# رحي (ر-ح-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AD%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ح - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رحى

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: رحى

الرَحى معروفة، وهي مؤنثّة، وَالألف منقلبة من الياء. تقول: هما رَحَيانِ. وقال مُهلهِل:
كَأَنَّا غُدْوَةً وبَني أَبِـينـابجنْبِ عُنَيْزَةٍ رَحَيا مُدبرِ
وكلُّ من مَدَّ قال رَحاءٌ ورَحاءانِ وأَرْحِيَةٌ، فجعلها منقلبة من الواو وما أدري ما حُجَّته وما صحَّته. وثلاثُ أَرْحٍ والكثير أَرْحاءٌ: ورَحَوْتُ الرَحى ورَحَيتُها، إذا أدرتَها. ورَحَتِ الحيّة تَرحُو وتَرَحَّتْ، إذا استدارت. والرَحى: قطعةٌ من الأرض تستدير وترتفع على ما حولها. ورَحى القومِ: سيِّدُهُمْ. ورَحى الحرب: حَوْمَتُها. ورَحى السحابِ: مستدارها. والرَحى من الإبل: الطحّانة، وهي الإبل الكثيرة تزدحم. والرَحى: كِركِرة البعير. والرَحى: الضِرس. والأرحاءُ: الأضراس. والأرْحاءُ: القبائل التي تستقلّ بنفسها وتستغني عن غيرها.

##### Türkçe

**الرَحى** bilinir; o müennestir; ve **الألف** **الياء**’dan dönmüştür. Dersin ki: “Onlar ikisi **رَحَيانِ**.” **مُهلهِل** dedi ki:
كَأَنَّا غُدْوَةً وبَني أَبِـينـابجنْبِ عُنَيْزَةٍ رَحَيا مُدبرِ
Ve her kim uzattıysa **رَحاءٌ** ve **رَحاءانِ** ve **أَرْحِيَةٌ** dedi; böylece onu **الواو**’dan dönmüş kıldı; ben onun hüccetinin ne olduğunu ve sıhhatinin ne olduğunu bilmiyorum. Ve üçü **أَرْحٍ**; çoğu **أَرْحاءٌ**: ve **رَحَوْتُ الرَحى** ve **رَحَيتُها**, onu döndürdüğün zaman. Ve yılan **رَحَتِ**; **تَرحُو** ve **تَرَحَّتْ**, döndüğü zaman. Ve **الرَحى**: yerden bir parçadır; döner ve çevresindekinin üzerine yükselir. Ve **رَحى القومِ**: onların efendisidir. Ve **رَحى الحرب**: onun dönüp-dolaşmasıdır. Ve **رَحى السحابِ**: onun yuvarlağıdır. Ve develerden **الرَحى**: öğütendir; o, çok olan develerdir, sıkışırlar. Ve **الرَحى**: devenin **كِركِرة**’sidir. Ve **الرَحى**: azı dişidir. Ve **الأرحاءُ**: azı dişleridir. Ve **الأرْحاءُ**: kendi başına duran ve başkasından müstağni olan kabilelerdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والحاء وما يثلثهما)
  (رحض)  الراء والحاء والضاد أصلٌ يدلُّ على غَسْل الشيء. يقال رحَضْتُ الثَّوبَ، إذا غسَلْتَه. قال:
مَهَامِهُ أَشْباهٌ كأنَّ سَرابَها *** مُلاءٌ بأيدي الغاسِلات رحيضُ([1])  ويقال للمغْتَسَل([2]) المِرحاض. فأما عَرَقُ الحمَّى فإِنَّه يسمّى الرُّحَضاء؛ وهو ذاك القياس، كأنّها رحضَتِ الجسمَ، أي غَسَلْتَه.
  (رحق)  الراء والحاء والقاف كلمةٌ واحدة. وهي الرَّحيق: اسمٌ من أسماء الخمر، ويقال هي أفضَلُها.
  (رحل)  الراء والحاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مُضيٍّ في سفَر. يقال: رَحَل يَرْحَل رِحْلَة. وجملٌ رحِيل: ذو رُِحْلة([3])، إذا كان قويّاً على الرِّحلة، والرِّحلة: الارتحال. فأمّا الرَّحْل في قولك: هذا رَحْلُ الرّجلِ، لِمَنزِلهِ ومأواهُ، فهو من هذا، لأنّ ذلك إنّما يقال في السَّفَر لأسبابه التي  إذا سافر كانت معه، يرتحل بها وإليها عند النزول. هذا هو الأصل، ثمَّ قيل لمأوَى الرّجل في حَضَرِه هو رحْلُه. فأمّا قولهم لِما ابيَضَّ ظَهْرُه من الدوابّ: أرحَلُ، فهو من هذا أيضاً؛ لأنّه يُشبَّه بالدابة التي على ظهرها رِحالة. والرِّحالة: السَّرج. ويقال في الاستعارة إن فلاناً يَرْحَلُ فُلاناً بما يكره([4]). والمُرَحَّل. ضَربٌ من برود اليمن؛ وتكون عليه صُوَرُ الرِّحال. ويقال أرْحَلَت الإبلُ: سَمِنَت بعد هُزالٍ فأطاقَت الرِّحْلة. والرِّحال: الطّنَافس الحِيرِيّة. قال:
  * نَشَرَتْ عليه بُرودَها ورِحالَها([5]) *
  والرَّاحلة: المَرْكَب من الإبل، ذكراً كان أو أنثى. ويقال رَاحَلَ فلانٌ فلاناً إذا عاوَنَه على رِحْلته. ورَحَّله، إذا أظْعَنَه مِن مكانه. وأرْحَلَه: أعطاه راحِلة. ورجل مُرْحِل: كثير الرّواحِل. ويقولون في القَذْف: "يا ابنَ مُلْقَى أرحُلِ الرُّكْبان"، يشيرون به إلى أمْرٍ قبيح.
  (رحم)  الراء والحاء والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الرّقّة والعطف والرأفة. يقال من ذلك رَحِمَه يَرْحَمُه، إذا رَقَّ لـه وتعطَّفَ عليه. والرُّحُْم والمَرْحَمَة والرَّحَْمة بمعنىً. والرَّحِم: عَلاقة القرابة، ثم سمِّيت رَحِمُ الأنثى رَحِماً من هذا، لأنّ منها ما يكون ما يُرْحَمُ وَيُرَقّ لـه مِن ولد. ويقال شاةٌ رَحُومٌ([6])، إذا اشتكَتْ رحِمَها بعد النِّتاج؛ وقد رَحُمَتْ رَحَامَة، ورُحِمَت رَحْما([7]). وقال الأصمعيّ: كان أبو عمرو بن العلاء يُنشد بيتَ زُهير:
ومَن ضرِيبته التّقوَى ويَعصِمُه *** مِن سيِّئ العَثَرات اللهُ والرُّحُمُ([8])  قال: ولم أسمَعْ هذا الحرفَ إلاّ في هذا البيت. وكان يقرأ: ﴿وَأَقْرَبَ رُحُماً([9])﴾ [الكهف 81]، وكأن أبا عمروٍ ذهب إلى أنّ الرُّحُمَ الرَّحْمة. ويقال إنّ مكّة كانت تسمَّى أمَّ رُِحْم([10]).
  (رحي)  الراء والحاء والحرف المعتلُّ أصلٌ واحد، وهي الرَّحَى الدائرة. ثم يتفرّع منها ما يقاربُها في المعنى. من ذلك رَحَى الحرب، وهي حَوْمَتُها. والرَّحى: رَحَى السَّحاب، وهو مُسْتَدَارُهُ. ورَحَى القوم: سيِّدهم. وسمي بذلك لأنَّ مَدارَهم عليه. والرَّحَى: سَعْدانة البعير([11])؛ لأنّها مستديرة. قال:
  * رَحَى حَيزُومِها كرَحَى الطَّحينِ([12]) *
  قال الخليل: الرَّحَى والرَّحيانِ. و*ثلاثُ أَرْحٍ([13]). والأرحاء، الكثيرة. والأَرْحِيَة كأنه جمع الجمع. والأرحاء: الأضراس. وهذا على التشبيه، أي كأنها تطحَن الطّعام. ويقال على التشبيه أيضاً للقِطعة من الأرض الناشِزَة على ما حولَها مثل النَّجَفة رَحىً([14]). وناسٌ من أهل اللُّغة يقولون: رحىً ورحَوَان قالوا: والعرب تقول رحَتِ الحيَّة تَرْحُو، إِذا استدارت.
  (رحب)  الراء والحاء والباء أصلٌ واحدٌ مطّرد، يدلُّ على السَّعَة. من ذلك الرُّحْب. ومكانٌ رَحْبٌ. وقولهم في الدعاء: مَرْحَباً: أَتيتَ سَعةً. والرُّحْبَى: أعرض الأضلاع في الصَّدر. والرَّحِيب: الأكُول؛ وذلك [لسَعةِ] جوفِه. ويقال رَحُبَت الدّارُ، وأَرْحَبَت. وفي كتاب الخليل: قال نصر بنُ سيَّار: "أَرَحُبَكُمُ الدُّخولُ في طاعة الكِرمانيّ([15])"، أي أَوَسِعَكُمْ؟ قال: وهي كلمةٌ شاذّة على فَعُل مجاوِزاً([16]). والرَّحْبة: الأرضُ المِحلالُ المِئْناث([17]). ويقال للخيل: "أَرْحِبِي" أي توسَّعي.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) البيت للعديل بن الفرخ العجلي من أبيات ثلاثة في حماسة ابن الشجري 199، والأغاني (20: 18)، والكامل 287، والشعراء لابن قتيبة. وقبله:
أخوف بالحجاج حتى كأنما *** يحرك عظم في الفؤاد مهيضودون يد الحجاح من أن تنالني *** بساط لأيدي الناعجات عريض    وفي الأصل: "بأيدي الغانيات"، صوابه من المصادر المتقدمة.
([2]) في الأصل: "للمفتل"، صوابه في المجمل.
([3]) الرحلة بالضم والكسر: القوة على السير.
([4]) زاد في المجمل: "إذا آذاه". وفي اللسان: "أي يركبه".
([5]) البيت للأعشى في ديوانه 23 واللسان (رحل 295). وصدره: *ومصاب غادية كأن تجارها*
([6]) ويقال كذلك للمرأة والناقة والعنز.
([7]) وكذينك: رحمت رحما، كتعبت تعبا.
([8]) ديوان زهير 162 واللسان (رحم 123).
([9]) انظر اللسان (رحم 132).
([10]) نص في اللسان والقاموس ومعجم البلدان أنها بضم الراء. لكن في المجمل: "أم رحم وأم رحم" بكسر الراء أولاً وضمها ثانياً.
([11]) سعدانة البعير: كركرته.
([12]) للشماخ. وصدره كما في ديوانه 92 واللسان (رحا): *فنعم المعترى ركدت إليه*
([13]) الرحى مؤنثة. وفي الأصل والمجمل: "وثلاثة أرح"، صوابه ما أثبت.
([14]) النجفة، بالتحريك: أرض مستديرة مشرفة.
([15]) تكلم صاحب اللسان في تعدية هذا الفعل مع كونه على (فعل) وهو وزن من أوزان اللزوم، ثم ذكر أن الأزهري قال إن نصراً ليس بحجة.
([16]) مجاوزاً، أي متعدياً. وعبارته هنا مطابقة لعبارة المجمل.
([17]) في الأصل: "المناث"، صوابه في المجمل واللسان. وفي اللسان: "وأرض مئناث وأنيثة: سهلة منبتة خليقة بالنبات ليست بغليظة".
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الحاء** ve onların üçüncülendiği şeyler)

  (**رحض**)  **الراء** ve **الحاء** ve **الضاد**, bir asıldır; bir şeyin yıkanmasına delâlet eder. Denir: **رحَضْتُ الثَّوبَ**, onu yıkadığım zaman. Dedi:
مَهَامِهُ أَشْباهٌ كأنَّ سَرابَها *** مُلاءٌ بأيدي الغاسِلات **رحيضُ**([1])  Ve yıkanılan yere([2]) **المِرحاض** denir. Amma hummânın teri, **الرُّحَضاء** diye adlandırılır; o da o kıyastır; sanki o, bedeni **رحضَتِ**; yani onu yıkadı.

  (**رحق**)  **الراء** ve **الحاء** ve **القاف** tek bir kelimedir. O da **الرَّحيق**tir: şarabın adlarından bir addır; ve denir ki o, onun en faziletlisidir.

  (**رحل**)  **الراء** ve **الحاء** ve **اللام** tek bir asıldır; yolculukta bir gidişe delâlet eder. Denir: **رَحَل** **يَرْحَل** **رِحْلَة**. Ve **جملٌ رحِيل**: **رُِحْلة**([3]) sahibi; yolculuğa güçlü olduğu zaman; ve **الرِّحلة**: göçüp-yolculuğa çıkmadır. Amma senin sözünde **الرَّحْل**: “bu, adamın **رَحْلُ**dur”, onun menzili ve barınağı için; bu da bundandır; çünkü bu ancak yolculukta, onun sebepleri için söylenir; yolculuk ettiğinde onunla beraber olan şeyler; onlarla ve onlara doğru konaklama esnasında göçer. Bu asıldır; sonra adamın hazarındaki barınağına da onun **رحْلُ**u denildi. Amma onların, sırtı beyazlayan binek hayvanlarına “**أرحَلُ**” demeleri, bu da bundandır; çünkü o, sırtında **رِحالة** bulunan bineğe benzetilir. Ve **الرِّحالة**: eyer. Ve istiârede denir ki: falan, falanı hoşlanmadığı şeyle **يَرْحَلُ**([4]). Ve **المُرَحَّل**: Yemen bürdelerinden bir türdür; üzerinde **الرِّحال** sûretleri bulunur. Ve denir: **أرْحَلَت الإبلُ**: zayıflıktan sonra semirdi de **الرِّحْلة**ye güç yetirdi. Ve **الرِّحال**: Hîre’ye nisbet edilen yaygılardır. Dedi:
  * نَشَرَتْ عليه بُرودَها ورِحالَها([5]) *
  Ve **الرَّاحلة**: develerden binek; erkek olsun dişi olsun. Ve denir: falan, falana **رَاحَلَ**; onun **رِحْلَة**sinde ona yardım ettiği zaman. Ve onu **رَحَّله**; onu yerinden göçürdüğü zaman. Ve onu **أرْحَلَه**: ona bir **راحِلة** verdi. Ve **رجل مُرْحِل**: çok **الرّواحِل** sahibi. Ve onlar, sövmede şöyle derler: “يا ابنَ مُلْقَى **أرحُلِ الرُّكْبان**”, bununla çirkin bir şeye işaret ederler.

  (**رحم**)  **الراء** ve **الحاء** ve **الميم** tek bir asıldır; inceliğe, şefkate ve merhamete delâlet eder. Bundan denir: onu **رَحِمَه يَرْحَمُه**, ona inceldiği ve ona şefkat gösterdiği zaman. Ve **الرُّحُْم** ve **المَرْحَمَة** ve **الرَّحَْمة** bir mânâdadır. Ve **الرَّحِم**: akrabalık bağıdır; sonra dişinin **رَحِمُ**ine de bundan dolayı **رَحِماً** adı verildi; çünkü ondan, merhamet edilen ve kendisine incelik gösterilen evlâttan olan şey olur. Ve denir: **شاةٌ رَحُومٌ**([6]); doğumdan sonra **رحِمَ**inden şikâyet ettiği zaman; ve **رَحُمَتْ** **رَحَامَة** olarak, ve **رُحِمَت** **رَحْما**([7]). Ve el-Asma‘î dedi: Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ, Züheyr’in beytini okurdu:
ومَن ضرِيبته التّقوَى ويَعصِمُه *** مِن سيِّئ العَثَرات اللهُ والرُّحُمُ([8])  Dedi: Bu harfi ancak bu beyitte işittim. Ve şöyle okurdu: ﴿وَأَقْرَبَ **رُحُماً**([9])﴾ [el-Kehf 81]; sanki Ebû ‘Amr, **الرُّحُمَ**ın **الرَّحْمة** olduğu görüşüne gitmişti. Ve denir ki Mekke, **أمَّ رُِحْم**([10]) diye adlandırılırdı.

  (**رحي**)  **الراء** ve **الحاء** ve illetli harf tek bir asıldır; o da dönen **الرَّحَى**dır. Sonra ondan mânâda ona yaklaşan şeyler dallanır. Bundan: **رَحَى الحرب**; o, onun dönüp-dolaşmasıdır. Ve **الرَّحى**: bulutun **رَحَى**sı; o, onun yuvarlağıdır. Ve **رَحَى القوم**: onların efendisidir. Bununla adlandırıldı; çünkü onların dönüp-dolaşması onun üzerinedir. Ve **الرَّحَى**: devenin **سَعْدانة**si([11]); çünkü o yuvarlaktır. Dedi:
  * رَحَى حَيزُومِها كرَحَى الطَّحينِ([12]) *
  Halîl dedi: **الرَّحَى** ve **الرَّحيانِ**. Ve * **ثلاثُ أَرْحٍ**([13]). Ve **الأرحاء**: çok olanlar. Ve **الأَرْحِيَة** sanki cem‘in cem‘idir. Ve **الأرحاء**: azı dişleridir. Bu, benzetme üzerinedir; yani sanki onlar yemeği öğütür. Ve benzetme üzere, çevresindekinin üstünde yükselen yer parçasına, **النَّجَفة** gibi olana da **رَحىً**([14]) denir. Ve dil ehlinin bir kısmı der ki: **رحىً** ve **رحَوَان**. Dediler: Arap, yılan için **رحَتِ الحيَّة تَرْحُو** der; döndüğü zaman.

  (**رحب**)  **الراء** ve **الحاء** ve **الباء** tek bir, düzenli asıldır; genişliğe delâlet eder. Bundan: **الرُّحْب**. Ve **مكانٌ رَحْبٌ**. Ve onların duada sözleri: **مَرْحَباً**: genişliğe geldin. Ve **الرُّحْبَى**: göğüste kaburgaların en genişidir. Ve **الرَّحِيب**: çok yiyen; bu, onun karnının [genişliği] sebebiyledir. Ve denir: **رَحُبَت الدّارُ**, ve **أَرْحَبَت**. Halîl’in kitabında: Nasr b. Seyyâr dedi: “**أَرَحُبَكُمُ الدُّخولُ** في طاعة الكِرمانيّ([15])”, yani: sizi genişletti mi? Dedi: O, **فَعُل** üzerinde, aşan([16]) olarak şâz bir kelimedir. Ve **الرَّحْبة**: çorak, çok ot bitiren([17]) topraktır. Ve atlara denir: “**أَرْحِبِي**” yani genişle.

--------------------------------------------------------ـ
([1]) Beyit, el-‘Adîl b. el-Ferh el-‘Aclî’nindir; İbn eş-Şecerî’nin Hamâse’sinde 199’da, el-Eğânî’de (20: 18), el-Kâmil’de 287’de, İbn Kuteybe’nin eş-Şu‘arâ’sında üç beyitten. Ondan önce:
أخوف بالحجاج حتى كأنما *** يحرك عظم في الفؤاد مهيضودون يد الحجاح من أن تنالني *** بساط لأيدي الناعجات عريض    Asılda: “بأيدي الغانيات”; doğrusu, ileri geçen kaynaklardandır.
([2]) Asılda: “للمفتل”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([3]) **الرحلة** zamme ve kesre ile: yürümeye güç.
([4]) el-Mücmel’de ziyade: “إذا آذاه”. Lisân’da: “أي يركبه”.
([5]) Beyit, el-A‘şâ’nındır; divanında 23 ve Lisân’da (**رحل** 295). Sadrı: *ومصاب غادية كأن تجارها*
([6]) Aynı şekilde kadın, dişi deve ve keçi için de denir.
([7]) Ve bunun gibisi: **رحمت رحما**, **كتعبت تعبا** gibi.
([8]) Züheyr divanı 162 ve Lisân (**رحم** 123).
([9]) Lisân’a bak (**رحم** 132).
([10]) Lisân, Kâmûs ve Mu‘cemü’l-Büldân’da, onun **الراء**’sının zamme ile olduğu nassedilmiştir. Lâkin el-Mücmel’de: “**أم رحم** و**أم رحم**” **الراء**’yı önce kesre ile, sonra zamme ile.
([11]) Devenin **سعدانة**si: hörgücü.
([12]) eş-Şemmâh’ındır. Sadrı, divanında 92 ve Lisân’da (**رحا**): *فنعم المعترى ركدت إليه*
([13]) **الرحى** müennestir. Asılda ve el-Mücmel’de: “وثلاثة أرح”; doğrusu, sabit kılınan gibidir.
([14]) **النجفة**, hareke ile: yuvarlak, yüksekçe bir toprak.
([15]) Lisân sahibi, bu fiilin, (فعل) üzere olduğu hâlde geçişli kılınması hakkında konuştu; sonra el-Ezherî’nin, Nasr’ın hüccet olmadığını söylediğini zikretti.
([16]) **مجاوزاً**, yani geçişli. İbaresi burada, el-Mücmel’in ibaresine mutabıktır.
([17]) Asılda: “المناث”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır. Lisân’da: “**وأرض مئناث وأنيثة**: bitki bitirmeye elverişli, sert olmayan, kolay, bitkili, yumuşak.”

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ح ي
له رحيان وأرح وأرحاء وأرحية ورحيٌّ‏.‏
وله رحى ماء وأرحاء ماء‏.‏
وقد رحيت الرحا‏:‏ أدرتها‏.‏
ولنا مرح ماهر وأمرته أن يرحى لنا رحى جيدة وهو عامل الأرحاء‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رحت الحية وترحت‏:‏ استدارت‏.‏
ودارت ورحى الحرب‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ أتيت علياً حين فرغ من مرحى الجمل ‏"‏ وهو مدار رحى الحرب‏.‏
قال الأخطل‏:‏ ركـود لـم تكد عنا رحاها ولا مرحـى حميّاها تزول وطحنه بأرحائه وهي أضراسه‏.‏
وأرى في السماء رحىً مرجحنّةً وهي السحابة المستديرة‏.‏
وهـو رحـى قومـه‏:‏ لسيدهـم الـذي يعصبـون بـه أمورهـم‏.‏
ونزلـوا فـي رحـى واسعـة وهـي أرض ناشـزة علـى مـا حولها مستديرة أكبر من الفلكة‏.‏
وهؤلاء رحى من أرحاء العرب وهي قبائل لا تنتجع ولا تبـرح مكانهـا‏.‏
ورأيـت رحى من الناس وثفالاً‏:‏ قوماً كثيراً نازلين‏.‏
وما أحسن أرحاء أظفاره ورحى ظفره وهي ما حوله ويقال لها‏:‏ الإطار والحتار‏.‏
وطبخوا لنا الرحى وهي الإسفاناخ‏.‏

##### Türkçe

ر ح ي
Onun **رحيان**’ı, **أرح**’ı, **أرحاء**’ı, **أرحية**’si ve **رحيٌّ**’si vardır.
Onun su değirmeni **رحى ماء**’ı ve su değirmenleri **أرحاء ماء**’ı vardır.
Ve **رحيت الرحا**: onu döndürdüm.
Ve bizim için usta bir değirmenci **مرح ماهر** (vardır); ve ona, bizim için iyi bir değirmen taşını döndürmesini emrettim: **أن يرحى لنا رحى جيدة**; ve o, değirmen taşlarının işçisidir: **عامل الأرحاء**.
Ve mecazdan: **رحت الحية** ve **ترحت**: döndü (yuvarlandı).
Ve döndü; ve savaşın değirmeni **رحى الحرب**.
Ve hadiste: “Devenin savaş değirmeninden boşaldığı zaman Ali’ye geldim”: **" أتيت علياً حين فرغ من مرحى الجمل "**; ve o, savaş değirmeninin dönme yeridir: **مدار رحى الحرب**.
Ahtal dedi:
“Onun değirmeni bizden yana neredeyse durmadı;
ve onun kızgınlığının savaş değirmeni yerinden ayrılmaz;”
ve onu, değirmen taşlarıyla öğütmesi: **وطحنه بأرحائه**; ve onlar, onun azı dişleridir: **وهي أضراسه**.
Ve gökte sallantılı bir değirmen taşı görüyorum: **رحىً مرجحنّةً**; ve o, yuvarlak buluttur: **وهي السحابة المستديرة**.
Ve o, kavminin değirmen taşıdır: **رحى قومه**; onların işlerini onunla bağladıkları efendileridir: **لسيدهم الذي يعصبون به أمورهم**.
Ve geniş bir değirmen taşına indiler: **في رحى واسعة**; ve o, çevresindekine göre yuvarlak, yükselmiş bir arazidir: **أرض ناشزة على ما حولها مستديرة**; fülkeden daha büyüktür: **أكبر من الفلكة**.
Ve bunlar, Arapların değirmen taşlarından bir değirmen taşıdır: **رحى من أرحاء العرب**; ve onlar, otlak aramayan ve yerinden ayrılmayan kabilelerdir: **وهي قبائل لا تنتجع ولا تبرح مكانها**.
Ve insanlardan bir değirmen taşı ve bir **ثفالاً** gördüm: çok sayıda inmiş bir kavim: **قوماً كثيراً نازلين**.
Ve onun tırnaklarının değirmen taşları ne güzeldir: **أرحاء أظفاره**; ve tırnağının değirmen taşı: **رحى ظفره**; ve o, onun çevresinde olandır: **وهي ما حوله**; ve ona denilir: **الإطار** ve **الحتار**.
Ve bize **الرحى** pişirdiler; ve o, ıspanaktır: **وهي الإسفاناخ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ح ي * * الرَّحَى * معروفة وهي مؤنثة وتثنيتها رحيان ومن مد قال * رَحَاءٌ * ورحاءان و * أرْحِيَةٌ * مثل عطاء وعطاءين وأعطية وثلاث * أرْحٍ * والكثير * أرْحَاءٌ * و * رَحَى * القوم سيدهم ورحى الحرب حومتها و * الرَّحَى * الضرس و * الأرْحَاءُ * الأضراس

##### Türkçe

* ر ح ي * * **الرَّحَى** * bilinen (şey)dir ve müennestir; tesniyesi رحيان’dır. Medd eden kimse **رَحَاءٌ** dedi; ve رحاءان ve **أرْحِيَةٌ** (da dedi); عطاء ve عطاءين ve أعطية gibi. Üçü **أرْحٍ** (dır); çoğu ise **أرْحَاءٌ** (dır). Ve **رَحَى** kavmin, onların efendisidir; ve **رحى الحرب** onun (savaşın) dönüp dolaştığı yerdir. Ve **الرَّحَى** azı diştir; ve **الأرْحَاءُ** azı dişlerdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

#### Madde başı: رحى

: ( ى *!كرَحَيْتُها ) *!رَحْياً : أَي عَمِلْتُها أَو أَدَرْتُها ؛ وقَوْلُه : ( نادِرَةٌ ) ، مُخالِفٌ لمَا في الأُصُولِ : الصِّحاح والتَّهْذِيب والمُحْكَم ، إنَّهما لُغتانِ صَحِيحتانِ ، وقَوْله : ( فيهما ) ، أَي في العَمَلِ والإِدارَةِ ، ( و ) الأَلِفُ مُنْقلِبَة عن الياءِ ، تقولُ ( هُما *!رَحَيانِ ) ، بالتَّحْريكِ ، وأَنْشَدَ الجوهريُّ لمُهَلْهِل :
كأَنَّا غُدْوَةً بَني أَبينا
بجَنْبِ عُنَيْزَةٍ *!رَحَيا مُدِيرِ

( ج ) في القَّلةِ : ( *!أَرْحٍ ، و ) الكَثيرِ : ( *!أَرْحاءٌ ، و ) يقالُ : ( *!أُرْحِيٌّ ) بالضمِّ وكسْر الحاءِ وتَشْديدِ الياءِ ، ( و ) رُبَّما قالوا : ( *!رُحِيٌّ *!ورِحِيٌّ ) ، بالضمِّ والكسْرِ ، ( *!وأَرْحِيَةٌ ، نادِرَةٌ ) وكَرِهَها بعضُهم كما في المُحْكم .
وفي التَّهْذيبِ : كأنَّها جماعَةُ الجماَعةِ .
وقالَ أَبو حاتِمٍ : *!أرْحاءٌ ، ومَنْ قالَ *!أَرْحِيَةٌ فقد أَخْطَأَ ، وكذا في قَفا .
وفي المِصْباح : قالَ ابنُ الأنبارِي : والاخْتِيارُ أَنْ يُجْمَع *!الرَّحَا على *!الأَرْحاء لأنَّ جَمْع فعل عن أَفْعِلة شاذٌّ .
وقالَ الزجَّاجُ : ولا يَجوزُ *!أَرْحِيَة لأنَّ أَفْعلة جَمْعُ المَمْدودِ ولا المَقْصُور ، وليسَ في المَقْصورِ شيءٌ يُجْمَع على أَفْعلة .
( *!والمُرَحِّي ) ، كمُحَدِّثٌ : ( صانِعُها ) الذي يُسَوِّيها .
( *!والرَّحَى : الصَّدْرُ .
( و ) أَيْضاً : ( كِرْكِرَةُ البَعيرِ ) لاسْتِدَارَتِها .
( و ) أَيْضاً : ( قِطْعَةٌ من النَّجَفَةِ مُشْرِفَةٌ ) على ما حَوْلِها ( تَعْظُمُ نَحْو مِيلٍ ) ، والجَمْعُ *!الأَرْحاءُ .
وقيلَ : الأرْحاءُ قِطَعٌ من الأرْضِ غِلاظٌ دُونَ الجِبال تَسْتديرُ وتَرْتفعُ عمَّا حَوْلَها ؛ كذا في المُحْكَم .
وقالَ شَمِرٌ : *!الرَّحَى مِن الأرْضِ مَكانٌ مُسْتديرٌ غَلِيظٌ يكونُ بينَ الرِّمال .
وقالَ ابنُ شُمَيْل : القارةُ الضَّخْمَةُ الغَلِيظَةُ ، وإنَّما *!رَحَّاها اسْتِدارَتُها وغِلَظُها وإشْرافُها على ما حَوْلها ، وأنَّها أَكَمَةٌ مُسْتدِيرَةٌ مُشْرفَةٌ ولا تَنْقادُ على وَجْهِ الأَرْضِ ولا تُنْبِتُ بَقْلاً ولا شَجَراً .
( و ) مِن المجازِ : *!الرَّحَى ( حَوْمَةُ الحَرْبِ ومُعْظَمُهُ ) .
والذي في المُحْكَم : *!رَحَى المَوْت مُعْظَمُهُ .
فالظاهِرُ أَنَّ في عبارَةِ المصنِّفِ سَقْطاً ، فإنَّ الحَرْبَ مُؤَنَّثَة فكيفَ يَعودُ إليه ضَمِيرُ مُعْظَمه ، فتأَمَّل .

( *!كالمَرْحَى ) ، كمَقْعَدٍ ؛ ومنه قَوْلُ سُلَيْمان بن صُرَدٍ : ( أَتَيْتُ عَلِيّاً حينَ فَرَغَ من *!مَرْحَى الجَمَلِ ) .
قالَ أَبو عبيدٍ : يَعْنِي مِن المَوْضِع الذي دارَتْ عليه رَحَى الحَرْبِ ؛ وقالَ الشاعِرُ :
على الجُرْدِ شُبَّاناً وشِيباً عَلَيْهِمُ
إذا كانتِ *!المَرْحَى الحَدِيدُ المُحَرَّبُ ( و ) مِن المجازِ : الرَّحَى ( سَيِّدُ القَوْمِ ) ؛ عن ابنِ سِيدَه ، زادَ الأزْهريُّ : الذي يَصْدُرُونَ عن رأْيهِ ويَنْتَهونَ إلى أَمْرِه ، وكانَ يقالُ لعُمَر بنِ الخطَّاب رَحَى العَرَبِ .
( و ) مِن المجازِ : الرَّحَى ( جَماعَةُ العِيالِ ) ؛ نَقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( و ) الرَّحَى : ( الضِّرْسُ ) ، والجَمْعُ الأَرْحاءُ ، وهي الأَضْراسُ عامَّةً ؛ كما في الصِّحاحِ .
وخصَّ بعضُهم به بعضَها فقالَ : للإِنْسانِ اثْنتا عَشْرَةَ *!رَحىً ، في كلِّ شِقَ سِتٌّ ، فسِتٌّ مِن أَعْلى ، وسِتٌّ مِن أَسْفَلَ ، وهي الطَّواحِنُ ، ثم النَّواجِذُ بَعْدَها وهي أَقْصَى الأضْراسِ ، وقيلَ : *!الأَرْحاءُ بَعْدَ الضَّواحِكِ .
( و ) مِن المجازِ : الرَّحَى ( القَبيلةُ المُسْتَقِلَّةُ ) بنَفْسِها المُسْتَغْنِيَةُ عن غَيْرِها ، والجَمْعُ الأرْحاءُ ؛ كما في الصِّحاحِ .
( و ) الرَّحَى : نَبْتٌ تُسَمِّيه الفُرْسُ ( الإِسْفاناخُ ) .
وفي المُحْكَم : إسْبانَخْ ، وهو على التَّشْبيهِ لاسْتِدَارَةِ وَرَقِه .
( و ) الرَّحَى : ( فِرْسِنُ البَعيرِ والفِيلِ ) ، جَمْعُه الأرْحاءُ ؛ كذا في المُحْكَم .
وفي التَّهْذيبِ : قالَ الليْثُ : يقالُ لفَراسِنِ الفِيلِ *!أَرْحاؤُه .
قُلْتُ : وكذا فَراسِنُ الجَمَلِ وثَفِناتُ رُكَبِهِ وكِرْكِرَته أرْحاؤْه ، وأَنْشَدَ :
إليْكَ عَبْدَ اللَّهِ يا محمَّدُبانَتْ لها قَوائِدُ وقُوَّدُ وتالِياتٌ *!ورَحىً تَمَيَّدُ قال ابنُ السِّكِّيت : رَحَى الإِبِل مثلُ رَحَى القَوْمِ ، وهي الجماعَةُ ، يقولُ :

اسْتَأْخَرَتْ حَواجِرُها واسْتَقْدَمَتْ قَوائِدُها ووَسَطَتْ *!رَحَاها بينَ القَوائِدِ والحَواجِرِ .
( و ) في الصِّحاحِ : الرَّحَى مِن الإِبِلِ الطَّحَّانَةُ ، وهي ( الكَثيرَةُ مِن الإِبِلِ المُزْدَحِمَةُ ) ، و ( جَمْعُ الكُلِّ *!أرْحاءٌ .
( و ) *!الرَّحَى : ( فَرَسٌ ) للنَّمِرِ بنِ قَاسِطٍ .
( و ) الرَّحَى : ( جَبَلٌ بينَ اليَمامَةِ والبَصْرَةِ ) .
قالَ نَصْر : عن يَمِينِ الطَّريقِ مِن اليَمامَةِ إلى البَصْرَةِ بينَ السيدان وكاظِمَةَ .
( و ) أَيْضاً : ( ع بسِجِسْتانَ ، منه : محمَدُ بنُ أَحمدَ بنِ إِبراهيمَ ) *!الرَّحائيُّ السِّجِسْتانيُّ عن أَبي بِشْرٍ أَحْمدَ بنِ محمدٍ المروزي ، وعنه القاضِي أبو الفَضَل أَحمدُ بنُ محمدٍ الرَّشِيدِي .
( *!ورَحَى بِطانٍ : أرْضٌ بالبادِيَةِ .
( ورَحَى البِطْريقِ : ع ببَغْدادَ .
( ورَحَى جابِرٍ : ع ببِلادِ العربِ ) ؛ وفي نسخةٍ ببِلادِ الغَرْبِ .
( ورَحَى عُمارَةَ ) : مَوْضِعٌ ( بالكُوفَةِ .
( ورَحَى المِثْلِ : ع ) آخَرُ .
( و ) أَبو الرِّضا ( أَحْمدُ بنُ العبَّاسِ ) بنِ محمدِ بنِ عليِّ بنِ إسْمعيل الهاشِمِيُّ عُرِفَ ب ( ابن *!الرَّحَى ) ، ويُعْرَفُ *!بالرّحائيِّ أَيْضاً ( مُحدِّثٌ ) شَرِيفٌ صالِحٌ ، رَوَى عن أَبي نَصْر الزَّيْنبي ، وعنه ابنُ السَّمعاني .
( وأَبو *!رُحَيَ ، كسُمَيَ : أَحمدُ بنُ خُنْبُشٍ ) الحمصيُّ ( مُحدِّثٌ .
( و ) *!رُحَيَّةُ ، ( كسُمَيَّة : بِئْرٌ قُرْبَ الجُحْفَةِ .
( *!والأَرْحاءُ : ة بواسِطَ ) العِراقِ ، ( منها ) : أَبو السَّعاداتِ ( عليُّ بنُ أَبي الكَرْم ) بنِ عليَ ( المُحدِّثُ *!الأَرْحائيُّ ) الضَّرِيرُ سَمِعَ صَحِيحَ البُخارِي ببَغْدادَ مِن أَبي الوَقْت ، ورَوَى وماتَ في سلخ جُمادَى الآخِرَةِ سَنَة 609 ، وسماعُه صَحِيحٌ ، قالَهُ ياقوت .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

مَرْحى الجَمَلِ : مَوْضِعٌ بالبَصْرةِ .
*!والرَّحَى : الحجارَةُ والصَّخْرةُ العَظِيمَةُ .
وقال ابنُ الأعرابيِّ : *!رَحاهُ إذا عَظَّمَهُ وحَراهُ إذا أَضافَهُ .
ودارَتْ عليه *!رَحَى المَوْتِ : إذا نَزَلَ به .
*!والرَّحَى : ماءٌ باليَمامَةِ .
*!ورُحَيَّةُ ، كسُمَيَّة : ناحِيَةٌ يمانِيَّةٌ ، عن نَصْر .
*!ورُحَيَّات : مَوْضِعٌ ، ويقالُ هو بالزَّاي والخاءِ ؛ قالَ امْرؤ القَيْسِ :
خَرَجْنا نريغُ الوَحْشَ بينَ ثعالَةَ
وبينَ *!رُحَيَّات إلى فج أَخْرُبِ *!والرَّحَى : الإِسْفاناخُ ، ودائِرَةٌ تكونُ حَوْلَ الظّفْرِ .

##### Türkçe

: **رَحَيْتُها**’yı **رَحْياً** (yaptım): yani onu yaptım yahut onu döndürdüm; ve onun sözü: (nâdiredir), asıllarda olana muhaliftir: **الصِّحاح** ve **التَّهْذِيب** ve **المُحْكَم**; şüphesiz ikisi de iki sahih lugattır; ve onun sözü: (onlarda), yani işte ve döndürmede; ve elif, yâ’dan dönmüştür; (sen) “onlar ikisi **رَحَيانِ**” dersin, harekeleme ile; ve Cevherî, Mühelhil için inşâd etti:
Sanki biz bir sabah, babamızın oğulları,
Unayze’nin yanında, döndürenin iki **رَحَيا**’sı (gibiyiz).

(Ç) azlıkta: (**أَرْحٍ**), ve çoklukta: (**أَرْحاءٌ**); ve denir: (**أُرْحِيٌّ**) damme ile ve hâ’nın kesri ve yâ’nın şeddelenmesiyle; ve belki dediler: (**رُحِيٌّ** ve **رِحِيٌّ**), damme ve kesr ile; (**وأَرْحِيَةٌ**), nâdirdir; ve bazıları onu kerih gördü, **المُحْكم**’de olduğu gibi.
Ve **التَّهْذيب**’de: sanki o, cemaatin cemaati (gibidir).
Ve Ebû Hâtim dedi: **أرْحاءٌ**; ve kim **أَرْحِيَةٌ** derse hata etmiştir; ve aynı şekilde **قَفا**’da.
Ve **المِصْباح**’ta: İbnü’l-Enbârî dedi: ve tercih, **الرَّحَا**’nın **الأَرْحاء** üzerine cem’ edilmesidir; çünkü fi‘l’in **أَفْعِلة** üzerine cem’i şâzdır.
Ve Zeccâc dedi: **أَرْحِيَة** câiz olmaz; çünkü **أَفْعلة** memdûdun cem’idir, maksûrun değil; ve maksûrda **أَفْعلة** üzerine cem’ edilen hiçbir şey yoktur.
(**والمُرَحِّي**), **مُحَدِّثٌ** gibi: (onun yapıcısı), onu düzelten kimse.
(**والرَّحَى**: göğüs.)
(ve) ayrıca: (devenin **كِرْكِرَةُ**’si), onun yuvarlaklığından dolayı.
(ve) ayrıca: (çevresindekinin üstünde (bulunan) bir (yüksek) **قِطْعَةٌ من النَّجَفَةِ**), (yaklaşık bir mil kadar büyür); ve cem’i **الأَرْحاءُ**’dur.
Ve denildi: **الأرْحاءُ**, dağların altında, yuvarlaklaşan ve çevresindekinin üstüne yükselen, yerden kalın parçalar(ıdır); **المُحْكَم**’de böyle.
Ve Şemir dedi: **الرَّحَى** yerden, kumlar arasında bulunan, yuvarlak, kalın bir mekândır.
Ve İbn Şümeyl dedi: büyük, kalın **القارةُ**; onu ancak, yuvarlaklığı, kalınlığı ve çevresindekinin üstünde oluşu **رَحَّاها** (yani “rahâ kıldı”); ve onun, yuvarlak, çevresindekinin üstünde bir tümsek olduğu; ve yer yüzünde boyun eğmez, ne ot bitirir ne ağaç.
(ve) mecazdan: **الرَّحَى** (savaşın dönüm yeri ve onun en büyüğü)dür.
Ve **المُحْكَم**’de olan: **رَحَى المَوْت** onun en büyüğüdür.
Öyleyse görünen, musannifin ibaresinde bir düşüklük olduğudur; çünkü **الحَرْب** müennestir; o hâlde “onun en büyüğü” zamiri ona nasıl döner? Öyleyse düşün.

(**كالمَرْحَى**), **مَقْعَدٍ** gibi; ve ondan Süleyman b. Surad’ın sözü: (devenin **مَرْحَى**’sından boşaldığı vakit Ali’ye geldim).
Ebû Ubeyd dedi: yani savaş değirmeninin döndüğü yerden; ve şair dedi:
Kır atlar üzerinde, üzerlerinde gençler ve ihtiyarlar,
**المَرْحَى** (vakti) olunca, keskin, bilenmiş demir.
(ve) mecazdan: **الرَّحَى** (kavmin efendisi)dir; İbn Sîde’den; Ezherî artırdı: görüşünden döndükleri ve emrine vardıkları kimse; ve Ömer b. el-Hattâb’a Arapların **رَحَى**’sı denirdi.
(ve) mecazdan: **الرَّحَى** (çoluk çocuğun topluluğu)dur; İbn Sîde onu nakletti.
(ve) **الرَّحَى**: (azı dişi)dir; cem’i **الأَرْحاءُ**’dur; ve o, azı dişlerinin geneli(ni ifade eder); **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Ve bazıları onu, onların bazısına tahsis etti de dedi: insanın on iki **رَحىً**’sı vardır; her tarafta altı; altı üstten, altı alttan; ve onlar öğütenlerdir; sonra onların ardından **النَّواجِذُ** gelir, ve onlar azı dişlerinin en uçtakileridir; ve denildi: **الأَرْحاءُ**, **الضَّواحِكِ**’ten sonradır.
(ve) mecazdan: **الرَّحَى** (kendi başına müstakil, başkasından müstağni kabile)dir; ve cem’i **الأرْحاءُ**’dur; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
(ve) **الرَّحَى**: Farsların ( **الإِسْفاناخُ** ) diye adlandırdığı bir bitkidir.
Ve **المُحْكَم**’de: **إسْبانَخْ**; ve o, yaprağının yuvarlaklığına benzetme üzerinedir.
(ve) **الرَّحَى**: (devenin ve filin toynağı)dır; cem’i **الأرْحاءُ**’dur; **المُحْكَم**’de böyle.
Ve **التَّهْذيب**’de: Leys dedi: filin toynaklarına **أَرْحاؤُه** denir.
Dedim: ve aynı şekilde devenin toynakları, dizlerinin nasırları ve **كِرْكِرَة**’si onun **أرْحاؤْه**’dur; ve inşâd etti:
Sana, ey Muhammed, Abdullah (oğlu),
Onun için kaideler ve kılavuzlar ve tâliyeler ve sallanan bir **رَحىً** belirdi.
İbnü’s-Sikkît dedi: develerin **رَحَى**’sı, kavmin **رَحَى**’sı gibidir; ve o, topluluktur; der ki:
Göğüsleri geri kaldı, kaideleri öne geçti; ve **رَحَاها**’sı kaideler ile göğüsler arasına girdi.
(ve) **الصِّحاح**’ta: develerden **الرَّحَى**, öğütendir; ve o, (develerden çok olan, sıkışık olan)dır; ve (hepsinin cem’i **أرْحاءٌ**’dur).
(ve) **الرَّحَى**: Nümeyr b. Kâsıt’ın bir atıdır.
(ve) **الرَّحَى**: Yemâme ile Basra arasında bir dağdır.
Nasr dedi: Yemâme’den Basra’ya giden yolun sağında, **السيدان** ile **كاظِمَةَ** arasında.
(ve) ayrıca: (Sicistân’da bir yer; ondan: Muhammed b. Ahmed b. İbrahim) **الرَّحائيُّ** es-Sicistânî, Ebû Bişr Ahmed b. Muhammed el-Mervezî’den; ve ondan kadı Ebû’l-Fazl Ahmed b. Muhammed er-Reşîdî.
(**ورَحَى بِطانٍ**: çölde bir arazidir.)
(**ورَحَى البِطْريقِ**: Bağdat’ta bir yer.)
(**ورَحَى جابِرٍ**: Arap beldelerinde bir yer); bir nüshada “garb beldelerinde”.
(**ورَحَى عُمارَةَ**): (Kûfe’de) bir mevki.
(**ورَحَى المِثْلِ**: bir) başka (yer).
(ve) Ebû’r-Rıdâ (Ahmed b. el-Abbâs) b. Muhammed b. Ali b. İsmâil el-Hâşimî, (İbn **الرَّحَى**) diye bilindi; ve **بالرّحائيِّ** diye de bilinir; (bir muhaddis) şerif, salih; Ebû Nasr ez-Zeynebî’den rivayet etti; ve ondan İbnü’s-Sem‘ânî.
(ve Ebû **رُحَيَ**, **سُمَيَ** gibi: Ahmed b. Hunbuş) el-Hımsî (bir muhaddis).
(ve) **رُحَيَّةُ**, (**سُمَيَّة** gibi): Cuhfe yakınında bir kuyu.
(**والأَرْحاءُ**: Vâsıt’ta bir belde) Irak’ta; (ondan): Ebû’s-Sa‘âdât (Ali b. Ebî’l-Kerem) b. Ali (muhaddis **الأَرْحائيُّ**) âmâ; Bağdat’ta Ebû’l-Vakt’ten Sahîh-i Buhârî’yi işitti; rivayet etti; ve 609 senesi Cemâdâ’l-âhire’nin sonunda öldü; ve onun semâı sahihdir; Yâkût söyledi.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:

**مَرْحى الجَمَلِ**: Basra’da bir mevki.
**والرَّحَى**: taş ve büyük kaya.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **رَحاهُ**: onu büyüttüğü zaman; ve **حَراهُ**: onu eklediği zaman.
Onun üzerine **رَحَى المَوْتِ** döndü: ona indiği zaman.
**والرَّحَى**: Yemâme’de bir su.
**ورُحَيَّةُ**, **سُمَيَّة** gibi: Yemenî bir nahiye; Nasr’dan.
**ورُحَيَّات**: bir mevki; ve denir ki o, **الزَّاي** ve **الخاءِ** iledir; İmruü’l-Kays dedi:
Vahşi hayvanı ürkütüp sürdük; Sa‘âle ile
**رُحَيَّات** ile harap bir geçide kadar arasında.
**والرَّحَى**: **الإِسْفاناخُ**; ve tırnak etrafında bulunan bir daire.
