkınca, müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün; onları yakalayın, onları kuşatın ve her gözetleme yerinde onlara oturun; artık tevbe ederler, namazı ikame ederler ve zekâtı verirlerse, yollarını serbest bırakın; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (5)”﴾ **التوبة**

	﴿“Ve onlarla savaşın; ta ki fitne olmasın ve din Allah için olsun; artık vazgeçerlerse, zalimler üzerine olandan başka bir saldırı yoktur (193)”﴾ **البقرة** ﴿“Ve onlarla savaşın; ta ki fitne olmasın ve dinin hepsi Allah için olsun; artık vazgeçerlerse, şüphesiz Allah, yaptıklarını görendir (39)”﴾ **الأنفال**

	﴿“Ey Peygamber! Ellerinizde olan esirlere de ki: ‘Allah kalplerinizde bir hayır bilirse, size sizden alınandan daha hayırlısını verir ve sizi bağışlar; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (70)’ ”﴾ **الأنفال** ﴿“Olur ki Allah, sizinle onlardan kendileriyle düşmanlık ettiğiniz kimseler arasında bir sevgi kılar; Allah kadirdir; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (7)”﴾ **الممتحنة**

Halklar ve ümmetler arasındaki ilişkiler	﴿“Ve O, sizi yeryüzünün halifeleri kılan ve sizi, size verdiği şeyde sizi denemek için, bazınızı bazınızın üstüne derecelerle yükseltendir. Şüphesiz Rabbin cezada çabuk olandır; ve şüphesiz O, **غفور رحيم**’dir (165).”﴾ En‘âm	﴿“Ve hani Rabbin, kıyamet gününe kadar onların üzerine, onlara kötü azabı tattıracak kimseleri mutlaka göndereceğini bildirmişti. Şüphesiz Rabbin elbette cezada çabuk olandır; ve şüphesiz O, **غفور رحيم**’dir (167).”﴾ A‘râf
Peygamberlere isyan günahları
 ﴿“Rabbim! Şüphesiz onlar insanlardan birçoğunu saptırdılar; artık kim bana uyarsa, şüphesiz o bendendir; kim de bana isyan ederse, şüphesiz Sen **غفور رحيم**’sin (36).”﴾ İbrâhîm
 	﴿“Yoksa ‘Onu uydurdu’ mu diyorlar? De ki: ‘Eğer onu uydurduysam, Allah’tan bana karşı hiçbir şeye malik olamazsınız. O, içine daldığınız şeyi daha iyi bilendir. Benimle sizin aranızda şahit olarak O yeter; ve O, **الغفور الرحيم**’dir (8).’”﴾ Ahkâf
Ahirette hesap ve ceza
 ﴿“Biz, dünya hayatında da ahirette de sizin velileriniziz; orada nefislerinizin iştah duyduğu şeyler sizindir; ve orada çağırdığınız şeyler sizindir (31); **غفور رحيم**’den bir ağırlama olarak (32).”﴾ Fussilet
**التواب الرحيم**
 ﴿“Derken Âdem Rabbinden kelimeler aldı da O, onun tevbesini kabul etti; şüphesiz O, **التواب الرحيم**’dir (37).”﴾ Bakara ﴿“Ve hani Mûsâ kavmine demişti: ‘Ey kavmim! Şüphesiz siz, buzağıyı edinmenizle nefislerinize zulmettiniz; artık Bârî’nize tevbe edin de nefislerinizi öldürün; bu, Bârî’niz katında sizin için daha hayırlıdır.’ Derken O, sizin tevbenizi kabul etti; şüphesiz O, **التواب الرحيم**’dir (54).”﴾ Bakara
 	﴿“Ancak tevbe edenler, ıslah edenler ve açıklayanlar müstesna; işte onlara tevbe kabul ederim; ve Ben **التواب الرحيم**’im (160).”﴾ Bakara ﴿“Sizden o ikisi onu yaparsa, onlara eziyet edin; eğer tevbe ederler ve ıslah ederlerse, onlardan yüz çevirin; şüphesiz Allah **توابا رحيما** idi (16).”﴾ Nisâ
 	﴿“Biz hiçbir resul göndermedik ki, Allah’ın izniyle kendisine itaat edilsin. Eğer onlar, nefislerine zulmettikleri vakit sana gelseler de Allah’tan mağfiret dileseler ve resul de onlar için mağfiret dileseydi, elbette Allah’ı **توابا رحيما** bulurlardı (64).”﴾ Nisâ
 	﴿“Bilmediler mi ki Allah, kullarından tevbeyi kabul eder ve sadakaları alır; ve şüphesiz Allah, O **التواب الرحيم**’dir (104).”﴾ Tevbe ﴿“Ve geri bırakılan üç kişinin de; nihayet yeryüzü, genişliğine rağmen onlara dar gelince ve nefisleri de onlara dar gelince ve Allah’tan, O’ndan başka sığınak olmadığını zannedince; sonra O, tevbe etsinler diye onların tevbesini kabul etti. Şüphesiz Allah, O **التواب الرحيم**’dir (118).”﴾ Tevbe
 	﴿“Rabbimiz! Bizi Sana teslim olmuş iki kişi kıl; zürriyetimizden de Sana teslim olmuş bir ümmet (kıl); bize menâsikimizi göster; ve tevbe(mizi) kabul et; şüphesiz Sen, Sen **التواب الرحيم**’sin (128).”﴾ Bakara ﴿“Ey iman edenler! Zannın çoğundan sakının; şüphesiz zannın bir kısmı günahtır. Tecessüs etmeyin; bazınız bazınızı gıybet etmesin. Sizden biriniz, ölü kardeşinin etini yemeyi sever mi? İşte ondan tiksindiniz. Allah’tan sakının; şüphesiz Allah **تواب رحيم**’dir (12).”﴾ Hucurât
**الرءوف الرحيم**
 ﴿“Andolsun Allah, Peygamber’e ve muhacirlere ve ensara, zorluk saatinde ona uyanlara, içlerinden bir grubun kalpleri neredeyse kayacak olduktan sonra tevbe kabul etti; sonra onların tevbesini kabul etti; şüphesiz O, onlara karşı **رءوف رحيم**’dir (117).”﴾ Tevbe
 	﴿“Ve işte böyle sizi orta bir ümmet kıldık ki insanlara şahitler olasınız ve resul de size şahit olsun. Senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, ancak resule uyanı, ökçeleri üzerinde geri dönen kimseden ayırt edelim diye kıldık. Ve şüphesiz o, Allah’ın hidayet ettikleri dışında elbette ağırdır. Allah, imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz Allah, insanlara karşı **لرءوف رحيم**’dir (143).”﴾ Bakara ﴿“Görmedin mi ki Allah, yerde olanı sizin için musahhar kıldı; ve gemi, O’nun emriyle denizde akıp gider; ve göğü, O’nun izni olmaksızın yer üzerine düşmekten tutar. Şüphesiz Allah, insanlara karşı **لرءوف رحيم**’dir (65).”﴾ Hac
 	﴿“Ve yüklerinizi, ancak canlara meşakkatle varabileceğiniz bir beldeye taşır. Şüphesiz Rabbiniz elbette **لرءوف رحيم**’dir (7).”﴾ Nahl ﴿“Yahut onları bir korku üzere yakalar; şüphesiz Rabbiniz elbette **لرءوف رحيم**’dir (47).”﴾ Nahl
 	﴿“O, kuluna apaçık âyetler indirendir ki sizi karanlıklardan nura çıkarsın; ve şüphesiz Allah, size karşı elbette **لرءوف رحيم**’dir (9).”﴾ Hadîd
 	﴿“Ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı; ve şüphesiz Allah **رءوف رحيم**’dir (20).”﴾ Nûr ﴿“Ve onlardan sonra gelenler derler ki: ‘Rabbimiz! Bizi ve imanda bizi geçmiş olan kardeşlerimizi bağışla; iman edenlere karşı kalplerimizde kin kılma. Rabbimiz! Şüphesiz Sen **رءوف رحيم**’sin (10).’”﴾ Haşr
 	﴿“Andolsun size, içinizden bir resul geldi; sizin sıkıntıya düşmeniz ona ağır gelir; size karşı hırslıdır; müminlere karşı **رءوف رحيم**’dir (128).”﴾ Tevbe
**العزيز الرحيم**
 ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (9).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (68).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (104).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (122).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (140).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (159).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (175).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (191).”﴾ Şuarâ
 	﴿“Ve **العزيز الرحيم**’e tevekkül et (217).”﴾ Şuarâ ﴿“Allah’ın yardımıyla; dilediğine yardım eder; ve O **العزيز الرحيم**’dir (5).”﴾ Rûm ﴿“İşte bu, gaybı ve şehadeti bilendir; **العزيز الرحيم**’dir (6).”﴾ Secde ﴿“**العزيز الرحيم**’in indirmesidir (5).”﴾ Yâsîn
Rahmet
**ذو الرحمة**
 ﴿“Ve Rabbin, zengindir, **ذو الرحمة**’dir; dilerse sizi giderir ve sizden sonra dilediğini halife kılar; nitekim sizi başka bir kavmin zürriyetinden inşa ettiği gibi (133).”﴾ En‘âm ﴿“Ve Rabbin, **الغفور ذو الرحمة**’dir; onları kazandıklarıyla yakalasa, elbette onlara azabı çabuklaştırırdı; bilakis onlar için bir vade vardır; O’ndan başka bir sığınak bulamayacaklardır (58).”﴾ Kehf
 	﴿“Eğer seni yalanlarlarsa, de ki: ‘Rabbiniz **ذو رحمة واسعة**’dır; ve O’nun şiddeti, suçlu kavimden geri çevrilmez (147).’”﴾ En‘âm
**ورحمتي وسعت كل شيء**
 ﴿“Ve bize bu dünyada bir hasene yaz; ve ahirette de; şüphesiz biz Sana yöneldik.’ Dedi ki: ‘Azabım; onunla dilediğime isabet ettiririm; ve **ورحمتي وسعت كل شيء**; onu, sakınanlara ve zekâtı verenlere ve âyetlerimize iman edenlere yazacağım (156).’”﴾ A‘râf ﴿“Arşı taşıyanlar ve onun çevresinde olanlar, Rablerinin hamdiyle tesbih ederler ve O’na iman ederler ve iman edenler için mağfiret dilerler: ‘Rabbimiz! Sen her şeyi rahmet ve ilimle kuşattın; artık tevbe edenleri ve Senin yoluna uyanları bağışla ve onları cehîmin azabından koru (7).’”﴾ Gâfir
Rahmetiyle tahsis eder
 ﴿“Ehl-i kitaptan kâfir olanlar da müşrikler de, Rabbinizden size bir hayır indirilmesini istemezler. Allah, rahmetiyle dilediğini tahsis eder; ve Allah, büyük fazl sahibidir (105).”﴾ Bakara ﴿“Rahmetiyle dilediğini tahsis eder; ve Allah, büyük fazl sahibidir (74).”﴾ Âl-i İmrân
Onlara rahmetimizden bağışladık
 ﴿“Ve onlara rahmetimizden bağışladık; ve onlar için yüce bir doğruluk dili kıldık (50).”﴾ Meryem ﴿“Ve ona rahmetimizden, kardeşi Hârûn’u bir peygamber olarak bağışladık (53).”﴾ Meryem
Rahmetinden yayar
 ﴿“Ve hani onlardan ve Allah’tan başka taptıklarından ayrıldığınız vakit, mağaraya sığının; Rabbiniz size rahmetinden yayar ve işinizden size bir kolaylık hazırlar (16).”﴾ Kehf
Nasip
 ﴿“Ve işte böyle Yûsuf’u yeryüzünde yerleştirdik; orada dilediği yerde yer edinir. Rahmetimizle dilediğimize nasip ederiz; ve muhsinlerin ecrini zayi etmeyiz (56).”﴾ Yûsuf
Rahmetine sokar
 ﴿“Dedi ki: ‘Rabbim! Beni ve kardeşimi bağışla; ve bizi rahmetine sok; ve Sen, merhametlilerin en merhametlisisin (151).’”﴾ A‘râf
 	﴿“Ve onu rahmetimize soktuk; şüphesiz o, salihlerdendir (75).”﴾ Enbiyâ ﴿“Ve onları rahmetimize soktuk; şüphesiz onlar, salihlerdendir (86).”﴾ Enbiyâ
 	﴿“Dilediğini rahmetine sokar; ve zalimler için elem verici bir azap hazırladık (31).”﴾ İnsân ﴿“Eğer Allah dileseydi, onları tek bir ümmet yapardı; fakat dilediğini rahmetine sokar; ve zalimlerin ne bir velisi vardır ne de bir yardımcısı (8).”﴾ Şûrâ
 	﴿“Onlar, küfredenler ve sizi Mescid-i Harâm’dan alıkoyanlar ve hediyeyi, yerine ulaşmaktan alıkonmuş olarak (tutanlar)dır. Eğer bilmediğiniz mümin erkekler ve mümin kadınlar olmasaydı; onları çiğneyip de bilmeden size onlardan bir ayıp isabet etmesin diye (böyle oldu); Allah, dilediğini rahmetine sokmak için. Eğer ayrılmış olsalardı, onlardan küfredenleri elem verici bir azapla azaplandırırdık (25).”﴾ Fetih

﴿Ve bedevîlerden, Allah’a ve âhiret gününe iman eden ve infak ettiğini Allah katında yakınlıklar ve Resûl’ün duaları edinen vardır; haberiniz olsun ki o, onlar için bir yakınlıktır; Allah onları rahmetine sokacaktır; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (99)﴾ et-Tevbe
 	﴿Artık Allah’a iman eden ve O’na sımsıkı tutunanlara gelince: onları kendinden bir rahmete ve bir fazl’a sokacaktır ve onları kendisine dosdoğru bir yola hidayet edecektir (175)﴾ en-Nisâ ﴿Artık iman eden ve sâlih ameller işleyenlere gelince: Rableri onları rahmetine sokar; işte bu, apaçık kurtuluştur (30)﴾ el-Câsiye
Ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı
 ﴿Ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı; ve şüphesiz Allah çokça tevbe kabul edendir, حكيم’dir (10)﴾ en-Nûr ﴿Ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı; ve şüphesiz Allah رءوف’ tur, merhamet edicidir (20)﴾ en-Nûr
 	﴿Ve onlara güvenlikten veya korkudan bir iş geldiğinde onu yaydılar; eğer onu Resûl’e ve onlardan olan emir sahiplerine döndürselerdi, onlardan onu istinbat edenler onu elbette bilirdi; ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı, az bir kısmınız hariç şeytana uyardınız (83)﴾ en-Nisâ ﴿Ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti dünyada ve âhirette olmasaydı, içine daldığınız şey sebebiyle size büyük bir azap dokunurdu (14)﴾ en-Nûr
 	﴿Sonra bunun ardından yüz çevirdiniz; eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı, elbette ziyan edenlerden olurdunuz (64)﴾ el-Bakara ﴿Ey iman edenler! Şeytanın adımlarına uymayın; kim şeytanın adımlarına uyarsa, şüphesiz o, hayâsızlığı ve münkeri emreder; ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı, sizden hiçbir kimse ebediyen temizlenmezdi; fakat Allah dilediğini temizler; Allah işitendir, bilendir (21)﴾ en-Nûr ﴿Ve eğer Allah’ın senin üzerindeki fazlı ve rahmeti olmasaydı, onlardan bir taife seni saptırmaya yeltenmişti; onlar ancak kendilerini saptırırlar ve sana hiçbir şeyle zarar vermezler; Allah sana Kitab’ı ve hikmeti indirdi ve sana bilmediğin şeyi öğretti; Allah’ın senin üzerindeki fazlı büyük olmuştur (113)﴾ en-Nisâ ﴿De ki: Allah’ın fazlıyla ve O’nun rahmetiyle; işte bununla sevinsinler; o, onların topladıklarından daha hayırlıdır (58)﴾ Yûnus
Ve bana bir rahmet verdi
 ﴿Dedi: Ey kavmim! Gördünüz mü: eğer ben Rabbimden bir beyyine üzere isem ve O bana katından bir rahmet vermişse, sonra o size kör kılınmışsa; siz ona kerih iken sizi ona zorlayacak mıyız? (28)﴾ Hûd ﴿Dedi: Ey kavmim! Gördünüz mü: eğer ben Rabbimden bir beyyine üzere isem ve O bana kendinden bir rahmet vermişse, O’na isyan edersem beni Allah’tan kim yardım eder? Siz bana ancak خسار’ı artırırsınız (63)﴾ Hûd
 	﴿Ey iman edenler! Allah’tan sakının ve Resûl’üne iman edin; size rahmetinden iki pay verir, sizin için onunla yürüyeceğiniz bir nur kılar ve sizi bağışlar; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (28)﴾ el-Hadîd ﴿Derken kullarımızdan bir kul buldular; ona katımızdan bir rahmet vermiştik ve ona katımızdan bir ilim öğretmiştik (65)﴾ el-Kehf
 	﴿Hani gençler mağaraya sığınmışlardı da dediler: Rabbimiz! Bize katından bir rahmet ver ve işimizden bize bir رشَد hazırla (10)﴾ el-Kehf ﴿Rabbimiz! Bizi hidayet ettikten sonra kalplerimizi eğriltme ve bize katından bir rahmet bağışla; şüphesiz Sen, Sen **الوهاب**’sın (8)﴾ Âl-i İmrân
 	﴿Bunlar mı, Allah’ın kendilerine bir rahmetle erişmeyeceğine yemin ettiğiniz kimseler? Cennete girin; size korku yoktur ve siz mahzun olmayacaksınız (49)﴾ el-A‘râf
Ve Rabbinin rahmeti, onların topladıklarından daha hayırlıdır
 ﴿Andolsun, Allah yolunda öldürülür veya ölürseniz, Allah’tan bir mağfiret ve bir rahmet, onların topladıklarından daha hayırlıdır (157)﴾ Âl-i İmrân ﴿Rabbinin rahmetini onlar mı taksim ediyorlar? Biz onların dünya hayatındaki geçimlerini aralarında taksim ettik ve bazısını bazısının üstüne derecelerle yükselttik ki bazısı bazısını alaya alsın; ve Rabbinin rahmeti, onların topladıklarından daha hayırlıdır (32)﴾ ez-Zuhruf
Rahmetinin önünde müjdeleyiciler olarak
 ﴿Ve O, rahmetinin önünde müjdeleyiciler olarak rüzgârları gönderendir; nihayet ağır bulutlar yüklendiğinde onu ölü bir beldeye sevk ettik; onunla su indirdik; onunla her türlü meyvelerden çıkardık; işte böyle ölüleri çıkarırız; umulur ki hatırlarsınız (57)﴾ el-A‘râf ﴿Ve O, rahmetinin önünde müjdeleyiciler olarak rüzgârları gönderendir ve gökten tertemiz bir su indirdik (48)﴾ el-Furkân ﴿Sizi karanın ve denizin karanlıklarında hidayet eden kimdir ve rahmetinin önünde müjdeleyiciler olarak rüzgârları gönderen kimdir? Allah ile beraber bir ilâh mı? Allah, onların ortak koştuklarından yücedir (63)﴾ en-Neml
 	﴿Ve rahmetindendir: sizin için geceyi ve gündüzü kıldı; onda sükûn bulasınız ve O’nun fazlından arayasınız diye; umulur ki şükredersiniz (73)﴾ el-Kasas
 	﴿Ve O, ümit kestikten sonra yağmuru indirir ve rahmetini yayar; O, **الولي**’dir, **الحميد**’dir (28)﴾ eş-Şûrâ ﴿Öyleyse Allah’ın rahmetinin آثار’ına bak: ölmesinden sonra yeri nasıl diriltiyor; şüphesiz bu, elbette ölüleri diriltendir; O, her şeye kadirdir (50)﴾ er-Rûm
 	﴿Ve O, ümit kestikten sonra yağmuru indirir ve rahmetini yayar; O, **الولي**’dir, **الحميد**’dir (28)﴾ eş-Şûrâ ﴿Dedi: Rabbimin rahmetinden ancak sapıklar ümit keser (56)﴾ el-Hicr
 	﴿İnsanlara, kendilerine dokunan bir sıkıntıdan sonra bir rahmet tattırdığımızda, bir de bakarsın ki onların âyetlerimiz hakkında bir hilesi vardır; de ki: Allah hilede daha süratlidir; şüphesiz elçilerimiz, hile yaptıklarınızı yazıyorlar (21)﴾ Yûnus ﴿Ve andolsun, kendisine dokunan bir sıkıntıdan sonra ona bizden bir rahmet tattırsak, mutlaka der ki: Bu benimdir; ve kıyametin kopacağını sanmıyorum; ve eğer Rabbime döndürülürsem, şüphesiz benim için O’nun katında elbette **الحسنى** vardır; elbette inkâr edenlere yaptıklarını haber vereceğiz ve elbette onlara ağır bir azaptan tattıracağız (50)﴾ Fussilet
 	﴿İnsanlara bir rahmet tattırdığımızda onunla sevinirler; ellerinin öne sürdüğü sebebiyle onlara bir kötülük dokunursa, bir de bakarsın ki onlar ümit keserler (36)﴾ er-Rûm ﴿Eğer yüz çevirirlerse, seni onların üzerine bir koruyucu olarak göndermedik; senin üzerine ancak tebliğ vardır; ve şüphesiz biz insana bizden bir rahmet tattırdığımızda onunla sevinir; ellerinin öne sürdüğü sebebiyle ona bir kötülük dokunursa, şüphesiz insan çok nankördür (48)﴾ eş-Şûrâ
 	﴿İnsanlara bir zarar dokunduğunda, O’na yönelerek Rablerine dua ederler; sonra onlara kendinden bir rahmet tattırdığında, bir de bakarsın ki onlardan bir grup Rablerine ortak koşarlar (33)﴾ er-Rûm ﴿Ve andolsun, insana bizden bir rahmet tattırıp sonra onu ondan çekip alsak, şüphesiz o, elbette çok ümitsizdir, çok nankördür (9)﴾ Hûd
 	﴿Âyetlerindendir: rüzgârları müjdeleyiciler olarak göndermesi; size rahmetinden tattırması için; gemiler O’nun emriyle akıp gitsin diye; ve O’nun fazlından arayasınız diye; umulur ki şükredersiniz (46)﴾ er-Rûm
 	﴿Allah’ın insanlar için açtığı bir rahmeti, onu tutacak yoktur; ve O’nun tuttuğunu, ondan sonra onu salacak yoktur; O, **العزيز**’dir, **الحكيم**’dir (2)﴾ Fâtır ﴿Andolsun, onlara gökleri ve yeri kimin yarattığını sorsan, mutlaka “Allah” derler; de ki: Allah’tan başka dua ettiklerinizi gördünüz mü: eğer Allah bana bir zarar dilerse, onlar O’nun zararını gidericiler midir? yahut bana bir rahmet dilerse, onlar O’nun rahmetini tutucular mıdır? De ki: Bana Allah yeter; tevekkül edenler O’na tevekkül eder (38)﴾ ez-Zümer
 	﴿De ki: Rabbimin rahmet خزائن’ine siz sahip olsaydınız, o vakit infak korkusuyla elbette tutardınız; insan çok cimridir (100)﴾ el-İsrâ ﴿Yoksa onların yanında, **العزيز** **الوهاب** olan Rabbinin rahmet خزائن’i mi var? (9)﴾ Sâd
 ﴿Rabbinin rahmetini onlar mı taksim ediyorlar? Biz onların dünya hayatındaki geçimlerini aralarında taksim ettik ve bazısını bazısının üstüne derecelerle yükselttik ki bazısı bazısını alaya alsın; ve Rabbinin rahmeti, onların topladıklarından daha hayırlıdır (32)﴾ ez-Zuhruf
Senin rahmetinle
 ﴿Ve bizi, kâfir kavimden senin rahmetinle kurtar (86)﴾ Yûnus
 	﴿Emrimiz geldiğinde, Hûd’u ve onunla beraber iman edenleri bizden bir rahmetle kurtardık ve onları ağır bir azaptan kurtardık (58)﴾ Hûd ﴿Emrimiz geldiğinde, Sâlih’i ve onunla beraber iman edenleri bizden bir rahmetle ve o günün rezilliğinden kurtardık; şüphesiz Rabbin, O, **القوي**’dir, **العزيز**’dir (66)﴾ Hûd ﴿Emrimiz geldiğinde, Şuayb’ı ve onunla beraber iman edenleri bizden bir rahmetle kurtardık; zulmedenleri ise çığlık yakaladı da yurtlarında diz üstü çökmüş hâlde sabahladılar (94)﴾ Hûd ﴿Böylece onu ve onunla beraber olanları bizden bir rahmetle kurtardık ve âyetlerimizi yalanlayanların kökünü kestik; iman eder değillerdi (72)﴾ el-A‘râf
 ﴿Onun sözünden gülerek tebessüm etti ve dedi: Rabbim! Bana, bana ve anne-babama verdiğin nimetine şükretmemi ve razı olacağın sâlih bir amel işlememi ilham et; ve beni rahmetinle sâlih kullarının içine sok (19)﴾ en-Neml
 ﴿Allah’tan bir rahmet sebebiyle onlara yumuşak davrandın; eğer kaba, katı yürekli olsaydın, elbette çevrenden dağılırlardı; öyleyse onları affet, onlar için bağışlanma dile ve iş hakkında onlarla istişare et; azmettiğinde artık Allah’a tevekkül et; şüphesiz Allah tevekkül edenleri sever (159)﴾ Âl-i İmrân ﴿Rableri onları kendinden bir rahmetle, bir رضوان ile ve kendileri için içinde daimî نعيم bulunan cennetlerle müjdeler (21)﴾ et-Tevbe

{ Gece saatlerinde secde ederek ve ayakta durarak itaatkâr olan; âhiretten sakınan ve Rabb’inin **رحمة**sini uman kimse mi? De ki: Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Ancak akıl sahipleri öğüt alır(9) { الزمر ﴿İman edenler ve hicret edenler ve Allah yolunda cihad edenler; işte onlar Allah’ın **رحمة**sini umarlar; Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir (218)﴾ البقرة ﴿Şu çağırdıkları kimseler; hangisi daha yakın diye Rabb’lerine vesile ararlar; O’nun **رحمة**sini umarlar ve O’nun azabından korkarlar. Şüphesiz Rabb’inin azabı sakınılır olmuştur(57)﴾ الإسراء
 ﴿Allah’ın âyetlerini ve O’na kavuşmayı inkâr edenler; işte onlar benim **رحمة**mden ümit kesmişlerdir; ve işte onlar için elem verici bir azap vardır(23)﴾ العنكبوت ﴿De ki: Ey kendilerine karşı aşırı giden kullarım! Allah’ın **رحمة**sinden ümit kesmeyin. Şüphesiz Allah günahların hepsini bağışlar. Şüphesiz O, çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir (53)﴾ الزمر
Allah’ın kitabı **رحمة**dir
Mûsâ’nın kitabı﴿Sonra Mûsâ’ya kitabı; güzel yapan kimse üzerine tamamlamak, her şey için tafsilat, bir hidayet ve bir **رحمة** olarak verdik; umulur ki Rabb’lerine kavuşmaya iman ederler(154)﴾ الأنعام ﴿Andolsun, ilk nesilleri helâk ettikten sonra Mûsâ’ya kitabı; insanlar için basiretler, bir hidayet ve bir **رحمة** olarak verdik; umulur ki öğüt alırlar(43)﴾ القصص
 	﴿Rabb’inden bir beyyine üzerinde olan ve onu kendisinden bir şahit izleyen; ve ondan önce Mûsâ’nın kitabı bir imam ve bir **رحمة** iken; işte onlar ona iman ederler. Kim de hiziplerden onu inkâr ederse, ateş onun vaad yeridir. O hâlde ondan şüphe içinde olma. Şüphesiz o, Rabb’inden haktır; fakat insanların çoğu iman etmezler(17)﴾ هود ﴿Ve ondan önce Mûsâ’nın kitabı bir imam ve bir **رحمة** idi; ve bu, Arapça bir dil ile tasdik edici bir kitaptır; zulmedenleri uyarmak ve ihsan edenlere bir müjde olmak için(12)﴾ الأحقاف
 	﴿Mûsâ’dan öfke sükût edince levhaları aldı; ve onun nüshasında, Rabb’lerinden korkanlar için bir hidayet ve bir **رحمة** vardır (154)﴾ الأعراف
Kur’ân	﴿Bu, insanlar için basiretlerdir; ve yakîn eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة**dir(20)﴾ الجاثية ﴿Onlara bir âyet getirmediğinde: “Onu seçip derleseydin ya!” derler. De ki: Ben ancak Rabb’imden bana vahyolunana uyarım. Bu, Rabb’inizden basiretlerdir; ve iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة**dir(203)﴾ الأعراف
 	﴿Andolsun, onlara bir kitap getirdik; onu bir ilim üzere tafsil ettik; iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** olarak (52)﴾ الأعراف ﴿Andolsun, onların kıssalarında akıl sahipleri için bir ibret vardır. Uydurulan bir söz değildir; fakat önündekini tasdik, her şeyin tafsili, iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة**dir (111)﴾ يوسف
 	﴿Sana kitabı ancak, onda ihtilâf ettikleri şeyi onlara beyan etmen için; ve iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** olarak indirdik (64)﴾ النحل ﴿Her ümmet içinde kendi nefislerinden üzerlerine bir şahit göndereceğimiz gün; seni de bunlar üzerine bir şahit getirdik; ve sana kitabı her şey için bir beyan, bir hidayet, bir **رحمة** ve Müslümanlar için bir müjde olarak indirdik (89)﴾ النحل
 	﴿Yahut: “Bize kitap indirilseydi, onlardan daha doğru yolda olurduk” demeniz için (değil). İşte size Rabb’inizden bir beyyine, bir hidayet ve bir **رحمة** gelmiştir. Öyleyse Allah’ın âyetlerini yalanlayıp onlardan yüz çevirenden daha zalim kimdir? Âyetlerimizden yüz çevirenleri, yüz çevirmeleri sebebiyle azabın kötüsüyle cezalandıracağız(157)﴾ الأنعام ﴿Ey insanlar! Size Rabb’inizden bir öğüt, göğüslerde olana bir şifa, müminler için bir hidayet ve bir **رحمة** gelmiştir (57)﴾ يونس
 	﴿Ey insanlar! Size Rabb’inizden bir öğüt, göğüslerde olana bir şifa, müminler için bir hidayet ve bir **رحمة** gelmiştir (57)﴾ يونس ﴿Kur’ân’dan, müminler için bir şifa ve bir **رحمة** olanı indiririz; zalimlere ise ancak hüsranı artırır(82)﴾ الإسراء
 	﴿Tûr’un yanında değildin, hani seslendik; fakat Rabb’inden bir **رحمة** olarak; senden önce kendilerine bir uyarıcı gelmemiş bir kavmi uyarman için; umulur ki öğüt alırlar(46)﴾ القصص ﴿Sana kitabın atılmasını ummazdın; ancak Rabb’inden bir **رحمة** olarak (oldu). O hâlde kâfirlere sakın arka çıkma(86)﴾ القصص
 	﴿Ve şüphesiz o, müminler için bir hidayet ve bir **رحمة**dir (77)﴾ النمل ﴿İhsan edenler için bir hidayet ve bir **رحمة** (3)﴾ لقمان
 	﴿Kendilerine okunan bir kitabı sana indirmiş olmamız onlara yetmedi mi? Şüphesiz bunda iman eden bir kavim için elbette bir **رحمة** ve bir hatırlatma vardır (51)﴾ العنكبوت
 	﴿De ki: Allah size bir kötülük dilerse yahut size bir **رحمة** dilerse, sizi Allah’tan kim koruyabilir? Ve Allah’tan başka kendileri için ne bir veli ne de bir yardımcı bulurlar(17)﴾ الأحزاب
Peygamber **رحمة**dir
 ﴿Onlardan, peygambere eziyet edenler ve “O bir kulaktır” diyenler vardır. De ki: Sizin için hayır kulağıdır; Allah’a iman eder ve müminlere inanır; ve sizden iman edenler için bir **رحمة**dir. Allah’ın resulüne eziyet edenler için elem verici bir azap vardır(61)﴾ التوبة ﴿Seni ancak âlemler için bir **رحمة** olarak gönderdik (107)﴾  الأنبياء
 ﴿O’ndan dereceler, bir mağfiret ve bir **رحمة**; Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir (96)﴾ النساء ﴿İşte onların üzerine Rabb’lerinden salavât ve bir **رحمة** vardır; ve işte onlar, hidayete erenlerin ta kendileridir(157)﴾ البقرة ﴿Ey iman edenler! Öldürülenler hakkında size kısas yazıldı: hür hür ile, köle köle ile, dişi dişi ile. Kime kardeşinden bir şey affedilirse, artık örfe uygun tâbi olmak ve ona ihsan ile eda etmek vardır. Bu, Rabb’inizden bir hafifletme ve bir **رحمة**dir. Kim bundan sonra haddi aşarsa, onun için elem verici bir azap vardır(178)﴾ البقرة
 	﴿Yüzleri ağaranlara gelince; Allah’ın **رحمة**si içindedirler; onlar orada ebedî kalıcılardır (107)﴾ آل عمران ﴿Yeryüzünde, ıslahından sonra fesat çıkarmayın; O’na korku ve tamah ile dua edin. Şüphesiz Allah’ın **رحمة**si ihsan edenlere yakındır (56)﴾ الأعراف
 	﴿De ki: Göklerde ve yerde olan kimindir? De ki: Allah’ındır. Kendi üzerine **رحمة**yi yazdı; sizi kıyamet gününe mutlaka toplayacaktır; onda şüphe yoktur. Kendilerini ziyana sokanlar; işte onlar iman etmezler(12)﴾ الأنعام ﴿Dediler ki: Allah’ın işine mi şaşıyorsun? Allah’ın **رحمة**si ve bereketleri sizin üzerinizedir, ey ev halkı! Şüphesiz O, hamîddir, mecîddir (73)﴾ هود
 	﴿Duvar ise, şehirde iki yetim oğlanındı; altında onlara ait bir hazine vardı; babaları salih bir kimse idi. Rabb’in istedi ki ikisi güçlerine erişsinler ve hazinelerini çıkarsınlar; Rabb’inden bir **رحمة** olarak. Ben onu kendi emrimle yapmadım. İşte, sabredemediğin şeyin te’vili budur(82)﴾ الكهف ﴿Rabb’inden bir **رحمة** olarak; şüphesiz O, işiten, bilendir(6)﴾ الدخان
 	﴿Eğer Rabb’inden umduğun bir **رحمة** arayarak onlardan yüz çevirirsen, onlara yumuşak bir söz söyle (28)﴾ الإسراء ﴿Ancak Rabb’inden bir **رحمة** (ile); şüphesiz O’nun fazlı senin üzerinde büyük olmuştur(87)﴾ الإسراء ﴿Dedi ki: Bu, Rabb’imden bir **رحمة**dir; Rabb’imin vaadi gelince onu dümdüz edecektir; Rabb’imin vaadi haktır(98)﴾ الكهف ﴿Rabb’inin **رحمة**sini an: kulu Zekeriyyâ’yı (2)﴾ مريم
 	﴿Dedi ki: İşte böyle; Rabb’in dedi ki: “O, bana kolaydır; onu insanlar için bir âyet ve bizden bir **رحمة** kılalım diye.” Ve bu, hükme bağlanmış bir iş idi(21)﴾  مريم ﴿Ancak bizden bir **رحمة** ve bir zamana kadar bir faydalanma olarak (44)﴾ يس
 	﴿Ona ehlini ve onlarla beraber onların bir mislini, bizden bir **رحمة** ve akıl sahipleri için bir hatırlatma olarak bağışladık(43)﴾ ص ﴿Ona icabet ettik; onda olan zararı giderdik; ona ehlini ve onlarla beraber onların bir mislini, katımızdan bir **رحمة** ve âbidler için bir hatırlatma olarak verdik(84)﴾  الأنبياء
 	﴿İkisine, **رحمة**den zillet kanadını indir; ve de ki: Rabb’im! Onlar beni küçükken terbiye ettikleri gibi, sen de onlara **رحمة** et(24)﴾ الإسراء
 	﴿Âyetlerindendir: Kendilerinde sükûn bulasınız diye size kendi nefislerinizden eşler yaratması; ve aranıza bir sevgi ve bir **رحمة** koyması. Şüphesiz bunda düşünen bir kavim için elbette âyetler vardır(21)﴾ الروم ﴿Sonra onların izleri üzerine resullerimizle peş peşe gönderdik; Meryem oğlu Îsâ’yı da peş peşe gönderdik; ona İncil’i verdik; ona uyanların kalplerine bir şefkat ve bir **رحمة** koyduk. Ve bir ruhbâniyyet ki onu uydurdular; biz onu üzerlerine yazmadık; ancak Allah’ın rızasını aramak için (yaptılar). Sonra ona hakkıyla riayet etmediler. Biz de onlardan iman edenlere ecirlerini verdik; onların çoğu fâsıktır(27)﴾ الحديد
 	﴿O gün münafık erkekler ve münafık kadınlar, iman edenlere derler ki: “Bize bakın da nurunuzdan alalım.” Denilir ki: “Arkanıza dönün de nur arayın.” Derken aralarına, kapısı olan bir sur çekilir; onun iç tarafında **الرحمة** vardır, dış tarafında ise onun önünde azap vardır (13)﴾ الحديد
**المرحمة**
 ﴿Sonra iman edenlerden oldu; sabrı tavsiyeleştiler ve **المرحمة**yi tavsiyeleştiler(17)﴾ البلد
**رَحِمٌ** - **أرحام**
**الرحم** - **الأرحام**

﴿Ve sonradan iman edenler, hicret edenler ve sizinle birlikte cihad edenler; işte onlar sizdendir. Ve **أولو الأرحام** (rahim sahipleri/akrabalık bağları olanlar) Allah’ın kitabında birbirlerine daha önceliklidir. Şüphesiz Allah her şeyi bilendir (75)﴾ Enfâl ﴿**النبي** müminlere kendi nefislerinden daha önceliklidir; onun eşleri onların anneleridir. Ve **أولو الأرحام** Allah’ın kitabında, müminlerden ve muhacirlerden birbirlerine daha önceliklidir; ancak velilerinize bir iyilik yapmanız müstesna. Bu, kitapta yazılıdır (6)﴾ Ahzâb
 	﴿Böylece istedik ki Rableri onlara ondan daha hayırlısını, temizlikçe ve **أَقْرَبَ رُحْمًا** (rahimce daha yakın) olanı versin (81)﴾ Kehf ﴿Artık siz, eğer yüz çevirirseniz, yeryüzünde fesat çıkarmanız ve **أرحامكم** (rahimlerinizi/akrabalık bağlarınızı) koparmanız mı umulur? (22)﴾ Muhammed
 	﴿Ey insanlar! Sizi tek bir nefisten yaratan, ondan da eşini yaratan ve ikisinden birçok erkekler ve kadınlar yayan Rabbinizden sakının. Kendisiyle birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah’tan ve **الأرحام** (rahimler/akrabalık bağları)dan sakının. Şüphesiz Allah üzerinizde gözetleyicidir (1)﴾ Nisâ ﴿Kıyamet günü **أرحامكم** (rahimleriniz/akrabalık bağlarınız) da çocuklarınız da size fayda vermeyecektir; aranızda ayırır. Allah yaptıklarınızı görendir (3)﴾ Mümtehine
 	﴿Sekiz eş: koyundan iki, keçiden iki. De ki: İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin **أرحام**’ının (rahimlerinin) taşıdığı şeyi mi? Eğer doğru iseniz bana bir bilgiyle haber verin (143)﴾ En‘âm ﴿Ve deveden iki, sığırdan iki. De ki: İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin **أرحام**’ının (rahimlerinin) taşıdığı şeyi mi? Yoksa Allah size bunu vasiyet ettiğinde siz şahitler miydiniz? Öyleyse, insanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? Şüphesiz Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (144)﴾ En‘âm
 	﴿Allah her dişinin ne taşıdığını, **الأرحام**’ın (rahimlerin) ne eksilttiğini ve ne artırdığını bilir; her şey onun katında bir ölçü iledir (8)﴾ Ra‘d ﴿Şüphesiz Allah, kıyametin ilmi onun katındadır; yağmuru indirir; **الأرحام**’da (rahimlerde) olanı bilir. Hiçbir nefis yarın ne kazanacağını bilmez; hiçbir nefis hangi yerde öleceğini bilmez. Şüphesiz Allah bilendir, haberdardır (34)﴾ Lokmân
 	﴿O, sizi **في الأرحام** (rahimlerde) dilediği gibi şekillendirendir. Ondan başka ilah yoktur; azizdir, hakimdir (6)﴾ Âl-i İmrân ﴿Ey insanlar! Eğer dirilişten bir şüphe içinde iseniz, şüphesiz biz sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alakadan, sonra yaratılmış ve yaratılmamış bir mudgadan yarattık ki size açıklayalım. Ve **في الأرحام** (rahimlerde) dilediğimizi belirlenmiş bir süreye kadar yerleştiririz; sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız; sonra güçlü çağınıza erişmeniz için. Sizden kimi vefat ettirilir, sizden kimi de en aşağı ömre geri çevrilir ki bildikten sonra hiçbir şey bilmesin. Ve yeri kupkuru görürsün; üzerine su indirdiğimizde titreşir, kabarır ve her sevinçli çiftten bitirir (5)﴾ Hac
 	﴿Boşanmış kadınlar, kendi nefisleriyle üç kur’ beklerler. Eğer Allah’a ve ahiret gününe iman ediyorlarsa, Allah’ın **في أرحامهن** (rahimlerinde) yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz. Ve kocaları, eğer ıslah isterlerse, bu hususta onları geri çevirmeye daha hak sahibidir. Ve onlar için, üzerlerindeki (yükümlülük) gibi, örfe göre (haklar) vardır; erkekler için onların üzerinde bir derece vardır. Allah azizdir, hakimdir (228)﴾ Bakara
رُحْمًا
 ﴿Ve çocuğa gelince: anne-babası mümin idi; böylece onun onları azgınlık ve küfürle bunaltmasından korktuk (80) Böylece istedik ki Rableri onlara ondan daha hayırlısını, temizlikçe ve **أَقْرَبَ رُحْمًا** (rahimce daha yakın) olanı versin (81)﴾ Kehf
Buradan, kitap ve Kur’an araştırmasından nakledilmiştir
Kur’an rahmettir
﴿Ehl-i kitaptan kâfir olanlar da müşrikler de Rabbinizden size bir hayır indirilmesini sevmezler. Allah rahmetiyle dilediğini tahsis eder. Allah büyük fazl sahibidir (105)﴾ Bakara ﴿Rahmetiyle dilediğini tahsis eder; Allah büyük fazl sahibidir (74)﴾ Âl-i İmrân
	﴿Onlara güvenlikten veya korkudan bir iş geldiğinde onu yaydılar; eğer onu Resule ve onlardan olan **أولي الأمر**’e (emir sahiplerine) döndürselerdi, onlardan onu istinbat edenler onu bilirdi. Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) olmasaydı, az bir kısmınız müstesna, şeytana uyardınız (83)﴾ Nisâ ﴿Ey iman edenler! Şeytanın adımlarına uymayın. Kim şeytanın adımlarına uyarsa, şüphesiz o, çirkinliği ve münkeri emreder. Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) olmasaydı, sizden hiçbir kimse ebediyen temizlenmezdi; fakat Allah dilediğini temizler. Allah işitendir, bilendir (21)﴾ التور
	﴿Allah’ın senin üzerindeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) olmasaydı, onlardan bir taife seni saptırmaya yeltenmişti; onlar ancak kendi nefislerini saptırırlar ve sana hiçbir şeyle zarar vermezler. Allah sana kitabı ve hikmeti indirdi ve sana bilmediğini öğretti. Allah’ın senin üzerindeki fazlı büyük oldu (113)﴾ Nisâ ﴿Sen, Tur’un yanında değildin, hani seslenmiştik; fakat Rabbin tarafından bir **رحمة** (rahmet) olarak, kendilerinden önce bir uyarıcı gelmemiş bir kavmi uyarman için; umulur ki öğüt alırlar (46)﴾ Kasas
	﴿Sen, sana kitabın atılmasını ummazdın; ancak Rabbin tarafından bir **رحمة** (rahmet) olarak. Öyleyse kâfirlere sakın arka çıkma (86)﴾ Kasas ﴿Ancak Rabbin tarafından bir **رحمة** (rahmet) (iledir); şüphesiz onun fazlı senin üzerinde büyük oldu (87)﴾ İsrâ
	﴿Allah’tan bir **رحمة** (rahmet) ile onlara yumuşak davrandın; eğer kaba, katı yürekli olsaydın, çevrenden dağılırlardı. Öyleyse onları affet, onlar için bağışlanma dile ve işte onlarla istişare et. Azmettiğinde Allah’a tevekkül et. Şüphesiz Allah tevekkül edenleri sever (159)﴾ Âl-i İmrân ﴿Eğer Rabbin tarafından umduğun bir **رحمة** (rahmet)i arayarak onlardan yüz çevirirsen, onlara yumuşak bir söz söyle (28)﴾ İsrâ
	﴿Onlara yetmedi mi ki, sana kitabı indirdik; onlara okunuyor. Şüphesiz bunda iman eden bir kavim için elbette bir **رحمة** (rahmet) ve bir öğüt vardır (51)﴾ Ankebût
	﴿Sonra bunun ardından yüz çevirdiniz; Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) olmasaydı, elbette ziyan edenlerden olurdunuz (64)﴾ Bakara ﴿Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) dünya ve ahirette olmasaydı, içine daldığınız şeyde size büyük bir azap dokunurdu (14)﴾ التور
	﴿Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) ve Allah’ın **رءوف رحيم** (çok şefkatli, çok merhametli) oluşu olmasaydı (20)﴾ Nûr ﴿Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) ve Allah’ın **تواب حكيم** (çok tevbe kabul eden, hakim) oluşu olmasaydı (10)﴾ التور
	﴿De ki: Allah’ın fazlıyla ve **برحمته** (rahmetiyle); işte bununla sevinsinler. O, topladıklarından daha hayırlıdır (58)﴾ Yûnus ﴿Onlar Rabbinin **رحمة**’sini (rahmetini) mi taksim ediyorlar? Biz onların dünya hayatındaki geçimlerini aralarında taksim ettik ve bazısını bazısının üstüne derecelerle yükselttik ki bazısı bazısını hizmetçi edinsin. Rabbinin **رحمة**’si (rahmeti) onların topladıklarından daha hayırlıdır (32)﴾ Zuhruf
	﴿Sonra Musa’ya kitabı, güzel yapan kimse üzerine tamamlayıcı, her şey için tafsil edici, bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet) olarak verdik; umulur ki Rablerine kavuşmaya iman ederler (154)﴾ En‘âm
	﴿Musa’dan öfke sükût edince levhaları aldı; onun nüshasında, Rablerinden korkanlar için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet) vardır (154)﴾ A‘râf ﴿Andolsun, ilk nesilleri helak ettikten sonra Musa’ya kitabı, insanlar için basiretler, bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet) olarak verdik; umulur ki öğüt alırlar (43)﴾ Kasas
	﴿Onlara bir ayet getirmediğinde “Keşke onu seçseydin” dediler. De ki: Ben ancak Rabbimden bana vahyedilene uyarım. Bu, Rabbinizden basiretlerdir; iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet)tir (203)﴾ A‘râf ﴿Bu, insanlar için basiretlerdir; yakin eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet)tir (20)﴾ Câsiye
	﴿Rabbin tarafından bir beyyine üzerinde olan kimse; onu ondan bir şahit izler; ondan önce de Musa’nın kitabı bir imam ve bir **رحمة** (rahmet) olarak (vardır). İşte onlar ona iman ederler. Kim de ona hiziplerden küfrederse, ateş onun vaad yeridir. Öyleyse ondan bir şüphe içinde olma; şüphesiz o, Rabbinden haktır; fakat insanların çoğu iman etmez (17)﴾ Hûd ﴿Ve ondan önce Musa’nın kitabı bir imam ve bir **رحمة** (rahmet) idi; bu da Arapça bir dil ile tasdik edici bir kitaptır; zulmedenleri uyarmak ve ihsan edenlere bir müjde olarak (12)﴾ Ahkâf
	﴿Andolsun, onların kıssalarında akıl sahipleri için elbette bir ibret vardır. Uydurulan bir söz olmadı; fakat önündekini tasdik, her şeyin tafsili, iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet)tir (111)﴾ Yûsuf ﴿Sana kitabı ancak, ihtilaf ettikleri şeyi onlara açıklayasın diye ve iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet) olarak indirdik (64)﴾ Nahl ﴿Andolsun, onlara bir kitap getirdik; onu bir ilim üzere tafsil ettik; iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet) olarak (52)﴾ A‘râf
	﴿Ve şüphesiz o, müminler için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet)tir (77)﴾ Neml ﴿İhsan edenler için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet)tir (3)﴾ Lokmân
	﴿Ey insanlar! Rabbinizden size bir öğüt, göğüslerde olana bir şifa, müminler için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet) gelmiştir (57)﴾ Yûnus ﴿Kur’an’dan, müminler için bir şifa ve bir **رحمة** (rahmet) olanı indiririz; zalimlere ise ancak hüsranı artırır (82)﴾ İsrâ

﴿“Yahut: ‘Eğer bize kitap indirilseydi, elbette onlardan daha doğru yolda olurduk’ demeyesiniz diye; işte size Rabbinizden bir **بينة** ve bir **هدى** ve bir **رحمة** gelmiştir. Artık Allah’ın âyetlerini yalanlayıp onlardan yüz çevirenden daha zalim kimdir? Âyetlerimizden yüz çevirenleri, yüz çevirmekte oldukları şey sebebiyle kötü azapla cezalandıracağız (157).”﴾ **الأنعام** ﴿“Ve o gün, her ümmet içinde, kendi nefislerinden üzerlerine bir şahit göndereceğiz; ve seni de bunların üzerine bir şahit getireceğiz. Ve sana kitabı, her şey için bir **تبيانا** ve bir **هدى** ve bir **رحمة** ve Müslümanlar için bir müjde olarak indirdik (89).”﴾ **النحل**
	﴿“Ve bu, onu indirdiğimiz mübarek bir kitaptır; öyleyse ona uyun ve sakının; umulur ki siz **ترحمون** (155).”﴾ **الأنعام** ﴿“Kur’ân okunduğu zaman, onu dinleyin ve susun; umulur ki siz **ترحمون** (204).”﴾ **الأعراف**
	﴿“Dedi ki: ‘Ey kavmim! Gördünüz mü: Eğer ben Rabbimden bir **بينة** üzerinde isem ve O bana kendi katından bir **رحمة** vermişse; sonra o size kör kılınmışsa; siz ona kerih iken, onu size zorla mı kabul ettireceğiz?’ (28).”﴾ **هود** ﴿“Dedi ki: ‘Ey kavmim! Gördünüz mü: Eğer ben Rabbimden bir **بينة** üzerinde isem ve O bana kendinden bir **رحمة** vermişse; O’na isyan edersem beni Allah’tan kim yardım eder? Siz bana ancak ziyanı artırırsınız (63).’”﴾ **هود**
	﴿“Ve hani siz onlardan ve Allah’tan başka taptıklarından ayrıldığınızda; o halde mağaraya sığının; Rabbiniz size kendi **رحمته**’sinden yayacaktır ve işinizden size bir kolaylık hazırlayacaktır (16).”﴾ **الكهف** ﴿“Ve O, ümitlerini kestikten sonra yağmuru indiren ve kendi **رحمته**’sini yayan O’dur; ve O, **الولي**’dir, **الحميد**’dir (28).”﴾ **الشورى**
	﴿“Hani gençler mağaraya sığındılar da dediler ki: ‘Rabbimiz! Bize kendi katından bir **رحمة** ver ve işimizden bize bir **رشدا** hazırla (10).’”﴾ **الكهف** ﴿“Derken kullarımızdan bir kul buldular; ona katımızdan bir **رحمة** vermiştik ve ona katımızdan bir ilim öğretmiştik (65).”﴾ **الكهف**
	﴿“Dedi ki: ‘Bu, Rabbimden bir **رحمة**’dir; Rabbimin vaadi geldiği zaman onu dümdüz edecektir; ve Rabbimin vaadi haktır (98).’”﴾ **الكهف** ﴿“Yoksa o, gecenin saatlerinde **قانت** olarak, secde ederek ve ayakta durarak; âhiretten sakınır ve Rabbinin **رحمة**’sini umar (mı)? De ki: ‘Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?’ Ancak **أولو الألباب** öğüt alır (9).”﴾ **الزمر** ﴿“Rabbinin, kulu Zekeriyyâ’ya olan **رحمة**’sini an (2).”﴾ **مريم**
**مختار الصحاح**
● [**رحم**] **ر ح م**: **الرَّحْمَةُ** incelik (yumuşaklık) ve şefkat göstermedir; **المَرْحَمَةُ** da onun gibidir. Ve onu kesre ile **رَحِمَهُ**: **رَحْمَةً** ve ayrıca **مَرْحَمَةً** (olarak) (yani merhamet etti). Ve ona **تَرَحَّمَ** etti. Ve kavim **تَرَاحَمَ** etti: bazısı bazısına **رَحِمَ** etti. Ve **الرَّحَمُوتُ**, rahmetten (bir lafız)dır; “**رهبوت** **خير** من **رحموت**” denir; yani korkutulman, sana merhamet edilmesinden daha hayırlıdır. Ve **الرَّحِمُ** akrabalıktır; ve **الرحم** da, **الجسم** vezninde, onun gibidir. Ve **الرَّحْمنُ** **الرَّحِيمُ**, rahmetten türemiş iki isimdir; ve ikisinin benzeri **نديم** ve **ندمان**’dır; ve ikisi anlamca birdir. Ve iki ismin tekrarı, türeyişleri farklı olduğu zaman, pekiştirme yönüyle caiz olur; nitekim “falanca **جاد** **مجد**” denildiği gibi. Ancak **الرحمن** ismi, Allah Teâlâ’ya mahsustur; ve onunla başkasının adlandırılması caiz değildir. Görmez misin ki O, sübhânehû ve teâlâ, şöyle dedi: ﴿**قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمن**﴾; böylece, kendisinde başkasının ortak olmadığı isimle denkleştirdi. Ve **مسيلمة الكذاب**’a **رَحْمَانُ اليمامة** denirdi. Ve **الرَّحِيمُ**, **المرحوم** manasında olabilir; nitekim **الراحم** manasında olduğu gibi. Ve **الرُّحْمُ** (damme ile) rahmettir; Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**وأقرب رحما**﴾. Ve **الرُّحُمُ** (iki damme ile) onun gibidir.

**الراغب**
**رحم**
- **الرحم**: kadının **رحم**’i; ve **رحوم** bir kadın: **رحم**’inden şikâyet eder. Ve ondan, akrabalık için **الرحم** ödünç alınmıştır; onların tek bir **رحم**’den çıkmış olmaları sebebiyle. Denir ki: **رحم** ve **رحم**. Allah Teâlâ dedi ki: }**وأقرب رحما**﴿[**الكهف**/81]. Ve **الرحمة**: merhamet edilene iyilik etmeyi gerektiren bir inceliktir (yumuşaklıktır); ve bazen sırf incelikte kullanılır, bazen de incelikten soyutlanmış sırf iyilikte kullanılır; şu söz gibi: **رحم الله فلانا**. Ve onunla **الباري** vasıflandırıldığı zaman, ondan sırf iyilikten başka bir şey kastedilmez; incelik olmaksızın. Ve bunun üzerine rivayet olundu ki: Allah’tan rahmet, nimetlendirme ve lütuftur; âdemoğullarından ise incelik ve şefkattir. Ve bunun üzerine, Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in, Rabbinden zikrederek (şu sözü) vardır: (O, **الرحم**’i yarattığı zaman ona dedi ki: “Ben **الرحمن**’ım, sen de **الرحم**’sin; senin ismini benim ismimden yardım (türetme) ettim; kim seni birleştirirse ben onu birleştiririm; kim seni keserse ben onu keserim.”) (Hadis: **عبد الرحمن بن عوف**’tan; dedi ki: Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’i işittim, buyuruyor ki: “Allah dedi ki: ‘Ben Allah’ım, ben **الرحمن**’ım; **الرحم**’i yarattım ve ona ismimden (bir pay) yardım ettim; kim onu birleştirirse ben onu birleştiririm; kim onu keserse ben onu keserim.’” Onu **الترمذي** çıkardı ve dedi ki: sahih hadistir; bak: **عارضة الأحوذي** 8/10; ve onu **الحاكم** 4/157 çıkardı ve sahihledi; ve **الذهبي** ona muvafakat etti; ve **أحمد** 1680 numara ile; ve **أبو داود** zekâtta 1694 numara ile; **باب صلة الرحم**. Ve bak: **شرح السنة** 1/179 - 180). Bu, geçen şeye işarettir; o da şudur: rahmet iki manayı içerir: incelik ve iyilik. Böylece O Teâlâ, insanların tabiatlarında inceliği yerleştirdi; ve iyilikte tek kaldı. Böylece, **الرحم** lafzı rahmetten olduğu gibi; onun manası, insanlarda bulunan manadan, Allah Teâlâ’da bulunan manaya (nispetle)dir; böylece iki manaları, iki lafızlarının uygunluğu gibi, bir uygunlukla uygun oldu. Ve **الرحمن** ve **الرحيم**: **ندمان** ve **نديم** gibi. Ve **الرحمن**, ancak Allah Teâlâ üzerine ıtlak olunur; çünkü manası ancak O’na sahih olur; zira O, her şeyi rahmetçe kuşatandır. Ve **الرحيم**, başkası hakkında da kullanılır; o, rahmeti çok olan kimsedir. Allah Teâlâ dedi ki:﴾**إن الله غفور رحيم**﴿[**البقرة**/182]. Ve Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in sıfatında dedi ki:﴾**لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم**﴿[**التوبة**/128]. Ve denildi ki: Allah Teâlâ, dünyanın **رحمن**’ı, âhiretin **رحيم**’idir; bu, O’nun dünyadaki iyiliğinin müminleri ve kâfirleri kapsaması; âhirette ise müminlere mahsus olması sebebiyledir. Ve bunun üzerine dedi ki:﴾**ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون**{ [**الأعراف**/156]; onun dünyada müminlere ve kâfirlere umumî olduğuna, âhirette ise müminlere mahsus olduğuna dikkat çekerek.

**ملخص اللسان**
1. **الرَّحْمة**: incelik ve şefkat; **المرْحَمَةُ** onun gibidir. Ve onu **رَحِمْتُهُ** ve ona **تَرَحَّمْتُ**. Ve kavim **تَراحَمَ** etti: bazısı bazısına **رَحِمَ** etti. Ve **الرَّحْمَةُ**: bağışlamadır;
2. Ve **تواصَوْا بالمَرحَمَةِ**: yani bazısı bazısına, zayıfa **رَحْمَة** ve ona şefkat göstermeyi vasiyet etti. Ve ona **تَرَحَّمْتُ**: yani “Allah’ın **رَحْمَةُ**’si onun üzerine olsun” dedim.
3. Onun sözü: **ابْتِغاء رَحْمةٍ من ربك تَرْجُوها**: yani bir rızık. Ve “Eğer ona bir **رَحْمَةً** tattırırsak, sonra onu ondan çekip alırsak”: yani bir rızık. Ve “Seni ancak bir **رَحْمةً** olarak gönderdik”: yani bir şefkat ve bir iyilik. Ve “İnsanlara bir **رَحْمةً** tattırdığımız zaman, bir sıkıntıdan sonra”: yani bir hayat ve bir bolluk; bir kıtlıktan sonra.
4. Ona **تَرَحَّم** etti: ona **الرَّحْمَةِ** ile dua etti. Ve onu **اسْتَرْحَمه**: ondan **الرَّحْمةَ** istedi.
5. Ve bir adam **مَرْحومٌ** ve **مُرَحَّمٌ**: mübalağa için şeddelendi.
6. Ve Allah, **الرَّحْمَنُ الرحيم**’dir: birinci sıfat **فَعْلانَ** üzerine bina edildi; çünkü manası çokluktur; bu, O’nun rahmetinin her şeyi kuşatması ve O’nun **أَرْحَمُ الراحمين** olması sebebiyledir.
7. **الرَّحِيمُ**’e gelince: ancak **الرَّحْمن**’dan sonra zikredildi; çünkü **الرَّحْمن** Allah عز وجل’e mahsustur; ve **الرحيم** başkası için de olabilir. **الفارسي** dedi ki: ancak “**بسم الله الرَّحْمن الرحيم**” denildi; böylece **الرحْمَة** manasında **الرَّحْمن**’ın istiğrakından sonra **الرحيم** getirildi; Allah Teâlâ’nın sözüyle müminleri onunla tahsis etmek için: “Ve müminlere karşı **رَحِيماً** idi.”
8. **الرَّحْمنُ**, Allah عز وجل’in isimlerinden bir isimdir; önceki kitaplarda zikredilmiştir; ve onlar onu Allah’ın isimlerinden bilmiyorlardı. **أَبو الحسن** dedi ki: sanki o, önceki kitapların ashabını kastediyor. Ve onun manası, dil ehli yanında: rahmeti, rahmette kendisinden sonra bir nihayet olmayan kimsedir; çünkü **فَعْلان** mübalağa kalıplarından bir kalıptır.
9. Ve **رَحِيمٌ**, **فَعِيلٌ** (kalıbı)dır; **فاعلٍ** manasında; nitekim “**سَمِيعٌ**”i “**سامِع**” manasında ve “**قديرٌ**”i “**قادر**” manasında söyledikleri gibi.
10. **الرَّحْمن** ve **الرَّحيم**, **الرَّحْمة**’den türemiş iki isimdir; ve dilde ikisinin benzeri **نَديمٌ** ve **نَدْمان**’dır; ve ikisi anlamca birdir. Ve iki ismin tekrarı, türeyişleri pekiştirme yönüyle farklı olduğu zaman caiz olur; nitekim “falanca **جادٌّ مُجِدٌّ**” denildiği gibi. Ancak **الرحمن** ismi Allah Teâlâ’ya mahsustur; onunla başkasının adlandırılması caiz değildir ve (başkası) onunla vasıflandırılmaz. Görmez misin ki O dedi: “De ki: **ادْعُوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَنَ**?” Böylece, kendisinde başkasının ortak olmadığı isimle denkleştirdi. Ve ikisi, mübalağa kalıplarındandır.
11. Âdemoğullarında, Araplar yanında **الرَّحْمَةُ**: kalbin inceliği ve onun şefkatidir. Ve Allah’ın **رَحْمَةُ**’si: O’nun şefkati ve iyiliği ve rızkıdır.

12. **الرُّحْمُ** (ötre ile): **الرحمة**. “Falancanın **رُحْم**’u ne kadar yakındır” denir; eğer merhamet sahibi ve iyilik sahibi ise; yani “onu ne kadar merhametli ve ne kadar iyi kıldı”.
13. “**أَقربَ رُحْماً**”; yani şefkatçe daha yakın ve akrabalıkça daha dokunur (daha bitişik). Dilde **الرُّحْمُ** ve **الرُّحُمُ**: şefkat ve **الرَّحْمةُ**’dir;
14. **الرَّحِمُ**: dişinin **رَحِيمُ**’udur; ve o müennestir;
15. **الرَّحِمُ** ve **الرِّحْمُ**: çocuğun bittiği (yetiştiği) ev ve onun karındaki kabıdır; çoğulu **أَرْحامٌ**’dır; bunun dışında başka bir şekilde kırık çoğul yapılmaz.
16. **الرَّحَمُ**: bir hastalıktan dolayı **الرَّحِمِ**’in çıkmasıdır; çoğulu **رُحُمٌ**’dur; o, doğumdan sonra **رَحِمَها**’sından şikâyet eden, sonra ölen (dişiler)dir. Ve **رَحُمَتْ** **رَحامةٌ** ile ve **رَحِمَتْ** **رَحَماً** ile; ve o **رَحِمَةٌ**’dir. Ve denildi ki: o, **رَحِمِها**’sında onu tutan bir hastalıktır; böylece **اللِّقاح**’ı kabul etmez;
17. Ve **الرَّحِمُ**: akrabalığın sebepleridir; aslı, çocuğun bittiği yer olan **الرَّحِمُ**’dir; ve o **الرِّحْمُ**’dur. **الرَّحِمُ** akrabalıktır; **الرِّحْمُ** da, esre ile, onun gibidir;
18. **ذَوو الرَّحِمِ** akrabalardır; seninle onun arasında nesep toplayan her kimse üzerine vâki olur; ve ferâizde kadınlar cihetinden olan akrabalara ıtlak olunur,
19. denir ki: **ذُو رَحِمٍ** **مَحْرَم** ve **مُحَرَّم**; ve o, nikâhı helâl olmayan kimsedir; anne, kız, kız kardeş, hala ve teyze gibi,
20. **الرَّحِمُ**: bir babanın oğullarını toplayan akrabalıktır. Ve ikisi arasında **رَحِمٌ** vardır; yani yakın akrabalık. Ve O’nun عز وجل sözü: “... ve **الأَرْحام**”; **أَرْحام**’ı nasb eden, “**الأَرحامَ**’ı koparmanızdan sakının”ı murad etti; ve cer eden, “onunla ve **الأَرْحام** ile birbirinizden istersiniz”i murad etti,
21. Ve **رَحِمَ السِّقاءُ** **رَحَماً** ile; o hâlde o **رَحِمٌ**’dir: sahipleri, **عينَتِهِ**’nden sonra onu zayi ettiler; onu yağlamadılar, ta ki bozuldu; böylece suyu tutmaz oldu.

● - رحم: **الرَّحْمة**: incelik (yumuşaklık) ve şefkat; **المرْحَمَةُ** da onun gibidir. Ve “ona merhamet ettim” ve “ona merhamet diledim” dersin. Ve **تَراحَمَ القومُ**: onların bazısı bazısına merhamet etti. Ve **الرَّحْمَةُ**: bağışlama; ve Yüce Allah’ın Kur’ân’ın vasfında sözü: “hidayet ve iman eden bir kavim için rahmet”; yani onu hidayet edici ve rahmet sahibi olarak açıkladık; ve Yüce Allah’ın sözü: “ve sizden iman edenler için bir rahmet”; yani o bir rahmettir; çünkü onların imanının sebebi idi. “Ona merhamet etti”: **رَحِمَهُ** **رُحْماً** ve **رُحُماً** ve **رَحْمةً** ve **رَحَمَةً**; sonuncusunu Sîbeveyh nakletti; ve **مَرحَمَةً**. Ve Aziz ve Celîl Allah dedi: “ve sabrı tavsiye ettiler ve merhameti tavsiye ettiler”; yani onların bazısı bazısına zayıfa merhameti ve ona şefkati tavsiye etti. Ve “ona merhamet diledim” yani “Allah’ın rahmeti onun üzerine olsun” dedim. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Şüphesiz Allah’ın rahmeti muhsinlere yakındır”; o halde ancak nesebe göre müzekker kıldı; sanki **الرَّحْمَةِ**’yi anmakla **الهاء**’dan (zamirden) yetinmiş gibidir. Ve denildi ki: ancak bu, hakikî olmayan bir müennes oluşundandır; isim **الرُّحْمى**’dır. Ezherî dedi: “**إِن رَحْمَتَ**” sözündeki **التاء**’nın aslı **هاء**’dır, her ne kadar **تاء** olarak yazılmış olsa da. Ezherî: İkrime, “Rabbinden umduğun bir rahmet arayışı” sözünde dedi ki: yani bir rızık; ve “ona bir rahmet tattırdık sonra onu ondan çekip aldık”: yani bir rızık; ve “seni ancak bir rahmet olarak gönderdik”: yani bir şefkat ve bir iyilik; ve “insanlara bir sıkıntıdan sonra bir rahmet tattırdığımızda”: yani bir kıtlıktan sonra bir hayat ve bolluk; ve “insanlar” ile kâfirleri kastetti.

Ve **الرَّحَمُوتُ**: rahmetten (olan). Ve meselde: “**رَهَبُوتٌ** **خير** من **رَحَمُوتٍ**” yani korkutulman, merhamet olunmandan daha hayırlıdır; bu kalıp üzere ancak çiftlenmiş olarak kullanıldı.

Ve “ona merhamet diledi”: ona rahmetle dua etti. Ve **اسْتَرْحَمه**: ondan rahmeti istedi. Ve **مَرْحومٌ** ve **مُرَحَّمٌ** adam; mübalağa için şeddelendi. Ve Yüce Allah’ın sözü: “onu rahmetimize dâhil ettik”; İbn Cinnî dedi: bu mecazdır ve onda vasıflardan üçü vardır: genişlik, teşbih ve te’kîd. Genişlik ise, çünkü sanki yönler ve mekânlar isimlerine, **الرَّحْمةُ** olan bir isim eklemiş gibidir. Teşbih ise, çünkü rahmeti—ona girmenin sahih olmamasına rağmen—içine girilmesi caiz olana benzetti; bu yüzden onu onun yerine koydu. Te’kîd ise, çünkü araz hakkında, cevher hakkında haber verildiği gibi haber verdi; bu, arazda bir aşırılıktır ve o, görülen, dokunulan ve gözlemlenen bir alana dönüştürüldüğünde onu büyütmedir. Güzele teşvikte bazılarının sözüne bakmaz mısın: “Eğer iyiliği bir adam olarak görseydiniz, onu güzel ve hoş görürdünüz?” Şairin sözü gibi:

Ve ben **المَعْرُوفِ** gibisini görmedim; onun tadı ise
tatlıdır; yüzü ise güzeldir

Böylece ona bir tat ve bir cevher kıldı; bu ancak cevherlerde olur. Ancak onunla teşvik eder, ona dikkat çeker ve onun değerini büyütür: onu nefiste en şerefli hâlleri ve en yüce sıfatları üzere tasvir etmekle; bu da, vehmedilmiş bir araz değil, cisimleşmiş bir şahıs seçmekledir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Allah rahmetiyle dilediğini seçkin kılar”; manası: Aziz ve Celîl’in, seçilmiş, tercih edilmiş olduğunu haber verdiği kimselerden dilediğini nübüvvetiyle seçkin kılar. Ve “Allah **الرَّحْمَنُ** **الرحيم**”: birinci sıfatı **فَعْلانَ** üzere bina etti; çünkü manası çokluktur; bu, çünkü O’nun rahmeti her şeyi kuşatmıştır ve O, merhametlilerin en merhametlisidir. **الرَّحِيمُ** ise, ancak **الرَّحْمن**’dan sonra zikredildi; çünkü **الرَّحْمن** Aziz ve Celîl Allah’a mahsustur; **الرحيم** ise başkası için de olabilir. Fârisî dedi: ancak “Bismillâh **الرَّحْمن الرحيم**” denildi; böylece **الرَّحْمن**’ın rahmet manasını kuşatmasından sonra **الرحيم** getirildi; Yüce Allah’ın sözü “müminlere karşı rahîmdir”de onu müminlere tahsis etmek için; nitekim dedi: “Yaratan Rabbinin adıyla oku”, sonra dedi: “insanı alaktan yarattı”; böylece genelledikten sonra tahsis etti; insanda san’atın yönleri ve hikmetin yönleri bulunduğu için; bunun benzeri çoktur. Zeccâc dedi: **الرَّحْمنُ**, Aziz ve Celîl Allah’ın isimlerinden bir isimdir; önceki kitaplarda zikredilmiştir; onlar onu Allah’ın isimlerinden bilmezlerdi. Ebû’l-Hasen dedi: onu, önceki kitapların sahiplerini kasteder görüyorum. Dil ehli yanında manası: rahmet sahibi; ki rahmette ondan sonra bir nihayet yoktur; çünkü **فَعْلان** mübalağa binalarındandır. Ve **رَحِيمٌ** **فَعِيلٌ**’dir, **فاعلٍ** manasında; nitekim “**سَمِيعٌ**”i “**سامِع**” manasında ve “**قديرٌ**”i “**قادر**” manasında dedikleri gibi. Ve aynı şekilde **رَحُومٌ** adam ve **رَحُومٌ** kadın. Ezherî dedi: Aziz ve Celîl Allah’tan başkası için **رَحْمن** denilmesi caiz değildir. Ve **فَعَلان** mübalağa edilen şeyin vasfı binalarındandır; **الرَّحْمن** rahmeti her şeyi kuşatan kimsedir; bu yüzden Allah’tan başkası için **رَحْمن** denilmesi caiz değildir. Ezherî, Ebû’l-Abbâs’tan “**الرَّحْمن الرَّحيم**” sözünde nakletti: ikisini birleştirdi; çünkü **الرَّحْمن** İbrânî, **الرَّحيم** Arabîdir. Ve Cerîr’den inşad etti:

Şerefe erişemezsiniz, yahut abalarınızı satın almadıkça
ipekle; yahut **اليَنْبُوتَ**’u zayıf kılmadıkça
yahut hicretinizi **القَسَّيْنِ**’e bırakmadıkça,
ve onların katılarını meshedişinizi **رَحْمانَ** kurban kılmadıkça?

İbn Abbâs dedi: ikisi de ince (latîf) iki isimdir; ikisinden biri ötekinden daha incedir; **الرَّحْمن** ince, **الرَّحيمُ** ise rızıkla yaratıklarına şefkat edendir. Hasan dedi: **الرّحْمن** menedilmiş bir isimdir; Allah’tan başkası onunla adlandırılmaz; fakat “rahîm adam” denilebilir. Cevherî: **الرَّحْمن** ve **الرَّحيم** rahmetten türemiş iki isimdir; dilde onların benzeri **نَديمٌ** ve **نَدْمان**’dır; ikisi de aynı manadadır. İki isim, türeyişleri te’kîd yönünden farklılaştığında tekrar edilebilir; nitekim “falanca **جادٌّ مُجِدٌّ**” denildiği gibi. Ancak **الرحمن** Allah Teâlâ’ya mahsus bir isimdir; onunla başkası adlandırılamaz ve onunla vasfedilemez. Görmez misin, “Allah’a dua edin yahut **الرَّحْمَنَ**’a dua edin” dedi; böylece, başkasının ona ortak olmadığı isimle denk kıldı. İkisi de mübalağa binalarındandır; **رَحمن** **رَحِيمٌ**’den daha beliğdir. **الرَّحيم** ile Allah Teâlâ’dan başkası vasfedilir; “rahîm adam” denir; **رَحْمن** denmez. Ve yalancı Müseylime’ye **رَحْمان اليَمامة** denirdi. Ve **الرَّحيمُ** bazen **المَرْحوم** manasında olabilir; Amellâs b. Akîl dedi:

Ama savaş seni bir ısırışla ısırdığında,
şüphesiz sen, üzerine şefkat edilen bir **رَحِيم**’sin

Ve **الرَّحْمَةُ** Benî Âdem’de Araplar yanında: kalbin inceliği ve onun şefkatidir. Ve Allah’ın rahmeti: O’nun şefkati, ihsanı ve rızkıdır. Ve **الرُّحْمُ**, damme ile: rahmettir. “Falancanın **رُحْم**’u ne yakındır!”; o, **مَرْحَمةٍ** ve iyilik sahibi olduğunda; yani “onu ne kadar merhametli ve ne kadar iyi!” Ve tenzîlde: “ve **أَقَربَ رُحْماً**”; ve “**رُحُماً**” diye de okunmuştur. Ezherî: Hızır’ın öldürdüğü öldürülenden, ana-babaya daha çok iyilik eden (birini) söyler; ana-baba Müslüman idi, oğul kâfir idi; sonra onlara bir kız verildi; o da bir peygamber doğurdu. Ve Leys inşad etti:

Tek evladına karşı bir anneden daha şefkatli ve daha merhametli,
**رُحْماً**,

Ve yeleli birinden daha yiğit. Ve Ebû İshak onun sözü hakkında dedi: **وأَقربَ رُحْماً**; yani daha yakın şefkatçe ve akrabalıkça daha çok dokunan. Ve **الرُّحْمُ** ve **الرُّحُمُ** dilde: şefkat ve **الرَّحْمةُ**’dir; ve inşad etti:

Hayır; ve Furkân’ı indiren hakkı için,
Onun yanında senin için zulüm yoktur.
Ve bir cariyenin zulmüyle nasıl olur,
Onda yumuşaklık ve **الرُّحْمُ** varken?

Ve el-Acçâc dedi:
Ve eğrilene eğrilenin **رُحْمُ**’u eğrilmedi.

Ve Ru’be dedi:
Ey **الرُّحْمِ**’u İdrîs üzerine indiren!

Ve Ebû Amr b. el-Alâ okudu: **وأَقْرَبَ رُحُماً**; ve teşdîd ile; ve Züheyr’in Herim b. Sinân’ı övdüğü sözüyle delil getirdi:
Ve onun tabiatından takvâ vardır ve onu korur,
Kötü sürçmelerden, Allah ve **الرُّحُمُ**.
(* Züheyr divanında: **الرِّحِم** yani akrabalık bağı, **الرحُم** yerine).
Ve o, **عُسْرٍ** ve **عُسُرٍ** gibidir.

Ve **أُمُّ رُحْمٍ** ve **أُمّ الرُّحْمِ**: Mekke’dir. Ve Mekke hadîsinde: o **أُمُّ رُحْمٍ**’dur; yani rahmetin aslı. Ve **المَرْحُومةُ**: Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, şehrinin adlarındandır; bununla onun ehlinin müminlerine giderler. Ve Allah **الغَيْث**’i **رَحْمةً** diye adlandırdı; çünkü onun rahmetiyle gökten iner. Ve Yüce Allah’ın, Zülkarneyn’den hikâye olarak, sözü: **هذا رَحْمَةٌ من ربي**; murad etti: “Rabbimin içinde beni sağlamlaştırdığı bu temkîn hayırlıdır” dediği temkîni; murad etti: ve bu temkîn ki Allah bana verdi, ta ki seddi sağlamlaştırdım; Rabbimden bir rahmettir.

Ve **الرَّحِمُ**: dişinin rahmidir; ve o müennestir; İbn Berrî dedi: **الرَّحِم**’in te’nîsinin şahidi onların “**رَحِمٌ مَعْقومَةٌ**” demeleridir; ve İbn er-Rikâ‘ın sözü:
Bir harf ki, suya kanmış birinden ayrılıp dağılmış, dalmış,
Yüklenmiş; devesini onun **رِحْمُها**’sı musibete uğratmıştır.

İbn Sîdeh: **الرَّحِمُ** ve **الرِّحْمُ** çocuğun bittiği ev ve karnındaki kabıdır; Ubeyd dedi:
Kısır mıdır, **ذات رِحْمٍ** gibi,
Yoksa ganim midir, hüsrana uğrayan gibi?

Dedi: “**ذات رِحْمٍ**” sözüyle onun zıddını denkleştirmesi gerekirdi de “**أَغَيْرُ ذات رِحْمٍ كذات رِحْمٍ**” derdi; dedi: ve işte böyle murad etti, kaçınılmaz olarak; fakat beyti mesele üzere getirdi; bu da şundandır: o, kısır, doğurgan olmadığında, ve her ne kadar **ذاتِ رِحْمٍ** olsa da, sanki onun **رِحْم**’i yokmuş gibi oldu; sanki dedi ki: **أَغيرُِ ذات رِحْمٍ كذات رِحْمٍ**. Ve cem‘i **أَرْحامٌ**’dır; bunun dışında kırılmaz. Ve bir kadın **رَحُومٌ**’dur; doğumdan sonra **رَحِمَها**’sından şikâyet ederse; ve onu **المحكم**’de doğumla kayıtlamadı. İbnü’l-A‘râbî: **الرَّحَمُ** bir hastalıktan **الرَّحِمِ**’in çıkmasıdır; ve cem‘i **رُحُمٌ**’dur
(* onun sözü “ve cem‘i **رحم**” yani **الرحوم**’un cem‘i; bunu Kâmûs şârihi ve başkası açıkça söylemiştir); ve o, **رَحِمَتْ رَحَماً** ve **رُحِمتْ رَحْماً** olmuştur; ve keçi de böyledir; ve her **ذات رَحِمٍ** **تُرْحَمُ** olur; ve deve **رَحُومٌ** da böyledir. Ve el-Lihyânî dedi: o, doğumdan sonra **رَحِمَها**’sından şikâyet eden, sonra ölen (dişi)dir; ve o, **رَحُمَتْ رَحامةٌ** ve **رَحِمَتْ رَحَماً** olmuştur; ve o, **رَحِمَةٌ**’dir. Ve denildi: o, onun **رَحِمِها**’sında onu tutan bir hastalıktır; böylece dölü kabul etmez. Ve el-Lihyânî dedi: **الرُّحامُ** koyunun doğurması, sonra eşinin düşmemesidir. Ve bir koyun **راحِمٌ**: **الرَّحِمِ**’i şişmiş olandır; ve bir keçi **راحِمٌ**. Ve denir: **أَعْيَا من يدٍ في رَحِمٍ**; yani çocuğu. İbn Sîdeh dedi: bu, Sa‘leb’in tefsiridir.

Ve **الرَّحِمُ**: akrabalık sebepleridir; ve onun aslı, çocuğun bittiği **الرَّحِمُ**’dir; ve o **الرِّحْمُ**’dur. el-Cevherî: **الرَّحِمُ** akrabalıktır; ve **الرِّحْمُ**, kesre ile, onun gibidir; el-A‘şâ dedi:
Ya bir nimeti isteyen için, ona yöneldin,
Ve bir **رِحْمٍ**’in bağını; onun serinliğini soğuttun.

İbn Berrî dedi: ve onun benzeri, Lukayl b. Amr b. el-Huceym’indir:
Ve uzak, uzak bir nesep sahibini; onun bağını ulaştırdım,
Ve bir **رَحِمٍ**’i; onun ıslaklığını onun ıslaklığıyla ıslattım.

Dedi: ve bu beyitle **بُلَيْلاً** diye adlandırıldı. Ve İbn Sîdeh inşad etti:
Sakının, ey İkrime âli, ve hatırlayın
Bağlarımızı; ve **الرِّحْمُ** gaybda anılır.

Ve Sîbeveyh, bunun, ikinci harfi boğaz harflerinden olan her şeyde muttarid olduğuna gitti; **بَكْرِيَّةٌ**; ve ikisinin cem‘i **أَرْحامٌ**’dır. Ve hadîste: kim bir **ذا رَحِمٍ مَحْرَمٍ**’i mülk edinirse o hürdür. İbnü’l-Esîr dedi: **ذَوو الرَّحِمِ** akrabalardır; ve seninle onun arasında nesep toplayan her kimse üzerine vâki olur; ve ferâizde kadınlar cihetinden akrabalara ıtlak olunur. Denir: **ذُو رَحِمٍ مَحْرَم** ve **مُحَرَّم**; ve o, nikâhı helâl olmayan kimsedir; anne, kız, kız kardeş, hala, teyze gibi. Ve sahâbe ve tâbiînden âlimlerin çoğunun, Ebû Hanîfe’nin ve ashabının ve Ahmed’in gittiği: kim bir **ذا رَحِمٍ مَحْرَمٍ**’i mülk edinirse ona âzâd olur; erkek olsun yahut dişi. Dedi: ve Şâfiî ve başka imamlar ve sahâbe ve tâbiînin bir kısmı, ona çocuklar ve babalar ve anneler âzâd olur; ve onların dışındakilerden, akrabalığından olan **ذوي قرابته** ona âzâd olmaz, görüşüne gittiler. Ve Mâlik, ona çocuk ve ebeveyn ve kardeşler âzâd olur; ve onların dışındakiler âzâd olmaz, görüşüne gitti.

Ve hadîste: üç şey vardır ki onlarla kul dünyada eksilir ve onlarla âhirette bundan daha büyük olanı idrâk eder: **الرُّحْمُ** ve hayâ ve dilin tutukluğu; **الرُّحْمُ**, zamme ile: **الرَّحْمَةُ**’dir; denir: **رَحِمَ رُحْماً**. Ve eksilme ile murad eder: kalp katılığı ve yüz arsızlığı ve dilin yayılmasıyla kişinin eriştiği şey; ki bunlar, o hasletlerin zıddı olarak dünyada artıştandır. Ve dediler: Allah sana hayır versin ve **الرَّحِمُ** ve **الرَّحِمَ**; ref‘ ve nasb ile; ve Allah sana şer versin ve **القطيعَة**; yalnız nasb ile.

Ve hadîste: muhakkak **الرَّحِمَ** arşa asılı bir **شِجْنَةٌ**’dir; der ki: Allah’ım, beni birleştireni birleştir, beni koparanı kopar. el-Ezherî: **الرَّحِمُ** bir babanın oğullarını toplayan akrabalıktır. Ve aralarında **رَحِمٌ** vardır; yani yakın akrabalık. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **واتقوا الله الذي تَساءَلون به والأَرْحام**; kim **أَرْحام**’ı nasb ederse murad etti: onları koparmaktan **الأَرحامَ**’dan sakının; kim cerrederse murad etti: onunla ve **الأَرْحام** ile birbirinizden istersiniz; ve o, senin sözündür: **نَشَدْتُكَ بالله وبالرَّحِمِ**.

Ve **رَحِمَ السِّقاءُ رَحَماً**; o halde o **رَحِمٌ**’dir: ehli onu, yağlamadıkları için, gözden geçirilmesinden sonra zayi ettiler; ta ki bozuldu da suyu tutmaz oldu.

Ve **الرَّحُوم**: doğumdan sonra **رَحِمَها**’sından şikâyet eden dişi devedir; ve o, zamme ile **رَحامَةً** **رَحُمَتْ** olmuştur; ve kesre ile **رَحَماً** **رَحِمَتْ** olmuştur.

Ve **مَرْحُوم** ve **رُحَيْم**: iki isimdir.

مقاييس اللغة:
(**رحم**) **الراء** ve **الحاء** ve **الميم** tek bir asıldır; inceliğe, şefkate ve merhamete delâlet eder. Bundan: **رَحِمَه يَرْحَمُه** denir; ona incelik gösterdiği ve ona şefkat ettiği zaman. Ve **الرُّحُْم** ve **المَرْحَمَة** ve **الرَّحَْمة** bir mânâdadır. Ve **الرَّحِم**: akrabalık bağıdır; sonra bundan **رَحِمُ الأنثى** “rahim” diye adlandırıldı; çünkü ondan, evlâttan, kendisine merhamet edilen ve kendisine incelik gösterilen şey olur. Ve “**شاةٌ رَحُومٌ**” denir, doğumdan sonra rahminden şikâyet ettiği zaman; ve gerçekten **رَحُمَتْ رَحَامَة**; ve **رُحِمَت رَحْما**. Ve **الأصمعيّ** dedi: **أبو عمرو بن العلاء** **زُهير**’in beytini okuturdu:
ومَن ضرِيبته التّقوَى ويَعصِمُه *** مِن سيِّئ العَثَرات اللهُ والرُّحُمُ
Dedi: Bu harfi ancak bu beyitte işittim. Ve şöyle okurdu: ﴿**وَأَقْرَبَ رُحُماً**﴾ [الكهف 81]; ve sanki **أبو عمرو** **الرُّحُمَ**’un **الرَّحْمة** olduğu görüşüne gitmişti. Ve denir ki: Mekke “**أمَّ رُِحْم**” diye adlandırılırdı.

القاموس المحيط:
**الرَّحْمَةُ**; ve (harekesi değiştirilebilir): incelik; ve bağışlama; ve şefkat gösterme; **المَرْحَمَة** ve **الرُّحْم** gibi; (birincisi) damme ile ve (ikincisi) iki damme ile; ve fiil **عَلِمَ** gibi. Ve **رَحَّمَ عليه تَرْحِيماً**; ve **تَرَحَّمَ**; ve birincisi daha fasîhtir. Ve isim **الرُّحْمَى**; ona “**رَحِمَهُ اللّهُ**” dedi.
Ve **رَهَبوتٌ** senin için **رَحَمُوتٍ**’tan daha hayırlıdır; ancak ikili olarak kullanılmıştır; yani: korkutulman, sana merhamet edilmesinden daha hayırlıdır. Ve “**يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ**”, yani: nübüvvetiyle. Ve **الرِّحْمُ**, kesre ile ve **كتِفٍ** gibi: çocuğun bittiği yerin evi ve kabı; ve akrabalık; yahut onun aslı ve sebepleri; çoğulu: **أرْحَامٌ**. Ve **أُمٌّ رُحْمٍ**, damme ile; ve **أُمُّ الرُّحْمِ**: Mekke’dir.
Ve **المَرْحُومَةُ**: Medine’dir; Allah Teâlâ ikisini şereflendirsin. Ve **الرَّحومُ** ve **الرَّحْماءُ**: doğumdan sonra rahminden şikâyet eden, sonra ondan ölen (dişi)dir; ve gerçekten **رَحُمَتْ**; **كرُمَ** ve **فَرِحَ** ve **عُنِيَ** gibi; **رَحَامَةً** ve **رحْماً**; ve (harekesi) değiştirilebilir; yahut o, rahminde tutan bir hastalıktır; böylece dölü kabul etmez; yahut doğurması ve eşinin düşmemesidir. Ve “**شاةٌ راحِمٌ**”: rahmi şişmiş olandır.
Ve **محمدُ بنُ رَحْمَوَيْهِ**, **عَمْرَوَيْهِ** gibi; ve **رُحَيْمٌ**, **زُبَيْرٍ** gibi; **مالكٍ الخَزْرَجِيُّ**’nin oğlu; ve **حَسَنٍ الدِّهْقانُ**’ın oğlu; ve **مَرْحومٌ العَطَّارُ**: muhaddislerdir. Ve **رَحْمةُ**: onların isimlerindendir.

تاج العروس:
(**الرحمة**) fetha ile (ve harekesi değiştirilebilir); bunu **سيبويه** nakletti; (incelik). **الراغب** dedi: **الرحمة** merhamet edilene ihsanı gerektiren bir inceliktir; ve bazen sırf incelikte kullanılır, bazen de incelikten soyutlanmış ihsanda; “Allah falana merhamet etti” gibi. Ve onunla **الباري** vasfedildiğinde, ondan ancak incelik olmaksızın sırf ihsan kastedilir. Ve bunun üzerine rivayet olundu ki: Allah’tan rahmet, nimet verme ve fazilettir; ve âdemoğullarından ise incelik ve şefkattir. Ve bunun üzerine, Nebî (Allah Teâlâ’nın salâtı onun üzerine olsun) Rabbinden zikrederek: “Rahmi yarattığında dedi ki: Ben **الرحمن**’ım, sen de **الرحم**’sin; adını benim adımdan yarıp çıkardım; kim seni birleştirirse ben onu birleştiririm, kim seni keserse ben onu keserim.” Bu, daha önce geçene işarettir; o da şudur: **رحمة** iki mânâyı içerir: incelik ve ihsan. Böylece Allah Teâlâ insanların tabiatlarına inceliği yerleştirdi ve ihsanda tek kaldı; böylece, **الرحم** lafzı **الرحمة**’den olduğu gibi, onun mânâsı da, insanlarda bulunan mânânın, Allah için bulunan mânâya uygun olanıdır; böylece iki mânâları, iki lafızlarının uygunluğu gibi uygun oldu. Bitti. Ve **الحر** dedi: Rahmete bir bağış (vardır); merhamet edilene zahirinde ve batınında ulaşan şeydir; en aşağısı zararı kaldırmak ve eziyeti defetmektir; en yükseği perdeyi kaldırmakla ihtisastır. Ve **القاشانى** dedi: Rahmet iki kısımdır: ihsanî ve vücûbî. İhsanî olan, amelden önceki nimetleri feyzeden rahmettir; ve o, her şeyi kuşatan rahmettir. Vücûbî olan ise, Allah Teâlâ’nın “Onu takvâ sahipleri için yazacağım” sözünde ve “Şüphesiz Allah’ın rahmeti muhsinlere yakındır” sözünde, takvâ sahiplerine ve muhsinlere vaad edilendir. Dedi ki: O, ihsanînin içine dahildir; çünkü amele karşı onunla vaad, sırf bir minnettir. Ve imam **أبى اسحق أحمد بن محمد بن ابراهيم الثعلبي**’nin tefsirinde: Rahmet, Allah’ın ehline hayrı irade etmesidir; ve bu üzere o, zât sıfatıdır. Ve denildi ki: cezayı hak edenden cezayı terk etmek ve hak etmeyene hayrı ulaştırmaktır; ve bu üzere o, fiil sıfatıdır. (Ve) musannifin “rahmet (bağışlama) ve rahmet (şefkat)” sözü: **الراغب**’in ibaresinin siyakından göründüğü üzere, genellemeden sonra tahsis vardır. Ve Allah Teâlâ’nın “Bizi rahmetimize dahil ettik” sözü hakkında **ابن جنى** dedi: Bu mecazdır; ve onda vasıflardan üçü vardır: genişlik, benzetme ve pekiştirme. Genişlik ise: sanki yönlerin ve mekânların isimlerine bir isim daha eklemiş gibidir; o da rahmettir. Benzetme ise: rahmeti, içine girilmesi sahih olmasa da, içine girilmesi caiz olan şeye benzetti; bu yüzden onu onun yerine koydu. Pekiştirme ise: araz hakkında, cevher hakkında haber verildiği gibi haber verdi; bu, arazda mübalağa ve onu yüceltmedir; çünkü onu, görülen, dokunulan ve müşahede edilen bir hayyize çevirdi. (**كالمرحمة**) ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: “Sabırla tavsiyeleştiler ve merhametle tavsiyeleştiler”; yani zayıfa merhameti ve ona şefkati birbirlerine tavsiye ettiler. (Ve **الرحم** damme ile ve) **الرحم** (iki damme ile). Ve **أبو إسحق** Allah Teâlâ’nın “**وأقرب رحما**” sözü hakkında dedi: yani şefkatçe daha yakın ve akrabalığa daha dokunan. Ve şu beyti okuttu: “فلا ومنزل الفرقا * ن مالك عندها ظلم وكيف بظلم جارية * ومنها اللين والرحم”. Ve **رؤبة** dedi:
يا منزل الرحم على ادريس
Ve **أبو عمرو بن العلاء** “**وأقرب رحما**”yı teşdîd ile okudu; ve **زهير**’in **هرم بن سنان**’ı övdüğü sözünü delil getirdi:
ومن ضريبته التقوى ويعصمه * من سيئ العثرات الله والرحم
Ve o, **عسر** ve **عسر** gibidir. (Ve fiil) bunların hepsinden **رحم**’dır; (**كعلم**). Ve **رحم عليه ترحيما**; ve **ترحم** (terahhumen). (Ve birincisi) odur ki (fasîh olan)dır. (Ve isim **الرحمى**) damme ile. (“Ona ‘**رحمه الله**’ dedi.”) **الجوهرى**’nin nassı: “Ona merhamet ettim ve ona merhamet diledim”dir; ve “**رحمه الله ترحيما**”yı zikretmedi. Ve onun mutlak bırakmasının zahiri, “**ترحم عليه**”nin fasîh olduğuna delâlet eder; çünkü kitabında, yanında sahih olan dışında bir şeyi zikretmemeyi şart koşmuştur. Ve şeyhimiz, **الصاغاني**’nin **العباب**’ından nakletti: “**ترحمت عليه**” lahn’dır; doğrusu “**رحمته ترحيما**”dır. Ve **الصيدلانى** de böyle dedi: “**ترحمت** denmez, **رحمت** denir.” Dedi: Ve **الترحم**’da tekellüf mânâsı vardır; bu yüzden Allah Teâlâ hakkında kullanılmaz. Ve muhakkiklerden bir cemaat onu reddetti: sahih hadislerde vârid olmasıyla ve **التفعل** sigasının tekellüfe mahsus olmamasıyla; bilakis onun dışı için de olur; **التوحد** ve **التكبر** gibi. Ve **الشهاب** onu **شرح الشفاء**’nın yerlerinde genişçe nakletti. Ve şeyhlerimizin şeyhi imam **أبى السرور سيدى العربي الفاسى**’nin bu hususta bir risalesi vardır; onun hulâsasını şeyhimiz **سيدى المهدى الفاسى**, **دلائل الخيرات** şerhlerinde nakletti. Şeyhimizin siyakı bitti. *Ben derim ki:* Onun **العباب**’dan naklinde bir nazar vardır; çünkü musannifi **بكم** terkibine ulaştı ve ondan sonrası eksik kaldı; çünkü ölüm onu yakaladı; daha önce geçtiği üzere. Belki bu ibareyi, kitabının başka bir terkibinde bir münasebetle, yahut lugavî musannefâtından başka bir kitapta sevk etmiştir; bunu düşün. Ve “bilakis onun dışı için de olur; **التوحد** ve **التكبر** gibi” sözü. *Ben derim ki:* yani mübalağa ve teksîr içindir. Böylece, namaz hadîsindeki bu lafzı bu kabilden kılmak daha evlâdır; bazı ashabımız bunu tahkik ettiği üzere. Ve **الفاسى**’nin **شرح الدلائل**’inde olanın hâsılı şudur: “**ترحم** lugatçe fasîh değildir; ve denildi ki lahn’dır; ve denildi ki, onda tekellüf bulunduğundan Allah Teâlâ hakkında kullanılması sahih olmaz; ve denildi ki, bu, müşâkele yahut mücâzât yahut benzerini irade üzere câridir; çünkü buradaki **الترحم**, rahmeti istemektir; Allah’tan ise onu vermektir. Ve zikredilen hadiste, Nebî’ye (Allah’ın salâtı onun üzerine olsun) rahmet ve mağfiret ile dua vardır; ve bu, ihtilaflı bir meseledir; hak olan, bunun tek başına men’i ve salât ve benzeri şeylere tâbi olarak cevazıdır.” (Ve) **الرحموت** **فعلوت** vezninde, **الرحمة**’dendir; denir ki: “**رهبوت خير لك من رحموت**”; (bu siganın) (ancak ikili olarak kullanıldığı)dır; ve o, onların darb-ı mesellerindendir; (yani: korkutulman, sana merhamet edilmesinden daha hayırlıdır). Bunu **الجوهرى** nakletti. (Ve) Allah Teâlâ’nın sözü: “Allah ( **يختص برحمته** ) dilediğini”; (yani) (nübüvvetiyle ihtisas kılar); Allah Azze ve Celle’nin, seçilmiş, tercih edilmiş olarak haber verdiği kimselerden. (Ve **الرحم** kesre ile ve **كتف** gibi: çocuğun bittiği yerin evi ve kabı) karında; **المحكم**’de olduğu gibi. Ve **عبيد**’in şu beytini okuttu:
أعاقر كذات رحم * أم غانم كمن يخيب
Ve **الجوهرى** ikinci lugatla yetindi; şöyle dedi: **الرحم** dişinin rahmidir; ve o müennestir. **ابن برى** dedi: **الرحم**’in te’nîsine şahit, onların “**الرحم معقومة**” sözüdür; ve **ابن الرقاع**’ın sözü:
حرف تشذر عن ريان منغمس * مستحقب رزأته رحمها الجملا

* Dedim: Ve onda ayrıca, **رحم**’dan **الراء**’nın kesri üzerine de bir şahit vardır. (Ve) mecazdan olarak **الرحم** (akrabalık)tır; **بنى أب** ve onların oğulları **رحم** diye toplanır; yani yakın bir akrabalık; **التهذيب**’de böyle. **الجوهرى** dedi: **الرحم** kesr ile de bunun gibidir. Ve **الاعشى**’dan şu beyit okundu:

أما لطالب نعمة يممتها * ووصال رحم قد بردت بلالها

**ابن برى** dedi: Bunun benzeri **قيل بن عمرو بن الهجيم**’indir:

وذى نسب ناء بعيد وصلته * وذى رحم بللتها ببلالها

Dedi: Ve bu beyitle **بليلا** diye adlandırıldı. Ve **ابن سيده** şu beyiti okudu:

خذوا حذركم يا آل عكرم واذكروا * أو اصرنا والحرم بالغيب تذكر

Ve **سيبويه**, bunun, ikincisi boğaz harflerinden olan her şeyde muttarid olduğuna gitti. (Veya) **الرحم** (aslı ve sebepleri)dir; **المحكم**’in nassı: **الرحم** sebeplerdir.

Akrabalığın sebepleri ve aslı, çocuğun bittiği yer olan **الرحم**’dır; ve o **الرحم**’dır. Şu halde onun “ve aslı” sözü, musannifin zannettiği gibi **الرحم**’ın tefsirinden değildir; bunu dikkatle düşün, onu bulursun. Buna ayrıca **الاساس**’ın nassı da delalet eder: “O, akrabalık ilişkisidir ve onun sebebidir.” Bitti. Ve dediler: Allah sana hayır versin; ve **الرحم** ve **الرحم** ref‘ ve nasb ile; ve Allah sana şer versin; ve **القطيعة** yalnız nasb iledir, başkasıyla değil.

Ve hadiste: “Şüphesiz **الرحم**, arşa asılı bir **شجنة**’dir; der ki: Allah’ım, beni vasledenle vaslet ve beni koparanı kopar.” Ve kudsî hadiste: Allah Teâlâ dedi: “**الرحم**’ı yarattığım vakit: Ben **الرحمن**’ım, sen **الرحم**’sın; adını benim adımdan türettim; kim seni vaslederse ben onu vaslederim, kim seni koparırsa ben onu koparırım.” Ve “**بتته**” diye de rivayet olunur; ve daha önce geçti.

Ve hadiste: “Kim, haram olan bir **ذا رحم**’ı mülk edinirse, o hürdür.” **ابن الاثير** dedi: **ذو الرحم** akrabalardır; seninle onun arasında nesep toplayan her kimseye şamil olur. Ve ferâizde, kadınlar cihetinden olan akrabalara da ıtlak olunur. Denir: **ذو رحم محرم** ve **محرم**; o, nikâhı helâl olmayan kimsedir; anne, kız, kız kardeş, hala, teyze gibi. Ve sahabeden ve tâbiînden âlimlerin çoğunun, **أبو حنيفة** ve ashabının ve **أحمد**’in gittiği: Kim bir **ذا رحم محرم**’ı mülk edinirse, erkek olsun kadın olsun, onun üzerine âzâd olur. Dedi: **الشافعي** ve diğer imamlar ile sahabe ve tâbiînden bir topluluğun gittiği ise: Onun üzerine çocuklar, babalar ve anneler âzâd olur; onların dışındakiler âzâd olmaz.

(Çoğulu: **أرحام**) bundan başkasına kırılmaz. Ve ondan, Allah Teâlâ’nın sözü: “Ve kendisiyle birbirinizden istekte bulunduğunuz Allah’tan sakının ve **الارحام**’dan.” **الازهرى** dedi: Kim nasb ederse, muradı: “**الارحام**’ı koparmaktan sakının”dır. Kim cer ederse, muradı: “Onunla ve **الارحام** ile istekte bulunursunuz”dur; senin “Seni Allah ile ve **بالرحم** ile yemin verdiriyorum” demen gibi.

(Ve) **أم رحم** damme ile ve **أم الرحم** (lam ile marife) (Mekke)dir; hadiste böyle gelmiştir; yani o, rahmetin aslıdır. (Ve) **المرحومة** Medine’dir—Allah Teâlâ onu şereflendirsin—ve sakinlerine salât; bununla, onun ehlinin müminlerine giderler.

(Ve) **الرحوم** ve **الرحماء**, bizden ve develerden ve koyunlardan, (doğumdan sonra rahminden şikâyet eden)dir. **المحكم**’de onu doğumla kayıtlamadı; **اللحيانى** kayıtladı; ve nassı: “**ناقة رحوم**: doğumdan sonra rahminden şikâyet eden odur.” (Bundan ölür.) **الصحاح**’ta: doğumdan sonra.

(Ve) “**رحمت**” ( **كرم** ve **فرح** ve **عنى** gibi) ( **رحامة** ve **رحما** ) ikisi de fetha ile; (ve birincisi harekelenir). Birincisi **رحم**’ın, **كرم** gibi masdarıdır; ikincisi **رحم**’ın, **عنى** gibi masdarıdır; üçüncüsü **رحم**’ın, **فرح** gibi masdarıdır. Onda, tertipsiz bir “laf ve neşr” vardır. Ve her rahim sahibi merhamet eder.

(Veya o) yani **الرحم**, (rahminde tutan bir hastalıktır; bu yüzden dölü kabul etmez; yahut doğurur da eşini düşürmez). Bu, **اللحيانى**’nin sözüdür; fakat o, bununla **الرحام**’ı **غراب** vezninde tefsir etti; ve nassı: “**الرحام** koyunlarda, doğurmasıdır...” ibarenin sonuna kadar. Şu halde musannifin siyakında, gizli olmayan bir muhalefet vardır. Sonra **اللحيانى** dedi: (Ve **شاة راحم** ve **ارمة الرحم**) ve **عنز راحم**.

(Ve) **محمد بن رحمويه** ( **عمرويه** gibi) **البخاري**’dir. (Ve) **رحيم** ( **زبير** gibi), **ابن مالك الخررجى**’dir; ondan **عبد الغنى بن سعيد** işitti. (Ve) **رحيم** ( **بن حسن الدهقان** ) **الكوفى**’dir; **عبيد بن سعيد الامولى**’den. (Ve) **مرحوم** **بن عبد العزيز البصري** ( **العطار** )’dır; **أبى عمران الجونى** ve **ثابت**’ten; ondan **ابن المدينى** ve **بندار** ve **أحمد بن ابراهيم الدورقى** (sika, âbid) rivayet etti; yüz seksen sekiz yılında vefat etti. (Muhaddislerdir.) Ve **رحمة** onların isimlerindendir.

* Ve ona istidrâk olunanlardandır: **تراحم القوم**: kavim birbirine merhamet etti; **الجوهرى** onu nakletti. Ve **الرحمة** rızıktır; onunla Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edildi: “Andolsun, insana bizden bir **رحمة** tattırsak, sonra onu ondan çekip alsak...” Ve yağmura **رحمة** adı verildi; çünkü o, O’nun rahmetiyle gökten iner. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “Ve insanlara bir **رحمة** tattırdığımızda” yani kıtlıktan sonra dirilik ve bolluk. **استرحمه**: ondan rahmet istedi. Ve **رجل مرحوم** ve **مرحم** (mübalağa için şeddeli); **الجوهرى** onu nakletti.

Ve O’nun isimlerindendir: **الرحمن** ve **الرحيم**. Birinci sıfat **فعلان** üzerine bina edildi; çünkü manası çokluktur; bu, O’nun rahmetinin her şeyi kuşatmış olmasındandır; ve O, merhametlilerin en merhametlisidir. **الزجاج** dedi: **الرحمن**, Allah عزوجل’ün isimlerinden bir isimdir; önceki kitaplarda zikredilmiştir; ve onlar onu Allah Teâlâ’nın isimlerinden olarak bilmiyorlardı. **أبو الحسن** dedi: Zannederim ki o, önceki kitapların ashabını kastediyor. Ve onun manası, ehl-i lugat yanında: rahmette, rahmetten sonra bir gaye olmayan rahmetin sahibi. Ve **رحيم**, **فعيل** vezninde, **فاعل** manasınadır; “**سميع**”i “**سامع**” manasında dedikleri gibi. Ve Allah عزوجل’den başkası için **رحمان** denmesi caiz değildir.

**الازهرى**, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında **أبى العباس**’tan hikâye etti: “**الرحمن الرحيم**” ikisini bir araya getirdi; çünkü **الرحمن** İbranicedir, **الرحيم** Arapçadır. Ve **جرير**’den şu beyiti okudu:

لن تدركوا المجد أو تشر واعباء كمو * بالخز أو تجعلوا الينبوت ضمرانا
أو تستركون إلى القسين هجرتكم * ومسحكم صلبهم رحمان قربانا

**الجوهرى** dedi: İkisi de rahmetten türemiş iki isimdir; dilde onların benzeri: **نديم** ve **ندمان**; ve ikisi manaca birdir. İki ismin, te’kîd cihetinden, iştikakları farklı olursa tekrarı caizdir; “**جاد مجد**” denildiği gibi. Ancak **الرحمن**, Allah’a tahsis edilmiş bir isimdir; onunla başkasının adlandırılması caiz değildir. Görmez misin ki O dedi: “De ki: Allah diye çağırın yahut **الرحمن** diye çağırın”; böylece, başkasının O’na ortak olmadığı isimle onu denkleştirdi. Ve **مسيلمة الكذاب**’a **رحمان اليمامة** denirdi. Ve **الرحيم**, **المرحوم** manasında olabildiği gibi, **الراحم** manasında da olur. **عملس بن عقيل** dedi:

فأما إذا عضت بك الحرب عضة * فانك معطوف عليك رحيم

Bitti. **ابن عباس** dedi: İkisi de iki ince isimdir; birisi ötekinden daha incedir: **الرحمن** ince olandır; **الرحيم** ise rızıkla mahlûkatına atıfla muamele edendir.

**الثعلبي** tefsirinde: Bir kavim ikisi arasında fark koydu; dediler ki: **الرحمن**, kâfirleri, müminleri ve fâcirleri dahil bütün mahlûkatına atıfla muamele edendir; onları yaratması ve rızıklandırmasıyla. **الرحيم** ise müminlere mahsustur: dünyada hidayet ve tevfik ile, âhirette rü’yet ile. Şu halde **الرحمن** lafızca hususî, mana bakımından âmmdır; **الرحيم** lafızca âm, mana bakımından hususîdir. **الرحمن** hususîdir; çünkü onunla Allah’tan başkası adlandırılmaz; âmmdır; çünkü yaratma, rızık, fayda ve zararı defetme yoluyla bütün mevcudatı kapsar. **الرحيم** âmmdır; çünkü mahlûkatın onunla adlandırılmasında ortaklık vardır; hususîdir; çünkü mana yoluyla, lütuf ve tevfike döner. Bu, **جعفر الصادق**’ın sözünün manasıdır: **الرحمن** umumî bir sıfat için hususî bir isimdir; **الرحيم** hususî bir sıfat için umumî bir isimdir.

* Dedim: Onda, biz onları, “evveliyyetle muselsel rahmet hadisi”nin şerhinde istîfâ ettik, bahisler vardır. Ve **الرحم** (harekeli): **ابن الاعرابي**’den, bir illet sebebiyle rahmin çıkmasıdır. Ve **الرحام** damme ile: koyunun doğurması, sonra eşinin düşmemesidir; **اللحيانى**’den. Ve **ناقة رحمة**: **فرحة** gibi.

yani **رحوم**; ve **الرحوم**’un çoğulu **رحم** (iki ötre ile). Ve **رجل رحوم** ve **امرأة رحوم**: yani **رحيم**. Ve **حاجب بن أحمد بن يرحم الطوسى**; **كينصر** gibi; meşhur bir muhaddis. Ve **الرحيم**’in çoğulu **الرحماء**. Ve **المرحمه**’nin çoğulu **المراحم**. Ve **الرحامة**, **الرحم**’ın masdarıdır; akrabalık bağını sürdürme manasında. Ve **رحم السقاء**; **كفرح** (vezninde): **رحما**; o da **رحم**’dır; ehli onu, onu ziftledikten sonra zayi etti; onu yağlamadılar da bozuldu; artık suyu tutmaz oldu. Ve **كزبير**; **رحيم بن أبى معشر الكوفى**; ondan **عبيد بن غنام** ve **عبد الرحمن بن عباد المعولى البصري** rivayet etti; **رحيم** diye bilinir; **عبد القاهر بن شعيب بن الحبحاب**’dan hadis rivayet etti. Ve **بفتح الراء**: **الملك الرحيم**; Benî Büveyh’te, Musul sahibi. Ve **رحمة بن مصعب الواسطي**; zayıf bir muhaddis. Ve **محلة عبد الرحمن**; ve **الرحمانية** diye bilinir; Mısır Nil’i üzerinde bir köydür; ona girdim.
