# رحم — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AD%D9%85/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: رحم

- الرحم: رحم المرأة، وامرأة رحوم تشتكي رحمها. ومنه استعير الرحم للقرابة؛ لكونهم خارجين من رحم واحدة، يقال: رحم ورحم قال تعالى: ﴿وأقرب رحما﴾ [الكهف/81]، والرحمة رقة تقتضي الإحسان إلى المرحوم، وقد تستعمل تارة في الرقة المجردة، وتارة في الإحسان المجرد عن الرقة، نحو: رحم الله فلانا. وإذا وصف به الباري فليس يراد به إلا الإحسان المجرد دون الرقة، وعلى هذا روي أن الرحمة من الله إنعام وإفضال، ومن الآدميين رقة وتعطف. وعلى هذا قول النبي صلى الله عليه وسلم ذاكرا عن ربه (أنه لما خلق الرحم قال له: أنا الرحمن، وأنت الرحم، شققت اسمك من اسمي، فمن وصلك وصلته، ومن قطعك بتته) (الحديث، عن عبد الرحمن بن عوف قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (قال الله: أنا الله، وأنا الرحمن، خلقت الرحم، وشققت لها من اسمي، فمن وصلها وصلته، ومن قطعها قطعته) أخرجه الترمذي وقال: حديث صحيح، انظر: عارضة الأحوذي 8/10؛ وأخرجه الحاكم 4/157 وصححه، ووافقه الذهبي؛ وأحمد برقم 1680؛ وأبو داود في الزكاة برقم 1694؛ باب صلة الرحم. وانظر: شرح السنة 1/179 - 180) فذلك إشارة إلى ما تقدم، وهو أن الرحمة منطوية على معنيين: الرقة والإحسان، فركز تعالى في طبائع الناس الرقة، وتفرد بالإحسان، فصار كما أن لفظ الرحم من الرحمة، فمعناه الموجود في الناس من المعنى الموجود لله تعالى، فتناسب معناهما تناسب لفظيهما. والرحمن والرحيم، نحو: ندمان ونديم، ولا يطلق الرحمن إلا على الله تعالى من حيث إن معناه لا يصح إلا له، إذ هو الذي وسع كل شيء رحمة، والرحيم يستعمل في غيره وهو الذي كثرت رحمته، قال تعالى: ﴿إن الله غفور رحيم﴾ [البقرة/182]، وقال في صفة النبي صلى الله عليه وسلم: ﴿لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم﴾ [التوبة/128]، وقيل: إن الله تعالى: هو رحمن الدنيا، ورحيم الآخرة، وذلك أن إحسانه في الدنيا يعم
المؤمنين والكافرين، وفي الآخرة يختص بالمؤمنين، وعلى هذا قال: ﴿ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون﴾ [الأعراف/156]، تنبيها أنها في الدنيا عامة للمؤمنين والكافرين، وفي الآخرة مختصة بالمؤمنين.

### Türkçe

- **الرحم**: kadının rahmi; ve **رحوم** kadın, rahminden şikâyet eder. Ondan **الرحم** akrabalık için ödünç alınmıştır; onların tek bir rahimden çıkmış olmaları sebebiyle; denir: **رحم** ve **رحم**. Yüce Allah dedi: ﴿وأقرب **رحما**﴾ [الكهف/81]. Ve **الرحمة**: merhamet edilene iyilik etmeyi gerektiren bir inceliktir; bazen sırf incelikte, bazen de incelikten soyutlanmış sırf iyilikte kullanılır; şu gibi: **رحم الله فلانا**. Ve onunla **الباري** vasfedildiğinde, ondan ancak incelik olmaksızın sırf iyilik kastedilir. Ve bunun üzerine rivayet olundu ki **الرحمة** Allah’tan bir nimet verme ve lütufta bulunmadır; âdemoğullarından ise bir incelik ve şefkat göstermedir. Ve bunun üzerine Peygamber’in صلى الله عليه وسلم, Rabbinden zikrederek sözü: (O, **الرحم**’i yarattığında ona dedi: Ben **الرحمن**’ım, sen **الرحم**’sin; adını benim adımdan yardım; kim seni birleştirirse onu birleştiririm, kim seni keserse onu keserim) (hadis; **عبد الرحمن بن عوف**’tan: dedi: Resûlullah صلى الله عليه وسلم’i işittim, şöyle diyordu: (Allah dedi: Ben Allah’ım, ben **الرحمن**’ım; **الرحم**’i yarattım ve ona adımın bir kısmını yardım; kim onu birleştirirse onu birleştiririm, kim onu keserse onu keserim) Tirmizî onu çıkardı ve dedi: sahih hadistir; bak: **عارضة الأحوذي** 8/10; ve Hâkim onu 4/157’de çıkardı ve sahih saydı, Zehebî ona muvafakat etti; ve Ahmed 1680 numarayla; ve Ebû Dâvûd zekâtta 1694 numarayla; **باب صلة الرحم**. Ve bak: **شرح السنة** 1/179 - 180) işte bu, geçen şeye bir işarettir; o da şudur ki **الرحمة** iki mânâ üzerine dürülüdür: incelik ve iyilik. Böylece Yüce Allah insanların tabiatlarında inceliği yerleştirdi, iyilikte ise tek kaldı. Böylece, **الرحم** lafzı **الرحمة**’dendir; öyleyse onun mânâsı, insanlarda bulunan mânânın, Yüce Allah’ta bulunan mânâdan olmasıdır; böylece iki mânâları, iki lafızlarının uygunluğu gibi uygun oldu. Ve **الرحمن** ve **الرحيم**, şu gibi: **ندمان** ve **نديم**. Ve **الرحمن** ancak Yüce Allah üzerine ıtlak olunur; mânâsı ancak O’na sahih olduğundan; zira O, her şeyi **رحمة** ile kuşatandır. Ve **الرحيم** başkası hakkında kullanılır; o, **رحمته**’si çok olandır. Yüce Allah dedi: ﴿إن الله غفور **رحيم**﴾ [البقرة/182]. Ve Peygamber صلى الله عليه وسلم’in sıfatında dedi: ﴿لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف **رحيم**﴾ [التوبة/128]. Ve denildi: Yüce Allah: dünyanın **رحمن**’ı, âhiretin **رحيم**’idir. Ve bu, O’nun dünyadaki iyiliğinin müminleri ve kâfirleri kapsaması; âhirette ise müminlere mahsus olmasıdır. Ve bunun üzerine dedi: ﴿ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون﴾ [الأعراف/156]; onun dünyada müminlere ve kâfirlere umumî, âhirette ise müminlere mahsus olduğuna dikkat çekmek için.
