# رخخ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AE%D8%AE/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AE%D8%AE/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رخخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AE%D8%AE.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رخخ

رَخَّة الشيءُ رَخّاً: شَدَخَه وأَرْخاه؛ قال ابن مقبل:
فَلَبَّدَه مَسُّ القِطارِ، ورَخَّه
نِعاجُ رُوءافٍ، قبل أَن يَتَشَدَّدا
(* قوله «فلبده مس» الذي في ياقوت: مرّ، بالراء يدل مس، ورؤاف، بضم الراء: جبل).
وروي: ورَجَّه، بالجيم، والأَوّل أَكثر. وفي التهذيب: رَخَّه ووَطِئَه فأْرْخاه. ورخَّ العجينُ يَرِخُّ رَخّاً: كثر ماؤُه؛ وأَرَخَّه هو. ابن الأَعرابي: ارْتَخَّ رأْيه إِذا اضطرب. وسكران مُرْتَخٌّ ومُلْتخٌّ، بالراء واللام.
ورَخَخْتُ الشرابَ: مَزَجْتُه.
والرَّخَخُ: السهولة واللين. وأَرضٌ رَخَّاءُ: منتفخة تُكْسَرُ تحت الوَطء، والجمع رَخاخِيُّ، والنَّفْخاءُ مثلها؛ وهي الرَّخَّاءُ والسَّخَّاء والمَسْوَخةُ والسُّوَّاخَى. أَبو عمرو: الرَّخاخُ هو الرِّخْوُ من الأَرض؛ ابن الأَعرابي: أَرض رَخَّاء رِخْوَة لينة، وأَرض رَخاخٌ: لينة واسعة؛ وقيل: هي الرِّخْوَةُ. ورَخاخُ الثَّرى: ما لانَ منه؛ قال ابن مقبل: رَبِيبَةُ حُرٍّ دافعتْ، في حُقُوفِها،
رَخاخَ الثَّرَى والأُقْحُوانَ المُدَيَّما
(* قوله «ربيبة حر إلخ» كذا بالأصل هنا وأنشده في دوم كشارح القاموس ربيبة رمل دافعت في حقوقها إلخ. وقوله ربيبة لعوة كذا بالأصل). أَي أَنه لم يصبها من الرَّخاخِ شيء. وربيبة: لعوِة. وقوله والأُقْحُوانَ أَي وثَغْراً كالأُقحوان.
ورَخاخُ العيش: خَفْضُه ورَغَدُه وسعَتُه ويوصف به فيقال: عَيْشٌ رَخاخٌ أَي واسع ناعم؛ وفي الحديث: يأْتي على الناس زمان أَفضلُهم رَخَاخاً أَقصدُهم عيشاً؛ قال: الرَّخَاخُ لينُ العَيْشِ؛ ابن شميل: رَخَاخُ الأَرض ما اتسع منها ولانَ ولا يضرك أَسْتَوى أَو لم يَسْتَوِ.
وطينٌ رَخْرَخٌ: رقيق.
والرَّخَاخُ: نبات لَيِّن هَشٌّ؛ قال ابن سيده: وأَحسب الرُّخَّ لغة فيه؛ وقال أَبو حنيفة: الرُّخُّ، بالضم، نبات هَشّ، والرُّخُّ من أَداة الشطرنج والجمع رِخاخ؛ الليث: الرُّخّ معرب من كلام العجم من أَدوات لُعْبَة لهم.

### Türkçe

**رَخَّة** şey **رَخّاً**: onu yardı ve gevşetti; İbn Mukbil dedi ki:

Felebbedahu messu’l-kıtâri, ve **رَخَّه**
Ni‘âcu ru’âfin, kable en yeteşeddedâ

(* Onun “**فلبده مس**” sözü ki Yâkūt’ta olan: geçti; **بالراء** “**يدل مس**” ve **رؤاف**; **بضم الراء**: dağ).

Ve rivayet olundu: ve **رَجَّه**; **بالجيم**; ve birincisi daha çoktur. Ve **التهذيب**’de: **رَخَّه** ve **وَطِئَه**; böylece onu gevşetti. Ve hamur **رَخَّ** eder, **يَرِخُّ رَخّاً**: suyu çoğaldı; ve onu o gevşetti.

İbnü’l-A‘râbî: **ارْتَخَّ** onun görüşü, sarsıldığında. Ve sarhoş **مُرْتَخٌّ** ve **مُلْتخٌّ**; **بالراء واللام**.

Ve **رَخَخْتُ** içkiyi: onu karıştırdım.

Ve **الرَّخَخُ**: kolaylık ve yumuşaklık. Ve bir yer **رَخَّاءُ**: şişkin; basma altında kırılır; ve çoğulu **رَخاخِيُّ**; ve **النَّفْخاءُ** onun gibidir; ve o **الرَّخَّاءُ** ve **السَّخَّاء** ve **المَسْوَخةُ** ve **السُّوَّاخَى**’dır. Ebû Amr: **الرَّخاخُ** yerden **الرِّخْوُ** olan şeydir; İbnü’l-A‘râbî: yer **رَخَّاء** **رِخْوَة**: yumuşak; ve yer **رَخاخٌ**: yumuşak, geniş; ve denildi: o **الرِّخْوَةُ**’dir. Ve toprağın **رَخاخُ**’ı: ondan yumuşayan şeydir; İbn Mukbil dedi ki:

Rabîbetu hurrin dâfa‘at, fî hukûfihâ,
**رَخاخَ الثَّرَى** ve’l-ukhuvâne’l-mudeyyemâ

(* Onun “**ربيبة حر إلخ**” sözü: asılda burada böyle; ve onu Kāmûs şârihi olarak Dûm’da şöyle inşâd etti: **ربيبة رمل دافعت في حقوقها** إلخ. Ve onun “**ربيبة لعوة**” sözü: asılda böyle).

Yani ona **الرَّخاخِ**’tan bir şey isabet etmedi. Ve **ربيبة**: **لعوِة**. Ve onun sözü “**والأُقْحُوانَ**” yani **وثَغْراً**; **كالأُقحوان** gibi.

Ve geçimin **رَخاخُ**’ı: onun rahatlığı, bolluğu, genişliği; ve onunla vasfedilir de denir ki: geçim **رَخاخٌ**; yani geniş, yumuşak; ve hadiste: insanlara bir zaman gelir; onların en faziletlisi **رَخَاخاً** (bakımından), onların en mutedili geçimce; dedi ki: **الرَّخَاخُ** geçimin yumuşaklığıdır; İbn Şümeyl: yerin **رَخَاخُ**’ı, ondan genişleyen ve yumuşayan şeydir; ve sana zarar vermez, düz oldu yahut düz olmadı.

Ve çamur **رَخْرَخٌ**: ince.

Ve **الرَّخَاخُ**: yumuşak, gevrek bir bitki; İbn Sîde dedi ki: ve sanırım **الرُّخَّ** onda bir lehçedir; ve Ebû Hanîfe dedi ki: **الرُّخُّ** (zamme ile) gevrek bir bitkidir; ve **الرُّخُّ** satranç aletindendir; çoğulu **رِخاخ**; el-Leys: **الرُّخّ** acemlerin sözünden, onların bir oyun aletlerinden, Arapçalaştırılmıştır.
