# رخذ (ر-خ-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AE%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AE%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - خ - ذ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AE%D8%B0/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والراء والذال معهما
ذ خ ر، ر خ ذ يستعملان فقط ذخر: ذخَرْتُه أذْخَرُه ذُخراً.
وأدَّخَرْتُ ادِّخاراً، وتاء الافتعال إذا جاءت بعد الذال تحولت إلى مخرج الدال فتدغم فيها الذال، وكذلك الادكار من الذكر. ومنعهم أن يدعوا تاء "افتعل" على حالها استقباحهم لتأليف الذال مع التاء، وكذلك يجعل التاء مع الزاي دالاً لازمة في نحو ازدرد، لأنه لا يوجد في بناء كلام العرب ذال بعدها تاء، فلذلك جعلت تاء افتعل مع الذال دالا، لأن انتظامها مع موضعٍ واحد أيسر.
وتقول من الدُّخانِ ادَّخَنَ على ذلك التفسير.
فإذا فرقت بين هذه الدال التي أصلها تاء وبين الحروف التي قبلها رجعت إلى أصلها كقولك من الدُّوْخِ والذوق أدَاخَ وأذَاقَ فهو مُذاقٌ فإذا صغرت قلت مُذَيْتيق.
ومن الزَّيْتِ مفتعل ُمْزداتٌ وتصغيره مزيتيت، ونحوه مثله، ولم يقل: مُزْدَيَت على تقدير مفتعل، لأن الياء خوارة فاعتمدت على فتحة الدال، وكذلك الواو تعتمد على الفتحة.
والإِذُخِرُ: حشيشه طيبة الريح أطول من الثيل، وهو كهيئةٍ الكولان، له أصل مندفن. وهي شجرة صغيرة ذفرة الريح.
قال الضرير: الكولان ضرب من النبات، وهو الذي يلقى في المساجد.
رخذ: رُخَّذ: اسم مدينةٍ ويعرب فيقال: رُخَّج.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve**الراء** ve**الذال** onlarla birlikte

**ذ خ ر**، **ر خ ذ** yalnızca kullanılırlar: **ذخر**: **ذخَرْتُه** onu **أذْخَرُه**; **ذُخراً** (biriktirme) olarak.
Ve **أدَّخَرْتُ**; **ادِّخاراً** (biriktirme olarak). Ve **تاء**’sı **الافتعال** (ifti‘âl) eğer **الذال**’dan sonra gelirse **الدال**’ın mahrecine dönüşür; böylece **الذال** ona idğam edilir; ve aynı şekilde **الادكار** **الذكر**’den (gelir). Ve onların, **تاء**’yı “**افتعل**”in hâli üzere bırakmamaları, **الذال** ile **التاء**’nın telifini çirkin görmeleridir; ve aynı şekilde **التاء**’yı **الزاي** ile, **ازدرد** gibi (örnekte) lâzım bir **دال** kılar; çünkü Arapların sözünün binasında, ardından **تاء** gelen bir **ذال** yoktur; bundan dolayı **تاء** **افتعل** **الذال** ile birlikte **دال** kılındı; çünkü onun tek bir mevki ile intizamı daha kolaydır.
Ve **الدُّخانِ**’dan (türetmede) o tefsire göre **ادَّخَنَ** dersin.

Artık bu **الدال** ki aslı **تاء**’dır, onunla kendisinden önceki harfler arasını ayırdığın zaman aslına döner; senin, **الدُّوْخِ**’tan ve **الذوق**’tan (türetmede) **أدَاخَ** ve **أذَاقَ** demen gibi; o hâlde o **مُذاقٌ**’dur; artık küçülttüğün zaman **مُذَيْتيق** dersin.
Ve **الزَّيْتِ**’ten (türetmede) **مفتعل**: **ُمْزداتٌ**; ve onun küçültmesi **مزيتيت**; ve onun benzeri onun gibidir. Ve “**مُزْدَيَت**” demedi; **مفتعل** takdiri üzere; çünkü **الياء** zayıftır; böylece **الدال**’ın fethasına dayandı; ve aynı şekilde **الواو** fethaya dayanır.
Ve **الإِذُخِرُ**: hoş kokulu bir otudur; **الثيل**’den daha uzundur; ve o, **الكولان** heyeti gibidir; onun gömülü bir kökü vardır. Ve o, kokusu keskin, küçük bir ağaçtır.
**الضرير** dedi: **الكولان** bitkiden bir türdür; ve o, mescitlere atılan şeydir.
**رخذ**: **رُخَّذ**: bir şehrin adıdır; ve i‘rablanır; böylece denir: **رُخَّج**.
