# رحم — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AD%D9%85/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: رحم

رحم
رَحِمَ - يَرْحَمُ - رُحْم - رُحْماً - رَاحِم - رَاحِمِيْن - أرْحَم - رَحِيْم - رُحَمَاء - رَحْمَان - رَحْمَة - مَرْحَمَة - رَحِم - أَرْحَام
رَحِمَ - يَرْحَمُ + كائن + كائناً: يرق ويعطف عليه فيعينه بما ينفعه وبما يذهب الضر عنه: يتعرف على وضع كائن آخر فيظهر له فيه الضرر والأذى وعدم الرضى، فيعمل عملاً تجاهه ليرفع عنه هذا الضرر والأذى، رغم أنه ليس لرفع الضرر والأذى أية فائدة مقابل عمله، وإنما يفعله بدافع متعة المساعدة والتفضل
رُحْم: على وزن " فـُعـْل" : اسم فعل بمعنى مفعول من " رَحِمَ - يَرْحَمُ ": أفعال الخير بدافع الرقة والعطف
رُحْماً: حال من " رُحْم": بشكل " راحم "
رَاحِم: اسم فاعل صفة مشبهة من " رَحِمَ - يَرْحَمُ " : الذي " يَرْحَمُ "
راحِمِيْن: جمع " رَاحِم "
أَرْحَم: صيغة تفضيل من " راحِم ": أكثر رحمة
رَحِيْم: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " رَحِمَ - يَرْحَمُ "
رُحَمَاء: جمع " رَحِيْم "
رَحْمَان - الرحمان: على وزن " فـَعلان" اسم فاعل مبالغة عظمى من " رَحِمَ - يَرْحَمُ ": الأكثر رحمة من جميع ما سواه من الراحمين: وهو الله أرحم الراحمين
رَحْمَة: على وزن" فـَعـْلـَة: اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " رَحِمَ - يَرْحَمُ ": فعل الرحمة لحالة خاصة مرادة دون غيرها: العمل الذي يقوم به الراحم لرفع ضر أو أذى مراد دون غيره
ذو الرحمة: من يملك أن يقوم بفعل الرحمة لكل حالة خاصة تحتاج إلى رحمة خاصة
مَرْحَمَة: على وزن " مـَفـْعـَلة" اسم فعل مصدر ميمي من " رَحِمَ - يَرْحَمُ ": الرحمة الخاصة المتبادلة
رَحِم - الرَّحِم: على وزن" فـَعـِل" اسم فاعل مبالغة من " رَحِمَ - يَرْحَمُ ": كثير الرحمة: وهو كذلك اسم آلة: الآلة التي تسبب الرحمة: وهواصطلاحاً عضو الأنثى الذي يحمل الجنين
أرْحَام: جمع " رَحِم "
أولو الأرحام: من يكون أصلهم من رحم واحدة
يقطع الرحم: يقطع صلة الرحم: يقطع الوصل إلى الرحم الأصلية المشتركة: يكون عمله مع من يشترك معه بذات الأصل الرحمي، كما لو كان لا يشترك معه بأصل من رحم واحدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الرأفة والرحمة والحنان والبشر والأنس"، وهي:
رَحِمَ - يَرْحَمُ، رَأَفَ - يَرْأَفُ (رَئِفَ - يَرْأَفُ)، حَنَّ - يَحِنُّ، رَفَثَ - يَرْفُثُ، بَشِرَ- يَبْشَرُ، أَنِسَ - يَأْنَسُ (أَنِسَ - يَأْنِسُ)

رَحِمَ - يرحم
 	﴿ربكم أعلم بكم إن يشأ يرحمكم أو إن يشأ يعذبكم وما أرسلناك عليهم وكيلا(54)﴾ الإسراء ﴿يعذب من يشاء ويرحم من يشاء وإليه تقلبون(21)﴾ العنكبوت
 	﴿لا يكلف الله نفسا إلا وسعها لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت ربنا لا تؤاخذنا إن نسينا أو أخطأنا ربنا ولا تحمل علينا إصرا كما حملته على الذين من قبلنا ربنا ولا تحملنا ما لا طاقة لنا به واعف عنا واغفر لنا وارحمنا أنت مولانا فانصرنا على القوم الكافرين (286)﴾ البقرة ﴿واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين(155)﴾ الأعراف
 	﴿قالا ربنا ظلمنا أنفسنا وإن لم تغفر لنا وترحمنا لنكونن من الخاسرين(23)﴾ الأعراف ﴿ولما سقط في أيديهم ورأوا أنهم قد ضلوا قالوا لئن لم يرحمنا ربنا ويغفر لنا لنكونن من الخاسرين (149)﴾ الأعراف ﴿قال رب إني أعوذ بك أن أسألك ما ليس لي به علم وإلا تغفر لي وترحمني أكن من الخاسرين (47)﴾ هود
 	﴿قال سآوي إلى جبل يعصمني من الماء قال لا عاصم اليوم من أمر الله إلا من رحم وحال بينهما الموج فكان من المغرقين(43)﴾ هود ﴿إلا من رحم ربك ولذلك خلقهم وتمت كلمة ربك لأملأن جهنم من الجنة والناس أجمعين (119)﴾ هود
 	﴿إنه كان فريق من عبادي يقولون ربنا آمنا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الراحمين (109)﴾ المؤمنون ﴿وقل رب اغفر وارحم وأنت خير الراحمين (118)﴾ المؤمنون
 	﴿وقهم السيئات ومن تقي السيئات يومئذ فقد رحمته وذلك هو الفوز العظيم(9)﴾ غافر ﴿إلا من رحم الله إنه هو العزيز الرحيم(42)﴾ الدخان ﴿قل أرأيتم إن أهلكني الله ومن معي أو رحمنا فمن يجير الكافرين من عذاب أليم(28)﴾ الملك
 	﴿والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر ويقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة ويطيعون الله ورسوله أولئك سيرحمهم الله إن الله عزيز حكيم (71)﴾ التوبة
 	﴿من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه وذلك الفوز المبين(16)﴾ الأنعام ﴿ولو رحمناهم وكشفنا ما بهم من ضر للجوا في طغيانهم يعمهون (75)﴾ المؤمنون

 ﴿إنما المؤمنون إخوة فأصلحوا بين أخويكم واتقوا الله لعلكم ترحمون(10)﴾ الحجرات ﴿وإذا قيل لهم اتقوا ما بين أيديكم وما خلفكم لعلكم ترحمون(45)﴾  يس
 	﴿وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا لعلكم ترحمون (204)﴾ الأعراف وهذا كتاب أنزلناه مبارك فاتبعوه واتقوا لعلكم ترحمون(155) } الأنعام
 	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الرسول لعلكم ترحمون(56)﴾ النور ﴿وأطيعوا الله والرسول لعلكم ترحمون(132)﴾ آل عمران
 	﴿قال ياقوم لم تستعجلون بالسيئة قبل الحسنة لولا تستغفرون الله لعلكم ترحمون(46)﴾ النمل
 	﴿أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم ولتتقوا ولعلكم ترحمون(63)﴾ الأعراف
 	﴿عسى ربكم أن يرحمكم وإن عدتم عدنا وجعلنا جهنم للكافرين حصيرا(8)﴾ الإسراء
رُحْمًا
 ﴿وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا(80) فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا(81)﴾ الكهف
راحم - راحمين - أرحم
 ﴿قال رب اغفر لي ولأخي وأدخلنا في رحمتك وأنت أرحم الراحمين(151)﴾ الأعراف ﴿قال هل آمنكم عليه إلا كما أمنتكم على أخيه من قبل فالله خير حافظا وهو أرحم الراحمين (64)﴾ يوسف ﴿قال لا تثريب عليكم اليوم يغفر الله لكم وهو أرحم الراحمين(92)﴾ يوسف
 	﴿وأيوب إذ نادى ربه أني مسني الضر وأنت أرحم الراحمين(83)﴾  الأنبياء
 	﴿إنه كان فريق من عبادي يقولون ربنا آمنا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الراحمين(109)﴾ المؤمنون ﴿وقل رب اغفر وارحم وأنت خير الراحمين(118)﴾ المؤمنون
رحماء
 ﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما(29)﴾ الفتح
الرحمان
 ﴿الرحمان على العرش استوى (5)﴾ طه ﴿الذي خلق السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام ثم استوى على العرش الرحمان فاسأل به خبيرا(59)﴾  الفرقان
 	﴿وما يأتيهم من ذكر من الرحمان محدث إلا كانوا عنه معرضين (5)﴾ الشعراء ﴿ومن يعش عن ذكر الرحمان نقيض له شيطانا فهو له قرين (36)﴾ الزخرف ﴿وإذا رآك الذين كفروا إن يتخذونك إلا هزوا أهذا الذي يذكر آلهتكم وهم بذكر الرحمان هم كافرون (36)﴾  الأنبياء
 	﴿من خشي الرحمان بالغيب وجاء بقلب منيب(33)﴾ ق ﴿إنما تنذر من اتبع الذكر وخشي الرحمان بالغيب فبشره بمغفرة وأجر كريم(11)﴾  يس
 	﴿أاطلع الغيب أم اتخذ عند الرحمان عهدا (78)﴾  مريم ﴿لا يملكون الشفاعة إلا من اتخذ عند الرحمان عهدا (87)﴾  مريم
 	﴿لا يملكون الشفاعة إلا من اتخذ عند الرحمان عهدا (87)﴾  مريم ﴿يومئذ لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمان ورضي له قولا﴾  طه
 	﴿يومئذ لا تنفع الشفاعة إلا من أذن له الرحمان ورضي له قولا﴾  طه ﴿يوم يقوم الروح والملائكة صفا لا يتكلمون إلا من أذن له الرحمان وقال صوابا(38)﴾ النبأ
 	﴿رب السماوات والأرض وما بينهما الرحمان لا يملكون منه خطابا(37)﴾ النبأ
 	﴿وقالوا اتخذ الرحمان ولدا سبحانه بل عباد مكرمون(26)﴾ الأنبياء ﴿وقالوا اتخذ الرحمان ولدا (88)﴾  مريم
 	﴿أن دعوا للرحمان ولدا (91)﴾  مريم ﴿وما ينبغي للرحمان أن يتخذ ولدا (92)﴾  مريم ﴿قل إن كان للرحمان ولد فأنا أول العابدين(81)﴾ الزخرف
 	﴿إن كل من في السماوات والأرض إلا آتي الرحمان عبدا (93)﴾  مريم ﴿وقالوا اتخذ الرحمان ولدا سبحانه بل عباد مكرمون (26)﴾ الأنبياء
 	﴿وعباد الرحمان الذين يمشون على الأرض هونا وإذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما(63)﴾  الفرقان ﴿وجعلوا الملائكة الذين هم عباد الرحمان إناثا أشهدوا خلقهم ستكتب شهادتهم ويسألون (19)﴾ الزخرف
 	﴿ولولا أن يكون الناس أمة واحدة لجعلنا لمن يكفر بالرحمان لبيوتهم سقفا من فضة ومعارج عليها يظهرون (33)﴾ الزخرف ﴿كذلك أرسلناك في أمة قد خلت من قبلها أمم لتتلو عليهم الذي أوحينا إليك وهم يكفرون بالرحمان قل هو ربي لا إله إلا هو عليه توكلت وإليه متاب(30)﴾ الرعد
 	﴿جنات عدن التي وعد الرحمان عباده بالغيب إنه كان وعده مأتيا(61)﴾  مريم ﴿قالوا ياويلنا من بعثنا من مرقدنا هذا ما وعد الرحمان وصدق المرسلون(52)﴾  يس
 	﴿واسأل من أرسلنا من قبلك من رسلنا أجعلنا من دون الرحمان آلهة يعبدون (45)﴾ الزخرف ﴿أمن هذا الذي هو جند لكم ينصركم من دون الرحمان إن الكافرون إلا في غرور(20)﴾ الملك
 	﴿ولقد قال لهم هارون من قبل ياقوم إنما فتنتم به وإن ربكم الرحمان فاتبعوني وأطيعوا أمري(90)﴾  طه ﴿قال رب احكم ýبالحق وربنا الرحمان المستعان على ما تصفون (112)﴾  الأنبياء
 	﴿قالت إني أعوذ بالرحمان منك إن كنت تقيا(18)﴾  مريم ﴿فكلي واشربي وقري عينا فإما ترين من البشر أحدا فقولي إني نذرت للرحمان صوما فلن أكلم اليوم إنسيا(26)﴾  مريم ﴿ياأبت لا تعبد الشيطان إن الشيطان كان للرحمان عصيا(44)﴾  مريم ﴿ياأبت إني أخاف أن يمسك عذاب من الرحمان فتكون للشيطان وليا(45)﴾  مريم ﴿ثم لننزعن من كل شيعة أيهم أشد على الرحمان عتيا(69)﴾  مريم ﴿قل من كان في الضلالة فليمدد له الرحمان مدا حتى إذا رأوا ما يوعدون إما العذاب وإما الساعة فسيعلمون من هو شر مكانا وأضعف جندا(75)﴾  مريم ﴿يوم نحشر المتقين إلى الرحمان وفدا (85)﴾  مريم ﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات سيجعل لهم الرحمان ودا (96)﴾  مريم ﴿يومئذ يتبعون الداعي لا عوج له وخشعت الأصوات للرحمان فلا تسمع إلا همسا(108)﴾  طه ﴿الملك يومئذ الحق للرحمان وكان يوما على الكافرين عسيرا(26)﴾  الفرقان ﴿قل من يكلؤكم بالليل والنهار من الرحمان بل هم عن ذكر ربهم معرضون(42)﴾  الأنبياء ﴿وإذا قيل لهم اسجدوا للرحمان قالوا وما الرحمان أنسجد لما تأمرنا وزادهم نفورا(60)﴾  الفرقان ﴿قالوا ما أنتم إلا بشر مثلنا وما أنزل الرحمان من شيء إن أنتم إلا تكذبون(15)﴾  يس ﴿أولئك الذين أنعم الله عليهم من النبيين من ذرية آدم وممن حملنا مع نوح ومن ذرية إبراهيم وإسرائيل وممن هدينا واجتبينا إذا تتلى عليهم آيات الرحمان خروا سجدا وبكيا (58)﴾  مريم ﴿أأتخذ من دونه آلهة إن يردني الرحمان بضر لا تغن عني شفاعتهم شيئا ولا ينقذوني (23)﴾  يس ﴿وإذا بشر أحدهم بما ضرب للرحمان مثلا ظل وجهه مسودا وهو كظيم(17)﴾ الزخرف ﴿وقالوا لو شاء الرحمان ما عبدناهم ما لهم بذلك من علم إن هم إلا يخرصون(20)﴾ الزخرف ﴿الرحمان (1)﴾ الرحمن ﴿أولم يروا إلى الطير فوقهم صافات ويقبضن ما يمسكهن إلا الرحمان إنه بكل شيء بصير(19)﴾ الملك ﴿قل هو الرحمان آمنا به وعليه توكلنا فستعلمون من هو في ضلال مبين(29)﴾ الملك ﴿قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمان أيا ما تدعوا فله الأسماء الحسنى ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها وابتغ بين ذلك سبيلا(110)﴾ الإسراء ﴿الذي خلق سبع سماوات طباقا ما ترى في خلق الرحمان من تفاوت فارجع البصر هل ترى من فطور(3)﴾ الملك
الرحمان الرحيم
 ﴿باسم الله الرحمان الرحيم(1)﴾ الفاتحة ﴿إنه من سليمان وإنه باسم الله الرحمان الرحيم(30)﴾ النمل
 	﴿الرحمان الرحيم(3)﴾ الفاتحة ﴿تنزيل من الرحمان الرحيم(2)﴾ فصلت
 	﴿وإلهكم إله واحد لا إله إلا هو الرحمان الرحيم(163)﴾ البقرة ﴿هو الله الذي لا إله إلا هو عالم الغيب والشهادة هو الرحمان الرحيم(22)﴾ الحشر
رحيم
﴿ياأيها الذين آمنوا لا تأكلوا أموالكم بينكم بالباطل إلا أن تكون تجارة عن تراض منكم ولا تقتلوا أنفسكم إن الله كان بكم رحيما(29)﴾ النساء ﴿ربكم الذي يزجي لكم الفلك في البحر لتبتغوا من فضله إنه كان بكم رحيما(66)﴾ الإسراء
﴿هو الذي يصلي عليكم وملائكته ليخرجكم من الظلمات إلى النور وكان بالمؤمنين رحيما (43)﴾ الأحزاب
﴿سلام قولا من رب رحيم (58)﴾  يس
﴿واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه إن ربي رحيم ودود(90)﴾ هود
﴿إنا كنا من قبل ندعوه إنه هو البر الرحيم (28)﴾ الطور
الغفور الرحيم
﴿ولله ملك السماوات والأرض يغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء وكان الله غفورا رحيما (14)﴾ الفتح ﴿ولله ما في السماوات وما في الأرض يغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء والله غفور رحيم (129)﴾ آل عمران
﴿اعلموا أن الله شديد العقاب وأن الله غفور رحيم(98)﴾ المائدة ﴿نبئ عبادي أني أنا الغفور الرحيم (49)﴾ الحجر
﴿يعلم ما يلج في الأرض وما يخرج منها وما ينزل من السماء وما يعرج فيها وهو الرحيم الغفور (2)﴾ سبأ ﴿قل أنزله الذي يعلم السر في السماوات والأرض إنه كان غفورا رحيما (6)﴾ الفرقان
﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وآمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته ويجعل لكم نورا تمشون به ويغفر لكم والله غفور رحيم(28)﴾ الحديد
﴿تكاد السماوات يتفطرن من فوقهن والملائكة يسبحون بحمد ربهم ويستغفرون لمن في الأرض ألا إن الله هو الغفور الرحيم(5)﴾ الشورى
﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم (33) إلا الذين تابوا من قبل أن تقدروا عليهم فاعلموا أن الله غفور رحيم(34)﴾ المائدة	تاب - استغفر تابوا من قبل أن تقدروا عليهم
﴿والذين عملوا السيئات ثم تابوا من بعدها وآمنوا إن ربك من بعدها لغفور رحيم(153)﴾ الأعراف ﴿والذين لا يدعون مع الله إلها آخر ولا يقتلون النفس التي حرم الله إلا بالحق ولا يزنون ومن يفعل ذلك يلق أثاما(68)يضاعف له العذاب يوم القيامة ويخلد فيه مهانا(69) إلا من تاب وآمن وعمل عملا صالحا فأولئك يبدل الله سيئاتهم حسنات وكان الله غفورا رحيما (70)﴾  الفرقان	تاب وآمن     تاب وآمن وعمل صالحاً
﴿وإذا جاءك الذين يؤمنون بآياتنا فقل سلام عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة أنه من عمل منكم سوءا بجهالة ثم تاب من بعده وأصلح فأنه غفور رحيم(54)﴾ الأنعام ﴿ثم إن ربك للذين عملوا السوء بجهالة ثم تابوا من بعد ذلك وأصلحوا إن ربك من بعدها لغفور رحيم(119)﴾ النحل
﴿كيف يهدي الله قوما كفروا بعد إيمانهم وشهدوا أن الرسول حق وجاءهم البينات والله لا يهدي القوم الظالمين(86)أولئك جزاؤهم أن عليهم لعنة الله والملائكة والناس أجمعين (87) خالدين فيها لا يخفف عنهم العذاب ولا هم ينظرون(88) إلا الذين تابوا من بعد ذلك وأصلحوا فإن الله غفور رحيم(89)﴾ آل عمران ﴿والذين يرمون المحصنات ثم لم يأتوا بأربعة شهداء فاجلدوهم ثمانين جلدة ولا تقبلوا لهم شهادة أبدا وأولئك هم الفاسقون(4) إلا الذين تابوا من بعد ذلك وأصلحوا فإن الله غفور رحيم﴾ النور
﴿فمن تاب من بعد ظلمه وأصلح فإن الله يتوب عليه إن الله غفور رحيم(39)﴾ المائدة ﴿إلا من ظلم ثم بدل حسنا بعد سوء فإني غفور رحيم (11)﴾ النمل ﴿قل ياعبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم(53)﴾ الزمر	تاب بعد ظلمه
﴿أفلا يتوبون إلى الله ويستغفرونه والله غفور رحيم(74)﴾ المائدة	تاب ويستغفر
﴿ثم يتوب الله من بعد ذلك على من يشاء والله غفور رحيم(27)﴾ التوبة ﴿وآخرون اعترفوا بذنوبهم خلطوا عملا صالحا وآخر سيئا عسى الله أن يتوب عليهم إن الله غفور رحيم(102)﴾ التوبة
﴿ليجزي الله الصادقين بصدقهم ويعذب المنافقين إن شاء أو يتوب عليهم إن الله كان غفورا رحيما (24)﴾ الأحزاب ﴿ليعذب الله المنافقين والمنافقات والمشركين والمشركات ويتوب الله على المؤمنين والمؤمنات وكان الله غفورا رحيما (73)﴾ الأحزاب
﴿واستغفر الله إن الله كان غفورا رحيما(106)﴾ النساء ﴿ومن يعمل سوءا أو يظلم نفسه ثم يستغفر الله يجد الله غفورا رحيما(110)﴾ النساء ﴿قال رب إني ظلمت نفسي فاغفر لي فغفر له إنه هو الغفور الرحيم (16)﴾ القصص
﴿إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم (20)﴾ المزمل ﴿ثم أفيضوا من حيث أفاض الناس واستغفروا الله إن الله غفور رحيم(199)﴾ البقرة
﴿قال سوف أستغفر لكم ربي إنه هو الغفور الرحيم(98)﴾ يوسف ﴿إنما المؤمنون الذين آمنوا بالله ورسوله وإذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا حتى يستأذنوه إن الذين يستأذنونك أولئك الذين يؤمنون بالله ورسوله فإذا استأذنوك لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم واستغفر لهم الله إن الله غفور رحيم (62)﴾ النور
﴿والذين آمنوا بالله ورسله ولم يفرقوا بين أحد منهم أولئك سوف يؤتيهم أجورهم وكان الله غفورا رحيما (152)﴾ النساء
﴿قل إن كنتم تحبون الله فاتبعوني يحببكم الله ويغفر لكم ذنوبكم والله غفور رحيم(31)﴾ آل عمران ﴿ولا يأتل أولوا الفضل منكم والسعة أن يؤتوا أولي القربى والمساكين والمهاجرين في سبيل الله وليعفوا وليصفحوا ألا تحبون أن يغفر الله لكم والله غفور رحيم (22)﴾ النور ﴿ياأيها النبي إذا جاءك المؤمنات يبايعنك على أن لا يشركن بالله شيئا ولا يسرقن ولا يزنين ولا يقتلن أولادهن ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن ولا يعصينك في معروف فبايعهن واستغفر لهن الله إن الله غفور رحيم(12)﴾ الممتحنة { ياأيها الذين آمنوا إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم فاحذروهم وإن تعفوا وتصفحوا وتغفروا فإن الله غفور رحيم(14)  التغابن
غفور لذنوب انتهاك ما حرم الله في شرعه على المؤمنين
الطعام الحلال والمحرم	﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل به لغير الله فمن اضطر غير باغ ولا عاد فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم(173)﴾ البقرة ﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة ﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن الله غفور رحيم (115)﴾ النحل ﴿قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما على طاعم يطعمه إلا أن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنه رجس أو فسقا أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن ربك غفور رحيم (145)﴾ الأنعام
شؤون المال الوصية الغنائم	﴿فمن خاف من موص جنفا أو إثما فأصلح بينهم فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم(182)﴾البقرة ﴿فكلوا مما غنمتم حلالا طيبا واتقوا الله إن الله غفور رحيم(69)﴾ الأنفال ﴿ليس على الضعفاء ولا على المرضى ولا على الذين لا يجدون ما ينفقون حرج إذا نصحوا لله ورسوله ما على المحسنين من سبيل والله غفور رحيم(91)﴾ التوبة ﴿ومن الأعراب من يؤمن بالله واليوم الآخر ويتخذ ما ينفق قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم سيدخلهم الله في رحمته إن الله غفور رحيم(99)﴾التوبة
الرزق والمصائب	﴿وإن يمسسك الله بضر فلا كاشف له إلا هو وإن يردك بخير فلا راد لفضله يصيب به من يشاء من عباده وهو الغفور الرحيم(107)﴾ يونس
 	﴿وقال اركبوا فيها باسم الله مجراها ومرساها إن ربي لغفور رحيم(41)﴾ هود
إحصاء نعمة الله	﴿وإن تعدوا نعمة الله لا تحصوها إن الله لغفور رحيم﴾ النحل
العلاقة مع النساء	﴿للذين يؤلون من نسائهم تربص أربعة أشهر فإن فاءوا فإن الله غفور رحيم(226)﴾ البقرة ﴿حرمت عليكم أمهاتكم وبناتكم وأخواتكم وعماتكم وخالاتكم وبنات الأخ وبنات الأخت وأمهاتكم اللاتي أرضعنكم وأخواتكم من الرضاعة وأمهات نسائكم وربائبكم اللاتي في حجوركم من نسائكم اللاتي دخلتم بهن فإن لم تكونوا دخلتم بهن فلا جناح عليكم وحلائل أبنائكم الذين من أصلابكم وأن تجمعوا بين الأختين إلا ما قد سلف إن الله كان غفورا رحيما (23)﴾ النساء ﴿ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم فلا تميلوا كل الميل فتذروها كالمعلقة وإن تصلحوا وتتقوا فإن الله كان غفورا رحيما(129)﴾ النساء ﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء ﴿ادعوهم لآبائهم هو أقسط عند الله فإن لم تعلموا آباءهم فإخوانكم في الدين ومواليكم وليس عليكم جناح فيما أخطأتم به ولكن ما تعمدت قلوبكم وكان الله غفورا رحيما(5)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي إنا أحللنا لك أزواجك اللاتي آتيت أجورهن وما ملكت يمينك مما أفاء الله عليك وبنات عمك وبنات عماتك وبنات خالك وبنات خالاتك اللاتي هاجرن معك وامرأة مؤمنة إن وهبت نفسها للنبي إن أراد النبي أن يستنكحها خالصة لك من دون المؤمنين قد علمنا ما فرضنا عليهم في أزواجهم وما ملكت أيمانهم لكيلا يكون عليك حرج وكان الله غفورا رحيما (50)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي قل لأزواجك وبناتك ونساء المؤمنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين وكان الله غفورا رحيما (59)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي لم تحرم ما أحل الله لك تبتغي مرضاة أزواجك والله غفور رحيم(1)﴾ التحريم ﴿وما أبرئ نفسي إن النفس لأمارة بالسوء إلا ما رحم ربي إن ربي غفور رحيم(53)﴾ يوسف ﴿ثم إن ربك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا ثم جاهدوا وصبروا إن ربك من بعدها لغفور رحيم (110)﴾ النحل ﴿وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهنفإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم(33)﴾ النور
العلاقة مع الرسول	﴿ولو أنهم صبروا حتى تخرج إليهم لكان خيرا لهم والله غفور رحيم(5)﴾ الحجرات ﴿قالت الأعراب آمنا قل لم تؤمنوا ولكن قولوا أسلمنا ولما يدخل الإيمان في قلوبكم وإن تطيعوا الله ورسوله لا يلتكم من أعمالكم شيئا إن الله غفور رحيم(14)﴾ الحجرات ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا ناجيتم الرسول فقدموا بين يدي نجواكم صدقة ذلك خير لكم وأطهر فإن لم تجدوا فإن الله غفور رحيم(12)﴾ المجادلة
شؤون القتال	﴿إن الذين آمنوا والذين هاجروا وجاهدوا في سبيل الله أولئك يرجون رحمة الله والله غفور رحيم (218)﴾ البقرة ﴿ومن يهاجر في سبيل الله يجد في الأرض مراغما كثيرا وسعة ومن يخرج من بيته مهاجرا إلى الله ورسوله ثم يدركه الموت فقد وقع أجره على الله وكان الله غفورا رحيما (100) النساء﴾ ﴿لا يستوي القاعدون من المؤمنين غير أولي الضرر والمجاهدون في سبيل الله بأموالهم وأنفسهم فضل الله المجاهدين بأموالهم وأنفسهم على القاعدين درجة وكلا وعد الله الحسنى وفضل الله المجاهدين على القاعدين أجرا عظيما(95) درجات منه ومغفرة ورحمة وكان الله غفورا رحيما (96)﴾ النساء
غفور لذنوب التعدي على المؤمنين
 ﴿واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأخرجوهم من حيث أخرجوكم والفتنة أشد من القتل ولا تقاتلوهم عند المسجد الحرام حتى يقاتلوكم فيه فإن قاتلوكم فاقتلوهم كذلك جزاء الكافرين (191) فإن انتهوا فإن الله غفور رحيم(192)﴾ البقرة ﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم (5)﴾التوبة
 	﴿وقاتلوهم حتى لا تكون فتنة ويكون الدين لله فإن انتهوا فلا عدوان إلا على الظالمين (193)﴾ البقرة ﴿وقاتلوهم حتى لا تكون فتنة ويكون الدين كله لله فإن انتهوا فإن الله بما يعملون بصير (39)﴾ الأنفال
 	ياأيها النبي قل لمن في أيديكم من الأسرى إن يعلم الله في قلوبكم خيرا يؤتكم خيرا مما أخذ منكم ويغفر لكم والله غفور رحيم(70) }  الأنفال ﴿عسى الله أن يجعل بينكم وبين الذين عاديتم منهم مودة والله قدير والله غفور رحيم(7)﴾ الممتحنة
العلاقات بين الشعوب والأمم	﴿وهو الذي جعلكم خلائف الأرض ورفع بعضكم فوق بعض درجات ليبلوكم في ما آتاكم إن ربك سريع العقاب وإنه لغفور رحيم(165)﴾ الأنعام ﴿وإذ تأذن ربك ليبعثن عليهم إلى يوم القيامة من يسومهم سوء العذاب إن ربك لسريع العقاب وإنه لغفور رحيم (167)﴾ الأعراف
ذنوب عصيان الرسل
 ﴿رب إنهن أضللن كثيرا من الناس فمن تبعني فإنه مني ومن عصاني فإنك غفور رحيم (36)﴾ إبراهيم
 	﴿أم يقولون افتراه قل إن افتريته فلا تملكون لي من الله شيئا هو أعلم بما تفيضون فيه كفى به شهيدا بيني وبينكم وهو الغفور الرحيم (8)﴾ الأحقاف
الحساب والجزاء في الآخرة
 ﴿نحن أولياؤكم في الحياة الدنيا وفي الآخرة ولكم فيها ما تشتهي أنفسكم ولكم فيها ما تدعون (31) نزلا من غفور رحيم(32)﴾  فصلت
التواب الرحيم
 ﴿فتلقى آدم من ربه كلمات فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم(37)﴾ البقرة ﴿وإذ قال موسى لقومه ياقوم إنكم ظلمتم أنفسكم باتخاذكم العجل فتوبوا إلى بارئكم فاقتلوا أنفسكم ذلكم خير لكم عند بارئكم فتاب عليكم إنه هو التواب الرحيم(54)﴾ البقرة
 	﴿إلا الذين تابوا وأصلحوا وبينوا فأولئك أتوب عليهم وأنا التواب الرحيم(160)﴾ البقرة ﴿واللذان يأتيانها منكم فآذوهما فإن تابا وأصلحا فأعرضوا عنهما إن الله كان توابا رحيما (16)﴾ النساء
 	﴿وما أرسلنا من رسول إلا ليطاع بإذن الله ولو أنهم إذ ظلموا أنفسهم جاءوك فاستغفروا الله واستغفر لهم الرسول لوجدوا الله توابا رحيما(64)﴾ النساء
 	﴿ألم يعلموا أن الله هو يقبل التوبة عن عباده ويأخذ الصدقات وأن الله هو التواب الرحيم (104)﴾ التوبة ﴿وعلى الثلاثة الذين خلفوا حتى إذا ضاقت عليهم الأرض بما رحبت وضاقت عليهم أنفسهم وظنوا أن لا ملجأ من الله إلا إليه ثم تاب عليهم ليتوبوا إن الله هو التواب الرحيم (118)﴾ التوبة
 	﴿ربنا واجعلنا مسلمين لك ومن ذريتنا أمة مسلمة لك وأرنا مناسكنا وتب علينا إنك أنت التواب الرحيم (128)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا اجتنبوا كثيرا من الظن إن بعض الظن إثم ولا تجسسوا ولا يغتب بعضكم بعضا أيحب أحدكم أن يأكل لحم أخيه ميتا فكرهتموه واتقوا الله إن الله تواب رحيم (12)﴾ الحجرات
الرءوف الرحيم
 ﴿لقد تاب الله على النبي والمهاجرين والأنصار الذين اتبعوه في ساعة العسرة من بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم ثم تاب عليهم إنه بهم رءوف رحيم(117)﴾ التوبة
 	﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم (143)﴾ البقرة ﴿ألم ترى أن الله سخر لكم ما في الأرض والفلك تجري في البحر بأمره ويمسك السماء أن تقع على الأرض إلا بإذنه إن الله بالناس لرءوف رحيم(65)﴾ الحج
 	﴿وتحمل أثقالكم إلى بلد لم تكونوا بالغيه إلا بشق الأنفس إن ربكم لرءوف رحيم(7)﴾ النحل ﴿أو يأخذهم على تخوف فإن ربكم لرءوف رحيم(47)﴾ النحل
 	﴿هو الذي ينزل على عبده آيات بينات ليخرجكم من الظلمات إلى النور وإن الله بكم لرءوف رحيم (9)﴾ الحديد
 	﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته وأن الله رءوف رحيم(20)﴾ النور ﴿والذين جاءوا من بعدهم يقولون ربنا اغفر لنا ولإخواننا الذين سبقونا بالإيمان ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا ربنا إنك رءوف رحيم(10)﴾ الحشر
 	﴿لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم (128)﴾ التوبة
العزيز الرحيم
 ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(9)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(68)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(104)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(122)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(140)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(159)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(175)﴾ الشعراء ﴿وإن ربك لهو العزيز الرحيم(191)﴾ الشعراء
 	﴿وتوكل على العزيز الرحيم(217)﴾ الشعراء ﴿بنصر الله ينصر من يشاء وهو العزيز الرحيم(5)﴾ الروم ﴿ذلك عالم الغيب والشهادة العزيز الرحيم(6)﴾ السجدة ﴿تنزيل العزيز الرحيم(5)﴾ يس
رحمة
ذو الرحمة
 ﴿وربك الغني ذو الرحمة إن يشأ يذهبكم ويستخلف من بعدكم ما يشاء كما أنشأكم من ذرية قوم آخرين(133)﴾ الأنعام ﴿وربك الغفور ذو الرحمة لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجل لهم العذاب بل لهم موعد لن يجدوا من دونه موئلا(58)﴾ الكهف
 	﴿فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة واسعة ولا يرد بأسه عن القوم المجرمين(147)﴾ الأنعام
ورحمتي وسعت كل شيء
 ﴿واكتب لنا في هذه الدنيا حسنة وفي الآخرة إنا هدنا إليك قال عذابي أصيب به من أشاء ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون ويؤتون الزكاة والذين هم بآياتنا يؤمنون (156)﴾ الأعراف ﴿الذين يحملون العرش ومن حوله يسبحون بحمد ربهم ويؤمنون به ويستغفرون للذين آمنوا ربنا وسعت كل شيء رحمة وعلما فاغفر للذين تابوا واتبعوا سبيلك وقهم عذاب الجحيم(7)﴾ غافر
يختص برحمته
 ﴿ما يود الذين كفروا من أهل الكتاب ولا المشركين أن ينزل عليكم من خير من ربكم والله يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم(105)﴾ البقرة ﴿يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم (74)﴾ آل عمران
ووهبنا لهم من رحمتنا
 ﴿ووهبنا لهم من رحمتنا وجعلنا لهم لسان صدق عليا(50)﴾  مريم ﴿ووهبنا له من رحمتنا أخاه هارون نبيا(53)﴾  مريم
ينشر من رحمته
 ﴿وإذ اعتزلتموهم وما يعبدون إلا الله فأووا إلى الكهف ينشر لكم ربكم من رحمته ويهيئ لكم من أمركم مرفقا(16)﴾ الكهف
نصيب
 ﴿وكذلك مكنا ليوسف في الأرض يتبوأ منها حيث يشاء نصيب برحمتنا من نشاء ولا نضيع أجر المحسنين(56)﴾ يوسف
يدخل في رحمته
 ﴿قال رب اغفر لي ولأخي وأدخلنا في رحمتك وأنت أرحم الراحمين(151)﴾ الأعراف
 	﴿وأدخلناه في رحمتنا إنه من الصالحين(75)﴾  الأنبياء ﴿وأدخلناهم في رحمتنا إنهم من الصالحين(86)﴾  الأنبياء
 	﴿يدخل من يشاء في رحمته والظالمين أعد لهم عذابا أليما(31)﴾ الإنسان ﴿ولو شاء الله لجعلهم أمة واحدة ولكن يدخل من يشاء في رحمته والظالمون ما لهم من ولي ولا نصير(8)﴾ الشورى
 	﴿هم الذين كفروا وصدوكم عن المسجد الحرام والهدي معكوفا أن يبلغ محله ولولا رجال مؤمنون ونساء مؤمنات لم تعلموهم أن تطئوهم فتصيبكم منهم معرة بغير علم ليدخل الله في رحمته من يشاء لو تزيلوا لعذبنا الذين كفروا منهم عذابا أليما(25)﴾ الفتح
 	﴿ومن الأعراب من يؤمن بالله واليوم الآخر ويتخذ ما ينفق قربات عند الله وصلوات الرسول ألا إنها قربة لهم سيدخلهم الله في رحمته إن الله غفور رحيم(99)﴾التوبة
 	﴿فأما الذين آمنوا بالله واعتصموا به فسيدخلهم في رحمة منه وفضل ويهديهم إليه صراطا مستقيما(175)﴾ النساء ﴿فأما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فيدخلهم ربهم في رحمته ذلك هو الفوز المبين(30)﴾ الجاثية
ولولا فضل الله عليكم ورحمته
 ﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته وأن الله تواب حكيم(10)﴾ النور ﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته وأن الله رءوف رحيم(20)﴾ النور
 	﴿وإذا جاءهم أمر من الأمن أو الخوف أذاعوا به ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهمولولا فضل الله عليكم ورحمته لاتبعتم الشيطان إلا قليلا (83)﴾ النساء ﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته في الدنيا والآخرة لمسكم في ما أفضتم فيه عذاب عظيم (14)﴾ النور
 	﴿ثم توليتم من بعد ذلك فلولا فضل الله عليكم ورحمته لكنتم من الخاسرين(64)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ النور ﴿ولولا فضل الله عليك ورحمته لهمت طائفة منهم أن يضلوك وما يضلون إلا أنفسهم وما يضرونك من شيء وأنزل الله عليك الكتاب والحكمة وعلمك ما لم تكن تعلم وكان فضل الله عليك عظيما(113)﴾ النساء ﴿قل بفضل الله وبرحمته فبذلك فليفرحوا هو خير مما يجمعون (58)﴾ يونس
وآتاني رحمة
 ﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي وآتاني رحمة من عنده فعميت عليكم أنلزمكموها وأنتم لها كارهون (28)﴾ هود ﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي وآتاني منه رحمة فمن ينصرني من الله إن عصيته فما تزيدونني غير تخسير(63)﴾ هود
 	﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وآمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته ويجعل لكم نورا تمشون به ويغفر لكم والله غفور رحيم(28)﴾ الحديد ﴿فوجدا عبدا من عبادنا آتيناه رحمة من عندنا وعلمناه من لدنا علما(65)﴾ الكهف
 	﴿إذ أوى الفتية إلى الكهف فقالوا ربنا آتنا من لدنك رحمة وهيئ لنا من أمرنا رشدا(10)﴾ الكهف ﴿ربنا لا تزغ قلوبنا بعد إذ هديتنا وهب لنا من لدنك رحمة إنك أنت الوهاب(8)﴾ آل عمران
 	﴿أهؤلاء الذين أقسمتم لا ينالهم الله برحمة ادخلوا الجنة لا خوف عليكم ولا أنتم تحزنون (49)﴾ الأعراف
ورحمة ربك خير مما يجمعون
 ﴿ولئن قتلتم في سبيل الله أو متم لمغفرة من الله ورحمة خير مما يجمعون(157)﴾ آل عمران ﴿أهم يقسمون رحمة ربك نحن قسمنا بينهم معيشتهم في الحياة الدنيا ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات ليتخذ بعضهم بعضا سخريا ورحمة ربك خير مما يجمعون(32)﴾ الزخرف
بشرا بين يدي رحمته
 ﴿وهو الذي يرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته حتى إذا أقلت سحابا ثقالا سقناه لبلد ميت فأنزلنا به الماء فأخرجنا به من كل الثمرات كذلك نخرج الموتى لعلكم تذكرون(57)﴾ الأعراف ﴿وهو الذي أرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته وأنزلنا من السماء ماء طهورا(48)﴾  الفرقان ﴿أمن يهديكم في ظلمات البر والبحر ومن يرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته أئله مع الله تعالى الله عما يشركون(63)﴾ النمل
 	﴿ومن رحمته جعل لكم الليل والنهار لتسكنوا فيه ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون (73)﴾ القصص
 	﴿وهو الذي ينزل الغيث من بعد ما قنطوا وينشر رحمته وهو الولي الحميد(28)﴾ الشورى ﴿فانظر إلى آثار رحمة الله كيف يحي الأرض بعد موتها إن ذلك لمحيي الموتى وهو على كل شيء قدير(50)﴾ الروم
 	﴿وهو الذي ينزل الغيث من بعد ما قنطوا وينشر رحمته وهو الولي الحميد(28)﴾ الشورى ﴿قال ومن يقنط من رحمة ربه إلا الضالون (56)﴾ الحجر
 	﴿وإذا أذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مستهم إذا لهم مكر في آياتنا قل الله أسرع مكرا إن رسلنا يكتبون ما تمكرون(21)﴾ يونس ﴿ولئن أذقناه رحمة منا من بعد ضراء مسته ليقولن هذا لي وما أظن الساعة قائمةولئن رجعت إلى ربي إن لي عنده للحسنى فلننبئن الذين كفروا بما عملوا ولنذيقنهم من عذاب غليظ(50)﴾  فصلت
 	﴿وإذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم إذا هم يقنطون (36)﴾ الروم ﴿فإن أعرضوا فما أرسلناك عليهم حفيظا إن عليك إلا البلاغ وإنا إذا أذقنا الإنسان منا رحمة فرح بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم فإن الإنسان كفور(48)﴾ الشورى
 	﴿وإذا مس الناس ضر دعوا ربهم منيبين إليه ثم إذا أذاقهم منه رحمة إذا فريق منهم بربهم يشركون(33)﴾ الروم ﴿ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة ثم نزعناها منه إنه ليئوس كفور(9)﴾ هود
 	﴿ومن آياته أن يرسل الرياح مبشرات وليذيقكم من رحمته ولتجري الفلك بأمره ولتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون (46)﴾ الروم
 	﴿ما يفتح الله للناس من رحمة فلا ممسك لها وما يمسك فلا مرسل له من بعده وهو العزيز الحكيم(2)﴾ فاطر ﴿ولئن سألتهم من خلق السماوات والأرض ليقولن الله قل أفرأيتم ما تدعون من دون الله إن أرادني الله بضر هل هن كاشفات ضره أو أرادني برحمة هل هن ممسكات رحمته قل حسبي الله عليه يتوكل المتوكلون(38)﴾ الزمر
 	﴿قل لو أنتم تملكون خزائن رحمة ربي إذا لأمسكتم خشية الإنفاق وكان الإنسان قتورا (100)﴾ الإسراء ﴿أم عندهم خزائن رحمة ربك العزيز الوهاب (9)﴾ ص

 ﴿أهم يقسمون رحمة ربك نحن قسمنا بينهم معيشتهم في الحياة الدنيا ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات ليتخذ بعضهم بعضا سخريا ورحمة ربك خير مما يجمعون(32)﴾ الزخرف
برحمتك
 ﴿ونجنا برحمتك من القوم الكافرين(86)﴾ يونس
 	﴿ولما جاء أمرنا نجينا هودا والذين آمنوا معه برحمة منا ونجيناهم من عذاب غليظ(58)﴾ هود ﴿فلما جاء أمرنا نجينا صالحا والذين آمنوا معه برحمة منا ومن خزي يومئذ إن ربك هو القوي العزيز(66)﴾ هود ﴿ولما جاء أمرنا نجينا شعيبا والذين آمنوا معه برحمة منا وأخذت الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا في ديارهم جاثمين(94)﴾ هود ﴿فأنجيناه والذين معه برحمة منا وقطعنا دابر الذين كذبوا بآياتنا وما كانوا مؤمنين(72)﴾ الأعراف

 ﴿فتبسم ضاحكا من قولها وقال رب أوزعني أن أشكر نعمتك التي أنعمت علي وعلى والدي وأن أعمل صالحا ترضاه وأدخلني برحمتك في عبادك الصالحين (19)﴾ النمل

 ﴿فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلين(159)﴾ آل عمران ﴿يبشرهم ربهم برحمة منه ورضوان وجنات لهم فيها نعيم مقيم(21)﴾ التوبة

 { أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما يحذر الآخرة ويرجو رحمة ربه قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون إنما يتذكر أولوا الألباب(9) { الزمر ﴿إن الذين آمنوا والذين هاجروا وجاهدوا في سبيل الله أولئك يرجون رحمة الله والله غفور رحيم (218)﴾ البقرة ﴿أولئك الذين يدعون يبتغون إلى ربهم الوسيلة أيهم أقرب ويرجون رحمته ويخافون عذابه إن عذاب ربك كان محذورا(57)﴾ الإسراء

 ﴿والذين كفروا بآيات الله ولقائه أولئك يئسوا من رحمتي وأولئك لهم عذاب أليم(23)﴾ العنكبوت ﴿قل ياعبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم (53)﴾ الزمر
كتاب الله رحمة
كتاب موسى﴿ثم آتينا موسى الكتاب تماما على الذي أحسن وتفصيلا لكل شيء وهدى ورحمة لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون(154)﴾ الأنعام ﴿ولقد آتينا موسى الكتاب من بعد ما أهلكنا القرون الأولى بصائر للناس وهدى ورحمة لعلهم يتذكرون(43)﴾ القصص
 	﴿أفمن كان على بينة من ربه ويتلوه شاهد منه ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة أولئك يؤمنون به ومن يكفر به من الأحزاب فالنار موعده فلا تكن في مرية منه إنه الحق من ربك ولكن أكثر الناس لا يؤمنون(17)﴾ هود ﴿ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة وهذا كتاب مصدق لسانا عربيا لينذر الذين ظلموا وبشرى للمحسنين(12)﴾ الأحقاف
 	﴿ولما سكت عن موسى الغضب أخذ الألواح وفي نسختها هدى ورحمة للذين هم لربهم يرهبون (154)﴾ الأعراف
القرآن	﴿هذا بصائر للناس وهدى ورحمة لقوم يوقنون(20)﴾ الجاثية ﴿وإذا لم تأتهم بآية قالوا لولا اجتبيتها قل إنما أتبع ما يوحى إلي من ربي هذا بصائر من ربكم وهدى ورحمة لقوم يؤمنون(203)﴾ الأعراف
 	﴿ولقد جئناهم بكتاب فصلناه على علم هدى ورحمة لقوم يؤمنون (52)﴾ الأعراف ﴿لقد كان في قصصهم عبرة لأولي الألباب ما كان حديثا يفترى ولكن تصديق الذي بين يديه وتفصيل كل شيء وهدى ورحمة لقوم يؤمنون (111)﴾ يوسف
 	﴿وما أنزلنا عليك الكتاب إلا لتبين لهم الذي اختلفوا فيه وهدى ورحمة لقوم يؤمنون (64)﴾ النحل ﴿ويوم نبعث في كل أمة شهيدا عليهم من أنفسهم وجئنا بك شهيدا على هؤلاء ونزلنا عليك الكتاب تبيانا لكل شيء وهدى ورحمة وبشرى للمسلمين (89)﴾ النحل
 	﴿أو تقولوا لو أنا أنزل علينا الكتاب لكنا أهدى منهم فقد جاءكم بينة من ربكم وهدى ورحمة فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون(157)﴾ الأنعام ﴿ياأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم وشفاء لما في الصدور وهدى ورحمة للمؤمنين (57)﴾ يونس
 	﴿ياأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم وشفاء لما في الصدور وهدى ورحمة للمؤمنين (57)﴾ يونس ﴿وننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنين ولا يزيد الظالمين إلا خسارا(82)﴾ الإسراء
 	﴿وما كنت بجانب الطور إذ نادينا ولكن رحمة من ربك لتنذر قوما ما أتاهم من نذير من قبلك لعلهم يتذكرون(46)﴾ القصص ﴿وما كنت ترجوا أن يلقى إليك الكتاب إلا رحمة من ربك فلا تكونن ظهيرا للكافرين(86)﴾ القصص
 	﴿وإنه لهدى ورحمة للمؤمنين (77)﴾ النمل ﴿هدى ورحمة للمحسنين (3)﴾ لقمان
 	﴿أولم يكفهم أنا أنزلنا عليك الكتاب يتلى عليهم إن في ذلك لرحمة وذكرى لقوم يؤمنون (51)﴾ العنكبوت
 	﴿قل من ذا الذي يعصمكم من الله إن أراد بكم سوءا أو أراد بكم رحمة ولا يجدون لهم من دون الله وليا ولا نصيرا(17)﴾ الأحزاب
النبي رحمة
 ﴿ومنهم الذين يؤذون النبي ويقولون هو أذن قل أذن خير لكم يؤمن بالله ويؤمن للمؤمنين ورحمة للذين آمنوا منكم والذين يؤذون رسول الله لهم عذاب أليم(61)﴾ التوبة ﴿وما أرسلناك إلا رحمة للعالمين (107)﴾  الأنبياء

 ﴿درجات منه ومغفرة ورحمة وكان الله غفورا رحيما (96)﴾ النساء ﴿أولئك عليهم صلوات من ربهم ورحمة وأولئك هم المهتدون(157)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا كتب عليكم القصاص في القتلى الحر بالحر والعبد بالعبد والأنثى بالأنثى فمن عفي له من أخيه شيء فاتباع بالمعروف وأداء إليه بإحسان ذلك تخفيف من ربكم ورحمة فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم(178)﴾ البقرة
 	﴿وأما الذين ابيضت وجوههم ففي رحمة الله هم فيها خالدون (107)﴾ آل عمران ﴿ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها وادعوه خوفا وطمعا إن رحمة الله قريب من المحسنين (56)﴾ الأعراف
 	﴿قل لمن ما في السماوات والأرض قل لله كتب على نفسه الرحمة ليجمعنكم إلى يوم القيامة لا ريب فيه الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون(12)﴾ الأنعام ﴿قالوا أتعجبين من أمر الله رحمة الله وبركاته عليكم أهل البيت إنه حميد مجيد (73)﴾ هود
 	﴿وأما الجدار فكان لغلامين يتيمين في المدينة وكان تحته كنز لهما وكان أبوهما صالحا فأراد ربك أن يبلغا أشدهما ويستخرجا كنزهما رحمة من ربك وما فعلته عن أمري ذلك تأويل ما لم تستطع عليه صبرا(82)﴾ الكهف ﴿رحمة من ربك إنه هو السميع العليم(6)﴾ الدخان
 	﴿وإما تعرضن عنهم ابتغاء رحمة من ربك ترجوها فقل لهم قولا ميسورا (28)﴾ الإسراء ﴿إلا رحمة من ربك إن فضله كان عليك كبيرا(87)﴾ الإسراء ﴿قال هذا رحمة من ربي فإذا جاء وعد ربي جعله دكاء وكان وعد ربي حقا(98)﴾ الكهف ﴿ذكر رحمة ربك عبده زكريا (2)﴾ مريم
 	﴿قال كذلك قال ربك هو علي هين ولنجعله آية للناس ورحمة منا وكان أمرا مقضيا(21)﴾  مريم ﴿إلا رحمة منا ومتاعا إلى حين (44)﴾ يس
 	﴿ووهبنا له أهله ومثلهم معهم رحمة منا وذكرى لأولي الألباب(43)﴾ ص ﴿فاستجبنا له فكشفنا ما به من ضر وآتيناه أهله ومثلهم معهم رحمة من عندناوذكرى للعابدين(84)﴾  الأنبياء
 	﴿واخفض لهما جناح الذل من الرحمة وقل رب ارحمهما كما ربياني صغيرا(24)﴾ الإسراء
 	﴿ومن آياته أن خلق لكم من أنفسكم أزواجا لتسكنوا إليها وجعل بينكم مودة ورحمة إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(21)﴾ الروم ﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوها ما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون(27)﴾ الحديد
 	﴿يوم يقول المنافقون والمنافقات للذين آمنوا انظرونا نقتبس من نوركم قيل ارجعوا وراءكم فالتمسوا نورا فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة وظاهره من قبله العذاب (13)﴾ الحديد
المرحمة
 ﴿ثم كان من الذين آمنوا وتواصوا بالصبر وتواصوا بالمرحمة(17)﴾ البلد
رَحِمٌ - أرحام
الرحم - الأرحام
 ﴿والذين آمنوا من بعد وهاجروا وجاهدوا معكم فأولئك منكم وأولوا الأرحام بعضهم أولى ببعض في كتاب الله إن الله بكل شيء عليم(75)﴾ الأنفال ﴿النبي أولى بالمؤمنين من أنفسهم وأزواجه أمهاتهم وأولو الأرحام بعضهم أولى ببعض في كتاب الله من المؤمنين والمهاجرين إلا أن تفعلوا إلى أوليائكم معروفا كان ذلك في الكتاب مسطورا(6)﴾ الأحزاب
 	﴿فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا(81)﴾ الكهف ﴿فهل عسيتم إن توليتم أن تفسدوا في الأرض وتقطعوا أرحامكم(22)﴾ محمد
 	﴿ياأيها الناس اتقوا ربكم الذي خلقكم من نفس واحدة وخلق منها زوجها وبث منهما رجالا كثيرا ونساء واتقوا الله الذي تتساءلون به والأرحام إن الله كان عليكم رقيبا(1)﴾ النساء ﴿لن تنفعكم أرحامكم ولا أولادكم يوم القيامة يفصل بينكم والله بما تعملون بصير(3)﴾ الممتحنة
 	﴿ثمانية أزواج من الضأن اثنين ومن المعز اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين نبئوني بعلم إن كنتم صادقين(143)﴾ الأنعام ﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام
 	﴿الله يعلم ما تحمل كل أنثى وما تغيض الأرحام وما تزداد وكل شيء عنده بمقدار(8)﴾ الرعد ﴿إن الله عنده علم الساعة وينزل الغيث ويعلم ما في الأرحام وما تدري نفس ماذا تكسب غدا وما تدري نفس بأي أرض تموت إن الله عليم خبير(34)﴾ لقمان
 	﴿هو الذي يصوركم في الأرحام كيف يشاء لا إله إلا هو العزيز الحكيم(6)﴾ آل عمران ﴿ياأيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ومنكم من يتوفى ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج(5)﴾ الحج
 	﴿والمطلقات يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء ولا يحل لهن أن يكتمن ما خلق الله في أرحامهن إن كن يؤمن بالله واليوم الآخر وبعولتهن أحق بردهن في ذلك إن أرادوا إصلاحا ولهن مثل الذي عليهن بالمعروف وللرجال عليهن درجة والله عزيز حكيم(228)﴾ البقرة
رُحْمًا
 ﴿وأما الغلام فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا(80)فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا(81)﴾ الكهف

من هنا منقول من بحث الكتاب والقرآن
القرآن رحمة
﴿ما يود الذين كفروا من أهل الكتاب ولا المشركين أن ينزل عليكم من خير من ربكم والله يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم(105)﴾ البقرة ﴿يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم (74)﴾ آل عمران
	﴿وإذا جاءهم أمر من الأمن أو الخوف أذاعوا به ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهمولولا فضل الله عليكم ورحمته لاتبعتم الشيطان إلا قليلا (83)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ التور
	﴿ولولا فضل الله عليك ورحمته لهمت طائفة منهم أن يضلوك وما يضلون إلا أنفسهم وما يضرونك من شيء وأنزل الله عليك الكتاب والحكمة وعلمك ما لم تكن تعلم وكان فضل الله عليك عظيما(113)﴾ النساء ﴿وما كنت بجانب الطور إذ نادينا ولكن رحمة من ربك لتنذر قوما ما أتاهم من نذير من قبلك لعلهم يتذكرون(46)﴾ القصص
	﴿وما كنت ترجوا أن يلقى إليك الكتاب إلا رحمة من ربك فلا تكونن ظهيرا للكافرين(86)﴾ القصص ﴿إلا رحمة من ربك إن فضله كان عليك كبيرا(87)﴾ الإسراء
	﴿فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلين(159)﴾ آل عمران ﴿وإما تعرضن عنهم ابتغاء رحمة من ربك ترجوها فقل لهم قولا ميسورا(28)﴾ الإسراء
	﴿أولم يكفهم أنا أنزلنا عليك الكتاب يتلى عليهم إن في ذلك لرحمة وذكرى لقوم يؤمنون (51)﴾ العنكبوت
	﴿ثم توليتم من بعد ذلك فلولا فضل الله عليكم ورحمته لكنتم من الخاسرين(64)﴾ البقرة ﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته في الدنيا والآخرة لمسكم في ما أفضتم فيه عذاب عظيم (14)﴾ التور
	﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته وأن الله رءوف رحيم(20)﴾ النور ﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته وأن الله تواب حكيم(10)﴾ التور
	﴿قل بفضل الله وبرحمته فبذلك فليفرحوا هو خير مما يجمعون(58)﴾ يونس ﴿أهم يقسمون رحمة ربك نحن قسمنا بينهم معيشتهم في الحياة الدنيا ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات ليتخذ بعضهم بعضا سخريا ورحمة ربك خير مما يجمعون(32)﴾ الزخرف
	﴿ثم آتينا موسى الكتاب تماما على الذي أحسن وتفصيلا لكل شيء وهدى ورحمة لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون(154)﴾ الأنعام
	﴿ولما سكت عن موسى الغضب أخذ الألواح وفي نسختها هدى ورحمة للذين هم لربهم يرهبون(154)﴾ الأعراف ﴿ولقد آتينا موسى الكتاب من بعد ما أهلكنا القرون الأولى بصائر للناس وهدى ورحمة لعلهم يتذكرون(43)﴾ القصص
	﴿وإذا لم تأتهم بآية قالوا لولا اجتبيتها قل إنما أتبع ما يوحى إلي من ربي هذا بصائر من ربكم وهدى ورحمة لقوم يؤمنون(203)﴾ الأعراف ﴿هذا بصائر للناس وهدى ورحمة لقوم يوقنون(20)﴾ الجاثية
	﴿أفمن كان على بينة من ربه ويتلوه شاهد منه ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة أولئك يؤمنون به ومن يكفر به من الأحزاب فالنار موعده فلا تكن في مرية منه إنه الحق من ربك ولكن أكثر الناس لا يؤمنون(17)﴾ هود ﴿ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة وهذا كتاب مصدق لسانا عربيا لينذر الذين ظلموا وبشرى للمحسنين(12)﴾ الأحقاف
	﴿لقد كان في قصصهم عبرة لأولي الألباب ما كان حديثا يفترى ولكن تصديق الذي بين يديه وتفصيل كل شيء وهدى ورحمة لقوم يؤمنون(111)﴾يوسف ﴿وما أنزلنا عليك الكتاب إلا لتبين لهم الذي اختلفوا فيه وهدى ورحمة لقوم يؤمنون(64)﴾ النحل ﴿ولقد جئناهم بكتاب فصلناه على علم هدى ورحمة لقوم يؤمنون(52)﴾ الأعراف
	﴿وإنه لهدى ورحمة للمؤمنين(77)﴾ النمل ﴿هدى ورحمة للمحسنين(3)﴾ لقمان
	﴿ياأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم وشفاء لما في الصدور وهدى ورحمة للمؤمنين (57)﴾ يونس ﴿وننزل من القرآن ما هو شفاء ورحمة للمؤمنين ولا يزيد الظالمين إلا خسارا(82)﴾ الإسراء
	﴿أو تقولوا لو أنا أنزل علينا الكتاب لكنا أهدى منهم فقد جاءكم بينة من ربكم وهدى ورحمة فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون(157)﴾ الأنعام ﴿ويوم نبعث في كل أمة شهيدا عليهم من أنفسهم وجئنا بك شهيدا على هؤلاء ونزلنا عليك الكتاب تبيانا لكل شيء وهدى ورحمة وبشرى للمسلمين(89)﴾ النحل
	﴿وهذا كتاب أنزلناه مبارك فاتبعوه واتقوا لعلكم ترحمون(155)﴾ الأنعام ﴿وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا لعلكم ترحمون (204)﴾ الأعراف
	﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي وآتاني رحمة من عنده فعميت عليكم أنلزمكموها وأنتم لها كارهون(28)﴾ هود ﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي وآتاني منه رحمة فمن ينصرني من الله إن عصيته فما تزيدونني غير تخسير(63)﴾ هود
	﴿وإذ اعتزلتموهم وما يعبدون إلا الله فأووا إلى الكهف ينشر لكم ربكم من رحمته ويهيئ لكم من أمركم مرفقا(16)﴾ الكهف ﴿وهو الذي ينزل الغيث من بعد ما قنطوا وينشر رحمته وهو الولي الحميد(28)﴾ الشورى
	﴿إذ أوى الفتية إلى الكهف فقالوا ربنا آتنا من لدنك رحمة وهيئ لنا من أمرنا رشدا(10)﴾ الكهف ﴿فوجدا عبدا من عبادنا آتيناه رحمة من عندنا وعلمناه من لدنا علما(65)﴾ الكهف
	﴿قال هذا رحمة من ربي فإذا جاء وعد ربي جعله دكاء وكان وعد ربي حقا(98)﴾ الكهف ﴿أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما يحذر الآخرة ويرجو رحمة ربه قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون إنما يتذكر أولوا الألباب(9)﴾   الزمر ﴿ذكر رحمة ربك عبده زكريا(2)﴾ مريم
مختار الصحاح
● [رحم] ر ح م: الرَّحْمَةُ الرقة والتعطف و المَرْحَمَةُ مثله وقد رَحِمَهُ بالكسر رَحْمَةً و مَرْحَمَةً أيضا و تَرَحَّمَ عليه و تَرَاحَمَ القوم رَحِمَ بعضهم بعضا و الرَّحَمُوتُ من الرحمة يقال رهبوت خير من رحموت أي لأن تُرهَب خير من أن تُرحَم و الرَّحِمُ القرابة والرحم أيضا بوزن الجسم مثله و الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ اسمان مشتقان من الرحمة ونظيرهما نديم وندمان وهما بمعنى ويجوز تكرير الاسمين إذا اختلف اشتقاقهما على وجه التأكيد كما يقال فلان جاد مجد إلا أن الرحمن اسم مختص بالله تعالى ولا يجوز أن يسمى به غيره ألا ترى أنه سبحانه وتعالى قال ﴿قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمن﴾ فعادل به الاسم الذي لا يشركه فيه غيره وكان مسيلمة الكذاب يقال له رَحْمَانُ اليمامة و الرَّحِيمُ قد يكون بمعنى المرحوم كما يكون بمعنى الراحم و الرُّحْمُ بالضمة الرحمة قال الله تعالى ﴿وأقرب رحما﴾ و الرُّحُمُ بضمتين مثله
الراغب
رحم
- الرحم: رحم المرأة، وامرأة رحوم تشتكي رحمها. ومنه استعير الرحم للقرابة؛ لكونهم خارجين من رحم واحدة، يقال: رحم ورحم قال تعالى: }وأقرب رحما﴿[الكهف/81]، والرحمة رقة تقتضي الإحسان إلى المرحوم، وقد تستعمل تارة في الرقة المجردة، وتارة في الإحسان المجرد عن الرقة، نحو: رحم الله فلانا. وإذا وصف به الباري فليس يراد به إلا الإحسان المجرد دون الرقة، وعلى هذا روي أن الرحمة من الله إنعام وإفضال، ومن الآدميين رقة وتعطف. وعلى هذا قول النبي صلى الله عليه وسلم ذاكرا عن ربه (أنه لما خلق الرحم قال له: أنا الرحمن، وأنت الرحم، شققت اسمك من اسمي، فمن وصلك وصلته، ومن قطعك بتته) (الحديث، عن عبد الرحمن بن عوف قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (قال الله: أنا الله، وأنا الرحمن، خلقت الرحم، وشققت لها من اسمي، فمن وصلها وصلته، ومن قطعها قطعته) أخرجه الترمذي وقال: حديث صحيح، انظر: عارضة الأحوذي 8/10؛ وأخرجه الحاكم 4/157 وصححه، ووافقه الذهبي؛ وأحمد برقم 1680؛ وأبو داود في الزكاة برقم 1694؛ باب صلة الرحم. وانظر: شرح السنة 1/179 - 180) فذلك إشارة إلى ما تقدم، وهو أن الرحمة منطوية على معنيين: الرقة والإحسان، فركز تعالى في طبائع الناس الرقة، وتفرد بالإحسان، فصار كما أن لفظ الرحم من الرحمة، فمعناه الموجود في الناس من المعنى الموجود لله تعالى، فتناسب معناهما تناسب لفظيهما. والرحمن والرحيم، نحو: ندمان ونديم، ولا يطلق الرحمن إلا على الله تعالى من حيث إن معناه لا يصح إلا له، إذ هو الذي وسع كل شيء رحمة، والرحيم يستعمل في غيره وهو الذي كثرت رحمته، قال تعالى:﴾إن الله غفور رحيم﴿[البقرة/182]، وقال في صفة النبي صلى الله عليه وسلم:﴾لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم﴿[التوبة/128]، وقيل: إن الله تعالى: هو رحمن الدنيا، ورحيم الآخرة، وذلك أن إحسانه في الدنيا يعم المؤمنين والكافرين، وفي الآخرة يختص بالمؤمنين، وعلى هذا قال:﴾ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون{ [الأعراف/156]، تنبيها أنها في الدنيا عامة للمؤمنين والكافرين، وفي الآخرة مختصة بالمؤمنين.
ملخص اللسان
1.     الرَّحْمة: الرِّقَّةُ والتَّعَطُّفُ، والمرْحَمَةُ مثله، وقد رَحِمْتُهُ وتَرَحَّمْتُ عليه. وتَراحَمَ القومُ: رَحِمَ بعضهم بعضاً.      والرَّحْمَةُ: المغفرة؛
2.     وتواصَوْا بالمَرحَمَةِ؛ أَي أَوصى بعضُهم بعضاً بِرَحْمَة الضعيف والتَّعَطُّف عليه. وتَرَحَّمْتُ عليه أَي قلت رَحْمَةُ الله عليه.
3.     قوله ابْتِغاء رَحْمةٍ من ربك تَرْجُوها: أَي رِزْقٍ، ولئِنْ أَذَقْناه رَحْمَةً ثم نزعناها منه: أَي رِزقاً، وما أَرسلناك إِلا رَحْمةً: أَي عَطْفاً وصُنعاً، وإِذا أَذَقْنا الناسَ رَحْمةً من بعد ضَرَّاءَ: أَي حَياً وخِصْباً بعد مَجاعَةٍ،
4.     وتَرَحَّم عليه: دعا له بالرَّحْمَةِ. واسْتَرْحَمه: سأَله الرَّحْمةَ،
5.     ورجل مَرْحومٌ ومُرَحَّمٌ شدّد للمبالغة.
6.     والله الرَّحْمَنُ الرحيم: بنيت الصفة الأُولى على فَعْلانَ لأَن معناه الكثرة، وذلك لأَن رحمته وسِعَتْ كل شيء وهو أَرْحَمُ الراحمين،
7.     فأَما الرَّحِيمُ فإِنما ذكر بعد الرَّحْمن لأَن الرَّحْمن مقصور على الله عز وجل،والرحيم قد يكون لغيره؛ قال الفارسي: إِنما قيل بسم الله الرَّحْمن الرحيم فجيء بالرحيم بعد استغراق الرَّحْمنِ معنى الرحْمَة لتخصيص المؤمنين به في قوله تعالى: وكان بالمؤمنين رَحِيماً،
8.     الرَّحْمنُ اسم من أَسماء الله عز وجل مذكور في الكتب الأُوَل، ولم يكونوا يعرفونه من أَسماء الله؛ قال أَبو الحسن: أَراه يعني أَصحاب الكتب الأُوَلِ،ومعناه عند أَهل اللغة ذو الرحْمةِ التي لا غاية بعدها في الرَّحْمةِ، لأَن فَعْلان بناء من أَبنية المبالغة،
9.     ورَحِيمٌ فَعِيلٌ بمعنى فاعلٍ كما قالوا سَمِيعٌ بمعنى سامِع وقديرٌ  بمعنى قادر،
10.                        الرَّحْمن والرَّحيم اسمان مشتقان من الرَّحْمة، ونظيرهما في اللة نَديمٌ ونَدْمان، وهما بمعنى، ويجوز تكرير الاسمين إِذا اختلف اشتقاقهما على جهة التوكيد كما يقال فلان جادٌّ مُجِدٌّ، إِلا أَن الرحمن اسم مختص لله تعالى لا يجوز أَن يُسَمّى به غيره ولا يوصف، أَلا ترى أَنه قال: قل ادْعُوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَنَ؟فعادل به الاسم الذي لا يَشْرَكُهُ فيه غيره، وهما من أَبنية المبالغة،
11.                        والرَّحْمَةُ في بني آدم عند العرب: رِقَّةُ القلب وعطفه. ورَحْمَةُ الله: عَطْفُه وإِحسانه ورزقه.
12.                        والرُّحْمُ، بالضم: الرحمة. وما أَقرب رُحْم فلان إِذا كان ذا مَرْحَمةٍ وبِرٍّ أَي ما أَرْحَمَهُ وأَبَرَّهُ.
13. وأَقربَ رُحْماً؛ أَي أَقرب عطفاً وأَمَسَّ بالقرابة. والرُّحْمُ والرُّحُمُ في اللغة: العطف والرَّحْمةُ؛
14.                        والرَّحِمُ: رَحِيمُ الأُنثى، وهي مؤنثة؛
15.                        الرَّحِمُ والرِّحْمُ بيت مَنْبِتِ الولد ووعاؤه في البطن؛ والجمع أَرْحامٌ، لا يكسّر على غير ذلك
16.                        الرَّحَمُ خروج الرَّحِمِ من علة؛ والجمع رُحُمٌ ، هي التي تشتكي رَحِمَها بعد الولادة فتموت، وقد رَحُمَتْ رَحامةٌ ورَحِمَتْ رَحَماً، وهي رَحِمَةٌ، وقيل: هو داء يأْخذها في رَحِمِها فلا تقبل اللِّقاح؛
17.                        والرَّحِمُ: أَسبابُ القرابة، وأَصلُها الرَّحِمُ التي هي مَنْبِتُ الولد، وهي الرِّحْمُ. الرَّحِمُ القرابة، والرِّحْمُ، بالكسر، مثلُه؛
18.                        ذَوو الرَّحِمِ هم الأَقارب، ويقع على كل من يجمع بينك وبينه نسَب، ويطلق في الفرائض على الأَقارب من جهة النساء،
19.                        يقال: ذُو رَحِمٍ مَحْرَم ومُحَرَّم ، وهو مَن لا يَحِلّ نكاحه كالأُم والبنت والأُخت والعمة والخالة،
20.                        الرَّحِمُ القَرابة تَجمَع بَني أَب. وبينهما رَحِمٌ أَي قرابة قريبة. وقوله عز وجل: واتقوا الله الذي تَساءَلون به والأَرْحام؛ من نَصب أَراد واتقوا الأَرحامَ أَن تقطعوها، ومَنْ خَفَض أَراد تَساءَلون به وبالأَرْحام،
21.                        ورَحِمَ السِّقاءُ رَحَماً، فهو رَحِمٌ: ضَيَّعه أهلُه بعد عينَتِهِ فلم يَدْهُنُوه حتى فسد فلم يَلزم الماء.
لسان العرب
● - رحم: الرَّحْمة: الرِّقَّةُ والتَّعَطُّفُ، والمرْحَمَةُ مثله، وقد      رَحِمْتُهُ وتَرَحَّمْتُ عليه. وتَراحَمَ القومُ: رَحِمَ بعضهم بعضاً.      والرَّحْمَةُ: المغفرة؛ وقوله تعالى في وصف القرآن: هُدىً ورَحْمةً لقوم      يؤمنون؛ أَي فَصَّلْناه هادياً      وذا رَحْمَةٍ؛ وقوله تعالى: ورَحْمةٌ للذين آمنوا منكم؛ أَي هو رَحْمةٌ      لأَنه كان سبب إِيمانهم، رَحِمَهُ رُحْماً ورُحُماً ورَحْمةً ورَحَمَةً؛      حكى الأَخيرة سيبويه، ومَرحَمَةً. وقال الله عز وجل: وتَواصَوْا      بالصَّبْر وتواصَوْا بالمَرحَمَةِ؛ أَي أَوصى بعضُهم بعضاً بِرَحْمَة الضعيف      والتَّعَطُّف عليه. وتَرَحَّمْتُ عليه أَي قلت رَحْمَةُ الله عليه. وقوله      تعالى: إِن رَحْمَتَ الله قريب من المحسنين؛ فإِنما ذَكَّرَ      على النَّسَبِ وكأَنه اكتفى بذكر الرَّحْمَةِ عن الهاء، وقيل: إِنما ذلك      لأَنه تأْنيث غير حقيقي، والاسم الرُّحْمى؛ قال الأَزهري: التاء في قوله      إِن رَحْمَتَ أَصلها هاء وإِن كُتِبَتْ تاء. الأَزهري: قال عكرمة في      قوله ابْتِغاء رَحْمةٍ من ربك تَرْجُوها: أَي رِزْقٍ، ولئِنْ أَذَقْناه      رَحْمَةً ثم نزعناها منه: أَي رِزقاً، وما أَرسلناك إِلا رَحْمةً: أَي      عَطْفاً وصُنعاً، وإِذا أَذَقْنا الناسَ رَحْمةً من بعد ضَرَّاءَ: أَي حَياً      وخِصْباً بعد مَجاعَةٍ، وأَراد بالناس الكافرين.      والرَّحَمُوتُ: من الرحمة. وفي المثل: رَهَبُوتٌ خير من رَحَمُوتٍ أَي      لأَنْ تُرْهَبَ      خير من أَن تُرْحَمَ، لم يستعمل على هذه الصيغة إِلا مُزَوَّجاً.      وتَرَحَّم عليه: دعا له بالرَّحْمَةِ. واسْتَرْحَمه: سأَله الرَّحْمةَ، ورجل      مَرْحومٌ ومُرَحَّمٌ      شدّد للمبالغة. وقوله تعالى: وأَدْخلناه في رَحْمتنا؛ قال ابن جني: هذا      مجاز وفيه من الأَوصاف ثلاثة: السَّعَةُ والتشبيه والتوكيد، أَما      السَّعَةُ فلأَنه كأَنه زاد في أَسماء الجهات والمحالّ اسم هو الرَّحْمةُ، وأَما      التشبيه فلأنه شَبَّه الرَّحْمةَ وإِن لم يصح الدخول فيها بما يجوز      الدخول فيه فلذلك وضعها موضعه، وأَما التوكيد فلأَنه أَخبر عن العَرَضِ      بما يخبر به عن الجَوْهر، وهذا تَغالٍ بالعَرَضِ وتفخيم منه إِذا      صُيِّرَ إِلى حَيّز ما يشاهَدُ ويُلْمَسُ ويعاين، أَلا ترى إِلى قول بعضهم في      الترغيب في الجميل: ولو رأَيتم المعروف رجلاً لرأَيتموه حسناً جميلاً؟ كقول      الشاعر:      ولم أَرَ كالمَعْرُوفِ، أَمّا مَذاقُهُ      فحُلْوٌ، وأَما وَجْهه فجميل      فجعل له مذاقاً وجَوْهَراً، وهذا إِنما يكون في الجواهر، وإِنما      يُرَغِّبُ فيه وينبه عليه ويُعَظِّمُ من قدره بأَن يُصَوِّرَهُ في النفس على      أَشرف أَحواله وأَنْوَه صفاته، وذلك بأَن يتخير شخصاً مجسَّماً لا عَرَضاً      متوهَّماً. وقوله تعالى: والله يَخْتَصُّ برَحْمته من يشاء؛ معناه      يَخْتَصُّ بنُبُوَّتِهِ من يشاء ممن أَخْبَرَ عز وجل أَنه مُصْطفىً      مختارٌ.والله الرَّحْمَنُ الرحيم: بنيت الصفة الأُولى على فَعْلانَ لأَن معناه      الكثرة، وذلك لأَن رحمته وسِعَتْ كل شيء وهو أَرْحَمُ الراحمين، فأَما      الرَّحِيمُ      فإِنما ذكر بعد الرَّحْمن لأَن الرَّحْمن مقصور على الله عز وجل،.      والرحيم قد يكون لغيره؛ قال الفارسي: إِنما قيل بسم الله الرَّحْمن الرحيم      فجيء بالرحيم بعد استغراق الرَّحْمنِ معنى الرحْمَة لتخصيص المؤمنين به في      قوله تعالى: وكان بالمؤمنين رَحِيماً، كما قال: اقْرَأْ باسم ربك الذي      خَلَقَ، ثم قال: خَلَقَ الإِنسان من عَلَقٍ؛ فخصَّ بعد أَن عَمَّ لما في      الإِنسان من وجوه الصِّناعة ووجوه الحكمةِ، ونحوُه كثير؛ قال الزجاج:      الرَّحْمنُ اسم من أَسماء الله عز وجل مذكور في الكتب الأُوَل، ولم يكونوا      يعرفونه من أَسماء الله؛ قال أَبو الحسن: أَراه يعني أَصحاب الكتب الأُوَلِ،      ومعناه عند أَهل اللغة ذو الرحْمةِ      التي لا غاية بعدها في الرَّحْمةِ، لأَن فَعْلان بناء من أَبنية      المبالغة، ورَحِيمٌ فَعِيلٌ بمعنى فاعلٍ كما قالوا سَمِيعٌ بمعنى سامِع وقديرٌ      بمعنى قادر، وكذلك رجل رَحُومٌ وامرأَة رَحُومٌ؛ قال الأَزهري ولا يجوز      أَن يقال رَحْمن إِلاَّ الله عز وجل، وفَعَلان من أَبنية ما يُبالَعُ في      وصفه، فالرَّحْمن الذي وسعت رحمته كل شيء، فلا يجوز أَن يقال رَحْمن لغير      الله؛ وحكى الأَزهري عن أبي العباس في قوله الرَّحْمن الرَّحيم: جمع      بينهما لأَن الرَّحْمن عِبْرانيّ والرَّحيم عَرَبيّ؛ وأَنشد لجرير:      لن تُدْرِكوا المَجْد أَو تَشْرُوا عَباءَكُمُ      بالخَزِّ، أَو تَجْعَلُوا اليَنْبُوتَ ضَمْرانا      أَو تَتْركون إِلى القَسَّيْنِ هِجْرَتَكُمْ،      ومَسْحَكُمْ صُلْبَهُمْ رَحْمانَ قُرْبانا؟      وقال ابن عباس: هما اسمان رقيقان أَحدهما أَرق من الآخر، فالرَّحْمن      الرقيق والرَّحيمُ العاطف على خلقه بالرزق؛ وقال الحسن؛ الرّحْمن اسم ممتنع      لا يُسَمّى غيرُ      الله به، وقد يقال رجل رَحيم. الجوهري: الرَّحْمن والرَّحيم اسمان      مشتقان من الرَّحْمة، ونظيرهما في اللة نَديمٌ ونَدْمان، وهما بمعنى، ويجوز      تكرير الاسمين إِذا اختلف اشتقاقهما على جهة التوكيد كما يقال فلان جادٌّ      مُجِدٌّ، إِلا أَن الرحمن اسم مختص لله تعالى لا يجوز أَن يُسَمّى به      غيره ولا يوصف، أَلا ترى أَنه قال: قل ادْعُوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَنَ؟      فعادل به الاسم الذي لا يَشْرَكُهُ      فيه غيره، وهما من أَبنية المبالغة، ورَحمن أَبلغ من رَحِيمٌ، والرَّحيم      يوصف به غير الله تعالى فيقال رجل رَحِيمٌ، ولا يقال رَحْمن. وكان      مُسَيْلِمَةُ الكذاب يقال له رَحْمان اليَمامة، والرَّحيمُ      قد يكون بمعنى المَرْحوم؛ قال عَمَلَّسُ بن عقيلٍ:      فأَما إِذا عَضَّتْ بك الحَرْبُ عَضَّةً،      فإِنك معطوف عليك رَحِيم      والرَّحْمَةُ في بني آدم عند العرب: رِقَّةُ القلب وعطفه. ورَحْمَةُ      الله: عَطْفُه وإِحسانه ورزقه. والرُّحْمُ، بالضم: الرحمة. وما أَقرب رُحْم      فلان إِذا كان ذا مَرْحَمةٍ وبِرٍّ أَي ما أَرْحَمَهُ وأَبَرَّهُ. وفي      التنزيل: وأَقَربَ رُحْماً، وقرئت: رُحُماً؛ الأَزهري: يقول أَبرَّ      بالوالدين من القتيل الذي قتله الخَضِرُ، وكان الأَبوان مسلمين والابن كافراً      فولو لهما بعدُ بنت فولدت نبيّاً؛ وأَنشد الليث:      أَحْنَى وأَرْحَمُ من أُمٍّ بواحِدِها      رُحْماً، وأَشْجَعُ من ذي لِبْدَةٍ ضارِي      وقال أَبو إِسحق في قوله: وأَقربَ رُحْماً؛ أَي أَقرب عطفاً وأَمَسَّ      بالقرابة. والرُّحْمُ والرُّحُمُ في اللغة: العطف والرَّحْمةُ؛ وأَنشد:      فَلا، ومُنَزِّلِ الفُرْقا      ن، مالَكَ عِندَها ظُلْمُ      وكيف بظُلْمِ جارِيةٍ،      ومنها اللينُ والرُّحْمُ؟      وقال العجاج:      ولم تُعَوَّجْ رُحْمُ مَنْ تَعَوَّجا      وقال رؤبة:      يا مُنْزِلَ الرُّحْمِ على إِدْرِيس      وقرأَ أَبو عمرو بن العلاء: وأَقْرَبَ      رُحُماً، وبالتثقيل، واحتج بقول زهير يمدح هَرِمَ بن سِنانٍ:      ومن ضَرِيبتِه التَّقْوى ويَعْصِمُهُ،      من سَيِّء العَثَراتِ، اللهُ والرُّحُمُ      (* في ديوان زهير: الرِّحِم أي صلة القرابة بدل الرحُم).      وهو مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ.      وأُمُّ رُحْمٍ وأُمّ الرُّحْمِ: مكة. وفي حديث مكة: هي أُمُّ رُحْمٍ أَي      أَصل الرَّحْمَةِ. والمَرْحُومةُ: من أَسماء مدينة سيدنا رسول الله، صلى      الله عليه وسلم، يذهبون بذلك إِلى مؤمني أَهلها. وسَمَّى الله الغَيْث      رَحْمةً لأَنه برحمته ينزل من السماء. وقوله تعالى حكاية عن ذي      القَرْنَيْنِ: هذا رَحْمَةٌ من ربي؛ أَراد هذا التمكين الذي قال ما مَكَّنِّي فيه      ربي خير، أَراد وهذا التمكين الذي آتاني الله حتى أَحكمْتُ السَّدَّ      رَحْمَة من ربي.      والرَّحِمُ: رَحِيمُ الأُنثى، وهي مؤنثة؛ قال ابن بري: شاهد تأْنيث      الرَّحِم قولهم رَحِمٌ مَعْقومَةٌ، وقولُ ابن الرِّقاع:      حَرْف تَشَذَّرَ عن رَيَّانَ مُنْغَمِسٍ،      مُسْتَحْقَبٍ رَزَأَتْهُ رِحْمُها الجَمَلا      ابن سيده: الرَّحِمُ والرِّحْمُ بيت مَنْبِتِ      الولد ووعاؤه في البطن؛ قال عَبيد:      أَعاقِرٌ كذات رِحْمٍ،      أَم غانِمٌ كمَنْ يخيب؟      قال: كان ينبغي أَن يُعادِلَ بقوله ذات رِحْمٍ نقيضتها فيقول أَغَيْرُ      ذات رِحْمٍ كذات رِحْمٍ، قال: وهكذا أَراد لا مَحالة ولكنه جاء بالبيت على      المسأَلة، وذلك أَنها لما لم تكن العاقر وَلُوداً صارت، وإن كانت ذاتِ      رِحْمٍ، كأَنها لا رِحْم لها فكأَنه قال: أَغيرُِ ذات رِحْمٍ كذات      رِحْمٍ، والجمع أَرْحامٌ، لا يكسّر على غير ذلك. وامرأَة رَحُومٌ إِذا اشتكت      بعد الولادة رَحِمَها، ولم يقيده في المحكم بالولادة. ابن الأَعرابي:      الرَّحَمُ خروج الرَّحِمِ من علة؛ والجمع رُحُمٌ      (* قوله «والجمع رحم» أي جمع      الرحوم وقد صرح به شارح القاموس وغيره)، وقد رَحِمَتْ رَحَماً ورُحِمتْ      رَحْماً، وكذلك العَنْزُ، وكل ذات رَحِمٍ تُرْحَمُ، وناقة رَحُومٌ كذلك؛      وقال اللحياني: هي التي تشتكي رَحِمَها بعد الولادة فتموت، وقد رَحُمَتْ      رَحامةٌ ورَحِمَتْ رَحَماً، وهي رَحِمَةٌ، وقيل: هو داء يأْخذها في      رَحِمِها فلا تقبل اللِّقاح؛ وقال اللحياني: الرُّحامُ أَن تلد الشاة ثم لا      يسقط سَلاها. وشاة راحِمٌ: وارمةُ الرَّحِمِ، وعنز راحِمٌ. ويقال: أَعْيَا      من يدٍ في رَحِمٍ، يعني الصبيَّ؛ قال ابن سيده: هذا تفسير ثعلب.      والرَّحِمُ: أَسبابُ القرابة، وأَصلُها الرَّحِمُ التي هي مَنْبِتُ الولد، وهي      الرِّحْمُ. الجوهري: الرَّحِمُ القرابة، والرِّحْمُ، بالكسر، مثلُه؛ قال      الأَعشى:      إِمَّا لِطالِبِ نِعْمة يَمَّمْتَها،      ووِصالَ رِحْمٍ قد بَرَدْتَ بِلالَها      قال ابن بري: ومثله لقَيْل بن عمرو بن الهُجَيْم:      وذي نَسَب ناءٍ بعيد وَصَلتُه،      وذي رَحِمٍ بَلَّلتُها بِبِلاها      قال: وبهذا البيت سمي بُلَيْلاً؛ وأَنشد ابن سيده:      خُذُوا حِذرَكُم، يا آلَ عِكرِمَ، واذكروا      أَواصِرَنا، والرِّحْمُ بالغَيْب تُذكَرُ      وذهب سيبويه إِلى أَن هذا مطرد في كلِّ ما كان ثانِيه من حروف الحَلْقِ،      بَكْرِيَّةٌ، والجمع منهما أَرْحامٌ. وفي الحديث: من مَلَكَ ذا رَحِمٍ      مَحْرَمٍ فهو حُرٌّ؛ قال ابن الأَثير: ذَوو الرَّحِمِ      هم الأَقارب، ويقع على كل من يجمع بينك وبينه نسَب، ويطلق في الفرائض      على الأَقارب من جهة النساء، يقال: ذُو رَحِمٍ مَحْرَم ومُحَرَّم ، وهو مَن      لا يَحِلّ نكاحه كالأُم والبنت والأُخت والعمة والخالة، والذي ذهب إِليه      أَكثر العلماء من الصحابة والتابعين وأَبو خنيفة وأَصحابُه وأَحمدُ      أَن مَنْ مَلك ذا رَحِمٍ مَحْرَمٍ عَتَقَ عليه، ذكراً كان أَو أُنثى،      قال: وذهب الشافعي وغيره من الأئمة والصحابة والتابعين إِلى أَنه يَعْتِقُ      عليه الأَولادُ والآباءُ والأُمهاتُ ولا يَعْتِقُ عليه غيرُهم من ذوي      قرابته، وذهب مالك إِلى أَنه يَعْتِقُ عليه الولد والوالدان والإِخْوة ولا      يَعْتِقُ غيرُهم. وفي الحديث: ثلاث يَنْقُصُ بهنّ العبدُ في الدنيا      ويُدْرِكُ بهنّ في الآخرة ما هو أَعظم من ذلك: الرُّحْمُ والحَياءُ وعِيُّ      اللسان؛ الرُّحْمُ، بالضم: الرَّحْمَةُ، يقال: رَحِمَ رُحْماً، ويريد      بالنقصان ما يَنال المرءُ بقسوة القلب ووَقاحَة الوَجْه وبَسْطة اللسان التي هي      أَضداد تلك الخصال من الزيادة في الدنيا. وقالوا: جزاك اللهُ خيراً      والرَّحِمُ والرَّحِمَ، بالرفع والنصب، وجزاك الله شرّاً والقطيعَة، بالنصب لا      غير. وفي الحديث: إِن الرَّحِمَ شِجْنَةٌ مُعلقة بالعرش تقول: اللهم      صِلْ مَنْ وَصَلَني واقْطَعْ من قَطَعني. الأَزهري: الرَّحِمُ      القَرابة تَجمَع بَني أَب. وبينهما رَحِمٌ أَي قرابة قريبة. وقوله عز      وجل: واتقوا الله الذي تَساءَلون به والأَرْحام؛ من نَصب أَراد واتقوا      الأَرحامَ أَن تقطعوها، ومَنْ خَفَض أَراد تَساءَلون به وبالأَرْحام، وهو      قولك: نَشَدْتُكَ بالله وبالرَّحِمِ. ورَحِمَ السِّقاءُ رَحَماً، فهو      رَحِمٌ: ضَيَّعه أهلُه بعد عينَتِهِ فلم يَدْهُنُوه حتى فسد فلم يَلزم      الماء.والرَّحُوم: الناقةُ التي تشتكي رَحِمَها بعد النِّتاج، وقد رَحُمَتْ،      بالضم، رَحامَةً ورَحِمَتْ، بالكسر، رَحَماً.      ومَرْحُوم ورُحَيْم: اسمان.
مقاييس اللغة:
(رحم)  الراء والحاء والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الرّقّة والعطف والرأفة. يقال من ذلك رَحِمَه يَرْحَمُه، إذا رَقَّ لـه وتعطَّفَ عليه. والرُّحُْم والمَرْحَمَة والرَّحَْمة بمعنىً. والرَّحِم: عَلاقة القرابة، ثم سمِّيت رَحِمُ الأنثى رَحِماً من هذا، لأنّ منها ما يكون ما يُرْحَمُ وَيُرَقّ لـه مِن ولد. ويقال شاةٌ رَحُومٌ([6])، إذا اشتكَتْ رحِمَها بعد النِّتاج؛ وقد رَحُمَتْ رَحَامَة، ورُحِمَت رَحْما([7]). وقال الأصمعيّ: كان أبو عمرو بن العلاء يُنشد بيتَ زُهير:
ومَن ضرِيبته التّقوَى ويَعصِمُه *** مِن سيِّئ العَثَرات اللهُ والرُّحُمُ([8])
قال: ولم أسمَعْ هذا الحرفَ إلاّ في هذا البيت. وكان يقرأ: ﴿وَأَقْرَبَ رُحُماً([9])﴾ [الكهف 81]، وكأن أبا عمروٍ ذهب إلى أنّ الرُّحُمَ الرَّحْمة. ويقال إنّ مكّة كانت تسمَّى أمَّ رُِحْم([10]).
القاموس المحيط:
الرَّحْمَةُ، ويُحَرَّكُ الرِقَّةُ، والمَغْفِرَةُ، والتَّعَطُّفُ، كالمَرْحَمَةِ والرُّحْمِ، بالضم وبضمَّتَيْنِ، والفِعْلُ كعَلِمَ. ورَحَّمَ عليه تَرْحِيماً، وتَرَحَّمَ، والأولى الفُصْحَى، والاسمُ الرُّحْمَى قال له رَحِمَهُ اللّهُ.
ورَهَبوتٌ خيرٌ لَكَ من رَحَمُوتٍ، لم يُسْتَعْمَلْ إلاَّ مُزْدَوِجاً، أي: أن تُرْهَبَ خيرٌ لكَ من أن تُرْحَمَ. و " يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ " ، أي: بنُبُوَّتِهِ. والرِّحْمُ، بالكسر وككتِفٍ: بيتُ مَنْبِتِ الوَلَدِ، ووِعاؤُه، والقَرَابَةُ، أو أصْلُهَا وأسبابُها ج: أرْحَامٌ. وأُمٌّ رُحْمٍ، بالضم، وأُمُّ الرُّحْمِ: مكةُ.
والمَرْحُومَةُ: المدينَةُ، شَرَّفَهما اللّهُ تعالى. والرَّحومُ والرَّحْماءُ: التي تَشْتَكِي رَحِمَها بعدَ الوِلاَدَةِ، فَتَموتُ منهُ، وقد رَحُمَتْ، ككرُمَ وفَرِحَ وعُنِيَ، رَحَامَةً ورحْماً ويُحَرَّكُ، أو هو داءٌ يأخُذُ في رَحِمِها، فلاَ تَقْبَلُ اللِّقاحَ، أو أن تَلِدَ فلا يَسْقُطَ سَلاها. وشاةٌ راحِمٌ: وارِمَةُ الرَّحِمِ.
ومحمدُ بنُ رَحْمَوَيْهِ، كَعَمْرَوَيْهِ، ورُحَيْمٌ، كزُبَيْرٍ، ابنُ مالِكٍ الخَزْرَجِيُّ، وابنُ حَسَنٍ الدِّهْقانُ، ومَرْحومٌ العَطَّارُ: محدِّثُونَ. ورَحْمةُ: من أسمائِهِنَّ.
تاج العروس:
( الرحمة ) بالفتح ( ويحرك ) حكاه سيبويه ( الرقة ) قال الراغب الرحمة رقة تقتضي الاحسان إلى المرحوم وقد يستعمل تارة في الرقة المجردة وتارة في الاحسان المجرد عن الرقة نحو رحم الله فلانا وإذا وصف به الباري فليس يراد به الا الاحسان المجرد دون الرقة وعلى هذا روى ان الرحمة من الله انعام
وافضال ومن الآدميين رقة وتعطف وعلى هذا قوله صلى الله تعالى عليه وسلم ذاكرا عن ربه أنه لما خلق الرحم قال أنا الرحمن وأنت الرحم شققت اسمك من اسمى فمن وصلك وصلته ومن قطعك قطعته فذلك اشارة إلى ما تقدم وهو أن لرحمة منطوية على معنيين الرقة والاحسان فركز تعالى في طبائع الناس الرقة وتفرد بالاحسان فصار كما أن لفظ الرحم من الرحمة فمعناه الموجود في الناس من المعنى
الموجود لله فتناسب معناهما تناسب لفظيهما انتهى وقال الحر الى الرحمة نحلة ما يوافي المرحوم في ظاهره وباطنه أدناه كشف الضر وكف الاذى وأعلاه الاختصاص برفع الحجاب وقال القاشانى الرحمة على قسمين امتنانية ووجوبية فالامتنانية هي الرحمة المفيضة للنعم السابقة على العمل وهى التى وسعت كل شئ وأما الوجوبية فهى الموعودة للمتقين والمحسنين في قوله تعالى فسأكتبها للذين يتقون وفي قوله تعالى ان رحمت الله قريب من المحسنين قال وهى داخلة في الامتنانية لان الوعد بها على العمل محض المنة وفي تفسير الامام أبى اسحق أحمد بن محمد بن ابراهيم الثعلبي الرحمة ارادة الله الخير بأهله وهى على هذا صفة ذات وقيل ترك العقوبة لمن يستحق العقوبة واسداء الخير إلى من لا يستحق وعلى هذا صفة فعل ( و ) قول المصنف الرحمة ( المغفرة و ) الرحمة ( التعطف ) فيه تخصيص بعد تعميم كما يظهر من سياق عبارة الراغب وقوله تعالى وأدخلنا في رحمتنا قال ابن جنى هذا مجاز وفيه من الاوصاف ثلاثة السعة والتشبيه والتوكيد أما السعة فلانه كأنه زاد في أسماء الجهات والمحال اسما هو الرحمة وأما التشبيه فلانه شبه الرحمة وان لم يصح الدخول فيها بما يجوز الدخول فيه فلذلك وضعها موضعه وأما التوكيد فلانه أخبر عن العرض بما يخبر به عن الجوهر وهذا تغال بالعرض وتفخيم منه إذ صير إلى حيزما يشاهد ويلمس ويعاين ( كالمرحمة ) ومنه قوله تعالى وتواصوا بالصبر وتواصوا بالمرحمة أي أوصى بعضهم بعضا برحمة الضعيف والتعطف عليه ( والرحم بالضم و ) الرحم ( بضمتين ) وقال أبو إسحق في قوله تعالى وأقرب رحما أي أقرب عطفا وأمس بالقرابة وأنشد فلا ومنزل الفرقا * ن مالك عندها ظلم وكيف بظلم جارية * ومنها اللين والرحم وقال رؤبة * يا منزل الرحم على ادريس * وقرأ أبو عمرو بن العلاء وأقرب رحما بالتثقيل واحتج بقول زهير بمدح هرم بن سنان ومن ضريبته التقوى ويعصمه * من سيئ العثرات الله والرحم وهو مثل عسر وعسر ( والفعل ) من كلها رحم ( كعلم ورحم عليه ترحيما وترحم ) ترحما ( والاولى ) هي ( الفصحى والاسم الرحمى ) بالضم ( قال له رحمه الله ) ونص الجوهرى وقد رحمته وترحمت عليه ولم يذكر رحمه الله ترحيما وظاهر اطلاقه يدل على أن ترحم عليه فصيحة لانه شرط في كتابه أن لا يذكر الا ما صح عنده ونقل شيخنا عن العباب للصاغاني أن ترحمت عليه لحن والصواب رحمته ترحيما وكذا قال الصيدلانى انه لا يقال ترحمت بل رحمت قال وفي الترحم معنى التكلف فلا يطلق على الله تعالى ورده جماعة من المحققين بأنه وارد في الاحاديث الصحيحة وبأن صيغة التفعل ليست خاصة بالتكلف بل تكون لغيره كالتوحد والتكبر ونقله الشهاب مبسوطا في مواضع من شرح الشفاء ولشيخ شيوخنا الامام أبى السرور سيدى العربي الفاسى في ذلك رسالة نفل خلاصتها شيخنا سيدى المهدى الفاسى في شروحه لدلائل الخيرات انتهى سياق شيخنا * قلت وفي نقله عن العباب نظر لان مصنفه وصل إلى تركيب بكم وبقى ما بعده ناقصا لانه اخترمته المنية كما سبق ذلك ولعله ساق هذه العبارة في تركيب آخر من كتابه بمناسبة أو في كتاب آخر من مصنفاته اللغوية فتأمل ذلك وقوله بل تكون لغيره كالتوحد والتكبر * قلت أي للمبالغة والتكثير فالاولى جعل هذه اللفظة في حديث الصلاة من هذا القبيل كما حقق ذلك بعض أصحابنا وحاصل ما في شرح الدلائل للفاسى ما نصه ترحم للغة غير فصيحة وقيل لحن وقيل مع كونها لا يصح اطلاقها على الله تعالى لما فيها من التكلف وقيل ان ذلك جار على ارادة المشاكلة أو المجازاة أو نحوهما لان الترحم هنا سؤال الرحمة ومن الله اعطاؤها وفي الحديث المذكور الدعاء للنبى صلى الله عليه وسلم بالرحمة والمغفرة وهى مسألة مختلف فيها والحق منع ذلك على الانفراد وجوازه تبعا للصلاة ونحوها ( و ) الرحموت فعلوت من الرحمة يقال ( رهبوت خير لك من رحموت لم يستعمل ) هذه الصيغة ( الا مزدوجا ) وهو مثل من أمثالهم ( أي أن ترهب خير لك من أن ترحم ) نقله الجوهرى ( و ) قوله تعالى والله ( يختص برحمته ) من يشاء ( أي ) يختص ( بنبوته ) ممن أخبر عزوجل أنه مصطفى مختار ( والرحم بالكسر وكتف بيت منبت الولد ووعاؤه ) في البطن كما في المحكم وأنشد لعبيد أعاقر كذات رحم * أم غانم كمن يخيب واقتصر الجوهرى على اللغة الثانية فقال الرحم رحم الانثى وهى مؤنثة قال ابن برى شاهد تأنيث الرحم قولهم الرحم معقومة وقول ابن الرقاع حرف تشذر عن ريان منغمس * مستحقب رزأته رحمها الجملا
* قلت وفيه أيضا شاهد على كسر الراء من رحم ( و ) من المجاز الرحم ( القرابة ) تجمع بنى أب وبنيهما رحم أي قرابة قريبة كذا في التهذيب قال الجوهرى والرحم بالكسر مثله وأنشد الاعشى أما لطالب نعمة يممتها * ووصال رحم قد بردت بلالها قال ابن برى ومثله لقيل بن عمرو بن الهجيم وذى نسب ناء بعيد وصلته * وذى رحم بللتها ببلالها قال وبهذا البيت سمى بليلا وأنشد ابن سيده خذوا حذركم يا آل عكرم واذكروا * أو اصرنا والحرم بالغيب تذكر وذهب سيبويه إلى أن هذا مطرد في كل ما كان ثانيه من حروف الحلق ( أو ) الرحم ( أصلها وأسبابها ) نص المحكم والرحم أسباب
القرابة وأصلها الرحم التى هي منبت الولد وهى الرحم فقوله وأصلها ليس من تفسير الرحم كما زعمه المصنف فتأمل ذلك بدقة تجده ويدل لذلك أيضا نص الاساس هي علاقة القرابة وسببها انتهى وقالوا جزاك الله خيرا والرحم والرحم بالرفع والنصب وجزاك شرا والقطيعة بالنصب لا غير وفي الحديث ان الرحم شجنة معلقة بالعرش تقول اللهم صل من وصلنى واقطع من قطعني وفي الحديث القدسي قال الله تعالى لما خلق الرحم أنا الرحمن وأنت الرحم شفقت اسمك من اسمى فمن وصلك وصلته ومن قطعك قطعته ويروى بتته وقد تقدم وفي الحديث من ملك ذا رحم محرم فهو حر قال ابن الاثير ذو الرحم هم الاقارب ويعق على كل من يجمع بينك وبينه نسب ويطلق في الفرائض على الاقارب من جهة النساء يقال ذو رحم محرم ومحرم وهو من لا يحل نكاحه كالام والبنت والاخت والعمة والخالة والذى ذهب إليه أكثر العلماء من الصحابة والتابعين وأبو حنيفة وأصحابه وأحمد أن من ملك ذا رحم محرم عتق عليه ذكرا كان أو أنثى قال وذهب الشافعي وغيره من الائمة والصحابة والتابعين إلى أنه يعتق عليه الاولاد والآباء والامهات ولا يعتق عليه غيرهم ( ج أرحام ) لا يكسر على غير ذلك ومنه قوله تعالى واتقوا الله الذى تساءلون به والارحام قال الازهرى من نصب أراد واتقوا الارحام أن تقطعوها ومن خفض أراد تسألون به وبالارحام وهو قولك نشدتك الله وبالرحم ( وأم رحم بالضم وأم الرحم ) معرفا باللام ( مكة ) قد جاء هكذا في الحديث أي هي أصل الرحمة ( والمرحومة المدينة شرفها الله تعالى ) وصلى على ساكنها يذهبون بذلك إلى مؤمنى أهلها ( والرحوم والرحماء ) منا ومن الابل والشاء ( التى تشتكى رحمها بعد الولادة ) ولم يقيده في المحكم بالولادة وقيده اللحيانى ونصه ناقة رحوم هي التى تشتكى رحمها بعد الولادة ( فتموت منه ) وفي الصحاح بعد النتاج ( وقد رحمت ككرم وفرح وعنى ) واقتصر الجوهرى على الاوليين ( رحامة ورحما ) بفتحهما ( ويحرك ) الاول مصدر رحم ككرم والثانى مصدر رحم كعنى والثالث مصدر رحم كفرح ففيه لف ونشر غير مرتب وكل ذات رحم ترحم ( أو هو ) أي الرحم ( داء يأخذ في رحمها فلا تقبل اللقاح أو أن تلد فلا يسقط سلاها ) وهذا قول اللحيانى لكنه فسر به الرحام كغراب ونصه الرحام في الشاء أن تلد إلى آخر العبارة ففى سياق المصنف مخالفة لا تخفى ثم قال اللحيانى ( وشاة راحم وارمة الرحم ) وعنز راحم ( ومحمد بن رحمويه كعمرويه ) البخاري ( ورحيم كزبير ابن مالك الخررجى ) سمع منه عبد الغنى بن سعيد ( و ) رحيم ( بن حسن الدهقان ) الكوفى عن عبيد بن سعيد الامولى ( ومرحوم ) بن عبد العزيز البصري ( العطار ) عن أبى عمران الجونى وثابت وعنه ابن المدينى وبندار وأحمد بن ابراهيم الدورقى ثقة عباد توفى سنة ثمان وثمانين ومائة ( محدثون ورحمة من أسمائهن ) * ومما يستدرك عليه تراحم القوم رحم بعضهم بعضا نقله الجوهرى والرحمة الرزق وبه فسر قوله تعالى ولئن أذقنا الانسان منا رحمة ثم نزعناها منه وسمى الغيث رحمة لانه برحمته ينزل من السماء وقوله تعالى وإذا أذقنا الناس رحمة أي حيا وخصبا بعد المجاعة استرحمه سأله الرحمة ورجل مرحوم ومرحم شدد للمبالغة نقله الجوهرى ومن أسمائه تعالى الرحمن والرحيم بنيت الصفة الاولى على فعلان لان معناه الكثرة وذلك لان رحمته وسعت كل شئ وهو أرحم الراحمين وقال الزجاج الرحمن اسم من أسماء الله عزوجل مذكور في الكتب الاول ولم يكونوا يعرفونه من أسماء الله تعالى قال أبو الحسن أراه يعنى أصحاب الكتب الاول ومعناه عند أهل اللغة ذو الرحمة التى لا غاية بعدها في الرحمة ورحيم فعيل بمعنى فاعل كما قالوا سميع بمعنى سامع ولا يجوز أن يقال رحمان الا لله عزوجل وحكى الازهرى عن أبى العباس في قوله تعالى الرحمن الرحيم جمع بينهما لان الرحمن عبرانى والرحيم عربي وأنشد لجرير لن تدركوا المجد أو تشر واعباء كمو * بالخز أو تجعلوا الينبوت ضمرانا أو تستركون إلى القسين هجرتكم * ومسحكم صلبهم رحمان قربانا وقال الجوهرى هما اسمان مشتقان من الرحمة ونظير هما في اللغة نديم وندمان وهما بمعنى يجوز تكرير الاسمين إذا اختلف اشتقاقهما على جهة التوكيد كما يقال جاد مجد الا أن الرحمن اسم مخصص بالله لا يجوز أن يسمى به غيره ألا ترى أنه قال قل ادعوا الله
أو ادعوا الرحمن فعادل به الاسم الذى لا يشركه فيه غيره وكان مسيلمة الكذاب يقال له رحمان اليمامة والرحيم قد يكون بمعنى المرحوم كما يكون بمعنى الراحم قال عملس بن عقيل فأما إذا عضت بك الحرب عضة * فانك معطوف عليك رحيم انتهى وقال ابن عباس هما اسمان رقيقان أحدهما أرق من الآخر فالرحمن الرقيق والرحيم العاطف على خلقه بالرزق وفي تفسير الثعلبي وقد فرق بينهما قوم فقالوا الرحمن العاطف على جميع خلقه كافرهم ومؤمنهم وفاجرهم بأن خلقهم ورزقهم والرحيم بالمؤمنين خاصة بالهداية والتوفيق في الدنيا والرؤية في العقبى فالرحمن خاص اللفظ عام المعنى والرحيم عام اللفظ خاص المعنى فالرحمن خاص من حيث انه لا يسمى به أحد الا الله عام من حيث انه يشمل جميع الموجودات من طريق الخلق والرزق والنفع والدفع والرحيم عام من حيث اشتراك المخلوقين في التسمى به خاص من طريق المعنى لانه يرجع إلى اللطف و التوفيق وهذا معنى قول جعفر الصادق الرحمن اسم خاص لصفة عامة والرحيم اسم عام لصفة خاصة * قلت وفيه مباحث استوفيناها في شرح حديث الرحمة المسلسل بالاولية والرحم محركة خروج الرحم من علة عن ابن الاعرابي والرحام بالضم أن تلد الشاة ثم لا يسقط سلاها عن اللحيانى وناقة رحمة كفرحة
أي رحوم وجمع الرحوم رحم بضمتين ورجل رحوم وامرأة رحوم أي رحيم وحاجب بن أحمد بن يرحم الطوسى كينصر محدث مشهور وجمع الرحيم الرحماء وجمع المرحمة المراحم والرحامة مصدر الرحم بمعنى وصلة القرابة ورحم السقاء كفرح رحما فهو رحم ضيعه أهله بعد عينته فلم يدهنوه ففسد فلم يلزم الماء وكزبير رحيم بن أبى معشر الكوفى روى عنه عبيد بن غنام وعبد الرحمن بن عباد المعولى البصري يعرف برحيم حدث عن عبد القاهر بن شعيب بن الحبحاب وبفتح الراء الملك الرحيم في بنى بويه صاحب الموصل ورحمة بن مصعب الواسطي محدث ضعيف ومحلة عبد الرحمن وتعرف بالرحمانية قرية على نيل مصر وقد دخلتها

### Türkçe

رحm
**رَحِمَ - يَرْحَمُ - رُحْم - رُحْماً - رَاحِم - رَاحِمِيْن - أرْحَم - رَحِيْم - رُحَمَاء - رَحْمَان - رَحْمَة - مَرْحَمَة - رَحِم - أَرْحَام**
**رَحِمَ - يَرْحَمُ** + bir varlık + bir varlığı: ona karşı yumuşar ve şefkat eder; ona fayda veren ve ondan zararı gideren şeyle ona yardım eder: başka bir varlığın durumunu tanır; onda zarar, eziyet ve hoşnutsuzluğu ona gösterir; sonra ona yönelik bir iş yapar ki bu zarar ve eziyeti ondan kaldırsın; hâlbuki zarar ve eziyeti kaldırmanın, yaptığı iş karşılığında herhangi bir faydası yoktur; ancak bunu yardım etmenin ve lütufta bulunmanın hazzı saikıyla yapar.

**رُحْم**: “فـُعـْل” vezni üzere: **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan, mef‘ûl mânasında fiil ismi: incelik ve şefkat saikıyla hayır fiilleri.

**رُحْماً**: **رُحْم**’dan hâl: “**راحم**” şeklinde.

**رَاحِم**: **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan, müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil: “**يَرْحَمُ**” olan.

**راحِمِيْن**: **رَاحِم**’in çoğulu.

**أَرْحَم**: **راحِم**’den tafdîl sîgası: daha çok merhametli.

**رَحِيْم**: “فـَعيل” vezni üzere, **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan mübalağa ism-i fâili.

**رُحَمَاء**: **رَحِيْم**’in çoğulu.

**رَحْمَان - الرحمان**: “فـَعلان” vezni üzere, **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan en büyük mübalağa ism-i fâili: kendisinden başka bütün merhamet edenlerin hepsinden daha çok merhametli: ve O, Allah’tır; merhamet edenlerin en merhametlisidir.

**رَحْمَة**: “فـَعـْلـَة” vezni üzere: **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan, bir defaya mahsus mef‘ûl mânasında fiil ismi: başkası değil, kastedilen özel bir hâl için merhamet fiili: merhamet edenin, başkası değil kastedilen bir zararı yahut eziyeti kaldırmak için yaptığı iş.

ذو الرحمة: özel bir merhamete muhtaç her özel hâl için merhamet fiilini yapmaya sahip olan kimse.

**مَرْحَمَة**: “مـَفـْعـَلة” vezni üzere, **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan mîmî masdar olarak fiil ismi: karşılıklı, özel merhamet.

**رَحِم - الرَّحِم**: “فـَعـِل” vezni üzere, **رَحِمَ - يَرْحَمُ**’dan mübalağa ism-i fâili: çok merhametli: ve o, aynı zamanda âlet ismidir: merhamete sebep olan âlet: ve ıstılah olarak, cenini taşıyan dişi uzvu.

**أرْحَام**: **رَحِم**’in çoğulu.

أولو الأرحام: asılları bir tek rahimden olanlar.

يقطع الرحم: rahim bağını keser: ortak asıl rahme olan bağlantıyı keser: işi, rahim aslı itibarıyla kendisiyle ortak olan kimseyle, sanki onunla bir tek rahimden bir aslı paylaşmıyormuş gibi olur.

Ve lafız, “ الرأفة والرحمة والحنان والبشر والأنس” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**رَحِمَ - يَرْحَمُ**، **رَأَفَ - يَرْأَفُ** (**رَئِفَ - يَرْأَفُ**)، **حَنَّ - يَحِنُّ**، **رَفَثَ - يَرْفُثُ**، **بَشِرَ- يَبْشَرُ**، **أَنِسَ - يَأْنَسُ** (**أَنِسَ - يَأْنِسُ**)

**رَحِمَ - يرحم**
﴿ربكم أعلم بكم إن يشأ يرحمكم أو إن يشأ يعذبكم وما أرسلناك عليهم وكيلا(54)﴾ الإسراء ﴿يعذب من يشاء ويرحم من يشاء وإليه تقلبون(21)﴾ العنكبوت
﴿لا يكلف الله نفسا إلا وسعها لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت ربنا لا تؤاخذنا إن نسينا أو أخطأنا ربنا ولا تحمل علينا إصرا كما حملته على الذين من قبلنا ربنا ولا تحملنا ما لا طاقة لنا به واعف عنا واغفر لنا وارحمنا أنت مولانا فانصرنا على القوم الكافرين (286)﴾ البقرة ﴿واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين(155)﴾ الأعراف
﴿قالا ربنا ظلمنا أنفسنا وإن لم تغفر لنا وترحمنا لنكونن من الخاسرين(23)﴾ الأعراف ﴿ولما سقط في أيديهم ورأوا أنهم قد ضلوا قالوا لئن لم يرحمنا ربنا ويغفر لنا لنكونن من الخاسرين (149)﴾ الأعراف ﴿قال رب إني أعوذ بك أن أسألك ما ليس لي به علم وإلا تغفر لي وترحمني أكن من الخاسرين (47)﴾ هود
﴿قال سآوي إلى جبل يعصمني من الماء قال لا عاصم اليوم من أمر الله إلا من رحم وحال بينهما الموج فكان من المغرقين(43)﴾ هود ﴿إلا من رحم ربك ولذلك خلقهم وتمت كلمة ربك لأملأن جهنم من الجنة والناس أجمعين (119)﴾ هود
﴿إنه كان فريق من عبادي يقولون ربنا آمنا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الراحمين (109)﴾ المؤمنون ﴿وقل رب اغفر وارحم وأنت خير الراحمين (118)﴾ المؤمنون
﴿وقهم السيئات ومن تقي السيئات يومئذ فقد رحمته وذلك هو الفوز العظيم(9)﴾ غافر ﴿إلا من رحم الله إنه هو العزيز الرحيم(42)﴾ الدخان ﴿قل أرأيتم إن أهلكني الله ومن معي أو رحمنا فمن يجير الكافرين من عذاب أليم(28)﴾ الملك
﴿والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر ويقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة ويطيعون الله ورسوله أولئك سيرحمهم الله إن الله عزيز حكيم (71)﴾ التوبة
﴿من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه وذلك الفوز المبين(16)﴾ الأنعام ﴿ولو رحمناهم وكشفنا ما بهم من ضر للجوا في طغيانهم يعمهون (75)﴾ المؤمنون
﴿إنما المؤمنون إخوة فأصلحوا بين أخويكم واتقوا الله لعلكم ترحمون(10)﴾ الحجرات ﴿وإذا قيل لهم اتقوا ما بين أيديكم وما خلفكم لعلكم ترحمون(45)﴾  يس
﴿وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا لعلكم ترحمون (204)﴾ الأعراف وهذا كتاب أنزلناه مبارك فاتبعوه واتقوا لعلكم ترحمون(155) } الأنعام
﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الرسول لعلكم ترحمون(56)﴾ النور ﴿وأطيعوا الله والرسول لعلكم ترحمون(132)﴾ آل عمران
﴿قال ياقوم لم تستعجلون بالسيئة قبل الحسنة لولا تستغفرون الله لعلكم ترحمون(46)﴾ النمل
﴿أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم ولتتقوا ولعلكم ترحمون(63)﴾ الأعراف
﴿عسى ربكم أن يرحمكم وإن عدتم عدنا وجعلنا جهنم للكافرين حصيرا(8)﴾ الإسراء

**رُحْمًا**
﴿وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا(80) فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا(81)﴾ الكهف

**راحم - راحمين - أرحم**
﴿قال رب اغفر لي ولأخي وأدخلنا في رحمتك وأنت أرحم الراحمين(151)﴾ الأعراف ﴿قال هل آمنكم عليه إلا كما أمنتكم على أخيه من قبل فالله خير حافظا وهو أرحم الراحمين (64)﴾ يوسف ﴿قال لا تثريب عليكم اليوم يغفر الله لكم وهو أرحم الراحمين(92)﴾ يوسف
﴿وأيوب إذ نادى ربه أني مسني الضر وأنت أرحم الراحمين(83)﴾  الأنبياء
﴿إنه كان فريق من عبادي يقولون ربنا آمنا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الراحمين(109)﴾ المؤمنون ﴿وقل رب اغفر وارحم وأنت خير الراحمين(118)﴾ المؤمنون

رحmاء

﴿Muhammed Allah’ın elçisidir; onunla beraber olanlar kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında **رُحَمَاءُ**’dırlar; onları rükû edenler, secde edenler olarak görürsün; Allah’tan bir fazl ve bir rıdvân isterler; onların alâmeti, secdenin eserinden yüzlerindedir; işte bu, onların Tevrat’taki misalleridir; onların İncil’deki misali de, filizini çıkarmış bir ekin gibidir; sonra onu kuvvetlendirmiş, derken kalınlaşmış, sonra sapları üzerinde doğrulmuştur; ekincileri hayran bırakır; onlarla kâfirleri öfkelendirmek için. Allah, onlardan iman edenlere ve sâlih ameller işleyenlere bir mağfiret ve büyük bir ecir vaad etmiştir (29)﴾ Fetih

**الرحمان**
﴿**الرحمان** arş üzerine istivâ etti (5)﴾ Tâhâ ﴿Gökleri ve yeri ve ikisi arasındakileri altı günde yaratan, sonra arş üzerine istivâ eden **الرحمان**; öyleyse onu bir habîre sor (59)﴾ Furkân
﴿Onlara **الرحمان**’dan yeni bir zikir gelmez ki, mutlaka ondan yüz çevirenler olmuşlardır (5)﴾ Şuarâ ﴿Kim **الرحمان**’ın zikrinden yüz çevirirse, ona bir şeytan musallat ederiz; o da ona bir karîn olur (36)﴾ Zuhruf ﴿Kâfir olanlar seni gördüklerinde, seni ancak alay edinirler: “Bu mu sizin ilâhlarınızı anan?”; hâlbuki onlar **الرحمان**’ın zikrini inkâr edenlerdir (36)﴾ Enbiyâ
﴿Gaybda **الرحمان**’dan korkan ve münîb bir kalp ile gelen (33)﴾ Kâf ﴿Sen ancak zikre uyanı ve gaybda **الرحمان**’dan korkanı uyarırsın; öyleyse onu bir mağfiret ve kerîm bir ecirle müjdele (11)﴾ Yâsîn
﴿Gayba mı muttali oldu, yoksa **الرحمان** katında bir ahd mi edindi? (78)﴾ Meryem ﴿Şefaat sahibi olmazlar; ancak **الرحمان** katında bir ahd edinmiş olan müstesna (87)﴾ Meryem
﴿Şefaat sahibi olmazlar; ancak **الرحمان** katında bir ahd edinmiş olan müstesna (87)﴾ Meryem ﴿O gün şefaat fayda vermez; ancak **الرحمان**’ın izin verdiği ve sözüne razı olduğu kimse müstesna﴾ Tâhâ
﴿O gün şefaat fayda vermez; ancak **الرحمان**’ın izin verdiği ve sözüne razı olduğu kimse müstesna﴾ Tâhâ ﴿O gün ruh ve melekler saf saf durur; konuşmazlar; ancak **الرحمان**’ın izin verdiği ve doğru söyleyen kimse müstesna (38)﴾ Nebe’
﴿Göklerin Rabbi, yerin Rabbi ve ikisi arasındakilerin Rabbi, **الرحمان**; ondan bir hitaba güç yetiremezler (37)﴾ Nebe’
﴿“**الرحمان** bir çocuk edindi” dediler; O’nu tenzih ederiz; bilakis (onlar) ikram olunmuş kullardır (26)﴾ Enbiyâ ﴿“**الرحمان** bir çocuk edindi” dediler (88)﴾ Meryem
﴿**الرحمان**’a çocuk isnad ettiler (91)﴾ Meryem ﴿**الرحمان**’a çocuk edinmek yaraşmaz (92)﴾ Meryem ﴿De ki: Eğer **الرحمان**’ın bir çocuğu olsaydı, ben ibadet edenlerin ilki olurdum (81)﴾ Zuhruf
﴿Göklerde ve yerde olanların hepsi, mutlaka **الرحمان**’a kul olarak geleceklerdir (93)﴾ Meryem ﴿“**الرحمان** bir çocuk edindi” dediler; O’nu tenzih ederiz; bilakis (onlar) ikram olunmuş kullardır (26)﴾ Enbiyâ
﴿**الرحمان**’ın kulları, yeryüzünde tevazu ile yürürler; câhiller onlara hitap ettiğinde “selâm” derler (63)﴾ Furkân ﴿**الرحمان**’ın kulları olan melekleri dişi yaptılar; onların yaratılışına şahit mi oldular? Şahitlikleri yazılacak ve sorgulanacaklardır (19)﴾ Zuhruf
﴿İnsanlar tek bir ümmet olmasaydı, **الرحمان**’ı inkâr eden kimselerin evlerine gümüşten tavanlar ve üzerine çıkacakları merdivenler yapardık (33)﴾ Zuhruf ﴿Senden önce ümmetler geçmiş bir ümmete seni böyle gönderdik ki, sana vahyettiğimizi onlara okuyasın; hâlbuki onlar **الرحمان**’ı inkâr ediyorlar. De ki: O benim Rabbimdir; O’ndan başka ilâh yoktur; O’na tevekkül ettim ve dönüşüm O’nadır (30)﴾ Ra‘d
﴿**الرحمان**’ın gaybda kullarına vaad ettiği Adn cennetleri; şüphesiz O’nun vaadi gelecek olandır (61)﴾ Meryem ﴿“Vay halimize! Bizi yatacağımız yerden kim kaldırdı? İşte bu, **الرحمان**’ın vaad ettiği şeydir; elçiler doğru söylemişlerdir” dediler (52)﴾ Yâsîn
﴿Senden önce gönderdiğimiz elçilerimizden sor: **الرحمان**’dan başka ibadet edilecek ilâhlar kıldık mı? (45)﴾ Zuhruf ﴿Bu mu, **الرحمان**’dan başka size yardım edecek ordunuz? Kâfirler ancak bir aldanış içindedir (20)﴾ Mülk
﴿Andolsun, Hârûn onlara daha önce: “Ey kavmim! Siz bununla ancak fitneye düşürüldünüz; Rabbiniz ancak **الرحمان**’dır; öyleyse bana uyun ve emrime itaat edin” demişti (90)﴾ Tâhâ ﴿“Rabbim, hak ile hükmet; Rabbimiz **الرحمان**’dır; sizin vasfettiklerinize karşı yardım istenen O’dur” dedi (112)﴾ Enbiyâ
﴿“Eğer takî isen, senden **الرحمان**’a sığınırım” dedi (18)﴾ Meryem ﴿“Ye, iç, gözün aydın olsun; eğer insanlardan birini görürsen de: ‘Ben **الرحمان** için bir oruç adadım; bugün hiçbir insanla konuşmayacağım’ de” (26)﴾ Meryem ﴿“Ey babacığım! Şeytana ibadet etme; şüphesiz şeytan **الرحمان**’a âsî olmuştur” (44)﴾ Meryem ﴿“Ey babacığım! Ben, **الرحمان**’dan bir azabın sana dokunmasından korkuyorum da şeytana bir velî olmandan (korkarım)” (45)﴾ Meryem ﴿Sonra her fırkadan, **الرحمان**’a karşı hangisinin daha şiddetli azgınlık ettiğini mutlaka çekip çıkaracağız (69)﴾ Meryem ﴿De ki: Kim dalâlette ise, **الرحمان** ona bir müddet uzatsın; nihayet kendilerine vaad olunanı gördüklerinde—ya azabı ya da saati—kimin mekânca daha kötü ve askerce daha zayıf olduğunu bileceklerdir (75)﴾ Meryem ﴿O gün muttakîleri **الرحمان**’a bir heyet olarak haşrederiz (85)﴾ Meryem ﴿İman edenler ve sâlih ameller işleyenler için **الرحمان** bir sevgi kılacaktır (96)﴾ Meryem ﴿O gün, kendisinde eğrilik olmayan davetçiye uyarlar; sesler **الرحمان** için kısılır; artık bir fısıltıdan başka işitmezsin (108)﴾ Tâhâ ﴿O gün mülk, hak olarak **الرحمان**’ındır; kâfirler üzerine zor bir gün olmuştur (26)﴾ Furkân ﴿De ki: Gece ve gündüz sizi **الرحمان**’dan kim koruyacak? Bilakis onlar Rablerinin zikrinden yüz çevirenlerdir (42)﴾ Enbiyâ ﴿Onlara: “**الرحمان**’a secde edin” denildiğinde: “**الرحمان** da ne? Senin bize emrettiğine secde mi edeceğiz?” derler; bu, onların nefretini artırır (60)﴾ Furkân ﴿“Siz ancak bizim gibi bir beşersiniz; **الرحمان** hiçbir şey indirmedi; siz ancak yalan söylüyorsunuz” dediler (15)﴾ Yâsîn ﴿İşte bunlar, Allah’ın kendilerine nimet verdiği peygamberlerdendir: Âdem’in zürriyetinden, Nûh ile beraber taşıdıklarımızdan, İbrâhîm ve İsrâîl’in zürriyetinden, hidayet ettiğimiz ve seçtiğimiz kimselerden; onlara **الرحمان**’ın âyetleri okunduğunda secde ederek ve ağlayarak yere kapanırlardı (58)﴾ Meryem ﴿O’nun dışında ilâhlar mı edineyim? Eğer **الرحمان** bana bir zarar dilerse, onların şefaati bana hiçbir şeyle fayda vermez ve beni kurtaramazlar (23)﴾ Yâsîn ﴿Onlardan birine **الرحمان**’a bir misal olarak (bir şey) müjdelendiğinde, yüzü kapkara kesilir; o, içi dolu (öfkeli)dir (17)﴾ Zuhruf ﴿“Eğer **الرحمان** dileseydi, onlara ibadet etmezdik” dediler; onların buna dair bir ilmi yoktur; onlar ancak yalan uydururlar (20)﴾ Zuhruf ﴿**الرحمان** (1)﴾ Rahmân ﴿Üstlerinde kanat açıp kapayan kuşlara bakmadılar mı? Onları ancak **الرحمان** tutar; şüphesiz O, her şeyi görendir (19)﴾ Mülk ﴿De ki: O **الرحمان**’dır; biz O’na iman ettik ve O’na tevekkül ettik; yakında kimin apaçık bir sapıklık içinde olduğunu bileceksiniz (29)﴾ Mülk ﴿De ki: Allah diye çağırın yahut **الرحمان** diye çağırın; hangisiyle çağırırsanız çağırın, en güzel isimler O’nundur. Namazında sesini yükseltme, onunla çok da kısma; bunun arasında bir yol ara (110)﴾ İsrâ ﴿Yedi göğü tabaka tabaka yaratan; **الرحمان**’ın yaratışında bir uygunsuzluk görmezsin; öyleyse bakışı çevir: bir yarık görüyor musun? (3)﴾ Mülk

**الرحمان الرحيم**
﴿Allah’ın adıyla, **الرحمان الرحيم** (1)﴾ Fâtiha ﴿Şüphesiz o, Süleyman’dandır; şüphesiz o: “Allah’ın adıyla, **الرحمان الرحيم**”dir (30)﴾ Neml
﴿**الرحمان الرحيم** (3)﴾ Fâtiha ﴿**الرحمان الرحيم**’dan bir tenzîl (2)﴾ Fussilet
﴿Sizin ilâhınız tek bir ilâhtır; O’ndan başka ilâh yoktur; O **الرحمان الرحيم**’dır (163)﴾ Bakara ﴿O, Allah’tır; O’ndan başka ilâh yoktur; gaybı ve şehâdeti bilendir; O **الرحمان الرحيم**’dır (22)﴾ Haşr

**رحيم**
﴿Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda bâtıl ile yemeyin; ancak sizden bir rızâ ile bir ticaret olması müstesna. Kendinizi öldürmeyin; şüphesiz Allah size karşı **رَحِيمًا** olmuştur (29)﴾ Nisâ ﴿Rabbiniz, denizde gemiyi sizin için yürüten (kimsedir) ki, O’nun fazlından arayasınız; şüphesiz O size karşı **رَحِيمًا** olmuştur (66)﴾ İsrâ
﴿O, sizi karanlıklardan nura çıkarmak için size salât eder; melekleri de (eder); müminlere karşı **رَحِيمًا** olmuştur (43)﴾ Ahzâb
﴿“Selâm”dır; **رَبٍّ رَحِيمٍ**’den bir söz olarak (58)﴾ Yâsîn
﴿Rabbinizden mağfiret dileyin, sonra O’na tevbe edin; şüphesiz Rabbim **رَحِيمٌ**’dir, **وَدُودٌ**’dur (90)﴾ Hûd
﴿Şüphesiz biz, daha önce O’na dua ederdik; şüphesiz O, **الْبَرُّ الرَّحِيمُ**’dir (28)﴾ Tûr

**الغفور الرحيم**

﴿Ve Allah’ındır göklerin ve yerin mülkü; dilediğine mağfiret eder ve dilediğine azap eder; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametli idi (14)﴾ **الفتح** ﴿Ve Allah’ındır göklerde olan ve yerde olan; dilediğine mağfiret eder ve dilediğine azap eder; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (129)﴾ **آل عمران**
﴿Bilin ki Allah şiddetli azap sahibidir ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(98)﴾ **المائدة** ﴿Kullarıma haber ver: Şüphesiz ben, ben çok bağışlayıcıyım, çok merhametliyim (49)﴾ **الحجر**
﴿Yere gireni ve ondan çıkanı, gökten ineni ve onda yükseleni bilir; ve O, çok merhametli, çok bağışlayıcıdır (2)﴾ **سبأ** ﴿De ki: Onu, göklerde ve yerde sırrı bilen indirdi; şüphesiz O, çok bağışlayıcı, çok merhametli idi (6)﴾ **الفرقان**
﴿Ey iman edenler! Allah’tan sakının ve O’nun resulüne iman edin; size rahmetinden iki pay verir ve sizin için onunla yürüyeceğiniz bir nur kılar ve sizi bağışlar; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(28)﴾ **الحديد**
﴿Gökler, üstlerinden neredeyse yarılacak; melekler Rablerinin hamdiyle tesbih eder ve yerde olanlar için mağfiret dilerler. Dikkat edin: Şüphesiz Allah, O, çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(5)﴾ **الشورى**
﴿Ancak Allah’a ve resulüne savaş açanların ve yeryüzünde bozgunculuk yapmaya çalışanların cezası: öldürülmeleri yahut asılmaları yahut ellerinin ve ayaklarının çaprazlama kesilmesi yahut yerden sürülmeleridir; bu, onlar için dünyada bir rezilliktir; ve onlar için ahirette büyük bir azap vardır (33) ancak kendilerine güç yetirmeden önce tevbe edenler müstesna; artık bilin ki Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(34)﴾ **المائدة**	**تاب** - **استغفر** **تابوا من قبل أن تقدروا عليهم**
﴿Kötülükleri işleyenler, sonra onun ardından tevbe edenler ve iman edenler: şüphesiz Rabbin, onun ardından elbette çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(153)﴾ **الأعراف** ﴿Ve Allah ile birlikte başka bir ilaha dua etmeyenler, Allah’ın haram kıldığı canı ancak hak ile öldürmeyenler ve zina etmeyenler; kim bunu yaparsa bir günah ile karşılaşır(68) kıyamet günü ona azap kat kat artırılır ve orada aşağılanmış olarak ebedî kalır(69) ancak tevbe eden, iman eden ve صالح bir amel işleyen müstesna; işte onlar: Allah onların kötülüklerini iyiliklere çevirir; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametli idi (70)﴾  **الفرقان**	**تاب وآمن**     **تاب وآمن وعمل صالحاً**
﴿Ayetlerimize iman edenler sana geldiğinde de ki: Size selam olsun; Rabbiniz kendi üzerine rahmeti yazdı: sizden kim bir kötülüğü cehaletle işler, sonra onun ardından tevbe eder ve ıslah ederse, artık şüphesiz O çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(54)﴾ **الأنعام** ﴿Sonra şüphesiz Rabbin, cehaletle kötülüğü işleyenler, sonra bunun ardından tevbe edenler ve ıslah edenler içindir: şüphesiz Rabbin, onun ardından elbette çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(119)﴾ **النحل**
﴿Allah, imanlarından sonra küfreden, resulün hak olduğuna şahitlik eden ve kendilerine apaçık deliller gelen bir kavmi nasıl hidayete erdirir? Allah zalimler kavmini hidayete erdirmez(86) işte onların cezası: Allah’ın, meleklerin ve insanların hepsinin laneti onların üzerinedir (87) orada ebedî kalıcılar olarak; onlardan azap hafifletilmez ve onlara bakılmaz(88) ancak bunun ardından tevbe edenler ve ıslah edenler müstesna; artık şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(89)﴾ **آل عمران** ﴿İffetli kadınlara iftira atanlar, sonra dört şahit getirmeyenler: onları seksen değnekle dövün ve onların şahitliğini ebediyen kabul etmeyin; işte onlar fasıkların ta kendileridir(4) ancak bunun ardından tevbe edenler ve ıslah edenler müstesna; artık şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir﴾ **النور**
﴿Kim zulmünün ardından tevbe eder ve ıslah ederse, artık şüphesiz Allah onun tevbesini kabul eder; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(39)﴾ **المائدة** ﴿Ancak kim zulmeder, sonra kötülükten sonra iyiliğe çevirirse, artık şüphesiz ben çok bağışlayıcı, çok merhametliyim (11)﴾ **النمل** ﴿De ki: Ey kullarım, nefisleri aleyhine israf edenler! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin; şüphesiz Allah günahların hepsini bağışlar; şüphesiz O, O çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(53)﴾ **الزمر**	**تاب بعد ظلمه**
﴿Artık Allah’a tevbe etmiyorlar mı ve O’ndan mağfiret dilemiyorlar mı? Ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(74)﴾ **المائدة**	**تاب ويستغفر**
﴿Sonra Allah, bunun ardından dilediği kimse üzerine tevbe eder; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(27)﴾ **التوبة** ﴿Ve başkaları günahlarını itiraf ettiler; صالح bir ameli başka bir kötü ile karıştırdılar; umulur ki Allah onların tevbesini kabul eder; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(102)﴾ **التوبة**
﴿Allah, doğruları doğruluklarıyla mükâfatlandırsın ve münafıkları dilerse azaplandırsın yahut onların tevbesini kabul etsin diye; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametli idi (24)﴾ **الأحزاب** ﴿Allah münafık erkeklere ve münafık kadınlara, müşrik erkeklere ve müşrik kadınlara azap etsin ve Allah mümin erkeklerin ve mümin kadınların tevbesini kabul etsin diye; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametli idi (73)﴾ **الأحزاب**
﴿Allah’tan mağfiret dile; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametli idi(106)﴾ **النساء** ﴿Kim bir kötülük işler yahut nefsine zulmeder, sonra Allah’tan mağfiret dilerse, Allah’ı çok bağışlayıcı, çok merhametli bulur(110)﴾ **النساء** ﴿Dedi: Rabbim! Şüphesiz ben nefsime zulmettim; artık beni bağışla. Derken onu bağışladı; şüphesiz O, O çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (16)﴾ **القصص**
﴿Şüphesiz Rabbin bilir ki sen gecenin üçte ikisine yakınını, yarısını ve üçte birini ve seninle beraber olanlardan bir topluluk (da) (kalkarsın); ve Allah geceyi ve gündüzü takdir eder; onu sayamayacağınızı bildi de size tevbe ile döndü; artık Kur’an’dan kolay geleni okuyun; sizden hastalar olacağını, başkalarının yeryüzünde Allah’ın فضل’ından arayarak dolaşacağını ve başkalarının Allah yolunda savaşacağını bildi; artık ondan kolay geleni okuyun; namazı ikame edin, zekâtı verin ve Allah’a güzel bir قرض verin; kendiniz için hayırdan ne öne gönderirseniz onu Allah katında bulursunuz; o daha hayırlı ve ecirce daha büyüktür; ve Allah’tan mağfiret dileyin; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (20)﴾ **المزمل** ﴿Sonra insanların akın ettiği yerden siz de akın edin ve Allah’tan mağfiret dileyin; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(199)﴾ **البقرة**
﴿Dedi: Size Rabbimden yakında mağfiret dileyeceğim; şüphesiz O, O çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(98)﴾ **يوسف** ﴿Müminler ancak Allah’a ve resulüne iman edenlerdir; onunla birlikte جامع bir iş üzerinde olduklarında, ondan izin istemedikçe gitmezler; şüphesiz senden izin isteyenler, işte onlar Allah’a ve resulüne iman edenlerdir; bazı işleri için senden izin istediklerinde, onlardan dilediğine izin ver ve onlar için Allah’tan mağfiret dile; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (62)﴾ **النور**
﴿Allah’a ve resullerine iman edenler ve onlardan hiçbirinin arasını ayırmayanlar: işte onlara ecirlerini yakında verecektir; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametli idi (152)﴾ **النساء**
﴿De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun; Allah sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın; ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(31)﴾ **آل عمران** ﴿Sizden فضل ve genişlik sahipleri, yakınlara, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere vermeye yeminle engel olmasın; affetsinler ve hoş görsünler; Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz? Ve Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (22)﴾ **النور** ﴿Ey peygamber! Mümin kadınlar sana, Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmamaları, çalmamaları, zina etmemeleri, çocuklarını öldürmemeleri, elleriyle ayakları arasında uyduracakları bir iftira getirmemeleri ve ma‘rufta sana isyan etmemeleri üzerine biat etmeye geldiklerinde, onlarla biatlaş ve onlar için Allah’tan mağfiret dile; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(12)﴾ **الممتحنة** { Ey iman edenler! Şüphesiz eşlerinizden ve çocuklarınızdan size düşman olan vardır; artık onlardan sakının; ve eğer affeder, hoş görür ve bağışlarsanız, artık şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir(14)  **التغابن**
Çok bağışlayıcı: Allah’ın şeriatında müminlere haram kıldığı şeyin ihlali (sebebiyle olan) günahlar içindir.

Helâl ve haram yiyecek	﴿“Size ancak **الميتة**yi, **الدم**ı, **لحم الخنزير**i ve Allah’tan başkası adına kendisiyle çağrılmış olanı haram kıldı; artık kim, azgınlık etmeyen ve haddi aşmayan olarak zaruret içinde kalırsa, ona günah yoktur; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (173)”﴾ **البقرة** ﴿“Size **الميتة** haram kılındı, **الدم** ve **لحم الخنزير** ve Allah’tan başkası adına kendisiyle çağrılmış olan; ve **المنخنقة** ve **الموقوذة** ve **المتردية** ve **النطيحة** ve yırtıcı hayvanın yediği—ancak sizin boğazladığınız müstesna—ve dikili taşlar üzerine boğazlanan ve fal oklarıyla kısmet aramanız; işte bu fısktır. Bugün kâfir olanlar dininizden ümit kesmişlerdir; artık onlardan korkmayın, benden korkun. Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinize nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’ı razı oldum. Artık kim, günaha meyletmeyen olarak bir açlıkta zaruret içinde kalırsa, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (3)”﴾ **المائدة** ﴿“Size ancak **الميتة**yi, **الدم**ı, **لحم الخنزير**i ve Allah’tan başkası adına kendisiyle çağrılmış olanı haram kıldı; artık kim, azgınlık etmeyen ve haddi aşmayan olarak zaruret içinde kalırsa, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (115)”﴾ **النحل** ﴿“De ki: Bana vahyedilende, yiyen bir kimsenin onu yemesi üzerine haram kılınmış bir şey bulmuyorum; ancak **ميتة** olması yahut akıtılmış **دما مسفوحا** olması yahut **لحم خنزير** olması—çünkü o pistir—yahut Allah’tan başkası adına kendisiyle çağrılmış bir fısk olması müstesna. Artık kim, azgınlık etmeyen ve haddi aşmayan olarak zaruret içinde kalırsa, şüphesiz Rabbin bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (145)”﴾ **الأنعام**

Mal işleri: vasiyet, ganimetler	﴿“Artık kim, bir vasiyet edenden bir eğrilik yahut bir günah korkarsa da aralarını düzeltirse, ona günah yoktur; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (182)”﴾ **البقرة** ﴿“Öyleyse ganimet aldıklarınızdan helâl, temiz olarak yiyin ve Allah’tan sakının; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (69)”﴾ **الأنفال** ﴿“Zayıfların üzerine, hastaların üzerine ve harcayacak bir şey bulamayanların üzerine—Allah’a ve Resulüne öğüt verdikleri zaman—bir darlık yoktur; iyilik edenler üzerine bir yol yoktur; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (91)”﴾ **التوبة** ﴿“Bedevîlerden, Allah’a ve âhiret gününe iman eden ve harcadığını Allah katında yakınlıklar ve Resulün duaları edinen vardır; dikkat edin, şüphesiz o, onlar için bir yakınlıktır; Allah onları rahmetine sokacaktır; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (99)”﴾ **التوبة**

Rızık ve musibetler	﴿“Eğer Allah sana bir zarar dokundurursa, onu O’ndan başka açacak yoktur; ve eğer sana bir hayır dilerse, O’nun fazlını geri çevirecek yoktur; kullarından dilediğine onunla isabet ettirir; ve O, bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (107)”﴾ **يونس**

	﴿“Ve dedi: ‘Onun içinde binin; onun akışı da, demir atışı da Allah’ın adıyladır; şüphesiz Rabbim elbette bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (41)’ ”﴾ **هود**

Allah’ın nimetini sayma	﴿“Ve eğer Allah’ın nimetini sayarsanız onu sayamazsınız; şüphesiz Allah elbette bağışlayıcıdır, merhamet edicidir”﴾ **النحل**

Kadınlarla ilişki	﴿“Kadınlarından **يؤلون** olanlar için dört ay bekleme vardır; artık dönerlerse, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (226)”﴾ **البقرة** ﴿“Size anneleriniz, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, erkek kardeşin kızları, kız kardeşin kızları, sizi emziren anneleriniz, süt kardeşleriniz, kadınlarınızın anneleri, kendileriyle gerdeğe girdiğiniz kadınlarınızdan olup kucağınızda bulunan üvey kızlarınız—eğer onlarla gerdeğe girmediyseniz, üzerinize bir günah yoktur—ve sulbünüzden olan oğullarınızın eşleri ve iki kız kardeşi bir araya getirmeniz—geçmiş olan müstesna—haram kılındı; şüphesiz Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (23)”﴾ **النساء** ﴿“Kadınlar arasında adalet yapmaya—ne kadar hırs gösterseniz de—asla güç yetiremeyeceksiniz; öyleyse bütünüyle meyletmeyin de onu asılı gibi bırakmayın; ve eğer düzeltir ve sakınırsanız, şüphesiz Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (129)”﴾ **النساء** ﴿“Sizden kim, mümin hür kadınlarla evlenmeye bir genişlik bulamazsa, o halde sağ ellerinizin malik olduğu mümin genç kızlarınızdan; Allah imanınızı daha iyi bilendir; bazınız bazınızdandır; öyleyse onları, ehlinin izniyle nikâhlayın ve ücretlerini maruf ile verin; iffetli olarak, zina edenler ve gizli dostlar edinenler olmaksızın. Artık iffetli kılındıkları zaman bir fuhuş getirirlerse, üzerlerine hür kadınlar üzerine olan azabın yarısı vardır; bu, sizden sıkıntıya düşmekten korkan kimse içindir; ve sabretmeniz sizin için daha hayırlıdır; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (25)”﴾ **النساء** ﴿“Onları babalarına çağırın; o, Allah katında daha adildir; artık babalarını bilmiyorsanız, o halde dinde kardeşleriniz ve mevlâlarınızdır; ve onunla hata ettiğiniz şeyde üzerinize bir günah yoktur; fakat kalplerinizin kasıtlı yaptığı vardır; Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (5)”﴾ **الأحزاب** ﴿“Ey Peygamber! Şüphesiz biz, ücretlerini verdiğin eşlerini ve Allah’ın sana fey olarak verdiğinden sağ elinin malik olduğu şeyi ve amcanın kızlarını ve halalarının kızlarını ve dayının kızlarını ve teyzelerinin kızlarını—seninle beraber hicret edenleri—ve kendisini Peygambere hibe eden mümin bir kadını—Peygamber onu nikâhlamak isterse—müminlerden ayrı olarak sırf sana mahsus olmak üzere helâl kıldık. Eşleri ve sağ ellerinin malik oldukları hakkında onlara ne farz kıldığımızı elbette bildik; ta ki senin üzerine bir darlık olmasın; Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (50)”﴾ **الأحزاب** ﴿“Ey Peygamber! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle: üzerlerine **جلابيبهن**lerinden salsınlar; bu, tanınmalarına daha yakındır da incitilmezler; Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (59)”﴾ **الأحزاب** ﴿“Ey Peygamber! Eşlerinin rızasını arayarak Allah’ın sana helâl kıldığını niçin haram kılıyorsun? Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (1)”﴾ **التحريم** ﴿“Ve ben nefsimi temize çıkarmam; şüphesiz nefis, kötülüğü çokça emredicidir; ancak Rabbimin merhamet ettiği müstesna; şüphesiz Rabbim bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (53)”﴾ **يوسف** ﴿“Sonra şüphesiz Rabbin, fitneye uğratıldıktan sonra hicret edenler, sonra cihad edenler ve sabredenler içindir; şüphesiz Rabbin, bunun ardından elbette bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (110)”﴾ **النحل** ﴿“Nikâh bulamayanlar, Allah onları fazlından zengin edinceye kadar iffetli olsunlar; ve sağ ellerinizin malik olduklarından yazışmayı isteyenler—onlarda bir hayır bilirseniz—onlarla yazışın; ve Allah’ın size verdiği maldan onlara verin; ve dünya hayatının geçici menfaatini arayasınız diye, iffetli olmak isterlerse genç kızlarınızı fuhşa zorlamayın; ve kim onları zorlarsa, şüphesiz Allah, onların zorlanmalarından sonra bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (33)”﴾ **النور**

Resulle ilişki	﴿“Ve eğer onlar, sen onlara çıkıncaya kadar sabretselerdi, elbette onlar için daha hayırlı olurdu; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (5)”﴾ **الحجرات** ﴿“Bedevîler dedi: ‘İman ettik.’ De ki: ‘İman etmediniz; fakat “İslâm olduk” deyin; iman henüz kalplerinize girmedi.’ Ve eğer Allah’a ve Resulüne itaat ederseniz, amellerinizden size hiçbir şeyi eksiltmez; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (14)”﴾ **الحجرات** ﴿“Ey iman edenler! Resulle gizli konuştuğunuz zaman, gizli konuşmanızın önüne bir sadaka takdim edin; bu sizin için daha hayırlı ve daha temizdir; artık bulamazsanız, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (12)”﴾ **المجادلة**

Savaş işleri	﴿“Şüphesiz iman edenler ve hicret edenler ve Allah yolunda cihad edenler; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (218)”﴾ **البقرة** ﴿“Ve kim Allah yolunda hicret ederse, yerde çokça sığınak ve genişlik bulur; ve kim, Allah’a ve Resulüne hicret edici olarak evinden çıkar da sonra ona ölüm yetişirse, artık onun ecri Allah üzerine düşmüştür; Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (100)”﴾ **النساء** ﴿“Müminlerden oturanlar—zarar sahipleri olmayanlar—ile mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad edenler bir olmaz; Allah, mallarıyla ve canlarıyla cihad edenleri oturanlar üzerine derece ile üstün kıldı; ve hepsine Allah en güzeli vaad etti; ve Allah, cihad edenleri oturanlar üzerine büyük bir ecirle üstün kıldı (95); O’ndan dereceler ve bir bağışlama ve bir rahmet; Allah bağışlayıcı idi, merhamet edici idi (96)”﴾ **النساء**

Müminlere tecavüz günahları için bağışlayıcı
 ﴿“Ve onları, onları bulduğunuz yerde öldürün; ve sizi çıkardıkları yerden onları çıkarın; fitne öldürmeden daha şiddetlidir; ve Mescid-i Haram yanında, onlar orada sizinle savaşıncaya kadar onlarla savaşmayın; artık sizinle savaşırlarsa, onları öldürün; işte bu, kâfirlerin cezasıdır (191). Artık vazgeçerlerse, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (192)”﴾ **البقرة** ﴿“Artık haram aylar sıyrılıp çıkınca, müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün; onları yakalayın, onları kuşatın ve her gözetleme yerinde onlara oturun; artık tevbe ederler, namazı ikame ederler ve zekâtı verirlerse, yollarını serbest bırakın; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (5)”﴾ **التوبة**

	﴿“Ve onlarla savaşın; ta ki fitne olmasın ve din Allah için olsun; artık vazgeçerlerse, zalimler üzerine olandan başka bir saldırı yoktur (193)”﴾ **البقرة** ﴿“Ve onlarla savaşın; ta ki fitne olmasın ve dinin hepsi Allah için olsun; artık vazgeçerlerse, şüphesiz Allah, yaptıklarını görendir (39)”﴾ **الأنفال**

	﴿“Ey Peygamber! Ellerinizde olan esirlere de ki: ‘Allah kalplerinizde bir hayır bilirse, size sizden alınandan daha hayırlısını verir ve sizi bağışlar; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (70)’ ”﴾ **الأنفال** ﴿“Olur ki Allah, sizinle onlardan kendileriyle düşmanlık ettiğiniz kimseler arasında bir sevgi kılar; Allah kadirdir; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (7)”﴾ **الممتحنة**

Halklar ve ümmetler arasındaki ilişkiler	﴿“Ve O, sizi yeryüzünün halifeleri kılan ve sizi, size verdiği şeyde sizi denemek için, bazınızı bazınızın üstüne derecelerle yükseltendir. Şüphesiz Rabbin cezada çabuk olandır; ve şüphesiz O, **غفور رحيم**’dir (165).”﴾ En‘âm	﴿“Ve hani Rabbin, kıyamet gününe kadar onların üzerine, onlara kötü azabı tattıracak kimseleri mutlaka göndereceğini bildirmişti. Şüphesiz Rabbin elbette cezada çabuk olandır; ve şüphesiz O, **غفور رحيم**’dir (167).”﴾ A‘râf
Peygamberlere isyan günahları
 ﴿“Rabbim! Şüphesiz onlar insanlardan birçoğunu saptırdılar; artık kim bana uyarsa, şüphesiz o bendendir; kim de bana isyan ederse, şüphesiz Sen **غفور رحيم**’sin (36).”﴾ İbrâhîm
 	﴿“Yoksa ‘Onu uydurdu’ mu diyorlar? De ki: ‘Eğer onu uydurduysam, Allah’tan bana karşı hiçbir şeye malik olamazsınız. O, içine daldığınız şeyi daha iyi bilendir. Benimle sizin aranızda şahit olarak O yeter; ve O, **الغفور الرحيم**’dir (8).’”﴾ Ahkâf
Ahirette hesap ve ceza
 ﴿“Biz, dünya hayatında da ahirette de sizin velileriniziz; orada nefislerinizin iştah duyduğu şeyler sizindir; ve orada çağırdığınız şeyler sizindir (31); **غفور رحيم**’den bir ağırlama olarak (32).”﴾ Fussilet
**التواب الرحيم**
 ﴿“Derken Âdem Rabbinden kelimeler aldı da O, onun tevbesini kabul etti; şüphesiz O, **التواب الرحيم**’dir (37).”﴾ Bakara ﴿“Ve hani Mûsâ kavmine demişti: ‘Ey kavmim! Şüphesiz siz, buzağıyı edinmenizle nefislerinize zulmettiniz; artık Bârî’nize tevbe edin de nefislerinizi öldürün; bu, Bârî’niz katında sizin için daha hayırlıdır.’ Derken O, sizin tevbenizi kabul etti; şüphesiz O, **التواب الرحيم**’dir (54).”﴾ Bakara
 	﴿“Ancak tevbe edenler, ıslah edenler ve açıklayanlar müstesna; işte onlara tevbe kabul ederim; ve Ben **التواب الرحيم**’im (160).”﴾ Bakara ﴿“Sizden o ikisi onu yaparsa, onlara eziyet edin; eğer tevbe ederler ve ıslah ederlerse, onlardan yüz çevirin; şüphesiz Allah **توابا رحيما** idi (16).”﴾ Nisâ
 	﴿“Biz hiçbir resul göndermedik ki, Allah’ın izniyle kendisine itaat edilsin. Eğer onlar, nefislerine zulmettikleri vakit sana gelseler de Allah’tan mağfiret dileseler ve resul de onlar için mağfiret dileseydi, elbette Allah’ı **توابا رحيما** bulurlardı (64).”﴾ Nisâ
 	﴿“Bilmediler mi ki Allah, kullarından tevbeyi kabul eder ve sadakaları alır; ve şüphesiz Allah, O **التواب الرحيم**’dir (104).”﴾ Tevbe ﴿“Ve geri bırakılan üç kişinin de; nihayet yeryüzü, genişliğine rağmen onlara dar gelince ve nefisleri de onlara dar gelince ve Allah’tan, O’ndan başka sığınak olmadığını zannedince; sonra O, tevbe etsinler diye onların tevbesini kabul etti. Şüphesiz Allah, O **التواب الرحيم**’dir (118).”﴾ Tevbe
 	﴿“Rabbimiz! Bizi Sana teslim olmuş iki kişi kıl; zürriyetimizden de Sana teslim olmuş bir ümmet (kıl); bize menâsikimizi göster; ve tevbe(mizi) kabul et; şüphesiz Sen, Sen **التواب الرحيم**’sin (128).”﴾ Bakara ﴿“Ey iman edenler! Zannın çoğundan sakının; şüphesiz zannın bir kısmı günahtır. Tecessüs etmeyin; bazınız bazınızı gıybet etmesin. Sizden biriniz, ölü kardeşinin etini yemeyi sever mi? İşte ondan tiksindiniz. Allah’tan sakının; şüphesiz Allah **تواب رحيم**’dir (12).”﴾ Hucurât
**الرءوف الرحيم**
 ﴿“Andolsun Allah, Peygamber’e ve muhacirlere ve ensara, zorluk saatinde ona uyanlara, içlerinden bir grubun kalpleri neredeyse kayacak olduktan sonra tevbe kabul etti; sonra onların tevbesini kabul etti; şüphesiz O, onlara karşı **رءوف رحيم**’dir (117).”﴾ Tevbe
 	﴿“Ve işte böyle sizi orta bir ümmet kıldık ki insanlara şahitler olasınız ve resul de size şahit olsun. Senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, ancak resule uyanı, ökçeleri üzerinde geri dönen kimseden ayırt edelim diye kıldık. Ve şüphesiz o, Allah’ın hidayet ettikleri dışında elbette ağırdır. Allah, imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz Allah, insanlara karşı **لرءوف رحيم**’dir (143).”﴾ Bakara ﴿“Görmedin mi ki Allah, yerde olanı sizin için musahhar kıldı; ve gemi, O’nun emriyle denizde akıp gider; ve göğü, O’nun izni olmaksızın yer üzerine düşmekten tutar. Şüphesiz Allah, insanlara karşı **لرءوف رحيم**’dir (65).”﴾ Hac
 	﴿“Ve yüklerinizi, ancak canlara meşakkatle varabileceğiniz bir beldeye taşır. Şüphesiz Rabbiniz elbette **لرءوف رحيم**’dir (7).”﴾ Nahl ﴿“Yahut onları bir korku üzere yakalar; şüphesiz Rabbiniz elbette **لرءوف رحيم**’dir (47).”﴾ Nahl
 	﴿“O, kuluna apaçık âyetler indirendir ki sizi karanlıklardan nura çıkarsın; ve şüphesiz Allah, size karşı elbette **لرءوف رحيم**’dir (9).”﴾ Hadîd
 	﴿“Ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı; ve şüphesiz Allah **رءوف رحيم**’dir (20).”﴾ Nûr ﴿“Ve onlardan sonra gelenler derler ki: ‘Rabbimiz! Bizi ve imanda bizi geçmiş olan kardeşlerimizi bağışla; iman edenlere karşı kalplerimizde kin kılma. Rabbimiz! Şüphesiz Sen **رءوف رحيم**’sin (10).’”﴾ Haşr
 	﴿“Andolsun size, içinizden bir resul geldi; sizin sıkıntıya düşmeniz ona ağır gelir; size karşı hırslıdır; müminlere karşı **رءوف رحيم**’dir (128).”﴾ Tevbe
**العزيز الرحيم**
 ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (9).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (68).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (104).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (122).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (140).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (159).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (175).”﴾ Şuarâ ﴿“Ve şüphesiz Rabbin, elbette O **العزيز الرحيم**’dir (191).”﴾ Şuarâ
 	﴿“Ve **العزيز الرحيم**’e tevekkül et (217).”﴾ Şuarâ ﴿“Allah’ın yardımıyla; dilediğine yardım eder; ve O **العزيز الرحيم**’dir (5).”﴾ Rûm ﴿“İşte bu, gaybı ve şehadeti bilendir; **العزيز الرحيم**’dir (6).”﴾ Secde ﴿“**العزيز الرحيم**’in indirmesidir (5).”﴾ Yâsîn
Rahmet
**ذو الرحمة**
 ﴿“Ve Rabbin, zengindir, **ذو الرحمة**’dir; dilerse sizi giderir ve sizden sonra dilediğini halife kılar; nitekim sizi başka bir kavmin zürriyetinden inşa ettiği gibi (133).”﴾ En‘âm ﴿“Ve Rabbin, **الغفور ذو الرحمة**’dir; onları kazandıklarıyla yakalasa, elbette onlara azabı çabuklaştırırdı; bilakis onlar için bir vade vardır; O’ndan başka bir sığınak bulamayacaklardır (58).”﴾ Kehf
 	﴿“Eğer seni yalanlarlarsa, de ki: ‘Rabbiniz **ذو رحمة واسعة**’dır; ve O’nun şiddeti, suçlu kavimden geri çevrilmez (147).’”﴾ En‘âm
**ورحمتي وسعت كل شيء**
 ﴿“Ve bize bu dünyada bir hasene yaz; ve ahirette de; şüphesiz biz Sana yöneldik.’ Dedi ki: ‘Azabım; onunla dilediğime isabet ettiririm; ve **ورحمتي وسعت كل شيء**; onu, sakınanlara ve zekâtı verenlere ve âyetlerimize iman edenlere yazacağım (156).’”﴾ A‘râf ﴿“Arşı taşıyanlar ve onun çevresinde olanlar, Rablerinin hamdiyle tesbih ederler ve O’na iman ederler ve iman edenler için mağfiret dilerler: ‘Rabbimiz! Sen her şeyi rahmet ve ilimle kuşattın; artık tevbe edenleri ve Senin yoluna uyanları bağışla ve onları cehîmin azabından koru (7).’”﴾ Gâfir
Rahmetiyle tahsis eder
 ﴿“Ehl-i kitaptan kâfir olanlar da müşrikler de, Rabbinizden size bir hayır indirilmesini istemezler. Allah, rahmetiyle dilediğini tahsis eder; ve Allah, büyük fazl sahibidir (105).”﴾ Bakara ﴿“Rahmetiyle dilediğini tahsis eder; ve Allah, büyük fazl sahibidir (74).”﴾ Âl-i İmrân
Onlara rahmetimizden bağışladık
 ﴿“Ve onlara rahmetimizden bağışladık; ve onlar için yüce bir doğruluk dili kıldık (50).”﴾ Meryem ﴿“Ve ona rahmetimizden, kardeşi Hârûn’u bir peygamber olarak bağışladık (53).”﴾ Meryem
Rahmetinden yayar
 ﴿“Ve hani onlardan ve Allah’tan başka taptıklarından ayrıldığınız vakit, mağaraya sığının; Rabbiniz size rahmetinden yayar ve işinizden size bir kolaylık hazırlar (16).”﴾ Kehf
Nasip
 ﴿“Ve işte böyle Yûsuf’u yeryüzünde yerleştirdik; orada dilediği yerde yer edinir. Rahmetimizle dilediğimize nasip ederiz; ve muhsinlerin ecrini zayi etmeyiz (56).”﴾ Yûsuf
Rahmetine sokar
 ﴿“Dedi ki: ‘Rabbim! Beni ve kardeşimi bağışla; ve bizi rahmetine sok; ve Sen, merhametlilerin en merhametlisisin (151).’”﴾ A‘râf
 	﴿“Ve onu rahmetimize soktuk; şüphesiz o, salihlerdendir (75).”﴾ Enbiyâ ﴿“Ve onları rahmetimize soktuk; şüphesiz onlar, salihlerdendir (86).”﴾ Enbiyâ
 	﴿“Dilediğini rahmetine sokar; ve zalimler için elem verici bir azap hazırladık (31).”﴾ İnsân ﴿“Eğer Allah dileseydi, onları tek bir ümmet yapardı; fakat dilediğini rahmetine sokar; ve zalimlerin ne bir velisi vardır ne de bir yardımcısı (8).”﴾ Şûrâ
 	﴿“Onlar, küfredenler ve sizi Mescid-i Harâm’dan alıkoyanlar ve hediyeyi, yerine ulaşmaktan alıkonmuş olarak (tutanlar)dır. Eğer bilmediğiniz mümin erkekler ve mümin kadınlar olmasaydı; onları çiğneyip de bilmeden size onlardan bir ayıp isabet etmesin diye (böyle oldu); Allah, dilediğini rahmetine sokmak için. Eğer ayrılmış olsalardı, onlardan küfredenleri elem verici bir azapla azaplandırırdık (25).”﴾ Fetih

﴿Ve bedevîlerden, Allah’a ve âhiret gününe iman eden ve infak ettiğini Allah katında yakınlıklar ve Resûl’ün duaları edinen vardır; haberiniz olsun ki o, onlar için bir yakınlıktır; Allah onları rahmetine sokacaktır; şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (99)﴾ et-Tevbe
 	﴿Artık Allah’a iman eden ve O’na sımsıkı tutunanlara gelince: onları kendinden bir rahmete ve bir fazl’a sokacaktır ve onları kendisine dosdoğru bir yola hidayet edecektir (175)﴾ en-Nisâ ﴿Artık iman eden ve sâlih ameller işleyenlere gelince: Rableri onları rahmetine sokar; işte bu, apaçık kurtuluştur (30)﴾ el-Câsiye
Ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı
 ﴿Ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı; ve şüphesiz Allah çokça tevbe kabul edendir, حكيم’dir (10)﴾ en-Nûr ﴿Ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı; ve şüphesiz Allah رءوف’ tur, merhamet edicidir (20)﴾ en-Nûr
 	﴿Ve onlara güvenlikten veya korkudan bir iş geldiğinde onu yaydılar; eğer onu Resûl’e ve onlardan olan emir sahiplerine döndürselerdi, onlardan onu istinbat edenler onu elbette bilirdi; ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı, az bir kısmınız hariç şeytana uyardınız (83)﴾ en-Nisâ ﴿Ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti dünyada ve âhirette olmasaydı, içine daldığınız şey sebebiyle size büyük bir azap dokunurdu (14)﴾ en-Nûr
 	﴿Sonra bunun ardından yüz çevirdiniz; eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı, elbette ziyan edenlerden olurdunuz (64)﴾ el-Bakara ﴿Ey iman edenler! Şeytanın adımlarına uymayın; kim şeytanın adımlarına uyarsa, şüphesiz o, hayâsızlığı ve münkeri emreder; ve eğer Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı, sizden hiçbir kimse ebediyen temizlenmezdi; fakat Allah dilediğini temizler; Allah işitendir, bilendir (21)﴾ en-Nûr ﴿Ve eğer Allah’ın senin üzerindeki fazlı ve rahmeti olmasaydı, onlardan bir taife seni saptırmaya yeltenmişti; onlar ancak kendilerini saptırırlar ve sana hiçbir şeyle zarar vermezler; Allah sana Kitab’ı ve hikmeti indirdi ve sana bilmediğin şeyi öğretti; Allah’ın senin üzerindeki fazlı büyük olmuştur (113)﴾ en-Nisâ ﴿De ki: Allah’ın fazlıyla ve O’nun rahmetiyle; işte bununla sevinsinler; o, onların topladıklarından daha hayırlıdır (58)﴾ Yûnus
Ve bana bir rahmet verdi
 ﴿Dedi: Ey kavmim! Gördünüz mü: eğer ben Rabbimden bir beyyine üzere isem ve O bana katından bir rahmet vermişse, sonra o size kör kılınmışsa; siz ona kerih iken sizi ona zorlayacak mıyız? (28)﴾ Hûd ﴿Dedi: Ey kavmim! Gördünüz mü: eğer ben Rabbimden bir beyyine üzere isem ve O bana kendinden bir rahmet vermişse, O’na isyan edersem beni Allah’tan kim yardım eder? Siz bana ancak خسار’ı artırırsınız (63)﴾ Hûd
 	﴿Ey iman edenler! Allah’tan sakının ve Resûl’üne iman edin; size rahmetinden iki pay verir, sizin için onunla yürüyeceğiniz bir nur kılar ve sizi bağışlar; Allah bağışlayıcıdır, merhamet edicidir (28)﴾ el-Hadîd ﴿Derken kullarımızdan bir kul buldular; ona katımızdan bir rahmet vermiştik ve ona katımızdan bir ilim öğretmiştik (65)﴾ el-Kehf
 	﴿Hani gençler mağaraya sığınmışlardı da dediler: Rabbimiz! Bize katından bir rahmet ver ve işimizden bize bir رشَد hazırla (10)﴾ el-Kehf ﴿Rabbimiz! Bizi hidayet ettikten sonra kalplerimizi eğriltme ve bize katından bir rahmet bağışla; şüphesiz Sen, Sen **الوهاب**’sın (8)﴾ Âl-i İmrân
 	﴿Bunlar mı, Allah’ın kendilerine bir rahmetle erişmeyeceğine yemin ettiğiniz kimseler? Cennete girin; size korku yoktur ve siz mahzun olmayacaksınız (49)﴾ el-A‘râf
Ve Rabbinin rahmeti, onların topladıklarından daha hayırlıdır
 ﴿Andolsun, Allah yolunda öldürülür veya ölürseniz, Allah’tan bir mağfiret ve bir rahmet, onların topladıklarından daha hayırlıdır (157)﴾ Âl-i İmrân ﴿Rabbinin rahmetini onlar mı taksim ediyorlar? Biz onların dünya hayatındaki geçimlerini aralarında taksim ettik ve bazısını bazısının üstüne derecelerle yükselttik ki bazısı bazısını alaya alsın; ve Rabbinin rahmeti, onların topladıklarından daha hayırlıdır (32)﴾ ez-Zuhruf
Rahmetinin önünde müjdeleyiciler olarak
 ﴿Ve O, rahmetinin önünde müjdeleyiciler olarak rüzgârları gönderendir; nihayet ağır bulutlar yüklendiğinde onu ölü bir beldeye sevk ettik; onunla su indirdik; onunla her türlü meyvelerden çıkardık; işte böyle ölüleri çıkarırız; umulur ki hatırlarsınız (57)﴾ el-A‘râf ﴿Ve O, rahmetinin önünde müjdeleyiciler olarak rüzgârları gönderendir ve gökten tertemiz bir su indirdik (48)﴾ el-Furkân ﴿Sizi karanın ve denizin karanlıklarında hidayet eden kimdir ve rahmetinin önünde müjdeleyiciler olarak rüzgârları gönderen kimdir? Allah ile beraber bir ilâh mı? Allah, onların ortak koştuklarından yücedir (63)﴾ en-Neml
 	﴿Ve rahmetindendir: sizin için geceyi ve gündüzü kıldı; onda sükûn bulasınız ve O’nun fazlından arayasınız diye; umulur ki şükredersiniz (73)﴾ el-Kasas
 	﴿Ve O, ümit kestikten sonra yağmuru indirir ve rahmetini yayar; O, **الولي**’dir, **الحميد**’dir (28)﴾ eş-Şûrâ ﴿Öyleyse Allah’ın rahmetinin آثار’ına bak: ölmesinden sonra yeri nasıl diriltiyor; şüphesiz bu, elbette ölüleri diriltendir; O, her şeye kadirdir (50)﴾ er-Rûm
 	﴿Ve O, ümit kestikten sonra yağmuru indirir ve rahmetini yayar; O, **الولي**’dir, **الحميد**’dir (28)﴾ eş-Şûrâ ﴿Dedi: Rabbimin rahmetinden ancak sapıklar ümit keser (56)﴾ el-Hicr
 	﴿İnsanlara, kendilerine dokunan bir sıkıntıdan sonra bir rahmet tattırdığımızda, bir de bakarsın ki onların âyetlerimiz hakkında bir hilesi vardır; de ki: Allah hilede daha süratlidir; şüphesiz elçilerimiz, hile yaptıklarınızı yazıyorlar (21)﴾ Yûnus ﴿Ve andolsun, kendisine dokunan bir sıkıntıdan sonra ona bizden bir rahmet tattırsak, mutlaka der ki: Bu benimdir; ve kıyametin kopacağını sanmıyorum; ve eğer Rabbime döndürülürsem, şüphesiz benim için O’nun katında elbette **الحسنى** vardır; elbette inkâr edenlere yaptıklarını haber vereceğiz ve elbette onlara ağır bir azaptan tattıracağız (50)﴾ Fussilet
 	﴿İnsanlara bir rahmet tattırdığımızda onunla sevinirler; ellerinin öne sürdüğü sebebiyle onlara bir kötülük dokunursa, bir de bakarsın ki onlar ümit keserler (36)﴾ er-Rûm ﴿Eğer yüz çevirirlerse, seni onların üzerine bir koruyucu olarak göndermedik; senin üzerine ancak tebliğ vardır; ve şüphesiz biz insana bizden bir rahmet tattırdığımızda onunla sevinir; ellerinin öne sürdüğü sebebiyle ona bir kötülük dokunursa, şüphesiz insan çok nankördür (48)﴾ eş-Şûrâ
 	﴿İnsanlara bir zarar dokunduğunda, O’na yönelerek Rablerine dua ederler; sonra onlara kendinden bir rahmet tattırdığında, bir de bakarsın ki onlardan bir grup Rablerine ortak koşarlar (33)﴾ er-Rûm ﴿Ve andolsun, insana bizden bir rahmet tattırıp sonra onu ondan çekip alsak, şüphesiz o, elbette çok ümitsizdir, çok nankördür (9)﴾ Hûd
 	﴿Âyetlerindendir: rüzgârları müjdeleyiciler olarak göndermesi; size rahmetinden tattırması için; gemiler O’nun emriyle akıp gitsin diye; ve O’nun fazlından arayasınız diye; umulur ki şükredersiniz (46)﴾ er-Rûm
 	﴿Allah’ın insanlar için açtığı bir rahmeti, onu tutacak yoktur; ve O’nun tuttuğunu, ondan sonra onu salacak yoktur; O, **العزيز**’dir, **الحكيم**’dir (2)﴾ Fâtır ﴿Andolsun, onlara gökleri ve yeri kimin yarattığını sorsan, mutlaka “Allah” derler; de ki: Allah’tan başka dua ettiklerinizi gördünüz mü: eğer Allah bana bir zarar dilerse, onlar O’nun zararını gidericiler midir? yahut bana bir rahmet dilerse, onlar O’nun rahmetini tutucular mıdır? De ki: Bana Allah yeter; tevekkül edenler O’na tevekkül eder (38)﴾ ez-Zümer
 	﴿De ki: Rabbimin rahmet خزائن’ine siz sahip olsaydınız, o vakit infak korkusuyla elbette tutardınız; insan çok cimridir (100)﴾ el-İsrâ ﴿Yoksa onların yanında, **العزيز** **الوهاب** olan Rabbinin rahmet خزائن’i mi var? (9)﴾ Sâd
 ﴿Rabbinin rahmetini onlar mı taksim ediyorlar? Biz onların dünya hayatındaki geçimlerini aralarında taksim ettik ve bazısını bazısının üstüne derecelerle yükselttik ki bazısı bazısını alaya alsın; ve Rabbinin rahmeti, onların topladıklarından daha hayırlıdır (32)﴾ ez-Zuhruf
Senin rahmetinle
 ﴿Ve bizi, kâfir kavimden senin rahmetinle kurtar (86)﴾ Yûnus
 	﴿Emrimiz geldiğinde, Hûd’u ve onunla beraber iman edenleri bizden bir rahmetle kurtardık ve onları ağır bir azaptan kurtardık (58)﴾ Hûd ﴿Emrimiz geldiğinde, Sâlih’i ve onunla beraber iman edenleri bizden bir rahmetle ve o günün rezilliğinden kurtardık; şüphesiz Rabbin, O, **القوي**’dir, **العزيز**’dir (66)﴾ Hûd ﴿Emrimiz geldiğinde, Şuayb’ı ve onunla beraber iman edenleri bizden bir rahmetle kurtardık; zulmedenleri ise çığlık yakaladı da yurtlarında diz üstü çökmüş hâlde sabahladılar (94)﴾ Hûd ﴿Böylece onu ve onunla beraber olanları bizden bir rahmetle kurtardık ve âyetlerimizi yalanlayanların kökünü kestik; iman eder değillerdi (72)﴾ el-A‘râf
 ﴿Onun sözünden gülerek tebessüm etti ve dedi: Rabbim! Bana, bana ve anne-babama verdiğin nimetine şükretmemi ve razı olacağın sâlih bir amel işlememi ilham et; ve beni rahmetinle sâlih kullarının içine sok (19)﴾ en-Neml
 ﴿Allah’tan bir rahmet sebebiyle onlara yumuşak davrandın; eğer kaba, katı yürekli olsaydın, elbette çevrenden dağılırlardı; öyleyse onları affet, onlar için bağışlanma dile ve iş hakkında onlarla istişare et; azmettiğinde artık Allah’a tevekkül et; şüphesiz Allah tevekkül edenleri sever (159)﴾ Âl-i İmrân ﴿Rableri onları kendinden bir rahmetle, bir رضوان ile ve kendileri için içinde daimî نعيم bulunan cennetlerle müjdeler (21)﴾ et-Tevbe

{ Gece saatlerinde secde ederek ve ayakta durarak itaatkâr olan; âhiretten sakınan ve Rabb’inin **رحمة**sini uman kimse mi? De ki: Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Ancak akıl sahipleri öğüt alır(9) { الزمر ﴿İman edenler ve hicret edenler ve Allah yolunda cihad edenler; işte onlar Allah’ın **رحمة**sini umarlar; Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir (218)﴾ البقرة ﴿Şu çağırdıkları kimseler; hangisi daha yakın diye Rabb’lerine vesile ararlar; O’nun **رحمة**sini umarlar ve O’nun azabından korkarlar. Şüphesiz Rabb’inin azabı sakınılır olmuştur(57)﴾ الإسراء
 ﴿Allah’ın âyetlerini ve O’na kavuşmayı inkâr edenler; işte onlar benim **رحمة**mden ümit kesmişlerdir; ve işte onlar için elem verici bir azap vardır(23)﴾ العنكبوت ﴿De ki: Ey kendilerine karşı aşırı giden kullarım! Allah’ın **رحمة**sinden ümit kesmeyin. Şüphesiz Allah günahların hepsini bağışlar. Şüphesiz O, çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir (53)﴾ الزمر
Allah’ın kitabı **رحمة**dir
Mûsâ’nın kitabı﴿Sonra Mûsâ’ya kitabı; güzel yapan kimse üzerine tamamlamak, her şey için tafsilat, bir hidayet ve bir **رحمة** olarak verdik; umulur ki Rabb’lerine kavuşmaya iman ederler(154)﴾ الأنعام ﴿Andolsun, ilk nesilleri helâk ettikten sonra Mûsâ’ya kitabı; insanlar için basiretler, bir hidayet ve bir **رحمة** olarak verdik; umulur ki öğüt alırlar(43)﴾ القصص
 	﴿Rabb’inden bir beyyine üzerinde olan ve onu kendisinden bir şahit izleyen; ve ondan önce Mûsâ’nın kitabı bir imam ve bir **رحمة** iken; işte onlar ona iman ederler. Kim de hiziplerden onu inkâr ederse, ateş onun vaad yeridir. O hâlde ondan şüphe içinde olma. Şüphesiz o, Rabb’inden haktır; fakat insanların çoğu iman etmezler(17)﴾ هود ﴿Ve ondan önce Mûsâ’nın kitabı bir imam ve bir **رحمة** idi; ve bu, Arapça bir dil ile tasdik edici bir kitaptır; zulmedenleri uyarmak ve ihsan edenlere bir müjde olmak için(12)﴾ الأحقاف
 	﴿Mûsâ’dan öfke sükût edince levhaları aldı; ve onun nüshasında, Rabb’lerinden korkanlar için bir hidayet ve bir **رحمة** vardır (154)﴾ الأعراف
Kur’ân	﴿Bu, insanlar için basiretlerdir; ve yakîn eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة**dir(20)﴾ الجاثية ﴿Onlara bir âyet getirmediğinde: “Onu seçip derleseydin ya!” derler. De ki: Ben ancak Rabb’imden bana vahyolunana uyarım. Bu, Rabb’inizden basiretlerdir; ve iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة**dir(203)﴾ الأعراف
 	﴿Andolsun, onlara bir kitap getirdik; onu bir ilim üzere tafsil ettik; iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** olarak (52)﴾ الأعراف ﴿Andolsun, onların kıssalarında akıl sahipleri için bir ibret vardır. Uydurulan bir söz değildir; fakat önündekini tasdik, her şeyin tafsili, iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة**dir (111)﴾ يوسف
 	﴿Sana kitabı ancak, onda ihtilâf ettikleri şeyi onlara beyan etmen için; ve iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** olarak indirdik (64)﴾ النحل ﴿Her ümmet içinde kendi nefislerinden üzerlerine bir şahit göndereceğimiz gün; seni de bunlar üzerine bir şahit getirdik; ve sana kitabı her şey için bir beyan, bir hidayet, bir **رحمة** ve Müslümanlar için bir müjde olarak indirdik (89)﴾ النحل
 	﴿Yahut: “Bize kitap indirilseydi, onlardan daha doğru yolda olurduk” demeniz için (değil). İşte size Rabb’inizden bir beyyine, bir hidayet ve bir **رحمة** gelmiştir. Öyleyse Allah’ın âyetlerini yalanlayıp onlardan yüz çevirenden daha zalim kimdir? Âyetlerimizden yüz çevirenleri, yüz çevirmeleri sebebiyle azabın kötüsüyle cezalandıracağız(157)﴾ الأنعام ﴿Ey insanlar! Size Rabb’inizden bir öğüt, göğüslerde olana bir şifa, müminler için bir hidayet ve bir **رحمة** gelmiştir (57)﴾ يونس
 	﴿Ey insanlar! Size Rabb’inizden bir öğüt, göğüslerde olana bir şifa, müminler için bir hidayet ve bir **رحمة** gelmiştir (57)﴾ يونس ﴿Kur’ân’dan, müminler için bir şifa ve bir **رحمة** olanı indiririz; zalimlere ise ancak hüsranı artırır(82)﴾ الإسراء
 	﴿Tûr’un yanında değildin, hani seslendik; fakat Rabb’inden bir **رحمة** olarak; senden önce kendilerine bir uyarıcı gelmemiş bir kavmi uyarman için; umulur ki öğüt alırlar(46)﴾ القصص ﴿Sana kitabın atılmasını ummazdın; ancak Rabb’inden bir **رحمة** olarak (oldu). O hâlde kâfirlere sakın arka çıkma(86)﴾ القصص
 	﴿Ve şüphesiz o, müminler için bir hidayet ve bir **رحمة**dir (77)﴾ النمل ﴿İhsan edenler için bir hidayet ve bir **رحمة** (3)﴾ لقمان
 	﴿Kendilerine okunan bir kitabı sana indirmiş olmamız onlara yetmedi mi? Şüphesiz bunda iman eden bir kavim için elbette bir **رحمة** ve bir hatırlatma vardır (51)﴾ العنكبوت
 	﴿De ki: Allah size bir kötülük dilerse yahut size bir **رحمة** dilerse, sizi Allah’tan kim koruyabilir? Ve Allah’tan başka kendileri için ne bir veli ne de bir yardımcı bulurlar(17)﴾ الأحزاب
Peygamber **رحمة**dir
 ﴿Onlardan, peygambere eziyet edenler ve “O bir kulaktır” diyenler vardır. De ki: Sizin için hayır kulağıdır; Allah’a iman eder ve müminlere inanır; ve sizden iman edenler için bir **رحمة**dir. Allah’ın resulüne eziyet edenler için elem verici bir azap vardır(61)﴾ التوبة ﴿Seni ancak âlemler için bir **رحمة** olarak gönderdik (107)﴾  الأنبياء
 ﴿O’ndan dereceler, bir mağfiret ve bir **رحمة**; Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir (96)﴾ النساء ﴿İşte onların üzerine Rabb’lerinden salavât ve bir **رحمة** vardır; ve işte onlar, hidayete erenlerin ta kendileridir(157)﴾ البقرة ﴿Ey iman edenler! Öldürülenler hakkında size kısas yazıldı: hür hür ile, köle köle ile, dişi dişi ile. Kime kardeşinden bir şey affedilirse, artık örfe uygun tâbi olmak ve ona ihsan ile eda etmek vardır. Bu, Rabb’inizden bir hafifletme ve bir **رحمة**dir. Kim bundan sonra haddi aşarsa, onun için elem verici bir azap vardır(178)﴾ البقرة
 	﴿Yüzleri ağaranlara gelince; Allah’ın **رحمة**si içindedirler; onlar orada ebedî kalıcılardır (107)﴾ آل عمران ﴿Yeryüzünde, ıslahından sonra fesat çıkarmayın; O’na korku ve tamah ile dua edin. Şüphesiz Allah’ın **رحمة**si ihsan edenlere yakındır (56)﴾ الأعراف
 	﴿De ki: Göklerde ve yerde olan kimindir? De ki: Allah’ındır. Kendi üzerine **رحمة**yi yazdı; sizi kıyamet gününe mutlaka toplayacaktır; onda şüphe yoktur. Kendilerini ziyana sokanlar; işte onlar iman etmezler(12)﴾ الأنعام ﴿Dediler ki: Allah’ın işine mi şaşıyorsun? Allah’ın **رحمة**si ve bereketleri sizin üzerinizedir, ey ev halkı! Şüphesiz O, hamîddir, mecîddir (73)﴾ هود
 	﴿Duvar ise, şehirde iki yetim oğlanındı; altında onlara ait bir hazine vardı; babaları salih bir kimse idi. Rabb’in istedi ki ikisi güçlerine erişsinler ve hazinelerini çıkarsınlar; Rabb’inden bir **رحمة** olarak. Ben onu kendi emrimle yapmadım. İşte, sabredemediğin şeyin te’vili budur(82)﴾ الكهف ﴿Rabb’inden bir **رحمة** olarak; şüphesiz O, işiten, bilendir(6)﴾ الدخان
 	﴿Eğer Rabb’inden umduğun bir **رحمة** arayarak onlardan yüz çevirirsen, onlara yumuşak bir söz söyle (28)﴾ الإسراء ﴿Ancak Rabb’inden bir **رحمة** (ile); şüphesiz O’nun fazlı senin üzerinde büyük olmuştur(87)﴾ الإسراء ﴿Dedi ki: Bu, Rabb’imden bir **رحمة**dir; Rabb’imin vaadi gelince onu dümdüz edecektir; Rabb’imin vaadi haktır(98)﴾ الكهف ﴿Rabb’inin **رحمة**sini an: kulu Zekeriyyâ’yı (2)﴾ مريم
 	﴿Dedi ki: İşte böyle; Rabb’in dedi ki: “O, bana kolaydır; onu insanlar için bir âyet ve bizden bir **رحمة** kılalım diye.” Ve bu, hükme bağlanmış bir iş idi(21)﴾  مريم ﴿Ancak bizden bir **رحمة** ve bir zamana kadar bir faydalanma olarak (44)﴾ يس
 	﴿Ona ehlini ve onlarla beraber onların bir mislini, bizden bir **رحمة** ve akıl sahipleri için bir hatırlatma olarak bağışladık(43)﴾ ص ﴿Ona icabet ettik; onda olan zararı giderdik; ona ehlini ve onlarla beraber onların bir mislini, katımızdan bir **رحمة** ve âbidler için bir hatırlatma olarak verdik(84)﴾  الأنبياء
 	﴿İkisine, **رحمة**den zillet kanadını indir; ve de ki: Rabb’im! Onlar beni küçükken terbiye ettikleri gibi, sen de onlara **رحمة** et(24)﴾ الإسراء
 	﴿Âyetlerindendir: Kendilerinde sükûn bulasınız diye size kendi nefislerinizden eşler yaratması; ve aranıza bir sevgi ve bir **رحمة** koyması. Şüphesiz bunda düşünen bir kavim için elbette âyetler vardır(21)﴾ الروم ﴿Sonra onların izleri üzerine resullerimizle peş peşe gönderdik; Meryem oğlu Îsâ’yı da peş peşe gönderdik; ona İncil’i verdik; ona uyanların kalplerine bir şefkat ve bir **رحمة** koyduk. Ve bir ruhbâniyyet ki onu uydurdular; biz onu üzerlerine yazmadık; ancak Allah’ın rızasını aramak için (yaptılar). Sonra ona hakkıyla riayet etmediler. Biz de onlardan iman edenlere ecirlerini verdik; onların çoğu fâsıktır(27)﴾ الحديد
 	﴿O gün münafık erkekler ve münafık kadınlar, iman edenlere derler ki: “Bize bakın da nurunuzdan alalım.” Denilir ki: “Arkanıza dönün de nur arayın.” Derken aralarına, kapısı olan bir sur çekilir; onun iç tarafında **الرحمة** vardır, dış tarafında ise onun önünde azap vardır (13)﴾ الحديد
**المرحمة**
 ﴿Sonra iman edenlerden oldu; sabrı tavsiyeleştiler ve **المرحمة**yi tavsiyeleştiler(17)﴾ البلد
**رَحِمٌ** - **أرحام**
**الرحم** - **الأرحام**

﴿Ve sonradan iman edenler, hicret edenler ve sizinle birlikte cihad edenler; işte onlar sizdendir. Ve **أولو الأرحام** (rahim sahipleri/akrabalık bağları olanlar) Allah’ın kitabında birbirlerine daha önceliklidir. Şüphesiz Allah her şeyi bilendir (75)﴾ Enfâl ﴿**النبي** müminlere kendi nefislerinden daha önceliklidir; onun eşleri onların anneleridir. Ve **أولو الأرحام** Allah’ın kitabında, müminlerden ve muhacirlerden birbirlerine daha önceliklidir; ancak velilerinize bir iyilik yapmanız müstesna. Bu, kitapta yazılıdır (6)﴾ Ahzâb
 	﴿Böylece istedik ki Rableri onlara ondan daha hayırlısını, temizlikçe ve **أَقْرَبَ رُحْمًا** (rahimce daha yakın) olanı versin (81)﴾ Kehf ﴿Artık siz, eğer yüz çevirirseniz, yeryüzünde fesat çıkarmanız ve **أرحامكم** (rahimlerinizi/akrabalık bağlarınızı) koparmanız mı umulur? (22)﴾ Muhammed
 	﴿Ey insanlar! Sizi tek bir nefisten yaratan, ondan da eşini yaratan ve ikisinden birçok erkekler ve kadınlar yayan Rabbinizden sakının. Kendisiyle birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah’tan ve **الأرحام** (rahimler/akrabalık bağları)dan sakının. Şüphesiz Allah üzerinizde gözetleyicidir (1)﴾ Nisâ ﴿Kıyamet günü **أرحامكم** (rahimleriniz/akrabalık bağlarınız) da çocuklarınız da size fayda vermeyecektir; aranızda ayırır. Allah yaptıklarınızı görendir (3)﴾ Mümtehine
 	﴿Sekiz eş: koyundan iki, keçiden iki. De ki: İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin **أرحام**’ının (rahimlerinin) taşıdığı şeyi mi? Eğer doğru iseniz bana bir bilgiyle haber verin (143)﴾ En‘âm ﴿Ve deveden iki, sığırdan iki. De ki: İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin **أرحام**’ının (rahimlerinin) taşıdığı şeyi mi? Yoksa Allah size bunu vasiyet ettiğinde siz şahitler miydiniz? Öyleyse, insanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? Şüphesiz Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (144)﴾ En‘âm
 	﴿Allah her dişinin ne taşıdığını, **الأرحام**’ın (rahimlerin) ne eksilttiğini ve ne artırdığını bilir; her şey onun katında bir ölçü iledir (8)﴾ Ra‘d ﴿Şüphesiz Allah, kıyametin ilmi onun katındadır; yağmuru indirir; **الأرحام**’da (rahimlerde) olanı bilir. Hiçbir nefis yarın ne kazanacağını bilmez; hiçbir nefis hangi yerde öleceğini bilmez. Şüphesiz Allah bilendir, haberdardır (34)﴾ Lokmân
 	﴿O, sizi **في الأرحام** (rahimlerde) dilediği gibi şekillendirendir. Ondan başka ilah yoktur; azizdir, hakimdir (6)﴾ Âl-i İmrân ﴿Ey insanlar! Eğer dirilişten bir şüphe içinde iseniz, şüphesiz biz sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alakadan, sonra yaratılmış ve yaratılmamış bir mudgadan yarattık ki size açıklayalım. Ve **في الأرحام** (rahimlerde) dilediğimizi belirlenmiş bir süreye kadar yerleştiririz; sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız; sonra güçlü çağınıza erişmeniz için. Sizden kimi vefat ettirilir, sizden kimi de en aşağı ömre geri çevrilir ki bildikten sonra hiçbir şey bilmesin. Ve yeri kupkuru görürsün; üzerine su indirdiğimizde titreşir, kabarır ve her sevinçli çiftten bitirir (5)﴾ Hac
 	﴿Boşanmış kadınlar, kendi nefisleriyle üç kur’ beklerler. Eğer Allah’a ve ahiret gününe iman ediyorlarsa, Allah’ın **في أرحامهن** (rahimlerinde) yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz. Ve kocaları, eğer ıslah isterlerse, bu hususta onları geri çevirmeye daha hak sahibidir. Ve onlar için, üzerlerindeki (yükümlülük) gibi, örfe göre (haklar) vardır; erkekler için onların üzerinde bir derece vardır. Allah azizdir, hakimdir (228)﴾ Bakara
رُحْمًا
 ﴿Ve çocuğa gelince: anne-babası mümin idi; böylece onun onları azgınlık ve küfürle bunaltmasından korktuk (80) Böylece istedik ki Rableri onlara ondan daha hayırlısını, temizlikçe ve **أَقْرَبَ رُحْمًا** (rahimce daha yakın) olanı versin (81)﴾ Kehf
Buradan, kitap ve Kur’an araştırmasından nakledilmiştir
Kur’an rahmettir
﴿Ehl-i kitaptan kâfir olanlar da müşrikler de Rabbinizden size bir hayır indirilmesini sevmezler. Allah rahmetiyle dilediğini tahsis eder. Allah büyük fazl sahibidir (105)﴾ Bakara ﴿Rahmetiyle dilediğini tahsis eder; Allah büyük fazl sahibidir (74)﴾ Âl-i İmrân
	﴿Onlara güvenlikten veya korkudan bir iş geldiğinde onu yaydılar; eğer onu Resule ve onlardan olan **أولي الأمر**’e (emir sahiplerine) döndürselerdi, onlardan onu istinbat edenler onu bilirdi. Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) olmasaydı, az bir kısmınız müstesna, şeytana uyardınız (83)﴾ Nisâ ﴿Ey iman edenler! Şeytanın adımlarına uymayın. Kim şeytanın adımlarına uyarsa, şüphesiz o, çirkinliği ve münkeri emreder. Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) olmasaydı, sizden hiçbir kimse ebediyen temizlenmezdi; fakat Allah dilediğini temizler. Allah işitendir, bilendir (21)﴾ التور
	﴿Allah’ın senin üzerindeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) olmasaydı, onlardan bir taife seni saptırmaya yeltenmişti; onlar ancak kendi nefislerini saptırırlar ve sana hiçbir şeyle zarar vermezler. Allah sana kitabı ve hikmeti indirdi ve sana bilmediğini öğretti. Allah’ın senin üzerindeki fazlı büyük oldu (113)﴾ Nisâ ﴿Sen, Tur’un yanında değildin, hani seslenmiştik; fakat Rabbin tarafından bir **رحمة** (rahmet) olarak, kendilerinden önce bir uyarıcı gelmemiş bir kavmi uyarman için; umulur ki öğüt alırlar (46)﴾ Kasas
	﴿Sen, sana kitabın atılmasını ummazdın; ancak Rabbin tarafından bir **رحمة** (rahmet) olarak. Öyleyse kâfirlere sakın arka çıkma (86)﴾ Kasas ﴿Ancak Rabbin tarafından bir **رحمة** (rahmet) (iledir); şüphesiz onun fazlı senin üzerinde büyük oldu (87)﴾ İsrâ
	﴿Allah’tan bir **رحمة** (rahmet) ile onlara yumuşak davrandın; eğer kaba, katı yürekli olsaydın, çevrenden dağılırlardı. Öyleyse onları affet, onlar için bağışlanma dile ve işte onlarla istişare et. Azmettiğinde Allah’a tevekkül et. Şüphesiz Allah tevekkül edenleri sever (159)﴾ Âl-i İmrân ﴿Eğer Rabbin tarafından umduğun bir **رحمة** (rahmet)i arayarak onlardan yüz çevirirsen, onlara yumuşak bir söz söyle (28)﴾ İsrâ
	﴿Onlara yetmedi mi ki, sana kitabı indirdik; onlara okunuyor. Şüphesiz bunda iman eden bir kavim için elbette bir **رحمة** (rahmet) ve bir öğüt vardır (51)﴾ Ankebût
	﴿Sonra bunun ardından yüz çevirdiniz; Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) olmasaydı, elbette ziyan edenlerden olurdunuz (64)﴾ Bakara ﴿Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) dünya ve ahirette olmasaydı, içine daldığınız şeyde size büyük bir azap dokunurdu (14)﴾ التور
	﴿Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) ve Allah’ın **رءوف رحيم** (çok şefkatli, çok merhametli) oluşu olmasaydı (20)﴾ Nûr ﴿Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve **رحمته** (rahmeti) ve Allah’ın **تواب حكيم** (çok tevbe kabul eden, hakim) oluşu olmasaydı (10)﴾ التور
	﴿De ki: Allah’ın fazlıyla ve **برحمته** (rahmetiyle); işte bununla sevinsinler. O, topladıklarından daha hayırlıdır (58)﴾ Yûnus ﴿Onlar Rabbinin **رحمة**’sini (rahmetini) mi taksim ediyorlar? Biz onların dünya hayatındaki geçimlerini aralarında taksim ettik ve bazısını bazısının üstüne derecelerle yükselttik ki bazısı bazısını hizmetçi edinsin. Rabbinin **رحمة**’si (rahmeti) onların topladıklarından daha hayırlıdır (32)﴾ Zuhruf
	﴿Sonra Musa’ya kitabı, güzel yapan kimse üzerine tamamlayıcı, her şey için tafsil edici, bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet) olarak verdik; umulur ki Rablerine kavuşmaya iman ederler (154)﴾ En‘âm
	﴿Musa’dan öfke sükût edince levhaları aldı; onun nüshasında, Rablerinden korkanlar için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet) vardır (154)﴾ A‘râf ﴿Andolsun, ilk nesilleri helak ettikten sonra Musa’ya kitabı, insanlar için basiretler, bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet) olarak verdik; umulur ki öğüt alırlar (43)﴾ Kasas
	﴿Onlara bir ayet getirmediğinde “Keşke onu seçseydin” dediler. De ki: Ben ancak Rabbimden bana vahyedilene uyarım. Bu, Rabbinizden basiretlerdir; iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet)tir (203)﴾ A‘râf ﴿Bu, insanlar için basiretlerdir; yakin eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet)tir (20)﴾ Câsiye
	﴿Rabbin tarafından bir beyyine üzerinde olan kimse; onu ondan bir şahit izler; ondan önce de Musa’nın kitabı bir imam ve bir **رحمة** (rahmet) olarak (vardır). İşte onlar ona iman ederler. Kim de ona hiziplerden küfrederse, ateş onun vaad yeridir. Öyleyse ondan bir şüphe içinde olma; şüphesiz o, Rabbinden haktır; fakat insanların çoğu iman etmez (17)﴾ Hûd ﴿Ve ondan önce Musa’nın kitabı bir imam ve bir **رحمة** (rahmet) idi; bu da Arapça bir dil ile tasdik edici bir kitaptır; zulmedenleri uyarmak ve ihsan edenlere bir müjde olarak (12)﴾ Ahkâf
	﴿Andolsun, onların kıssalarında akıl sahipleri için elbette bir ibret vardır. Uydurulan bir söz olmadı; fakat önündekini tasdik, her şeyin tafsili, iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet)tir (111)﴾ Yûsuf ﴿Sana kitabı ancak, ihtilaf ettikleri şeyi onlara açıklayasın diye ve iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet) olarak indirdik (64)﴾ Nahl ﴿Andolsun, onlara bir kitap getirdik; onu bir ilim üzere tafsil ettik; iman eden bir kavim için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet) olarak (52)﴾ A‘râf
	﴿Ve şüphesiz o, müminler için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet)tir (77)﴾ Neml ﴿İhsan edenler için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet)tir (3)﴾ Lokmân
	﴿Ey insanlar! Rabbinizden size bir öğüt, göğüslerde olana bir şifa, müminler için bir hidayet ve bir **رحمة** (rahmet) gelmiştir (57)﴾ Yûnus ﴿Kur’an’dan, müminler için bir şifa ve bir **رحمة** (rahmet) olanı indiririz; zalimlere ise ancak hüsranı artırır (82)﴾ İsrâ

﴿“Yahut: ‘Eğer bize kitap indirilseydi, elbette onlardan daha doğru yolda olurduk’ demeyesiniz diye; işte size Rabbinizden bir **بينة** ve bir **هدى** ve bir **رحمة** gelmiştir. Artık Allah’ın âyetlerini yalanlayıp onlardan yüz çevirenden daha zalim kimdir? Âyetlerimizden yüz çevirenleri, yüz çevirmekte oldukları şey sebebiyle kötü azapla cezalandıracağız (157).”﴾ **الأنعام** ﴿“Ve o gün, her ümmet içinde, kendi nefislerinden üzerlerine bir şahit göndereceğiz; ve seni de bunların üzerine bir şahit getireceğiz. Ve sana kitabı, her şey için bir **تبيانا** ve bir **هدى** ve bir **رحمة** ve Müslümanlar için bir müjde olarak indirdik (89).”﴾ **النحل**
	﴿“Ve bu, onu indirdiğimiz mübarek bir kitaptır; öyleyse ona uyun ve sakının; umulur ki siz **ترحمون** (155).”﴾ **الأنعام** ﴿“Kur’ân okunduğu zaman, onu dinleyin ve susun; umulur ki siz **ترحمون** (204).”﴾ **الأعراف**
	﴿“Dedi ki: ‘Ey kavmim! Gördünüz mü: Eğer ben Rabbimden bir **بينة** üzerinde isem ve O bana kendi katından bir **رحمة** vermişse; sonra o size kör kılınmışsa; siz ona kerih iken, onu size zorla mı kabul ettireceğiz?’ (28).”﴾ **هود** ﴿“Dedi ki: ‘Ey kavmim! Gördünüz mü: Eğer ben Rabbimden bir **بينة** üzerinde isem ve O bana kendinden bir **رحمة** vermişse; O’na isyan edersem beni Allah’tan kim yardım eder? Siz bana ancak ziyanı artırırsınız (63).’”﴾ **هود**
	﴿“Ve hani siz onlardan ve Allah’tan başka taptıklarından ayrıldığınızda; o halde mağaraya sığının; Rabbiniz size kendi **رحمته**’sinden yayacaktır ve işinizden size bir kolaylık hazırlayacaktır (16).”﴾ **الكهف** ﴿“Ve O, ümitlerini kestikten sonra yağmuru indiren ve kendi **رحمته**’sini yayan O’dur; ve O, **الولي**’dir, **الحميد**’dir (28).”﴾ **الشورى**
	﴿“Hani gençler mağaraya sığındılar da dediler ki: ‘Rabbimiz! Bize kendi katından bir **رحمة** ver ve işimizden bize bir **رشدا** hazırla (10).’”﴾ **الكهف** ﴿“Derken kullarımızdan bir kul buldular; ona katımızdan bir **رحمة** vermiştik ve ona katımızdan bir ilim öğretmiştik (65).”﴾ **الكهف**
	﴿“Dedi ki: ‘Bu, Rabbimden bir **رحمة**’dir; Rabbimin vaadi geldiği zaman onu dümdüz edecektir; ve Rabbimin vaadi haktır (98).’”﴾ **الكهف** ﴿“Yoksa o, gecenin saatlerinde **قانت** olarak, secde ederek ve ayakta durarak; âhiretten sakınır ve Rabbinin **رحمة**’sini umar (mı)? De ki: ‘Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?’ Ancak **أولو الألباب** öğüt alır (9).”﴾ **الزمر** ﴿“Rabbinin, kulu Zekeriyyâ’ya olan **رحمة**’sini an (2).”﴾ **مريم**
**مختار الصحاح**
● [**رحم**] **ر ح م**: **الرَّحْمَةُ** incelik (yumuşaklık) ve şefkat göstermedir; **المَرْحَمَةُ** da onun gibidir. Ve onu kesre ile **رَحِمَهُ**: **رَحْمَةً** ve ayrıca **مَرْحَمَةً** (olarak) (yani merhamet etti). Ve ona **تَرَحَّمَ** etti. Ve kavim **تَرَاحَمَ** etti: bazısı bazısına **رَحِمَ** etti. Ve **الرَّحَمُوتُ**, rahmetten (bir lafız)dır; “**رهبوت** **خير** من **رحموت**” denir; yani korkutulman, sana merhamet edilmesinden daha hayırlıdır. Ve **الرَّحِمُ** akrabalıktır; ve **الرحم** da, **الجسم** vezninde, onun gibidir. Ve **الرَّحْمنُ** **الرَّحِيمُ**, rahmetten türemiş iki isimdir; ve ikisinin benzeri **نديم** ve **ندمان**’dır; ve ikisi anlamca birdir. Ve iki ismin tekrarı, türeyişleri farklı olduğu zaman, pekiştirme yönüyle caiz olur; nitekim “falanca **جاد** **مجد**” denildiği gibi. Ancak **الرحمن** ismi, Allah Teâlâ’ya mahsustur; ve onunla başkasının adlandırılması caiz değildir. Görmez misin ki O, sübhânehû ve teâlâ, şöyle dedi: ﴿**قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمن**﴾; böylece, kendisinde başkasının ortak olmadığı isimle denkleştirdi. Ve **مسيلمة الكذاب**’a **رَحْمَانُ اليمامة** denirdi. Ve **الرَّحِيمُ**, **المرحوم** manasında olabilir; nitekim **الراحم** manasında olduğu gibi. Ve **الرُّحْمُ** (damme ile) rahmettir; Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**وأقرب رحما**﴾. Ve **الرُّحُمُ** (iki damme ile) onun gibidir.

**الراغب**
**رحم**
- **الرحم**: kadının **رحم**’i; ve **رحوم** bir kadın: **رحم**’inden şikâyet eder. Ve ondan, akrabalık için **الرحم** ödünç alınmıştır; onların tek bir **رحم**’den çıkmış olmaları sebebiyle. Denir ki: **رحم** ve **رحم**. Allah Teâlâ dedi ki: }**وأقرب رحما**﴿[**الكهف**/81]. Ve **الرحمة**: merhamet edilene iyilik etmeyi gerektiren bir inceliktir (yumuşaklıktır); ve bazen sırf incelikte kullanılır, bazen de incelikten soyutlanmış sırf iyilikte kullanılır; şu söz gibi: **رحم الله فلانا**. Ve onunla **الباري** vasıflandırıldığı zaman, ondan sırf iyilikten başka bir şey kastedilmez; incelik olmaksızın. Ve bunun üzerine rivayet olundu ki: Allah’tan rahmet, nimetlendirme ve lütuftur; âdemoğullarından ise incelik ve şefkattir. Ve bunun üzerine, Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in, Rabbinden zikrederek (şu sözü) vardır: (O, **الرحم**’i yarattığı zaman ona dedi ki: “Ben **الرحمن**’ım, sen de **الرحم**’sin; senin ismini benim ismimden yardım (türetme) ettim; kim seni birleştirirse ben onu birleştiririm; kim seni keserse ben onu keserim.”) (Hadis: **عبد الرحمن بن عوف**’tan; dedi ki: Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’i işittim, buyuruyor ki: “Allah dedi ki: ‘Ben Allah’ım, ben **الرحمن**’ım; **الرحم**’i yarattım ve ona ismimden (bir pay) yardım ettim; kim onu birleştirirse ben onu birleştiririm; kim onu keserse ben onu keserim.’” Onu **الترمذي** çıkardı ve dedi ki: sahih hadistir; bak: **عارضة الأحوذي** 8/10; ve onu **الحاكم** 4/157 çıkardı ve sahihledi; ve **الذهبي** ona muvafakat etti; ve **أحمد** 1680 numara ile; ve **أبو داود** zekâtta 1694 numara ile; **باب صلة الرحم**. Ve bak: **شرح السنة** 1/179 - 180). Bu, geçen şeye işarettir; o da şudur: rahmet iki manayı içerir: incelik ve iyilik. Böylece O Teâlâ, insanların tabiatlarında inceliği yerleştirdi; ve iyilikte tek kaldı. Böylece, **الرحم** lafzı rahmetten olduğu gibi; onun manası, insanlarda bulunan manadan, Allah Teâlâ’da bulunan manaya (nispetle)dir; böylece iki manaları, iki lafızlarının uygunluğu gibi, bir uygunlukla uygun oldu. Ve **الرحمن** ve **الرحيم**: **ندمان** ve **نديم** gibi. Ve **الرحمن**, ancak Allah Teâlâ üzerine ıtlak olunur; çünkü manası ancak O’na sahih olur; zira O, her şeyi rahmetçe kuşatandır. Ve **الرحيم**, başkası hakkında da kullanılır; o, rahmeti çok olan kimsedir. Allah Teâlâ dedi ki:﴾**إن الله غفور رحيم**﴿[**البقرة**/182]. Ve Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in sıfatında dedi ki:﴾**لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم**﴿[**التوبة**/128]. Ve denildi ki: Allah Teâlâ, dünyanın **رحمن**’ı, âhiretin **رحيم**’idir; bu, O’nun dünyadaki iyiliğinin müminleri ve kâfirleri kapsaması; âhirette ise müminlere mahsus olması sebebiyledir. Ve bunun üzerine dedi ki:﴾**ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون**{ [**الأعراف**/156]; onun dünyada müminlere ve kâfirlere umumî olduğuna, âhirette ise müminlere mahsus olduğuna dikkat çekerek.

**ملخص اللسان**
1. **الرَّحْمة**: incelik ve şefkat; **المرْحَمَةُ** onun gibidir. Ve onu **رَحِمْتُهُ** ve ona **تَرَحَّمْتُ**. Ve kavim **تَراحَمَ** etti: bazısı bazısına **رَحِمَ** etti. Ve **الرَّحْمَةُ**: bağışlamadır;
2. Ve **تواصَوْا بالمَرحَمَةِ**: yani bazısı bazısına, zayıfa **رَحْمَة** ve ona şefkat göstermeyi vasiyet etti. Ve ona **تَرَحَّمْتُ**: yani “Allah’ın **رَحْمَةُ**’si onun üzerine olsun” dedim.
3. Onun sözü: **ابْتِغاء رَحْمةٍ من ربك تَرْجُوها**: yani bir rızık. Ve “Eğer ona bir **رَحْمَةً** tattırırsak, sonra onu ondan çekip alırsak”: yani bir rızık. Ve “Seni ancak bir **رَحْمةً** olarak gönderdik”: yani bir şefkat ve bir iyilik. Ve “İnsanlara bir **رَحْمةً** tattırdığımız zaman, bir sıkıntıdan sonra”: yani bir hayat ve bir bolluk; bir kıtlıktan sonra.
4. Ona **تَرَحَّم** etti: ona **الرَّحْمَةِ** ile dua etti. Ve onu **اسْتَرْحَمه**: ondan **الرَّحْمةَ** istedi.
5. Ve bir adam **مَرْحومٌ** ve **مُرَحَّمٌ**: mübalağa için şeddelendi.
6. Ve Allah, **الرَّحْمَنُ الرحيم**’dir: birinci sıfat **فَعْلانَ** üzerine bina edildi; çünkü manası çokluktur; bu, O’nun rahmetinin her şeyi kuşatması ve O’nun **أَرْحَمُ الراحمين** olması sebebiyledir.
7. **الرَّحِيمُ**’e gelince: ancak **الرَّحْمن**’dan sonra zikredildi; çünkü **الرَّحْمن** Allah عز وجل’e mahsustur; ve **الرحيم** başkası için de olabilir. **الفارسي** dedi ki: ancak “**بسم الله الرَّحْمن الرحيم**” denildi; böylece **الرحْمَة** manasında **الرَّحْمن**’ın istiğrakından sonra **الرحيم** getirildi; Allah Teâlâ’nın sözüyle müminleri onunla tahsis etmek için: “Ve müminlere karşı **رَحِيماً** idi.”
8. **الرَّحْمنُ**, Allah عز وجل’in isimlerinden bir isimdir; önceki kitaplarda zikredilmiştir; ve onlar onu Allah’ın isimlerinden bilmiyorlardı. **أَبو الحسن** dedi ki: sanki o, önceki kitapların ashabını kastediyor. Ve onun manası, dil ehli yanında: rahmeti, rahmette kendisinden sonra bir nihayet olmayan kimsedir; çünkü **فَعْلان** mübalağa kalıplarından bir kalıptır.
9. Ve **رَحِيمٌ**, **فَعِيلٌ** (kalıbı)dır; **فاعلٍ** manasında; nitekim “**سَمِيعٌ**”i “**سامِع**” manasında ve “**قديرٌ**”i “**قادر**” manasında söyledikleri gibi.
10. **الرَّحْمن** ve **الرَّحيم**, **الرَّحْمة**’den türemiş iki isimdir; ve dilde ikisinin benzeri **نَديمٌ** ve **نَدْمان**’dır; ve ikisi anlamca birdir. Ve iki ismin tekrarı, türeyişleri pekiştirme yönüyle farklı olduğu zaman caiz olur; nitekim “falanca **جادٌّ مُجِدٌّ**” denildiği gibi. Ancak **الرحمن** ismi Allah Teâlâ’ya mahsustur; onunla başkasının adlandırılması caiz değildir ve (başkası) onunla vasıflandırılmaz. Görmez misin ki O dedi: “De ki: **ادْعُوا الله أَو ادعوا الرَّحْمَنَ**?” Böylece, kendisinde başkasının ortak olmadığı isimle denkleştirdi. Ve ikisi, mübalağa kalıplarındandır.
11. Âdemoğullarında, Araplar yanında **الرَّحْمَةُ**: kalbin inceliği ve onun şefkatidir. Ve Allah’ın **رَحْمَةُ**’si: O’nun şefkati ve iyiliği ve rızkıdır.

12. **الرُّحْمُ** (ötre ile): **الرحمة**. “Falancanın **رُحْم**’u ne kadar yakındır” denir; eğer merhamet sahibi ve iyilik sahibi ise; yani “onu ne kadar merhametli ve ne kadar iyi kıldı”.
13. “**أَقربَ رُحْماً**”; yani şefkatçe daha yakın ve akrabalıkça daha dokunur (daha bitişik). Dilde **الرُّحْمُ** ve **الرُّحُمُ**: şefkat ve **الرَّحْمةُ**’dir;
14. **الرَّحِمُ**: dişinin **رَحِيمُ**’udur; ve o müennestir;
15. **الرَّحِمُ** ve **الرِّحْمُ**: çocuğun bittiği (yetiştiği) ev ve onun karındaki kabıdır; çoğulu **أَرْحامٌ**’dır; bunun dışında başka bir şekilde kırık çoğul yapılmaz.
16. **الرَّحَمُ**: bir hastalıktan dolayı **الرَّحِمِ**’in çıkmasıdır; çoğulu **رُحُمٌ**’dur; o, doğumdan sonra **رَحِمَها**’sından şikâyet eden, sonra ölen (dişiler)dir. Ve **رَحُمَتْ** **رَحامةٌ** ile ve **رَحِمَتْ** **رَحَماً** ile; ve o **رَحِمَةٌ**’dir. Ve denildi ki: o, **رَحِمِها**’sında onu tutan bir hastalıktır; böylece **اللِّقاح**’ı kabul etmez;
17. Ve **الرَّحِمُ**: akrabalığın sebepleridir; aslı, çocuğun bittiği yer olan **الرَّحِمُ**’dir; ve o **الرِّحْمُ**’dur. **الرَّحِمُ** akrabalıktır; **الرِّحْمُ** da, esre ile, onun gibidir;
18. **ذَوو الرَّحِمِ** akrabalardır; seninle onun arasında nesep toplayan her kimse üzerine vâki olur; ve ferâizde kadınlar cihetinden olan akrabalara ıtlak olunur,
19. denir ki: **ذُو رَحِمٍ** **مَحْرَم** ve **مُحَرَّم**; ve o, nikâhı helâl olmayan kimsedir; anne, kız, kız kardeş, hala ve teyze gibi,
20. **الرَّحِمُ**: bir babanın oğullarını toplayan akrabalıktır. Ve ikisi arasında **رَحِمٌ** vardır; yani yakın akrabalık. Ve O’nun عز وجل sözü: “... ve **الأَرْحام**”; **أَرْحام**’ı nasb eden, “**الأَرحامَ**’ı koparmanızdan sakının”ı murad etti; ve cer eden, “onunla ve **الأَرْحام** ile birbirinizden istersiniz”i murad etti,
21. Ve **رَحِمَ السِّقاءُ** **رَحَماً** ile; o hâlde o **رَحِمٌ**’dir: sahipleri, **عينَتِهِ**’nden sonra onu zayi ettiler; onu yağlamadılar, ta ki bozuldu; böylece suyu tutmaz oldu.

● - رحم: **الرَّحْمة**: incelik (yumuşaklık) ve şefkat; **المرْحَمَةُ** da onun gibidir. Ve “ona merhamet ettim” ve “ona merhamet diledim” dersin. Ve **تَراحَمَ القومُ**: onların bazısı bazısına merhamet etti. Ve **الرَّحْمَةُ**: bağışlama; ve Yüce Allah’ın Kur’ân’ın vasfında sözü: “hidayet ve iman eden bir kavim için rahmet”; yani onu hidayet edici ve rahmet sahibi olarak açıkladık; ve Yüce Allah’ın sözü: “ve sizden iman edenler için bir rahmet”; yani o bir rahmettir; çünkü onların imanının sebebi idi. “Ona merhamet etti”: **رَحِمَهُ** **رُحْماً** ve **رُحُماً** ve **رَحْمةً** ve **رَحَمَةً**; sonuncusunu Sîbeveyh nakletti; ve **مَرحَمَةً**. Ve Aziz ve Celîl Allah dedi: “ve sabrı tavsiye ettiler ve merhameti tavsiye ettiler”; yani onların bazısı bazısına zayıfa merhameti ve ona şefkati tavsiye etti. Ve “ona merhamet diledim” yani “Allah’ın rahmeti onun üzerine olsun” dedim. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Şüphesiz Allah’ın rahmeti muhsinlere yakındır”; o halde ancak nesebe göre müzekker kıldı; sanki **الرَّحْمَةِ**’yi anmakla **الهاء**’dan (zamirden) yetinmiş gibidir. Ve denildi ki: ancak bu, hakikî olmayan bir müennes oluşundandır; isim **الرُّحْمى**’dır. Ezherî dedi: “**إِن رَحْمَتَ**” sözündeki **التاء**’nın aslı **هاء**’dır, her ne kadar **تاء** olarak yazılmış olsa da. Ezherî: İkrime, “Rabbinden umduğun bir rahmet arayışı” sözünde dedi ki: yani bir rızık; ve “ona bir rahmet tattırdık sonra onu ondan çekip aldık”: yani bir rızık; ve “seni ancak bir rahmet olarak gönderdik”: yani bir şefkat ve bir iyilik; ve “insanlara bir sıkıntıdan sonra bir rahmet tattırdığımızda”: yani bir kıtlıktan sonra bir hayat ve bolluk; ve “insanlar” ile kâfirleri kastetti.

Ve **الرَّحَمُوتُ**: rahmetten (olan). Ve meselde: “**رَهَبُوتٌ** **خير** من **رَحَمُوتٍ**” yani korkutulman, merhamet olunmandan daha hayırlıdır; bu kalıp üzere ancak çiftlenmiş olarak kullanıldı.

Ve “ona merhamet diledi”: ona rahmetle dua etti. Ve **اسْتَرْحَمه**: ondan rahmeti istedi. Ve **مَرْحومٌ** ve **مُرَحَّمٌ** adam; mübalağa için şeddelendi. Ve Yüce Allah’ın sözü: “onu rahmetimize dâhil ettik”; İbn Cinnî dedi: bu mecazdır ve onda vasıflardan üçü vardır: genişlik, teşbih ve te’kîd. Genişlik ise, çünkü sanki yönler ve mekânlar isimlerine, **الرَّحْمةُ** olan bir isim eklemiş gibidir. Teşbih ise, çünkü rahmeti—ona girmenin sahih olmamasına rağmen—içine girilmesi caiz olana benzetti; bu yüzden onu onun yerine koydu. Te’kîd ise, çünkü araz hakkında, cevher hakkında haber verildiği gibi haber verdi; bu, arazda bir aşırılıktır ve o, görülen, dokunulan ve gözlemlenen bir alana dönüştürüldüğünde onu büyütmedir. Güzele teşvikte bazılarının sözüne bakmaz mısın: “Eğer iyiliği bir adam olarak görseydiniz, onu güzel ve hoş görürdünüz?” Şairin sözü gibi:

Ve ben **المَعْرُوفِ** gibisini görmedim; onun tadı ise
tatlıdır; yüzü ise güzeldir

Böylece ona bir tat ve bir cevher kıldı; bu ancak cevherlerde olur. Ancak onunla teşvik eder, ona dikkat çeker ve onun değerini büyütür: onu nefiste en şerefli hâlleri ve en yüce sıfatları üzere tasvir etmekle; bu da, vehmedilmiş bir araz değil, cisimleşmiş bir şahıs seçmekledir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Allah rahmetiyle dilediğini seçkin kılar”; manası: Aziz ve Celîl’in, seçilmiş, tercih edilmiş olduğunu haber verdiği kimselerden dilediğini nübüvvetiyle seçkin kılar. Ve “Allah **الرَّحْمَنُ** **الرحيم**”: birinci sıfatı **فَعْلانَ** üzere bina etti; çünkü manası çokluktur; bu, çünkü O’nun rahmeti her şeyi kuşatmıştır ve O, merhametlilerin en merhametlisidir. **الرَّحِيمُ** ise, ancak **الرَّحْمن**’dan sonra zikredildi; çünkü **الرَّحْمن** Aziz ve Celîl Allah’a mahsustur; **الرحيم** ise başkası için de olabilir. Fârisî dedi: ancak “Bismillâh **الرَّحْمن الرحيم**” denildi; böylece **الرَّحْمن**’ın rahmet manasını kuşatmasından sonra **الرحيم** getirildi; Yüce Allah’ın sözü “müminlere karşı rahîmdir”de onu müminlere tahsis etmek için; nitekim dedi: “Yaratan Rabbinin adıyla oku”, sonra dedi: “insanı alaktan yarattı”; böylece genelledikten sonra tahsis etti; insanda san’atın yönleri ve hikmetin yönleri bulunduğu için; bunun benzeri çoktur. Zeccâc dedi: **الرَّحْمنُ**, Aziz ve Celîl Allah’ın isimlerinden bir isimdir; önceki kitaplarda zikredilmiştir; onlar onu Allah’ın isimlerinden bilmezlerdi. Ebû’l-Hasen dedi: onu, önceki kitapların sahiplerini kasteder görüyorum. Dil ehli yanında manası: rahmet sahibi; ki rahmette ondan sonra bir nihayet yoktur; çünkü **فَعْلان** mübalağa binalarındandır. Ve **رَحِيمٌ** **فَعِيلٌ**’dir, **فاعلٍ** manasında; nitekim “**سَمِيعٌ**”i “**سامِع**” manasında ve “**قديرٌ**”i “**قادر**” manasında dedikleri gibi. Ve aynı şekilde **رَحُومٌ** adam ve **رَحُومٌ** kadın. Ezherî dedi: Aziz ve Celîl Allah’tan başkası için **رَحْمن** denilmesi caiz değildir. Ve **فَعَلان** mübalağa edilen şeyin vasfı binalarındandır; **الرَّحْمن** rahmeti her şeyi kuşatan kimsedir; bu yüzden Allah’tan başkası için **رَحْمن** denilmesi caiz değildir. Ezherî, Ebû’l-Abbâs’tan “**الرَّحْمن الرَّحيم**” sözünde nakletti: ikisini birleştirdi; çünkü **الرَّحْمن** İbrânî, **الرَّحيم** Arabîdir. Ve Cerîr’den inşad etti:

Şerefe erişemezsiniz, yahut abalarınızı satın almadıkça
ipekle; yahut **اليَنْبُوتَ**’u zayıf kılmadıkça
yahut hicretinizi **القَسَّيْنِ**’e bırakmadıkça,
ve onların katılarını meshedişinizi **رَحْمانَ** kurban kılmadıkça?

İbn Abbâs dedi: ikisi de ince (latîf) iki isimdir; ikisinden biri ötekinden daha incedir; **الرَّحْمن** ince, **الرَّحيمُ** ise rızıkla yaratıklarına şefkat edendir. Hasan dedi: **الرّحْمن** menedilmiş bir isimdir; Allah’tan başkası onunla adlandırılmaz; fakat “rahîm adam” denilebilir. Cevherî: **الرَّحْمن** ve **الرَّحيم** rahmetten türemiş iki isimdir; dilde onların benzeri **نَديمٌ** ve **نَدْمان**’dır; ikisi de aynı manadadır. İki isim, türeyişleri te’kîd yönünden farklılaştığında tekrar edilebilir; nitekim “falanca **جادٌّ مُجِدٌّ**” denildiği gibi. Ancak **الرحمن** Allah Teâlâ’ya mahsus bir isimdir; onunla başkası adlandırılamaz ve onunla vasfedilemez. Görmez misin, “Allah’a dua edin yahut **الرَّحْمَنَ**’a dua edin” dedi; böylece, başkasının ona ortak olmadığı isimle denk kıldı. İkisi de mübalağa binalarındandır; **رَحمن** **رَحِيمٌ**’den daha beliğdir. **الرَّحيم** ile Allah Teâlâ’dan başkası vasfedilir; “rahîm adam” denir; **رَحْمن** denmez. Ve yalancı Müseylime’ye **رَحْمان اليَمامة** denirdi. Ve **الرَّحيمُ** bazen **المَرْحوم** manasında olabilir; Amellâs b. Akîl dedi:

Ama savaş seni bir ısırışla ısırdığında,
şüphesiz sen, üzerine şefkat edilen bir **رَحِيم**’sin

Ve **الرَّحْمَةُ** Benî Âdem’de Araplar yanında: kalbin inceliği ve onun şefkatidir. Ve Allah’ın rahmeti: O’nun şefkati, ihsanı ve rızkıdır. Ve **الرُّحْمُ**, damme ile: rahmettir. “Falancanın **رُحْم**’u ne yakındır!”; o, **مَرْحَمةٍ** ve iyilik sahibi olduğunda; yani “onu ne kadar merhametli ve ne kadar iyi!” Ve tenzîlde: “ve **أَقَربَ رُحْماً**”; ve “**رُحُماً**” diye de okunmuştur. Ezherî: Hızır’ın öldürdüğü öldürülenden, ana-babaya daha çok iyilik eden (birini) söyler; ana-baba Müslüman idi, oğul kâfir idi; sonra onlara bir kız verildi; o da bir peygamber doğurdu. Ve Leys inşad etti:

Tek evladına karşı bir anneden daha şefkatli ve daha merhametli,
**رُحْماً**,

Ve yeleli birinden daha yiğit. Ve Ebû İshak onun sözü hakkında dedi: **وأَقربَ رُحْماً**; yani daha yakın şefkatçe ve akrabalıkça daha çok dokunan. Ve **الرُّحْمُ** ve **الرُّحُمُ** dilde: şefkat ve **الرَّحْمةُ**’dir; ve inşad etti:

Hayır; ve Furkân’ı indiren hakkı için,
Onun yanında senin için zulüm yoktur.
Ve bir cariyenin zulmüyle nasıl olur,
Onda yumuşaklık ve **الرُّحْمُ** varken?

Ve el-Acçâc dedi:
Ve eğrilene eğrilenin **رُحْمُ**’u eğrilmedi.

Ve Ru’be dedi:
Ey **الرُّحْمِ**’u İdrîs üzerine indiren!

Ve Ebû Amr b. el-Alâ okudu: **وأَقْرَبَ رُحُماً**; ve teşdîd ile; ve Züheyr’in Herim b. Sinân’ı övdüğü sözüyle delil getirdi:
Ve onun tabiatından takvâ vardır ve onu korur,
Kötü sürçmelerden, Allah ve **الرُّحُمُ**.
(* Züheyr divanında: **الرِّحِم** yani akrabalık bağı, **الرحُم** yerine).
Ve o, **عُسْرٍ** ve **عُسُرٍ** gibidir.

Ve **أُمُّ رُحْمٍ** ve **أُمّ الرُّحْمِ**: Mekke’dir. Ve Mekke hadîsinde: o **أُمُّ رُحْمٍ**’dur; yani rahmetin aslı. Ve **المَرْحُومةُ**: Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, şehrinin adlarındandır; bununla onun ehlinin müminlerine giderler. Ve Allah **الغَيْث**’i **رَحْمةً** diye adlandırdı; çünkü onun rahmetiyle gökten iner. Ve Yüce Allah’ın, Zülkarneyn’den hikâye olarak, sözü: **هذا رَحْمَةٌ من ربي**; murad etti: “Rabbimin içinde beni sağlamlaştırdığı bu temkîn hayırlıdır” dediği temkîni; murad etti: ve bu temkîn ki Allah bana verdi, ta ki seddi sağlamlaştırdım; Rabbimden bir rahmettir.

Ve **الرَّحِمُ**: dişinin rahmidir; ve o müennestir; İbn Berrî dedi: **الرَّحِم**’in te’nîsinin şahidi onların “**رَحِمٌ مَعْقومَةٌ**” demeleridir; ve İbn er-Rikâ‘ın sözü:
Bir harf ki, suya kanmış birinden ayrılıp dağılmış, dalmış,
Yüklenmiş; devesini onun **رِحْمُها**’sı musibete uğratmıştır.

İbn Sîdeh: **الرَّحِمُ** ve **الرِّحْمُ** çocuğun bittiği ev ve karnındaki kabıdır; Ubeyd dedi:
Kısır mıdır, **ذات رِحْمٍ** gibi,
Yoksa ganim midir, hüsrana uğrayan gibi?

Dedi: “**ذات رِحْمٍ**” sözüyle onun zıddını denkleştirmesi gerekirdi de “**أَغَيْرُ ذات رِحْمٍ كذات رِحْمٍ**” derdi; dedi: ve işte böyle murad etti, kaçınılmaz olarak; fakat beyti mesele üzere getirdi; bu da şundandır: o, kısır, doğurgan olmadığında, ve her ne kadar **ذاتِ رِحْمٍ** olsa da, sanki onun **رِحْم**’i yokmuş gibi oldu; sanki dedi ki: **أَغيرُِ ذات رِحْمٍ كذات رِحْمٍ**. Ve cem‘i **أَرْحامٌ**’dır; bunun dışında kırılmaz. Ve bir kadın **رَحُومٌ**’dur; doğumdan sonra **رَحِمَها**’sından şikâyet ederse; ve onu **المحكم**’de doğumla kayıtlamadı. İbnü’l-A‘râbî: **الرَّحَمُ** bir hastalıktan **الرَّحِمِ**’in çıkmasıdır; ve cem‘i **رُحُمٌ**’dur
(* onun sözü “ve cem‘i **رحم**” yani **الرحوم**’un cem‘i; bunu Kâmûs şârihi ve başkası açıkça söylemiştir); ve o, **رَحِمَتْ رَحَماً** ve **رُحِمتْ رَحْماً** olmuştur; ve keçi de böyledir; ve her **ذات رَحِمٍ** **تُرْحَمُ** olur; ve deve **رَحُومٌ** da böyledir. Ve el-Lihyânî dedi: o, doğumdan sonra **رَحِمَها**’sından şikâyet eden, sonra ölen (dişi)dir; ve o, **رَحُمَتْ رَحامةٌ** ve **رَحِمَتْ رَحَماً** olmuştur; ve o, **رَحِمَةٌ**’dir. Ve denildi: o, onun **رَحِمِها**’sında onu tutan bir hastalıktır; böylece dölü kabul etmez. Ve el-Lihyânî dedi: **الرُّحامُ** koyunun doğurması, sonra eşinin düşmemesidir. Ve bir koyun **راحِمٌ**: **الرَّحِمِ**’i şişmiş olandır; ve bir keçi **راحِمٌ**. Ve denir: **أَعْيَا من يدٍ في رَحِمٍ**; yani çocuğu. İbn Sîdeh dedi: bu, Sa‘leb’in tefsiridir.

Ve **الرَّحِمُ**: akrabalık sebepleridir; ve onun aslı, çocuğun bittiği **الرَّحِمُ**’dir; ve o **الرِّحْمُ**’dur. el-Cevherî: **الرَّحِمُ** akrabalıktır; ve **الرِّحْمُ**, kesre ile, onun gibidir; el-A‘şâ dedi:
Ya bir nimeti isteyen için, ona yöneldin,
Ve bir **رِحْمٍ**’in bağını; onun serinliğini soğuttun.

İbn Berrî dedi: ve onun benzeri, Lukayl b. Amr b. el-Huceym’indir:
Ve uzak, uzak bir nesep sahibini; onun bağını ulaştırdım,
Ve bir **رَحِمٍ**’i; onun ıslaklığını onun ıslaklığıyla ıslattım.

Dedi: ve bu beyitle **بُلَيْلاً** diye adlandırıldı. Ve İbn Sîdeh inşad etti:
Sakının, ey İkrime âli, ve hatırlayın
Bağlarımızı; ve **الرِّحْمُ** gaybda anılır.

Ve Sîbeveyh, bunun, ikinci harfi boğaz harflerinden olan her şeyde muttarid olduğuna gitti; **بَكْرِيَّةٌ**; ve ikisinin cem‘i **أَرْحامٌ**’dır. Ve hadîste: kim bir **ذا رَحِمٍ مَحْرَمٍ**’i mülk edinirse o hürdür. İbnü’l-Esîr dedi: **ذَوو الرَّحِمِ** akrabalardır; ve seninle onun arasında nesep toplayan her kimse üzerine vâki olur; ve ferâizde kadınlar cihetinden akrabalara ıtlak olunur. Denir: **ذُو رَحِمٍ مَحْرَم** ve **مُحَرَّم**; ve o, nikâhı helâl olmayan kimsedir; anne, kız, kız kardeş, hala, teyze gibi. Ve sahâbe ve tâbiînden âlimlerin çoğunun, Ebû Hanîfe’nin ve ashabının ve Ahmed’in gittiği: kim bir **ذا رَحِمٍ مَحْرَمٍ**’i mülk edinirse ona âzâd olur; erkek olsun yahut dişi. Dedi: ve Şâfiî ve başka imamlar ve sahâbe ve tâbiînin bir kısmı, ona çocuklar ve babalar ve anneler âzâd olur; ve onların dışındakilerden, akrabalığından olan **ذوي قرابته** ona âzâd olmaz, görüşüne gittiler. Ve Mâlik, ona çocuk ve ebeveyn ve kardeşler âzâd olur; ve onların dışındakiler âzâd olmaz, görüşüne gitti.

Ve hadîste: üç şey vardır ki onlarla kul dünyada eksilir ve onlarla âhirette bundan daha büyük olanı idrâk eder: **الرُّحْمُ** ve hayâ ve dilin tutukluğu; **الرُّحْمُ**, zamme ile: **الرَّحْمَةُ**’dir; denir: **رَحِمَ رُحْماً**. Ve eksilme ile murad eder: kalp katılığı ve yüz arsızlığı ve dilin yayılmasıyla kişinin eriştiği şey; ki bunlar, o hasletlerin zıddı olarak dünyada artıştandır. Ve dediler: Allah sana hayır versin ve **الرَّحِمُ** ve **الرَّحِمَ**; ref‘ ve nasb ile; ve Allah sana şer versin ve **القطيعَة**; yalnız nasb ile.

Ve hadîste: muhakkak **الرَّحِمَ** arşa asılı bir **شِجْنَةٌ**’dir; der ki: Allah’ım, beni birleştireni birleştir, beni koparanı kopar. el-Ezherî: **الرَّحِمُ** bir babanın oğullarını toplayan akrabalıktır. Ve aralarında **رَحِمٌ** vardır; yani yakın akrabalık. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **واتقوا الله الذي تَساءَلون به والأَرْحام**; kim **أَرْحام**’ı nasb ederse murad etti: onları koparmaktan **الأَرحامَ**’dan sakının; kim cerrederse murad etti: onunla ve **الأَرْحام** ile birbirinizden istersiniz; ve o, senin sözündür: **نَشَدْتُكَ بالله وبالرَّحِمِ**.

Ve **رَحِمَ السِّقاءُ رَحَماً**; o halde o **رَحِمٌ**’dir: ehli onu, yağlamadıkları için, gözden geçirilmesinden sonra zayi ettiler; ta ki bozuldu da suyu tutmaz oldu.

Ve **الرَّحُوم**: doğumdan sonra **رَحِمَها**’sından şikâyet eden dişi devedir; ve o, zamme ile **رَحامَةً** **رَحُمَتْ** olmuştur; ve kesre ile **رَحَماً** **رَحِمَتْ** olmuştur.

Ve **مَرْحُوم** ve **رُحَيْم**: iki isimdir.

مقاييس اللغة:
(**رحم**) **الراء** ve **الحاء** ve **الميم** tek bir asıldır; inceliğe, şefkate ve merhamete delâlet eder. Bundan: **رَحِمَه يَرْحَمُه** denir; ona incelik gösterdiği ve ona şefkat ettiği zaman. Ve **الرُّحُْم** ve **المَرْحَمَة** ve **الرَّحَْمة** bir mânâdadır. Ve **الرَّحِم**: akrabalık bağıdır; sonra bundan **رَحِمُ الأنثى** “rahim” diye adlandırıldı; çünkü ondan, evlâttan, kendisine merhamet edilen ve kendisine incelik gösterilen şey olur. Ve “**شاةٌ رَحُومٌ**” denir, doğumdan sonra rahminden şikâyet ettiği zaman; ve gerçekten **رَحُمَتْ رَحَامَة**; ve **رُحِمَت رَحْما**. Ve **الأصمعيّ** dedi: **أبو عمرو بن العلاء** **زُهير**’in beytini okuturdu:
ومَن ضرِيبته التّقوَى ويَعصِمُه *** مِن سيِّئ العَثَرات اللهُ والرُّحُمُ
Dedi: Bu harfi ancak bu beyitte işittim. Ve şöyle okurdu: ﴿**وَأَقْرَبَ رُحُماً**﴾ [الكهف 81]; ve sanki **أبو عمرو** **الرُّحُمَ**’un **الرَّحْمة** olduğu görüşüne gitmişti. Ve denir ki: Mekke “**أمَّ رُِحْم**” diye adlandırılırdı.

القاموس المحيط:
**الرَّحْمَةُ**; ve (harekesi değiştirilebilir): incelik; ve bağışlama; ve şefkat gösterme; **المَرْحَمَة** ve **الرُّحْم** gibi; (birincisi) damme ile ve (ikincisi) iki damme ile; ve fiil **عَلِمَ** gibi. Ve **رَحَّمَ عليه تَرْحِيماً**; ve **تَرَحَّمَ**; ve birincisi daha fasîhtir. Ve isim **الرُّحْمَى**; ona “**رَحِمَهُ اللّهُ**” dedi.
Ve **رَهَبوتٌ** senin için **رَحَمُوتٍ**’tan daha hayırlıdır; ancak ikili olarak kullanılmıştır; yani: korkutulman, sana merhamet edilmesinden daha hayırlıdır. Ve “**يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ**”, yani: nübüvvetiyle. Ve **الرِّحْمُ**, kesre ile ve **كتِفٍ** gibi: çocuğun bittiği yerin evi ve kabı; ve akrabalık; yahut onun aslı ve sebepleri; çoğulu: **أرْحَامٌ**. Ve **أُمٌّ رُحْمٍ**, damme ile; ve **أُمُّ الرُّحْمِ**: Mekke’dir.
Ve **المَرْحُومَةُ**: Medine’dir; Allah Teâlâ ikisini şereflendirsin. Ve **الرَّحومُ** ve **الرَّحْماءُ**: doğumdan sonra rahminden şikâyet eden, sonra ondan ölen (dişi)dir; ve gerçekten **رَحُمَتْ**; **كرُمَ** ve **فَرِحَ** ve **عُنِيَ** gibi; **رَحَامَةً** ve **رحْماً**; ve (harekesi) değiştirilebilir; yahut o, rahminde tutan bir hastalıktır; böylece dölü kabul etmez; yahut doğurması ve eşinin düşmemesidir. Ve “**شاةٌ راحِمٌ**”: rahmi şişmiş olandır.
Ve **محمدُ بنُ رَحْمَوَيْهِ**, **عَمْرَوَيْهِ** gibi; ve **رُحَيْمٌ**, **زُبَيْرٍ** gibi; **مالكٍ الخَزْرَجِيُّ**’nin oğlu; ve **حَسَنٍ الدِّهْقانُ**’ın oğlu; ve **مَرْحومٌ العَطَّارُ**: muhaddislerdir. Ve **رَحْمةُ**: onların isimlerindendir.

تاج العروس:
(**الرحمة**) fetha ile (ve harekesi değiştirilebilir); bunu **سيبويه** nakletti; (incelik). **الراغب** dedi: **الرحمة** merhamet edilene ihsanı gerektiren bir inceliktir; ve bazen sırf incelikte kullanılır, bazen de incelikten soyutlanmış ihsanda; “Allah falana merhamet etti” gibi. Ve onunla **الباري** vasfedildiğinde, ondan ancak incelik olmaksızın sırf ihsan kastedilir. Ve bunun üzerine rivayet olundu ki: Allah’tan rahmet, nimet verme ve fazilettir; ve âdemoğullarından ise incelik ve şefkattir. Ve bunun üzerine, Nebî (Allah Teâlâ’nın salâtı onun üzerine olsun) Rabbinden zikrederek: “Rahmi yarattığında dedi ki: Ben **الرحمن**’ım, sen de **الرحم**’sin; adını benim adımdan yarıp çıkardım; kim seni birleştirirse ben onu birleştiririm, kim seni keserse ben onu keserim.” Bu, daha önce geçene işarettir; o da şudur: **رحمة** iki mânâyı içerir: incelik ve ihsan. Böylece Allah Teâlâ insanların tabiatlarına inceliği yerleştirdi ve ihsanda tek kaldı; böylece, **الرحم** lafzı **الرحمة**’den olduğu gibi, onun mânâsı da, insanlarda bulunan mânânın, Allah için bulunan mânâya uygun olanıdır; böylece iki mânâları, iki lafızlarının uygunluğu gibi uygun oldu. Bitti. Ve **الحر** dedi: Rahmete bir bağış (vardır); merhamet edilene zahirinde ve batınında ulaşan şeydir; en aşağısı zararı kaldırmak ve eziyeti defetmektir; en yükseği perdeyi kaldırmakla ihtisastır. Ve **القاشانى** dedi: Rahmet iki kısımdır: ihsanî ve vücûbî. İhsanî olan, amelden önceki nimetleri feyzeden rahmettir; ve o, her şeyi kuşatan rahmettir. Vücûbî olan ise, Allah Teâlâ’nın “Onu takvâ sahipleri için yazacağım” sözünde ve “Şüphesiz Allah’ın rahmeti muhsinlere yakındır” sözünde, takvâ sahiplerine ve muhsinlere vaad edilendir. Dedi ki: O, ihsanînin içine dahildir; çünkü amele karşı onunla vaad, sırf bir minnettir. Ve imam **أبى اسحق أحمد بن محمد بن ابراهيم الثعلبي**’nin tefsirinde: Rahmet, Allah’ın ehline hayrı irade etmesidir; ve bu üzere o, zât sıfatıdır. Ve denildi ki: cezayı hak edenden cezayı terk etmek ve hak etmeyene hayrı ulaştırmaktır; ve bu üzere o, fiil sıfatıdır. (Ve) musannifin “rahmet (bağışlama) ve rahmet (şefkat)” sözü: **الراغب**’in ibaresinin siyakından göründüğü üzere, genellemeden sonra tahsis vardır. Ve Allah Teâlâ’nın “Bizi rahmetimize dahil ettik” sözü hakkında **ابن جنى** dedi: Bu mecazdır; ve onda vasıflardan üçü vardır: genişlik, benzetme ve pekiştirme. Genişlik ise: sanki yönlerin ve mekânların isimlerine bir isim daha eklemiş gibidir; o da rahmettir. Benzetme ise: rahmeti, içine girilmesi sahih olmasa da, içine girilmesi caiz olan şeye benzetti; bu yüzden onu onun yerine koydu. Pekiştirme ise: araz hakkında, cevher hakkında haber verildiği gibi haber verdi; bu, arazda mübalağa ve onu yüceltmedir; çünkü onu, görülen, dokunulan ve müşahede edilen bir hayyize çevirdi. (**كالمرحمة**) ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: “Sabırla tavsiyeleştiler ve merhametle tavsiyeleştiler”; yani zayıfa merhameti ve ona şefkati birbirlerine tavsiye ettiler. (Ve **الرحم** damme ile ve) **الرحم** (iki damme ile). Ve **أبو إسحق** Allah Teâlâ’nın “**وأقرب رحما**” sözü hakkında dedi: yani şefkatçe daha yakın ve akrabalığa daha dokunan. Ve şu beyti okuttu: “فلا ومنزل الفرقا * ن مالك عندها ظلم وكيف بظلم جارية * ومنها اللين والرحم”. Ve **رؤبة** dedi:
يا منزل الرحم على ادريس
Ve **أبو عمرو بن العلاء** “**وأقرب رحما**”yı teşdîd ile okudu; ve **زهير**’in **هرم بن سنان**’ı övdüğü sözünü delil getirdi:
ومن ضريبته التقوى ويعصمه * من سيئ العثرات الله والرحم
Ve o, **عسر** ve **عسر** gibidir. (Ve fiil) bunların hepsinden **رحم**’dır; (**كعلم**). Ve **رحم عليه ترحيما**; ve **ترحم** (terahhumen). (Ve birincisi) odur ki (fasîh olan)dır. (Ve isim **الرحمى**) damme ile. (“Ona ‘**رحمه الله**’ dedi.”) **الجوهرى**’nin nassı: “Ona merhamet ettim ve ona merhamet diledim”dir; ve “**رحمه الله ترحيما**”yı zikretmedi. Ve onun mutlak bırakmasının zahiri, “**ترحم عليه**”nin fasîh olduğuna delâlet eder; çünkü kitabında, yanında sahih olan dışında bir şeyi zikretmemeyi şart koşmuştur. Ve şeyhimiz, **الصاغاني**’nin **العباب**’ından nakletti: “**ترحمت عليه**” lahn’dır; doğrusu “**رحمته ترحيما**”dır. Ve **الصيدلانى** de böyle dedi: “**ترحمت** denmez, **رحمت** denir.” Dedi: Ve **الترحم**’da tekellüf mânâsı vardır; bu yüzden Allah Teâlâ hakkında kullanılmaz. Ve muhakkiklerden bir cemaat onu reddetti: sahih hadislerde vârid olmasıyla ve **التفعل** sigasının tekellüfe mahsus olmamasıyla; bilakis onun dışı için de olur; **التوحد** ve **التكبر** gibi. Ve **الشهاب** onu **شرح الشفاء**’nın yerlerinde genişçe nakletti. Ve şeyhlerimizin şeyhi imam **أبى السرور سيدى العربي الفاسى**’nin bu hususta bir risalesi vardır; onun hulâsasını şeyhimiz **سيدى المهدى الفاسى**, **دلائل الخيرات** şerhlerinde nakletti. Şeyhimizin siyakı bitti. *Ben derim ki:* Onun **العباب**’dan naklinde bir nazar vardır; çünkü musannifi **بكم** terkibine ulaştı ve ondan sonrası eksik kaldı; çünkü ölüm onu yakaladı; daha önce geçtiği üzere. Belki bu ibareyi, kitabının başka bir terkibinde bir münasebetle, yahut lugavî musannefâtından başka bir kitapta sevk etmiştir; bunu düşün. Ve “bilakis onun dışı için de olur; **التوحد** ve **التكبر** gibi” sözü. *Ben derim ki:* yani mübalağa ve teksîr içindir. Böylece, namaz hadîsindeki bu lafzı bu kabilden kılmak daha evlâdır; bazı ashabımız bunu tahkik ettiği üzere. Ve **الفاسى**’nin **شرح الدلائل**’inde olanın hâsılı şudur: “**ترحم** lugatçe fasîh değildir; ve denildi ki lahn’dır; ve denildi ki, onda tekellüf bulunduğundan Allah Teâlâ hakkında kullanılması sahih olmaz; ve denildi ki, bu, müşâkele yahut mücâzât yahut benzerini irade üzere câridir; çünkü buradaki **الترحم**, rahmeti istemektir; Allah’tan ise onu vermektir. Ve zikredilen hadiste, Nebî’ye (Allah’ın salâtı onun üzerine olsun) rahmet ve mağfiret ile dua vardır; ve bu, ihtilaflı bir meseledir; hak olan, bunun tek başına men’i ve salât ve benzeri şeylere tâbi olarak cevazıdır.” (Ve) **الرحموت** **فعلوت** vezninde, **الرحمة**’dendir; denir ki: “**رهبوت خير لك من رحموت**”; (bu siganın) (ancak ikili olarak kullanıldığı)dır; ve o, onların darb-ı mesellerindendir; (yani: korkutulman, sana merhamet edilmesinden daha hayırlıdır). Bunu **الجوهرى** nakletti. (Ve) Allah Teâlâ’nın sözü: “Allah ( **يختص برحمته** ) dilediğini”; (yani) (nübüvvetiyle ihtisas kılar); Allah Azze ve Celle’nin, seçilmiş, tercih edilmiş olarak haber verdiği kimselerden. (Ve **الرحم** kesre ile ve **كتف** gibi: çocuğun bittiği yerin evi ve kabı) karında; **المحكم**’de olduğu gibi. Ve **عبيد**’in şu beytini okuttu:
أعاقر كذات رحم * أم غانم كمن يخيب
Ve **الجوهرى** ikinci lugatla yetindi; şöyle dedi: **الرحم** dişinin rahmidir; ve o müennestir. **ابن برى** dedi: **الرحم**’in te’nîsine şahit, onların “**الرحم معقومة**” sözüdür; ve **ابن الرقاع**’ın sözü:
حرف تشذر عن ريان منغمس * مستحقب رزأته رحمها الجملا

* Dedim: Ve onda ayrıca, **رحم**’dan **الراء**’nın kesri üzerine de bir şahit vardır. (Ve) mecazdan olarak **الرحم** (akrabalık)tır; **بنى أب** ve onların oğulları **رحم** diye toplanır; yani yakın bir akrabalık; **التهذيب**’de böyle. **الجوهرى** dedi: **الرحم** kesr ile de bunun gibidir. Ve **الاعشى**’dan şu beyit okundu:

أما لطالب نعمة يممتها * ووصال رحم قد بردت بلالها

**ابن برى** dedi: Bunun benzeri **قيل بن عمرو بن الهجيم**’indir:

وذى نسب ناء بعيد وصلته * وذى رحم بللتها ببلالها

Dedi: Ve bu beyitle **بليلا** diye adlandırıldı. Ve **ابن سيده** şu beyiti okudu:

خذوا حذركم يا آل عكرم واذكروا * أو اصرنا والحرم بالغيب تذكر

Ve **سيبويه**, bunun, ikincisi boğaz harflerinden olan her şeyde muttarid olduğuna gitti. (Veya) **الرحم** (aslı ve sebepleri)dir; **المحكم**’in nassı: **الرحم** sebeplerdir.

Akrabalığın sebepleri ve aslı, çocuğun bittiği yer olan **الرحم**’dır; ve o **الرحم**’dır. Şu halde onun “ve aslı” sözü, musannifin zannettiği gibi **الرحم**’ın tefsirinden değildir; bunu dikkatle düşün, onu bulursun. Buna ayrıca **الاساس**’ın nassı da delalet eder: “O, akrabalık ilişkisidir ve onun sebebidir.” Bitti. Ve dediler: Allah sana hayır versin; ve **الرحم** ve **الرحم** ref‘ ve nasb ile; ve Allah sana şer versin; ve **القطيعة** yalnız nasb iledir, başkasıyla değil.

Ve hadiste: “Şüphesiz **الرحم**, arşa asılı bir **شجنة**’dir; der ki: Allah’ım, beni vasledenle vaslet ve beni koparanı kopar.” Ve kudsî hadiste: Allah Teâlâ dedi: “**الرحم**’ı yarattığım vakit: Ben **الرحمن**’ım, sen **الرحم**’sın; adını benim adımdan türettim; kim seni vaslederse ben onu vaslederim, kim seni koparırsa ben onu koparırım.” Ve “**بتته**” diye de rivayet olunur; ve daha önce geçti.

Ve hadiste: “Kim, haram olan bir **ذا رحم**’ı mülk edinirse, o hürdür.” **ابن الاثير** dedi: **ذو الرحم** akrabalardır; seninle onun arasında nesep toplayan her kimseye şamil olur. Ve ferâizde, kadınlar cihetinden olan akrabalara da ıtlak olunur. Denir: **ذو رحم محرم** ve **محرم**; o, nikâhı helâl olmayan kimsedir; anne, kız, kız kardeş, hala, teyze gibi. Ve sahabeden ve tâbiînden âlimlerin çoğunun, **أبو حنيفة** ve ashabının ve **أحمد**’in gittiği: Kim bir **ذا رحم محرم**’ı mülk edinirse, erkek olsun kadın olsun, onun üzerine âzâd olur. Dedi: **الشافعي** ve diğer imamlar ile sahabe ve tâbiînden bir topluluğun gittiği ise: Onun üzerine çocuklar, babalar ve anneler âzâd olur; onların dışındakiler âzâd olmaz.

(Çoğulu: **أرحام**) bundan başkasına kırılmaz. Ve ondan, Allah Teâlâ’nın sözü: “Ve kendisiyle birbirinizden istekte bulunduğunuz Allah’tan sakının ve **الارحام**’dan.” **الازهرى** dedi: Kim nasb ederse, muradı: “**الارحام**’ı koparmaktan sakının”dır. Kim cer ederse, muradı: “Onunla ve **الارحام** ile istekte bulunursunuz”dur; senin “Seni Allah ile ve **بالرحم** ile yemin verdiriyorum” demen gibi.

(Ve) **أم رحم** damme ile ve **أم الرحم** (lam ile marife) (Mekke)dir; hadiste böyle gelmiştir; yani o, rahmetin aslıdır. (Ve) **المرحومة** Medine’dir—Allah Teâlâ onu şereflendirsin—ve sakinlerine salât; bununla, onun ehlinin müminlerine giderler.

(Ve) **الرحوم** ve **الرحماء**, bizden ve develerden ve koyunlardan, (doğumdan sonra rahminden şikâyet eden)dir. **المحكم**’de onu doğumla kayıtlamadı; **اللحيانى** kayıtladı; ve nassı: “**ناقة رحوم**: doğumdan sonra rahminden şikâyet eden odur.” (Bundan ölür.) **الصحاح**’ta: doğumdan sonra.

(Ve) “**رحمت**” ( **كرم** ve **فرح** ve **عنى** gibi) ( **رحامة** ve **رحما** ) ikisi de fetha ile; (ve birincisi harekelenir). Birincisi **رحم**’ın, **كرم** gibi masdarıdır; ikincisi **رحم**’ın, **عنى** gibi masdarıdır; üçüncüsü **رحم**’ın, **فرح** gibi masdarıdır. Onda, tertipsiz bir “laf ve neşr” vardır. Ve her rahim sahibi merhamet eder.

(Veya o) yani **الرحم**, (rahminde tutan bir hastalıktır; bu yüzden dölü kabul etmez; yahut doğurur da eşini düşürmez). Bu, **اللحيانى**’nin sözüdür; fakat o, bununla **الرحام**’ı **غراب** vezninde tefsir etti; ve nassı: “**الرحام** koyunlarda, doğurmasıdır...” ibarenin sonuna kadar. Şu halde musannifin siyakında, gizli olmayan bir muhalefet vardır. Sonra **اللحيانى** dedi: (Ve **شاة راحم** ve **ارمة الرحم**) ve **عنز راحم**.

(Ve) **محمد بن رحمويه** ( **عمرويه** gibi) **البخاري**’dir. (Ve) **رحيم** ( **زبير** gibi), **ابن مالك الخررجى**’dir; ondan **عبد الغنى بن سعيد** işitti. (Ve) **رحيم** ( **بن حسن الدهقان** ) **الكوفى**’dir; **عبيد بن سعيد الامولى**’den. (Ve) **مرحوم** **بن عبد العزيز البصري** ( **العطار** )’dır; **أبى عمران الجونى** ve **ثابت**’ten; ondan **ابن المدينى** ve **بندار** ve **أحمد بن ابراهيم الدورقى** (sika, âbid) rivayet etti; yüz seksen sekiz yılında vefat etti. (Muhaddislerdir.) Ve **رحمة** onların isimlerindendir.

* Ve ona istidrâk olunanlardandır: **تراحم القوم**: kavim birbirine merhamet etti; **الجوهرى** onu nakletti. Ve **الرحمة** rızıktır; onunla Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edildi: “Andolsun, insana bizden bir **رحمة** tattırsak, sonra onu ondan çekip alsak...” Ve yağmura **رحمة** adı verildi; çünkü o, O’nun rahmetiyle gökten iner. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “Ve insanlara bir **رحمة** tattırdığımızda” yani kıtlıktan sonra dirilik ve bolluk. **استرحمه**: ondan rahmet istedi. Ve **رجل مرحوم** ve **مرحم** (mübalağa için şeddeli); **الجوهرى** onu nakletti.

Ve O’nun isimlerindendir: **الرحمن** ve **الرحيم**. Birinci sıfat **فعلان** üzerine bina edildi; çünkü manası çokluktur; bu, O’nun rahmetinin her şeyi kuşatmış olmasındandır; ve O, merhametlilerin en merhametlisidir. **الزجاج** dedi: **الرحمن**, Allah عزوجل’ün isimlerinden bir isimdir; önceki kitaplarda zikredilmiştir; ve onlar onu Allah Teâlâ’nın isimlerinden olarak bilmiyorlardı. **أبو الحسن** dedi: Zannederim ki o, önceki kitapların ashabını kastediyor. Ve onun manası, ehl-i lugat yanında: rahmette, rahmetten sonra bir gaye olmayan rahmetin sahibi. Ve **رحيم**, **فعيل** vezninde, **فاعل** manasınadır; “**سميع**”i “**سامع**” manasında dedikleri gibi. Ve Allah عزوجل’den başkası için **رحمان** denmesi caiz değildir.

**الازهرى**, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında **أبى العباس**’tan hikâye etti: “**الرحمن الرحيم**” ikisini bir araya getirdi; çünkü **الرحمن** İbranicedir, **الرحيم** Arapçadır. Ve **جرير**’den şu beyiti okudu:

لن تدركوا المجد أو تشر واعباء كمو * بالخز أو تجعلوا الينبوت ضمرانا
أو تستركون إلى القسين هجرتكم * ومسحكم صلبهم رحمان قربانا

**الجوهرى** dedi: İkisi de rahmetten türemiş iki isimdir; dilde onların benzeri: **نديم** ve **ندمان**; ve ikisi manaca birdir. İki ismin, te’kîd cihetinden, iştikakları farklı olursa tekrarı caizdir; “**جاد مجد**” denildiği gibi. Ancak **الرحمن**, Allah’a tahsis edilmiş bir isimdir; onunla başkasının adlandırılması caiz değildir. Görmez misin ki O dedi: “De ki: Allah diye çağırın yahut **الرحمن** diye çağırın”; böylece, başkasının O’na ortak olmadığı isimle onu denkleştirdi. Ve **مسيلمة الكذاب**’a **رحمان اليمامة** denirdi. Ve **الرحيم**, **المرحوم** manasında olabildiği gibi, **الراحم** manasında da olur. **عملس بن عقيل** dedi:

فأما إذا عضت بك الحرب عضة * فانك معطوف عليك رحيم

Bitti. **ابن عباس** dedi: İkisi de iki ince isimdir; birisi ötekinden daha incedir: **الرحمن** ince olandır; **الرحيم** ise rızıkla mahlûkatına atıfla muamele edendir.

**الثعلبي** tefsirinde: Bir kavim ikisi arasında fark koydu; dediler ki: **الرحمن**, kâfirleri, müminleri ve fâcirleri dahil bütün mahlûkatına atıfla muamele edendir; onları yaratması ve rızıklandırmasıyla. **الرحيم** ise müminlere mahsustur: dünyada hidayet ve tevfik ile, âhirette rü’yet ile. Şu halde **الرحمن** lafızca hususî, mana bakımından âmmdır; **الرحيم** lafızca âm, mana bakımından hususîdir. **الرحمن** hususîdir; çünkü onunla Allah’tan başkası adlandırılmaz; âmmdır; çünkü yaratma, rızık, fayda ve zararı defetme yoluyla bütün mevcudatı kapsar. **الرحيم** âmmdır; çünkü mahlûkatın onunla adlandırılmasında ortaklık vardır; hususîdir; çünkü mana yoluyla, lütuf ve tevfike döner. Bu, **جعفر الصادق**’ın sözünün manasıdır: **الرحمن** umumî bir sıfat için hususî bir isimdir; **الرحيم** hususî bir sıfat için umumî bir isimdir.

* Dedim: Onda, biz onları, “evveliyyetle muselsel rahmet hadisi”nin şerhinde istîfâ ettik, bahisler vardır. Ve **الرحم** (harekeli): **ابن الاعرابي**’den, bir illet sebebiyle rahmin çıkmasıdır. Ve **الرحام** damme ile: koyunun doğurması, sonra eşinin düşmemesidir; **اللحيانى**’den. Ve **ناقة رحمة**: **فرحة** gibi.

yani **رحوم**; ve **الرحوم**’un çoğulu **رحم** (iki ötre ile). Ve **رجل رحوم** ve **امرأة رحوم**: yani **رحيم**. Ve **حاجب بن أحمد بن يرحم الطوسى**; **كينصر** gibi; meşhur bir muhaddis. Ve **الرحيم**’in çoğulu **الرحماء**. Ve **المرحمه**’nin çoğulu **المراحم**. Ve **الرحامة**, **الرحم**’ın masdarıdır; akrabalık bağını sürdürme manasında. Ve **رحم السقاء**; **كفرح** (vezninde): **رحما**; o da **رحم**’dır; ehli onu, onu ziftledikten sonra zayi etti; onu yağlamadılar da bozuldu; artık suyu tutmaz oldu. Ve **كزبير**; **رحيم بن أبى معشر الكوفى**; ondan **عبيد بن غنام** ve **عبد الرحمن بن عباد المعولى البصري** rivayet etti; **رحيم** diye bilinir; **عبد القاهر بن شعيب بن الحبحاب**’dan hadis rivayet etti. Ve **بفتح الراء**: **الملك الرحيم**; Benî Büveyh’te, Musul sahibi. Ve **رحمة بن مصعب الواسطي**; zayıf bir muhaddis. Ve **محلة عبد الرحمن**; ve **الرحمانية** diye bilinir; Mısır Nil’i üzerinde bir köydür; ona girdim.
