# رخص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AE%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AE%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رخص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AE%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رخص

الرخص، بالضم: ضد الغلاء، وقد رخص السعر، ككرم، رخصا: انحط، قال شيخنا: وحكى بعض فيه الفتح، ولم يثبت، ثم قيل: الأولى تنظيره بقرب حتى يدل على الفعل ومصدره الذي هو القرب، كالرخص، بالضم، ورخص. والرخص، بالفتح: الشيء الناعم اللين، وقد رخص، ككرم، رخاصة، ورخوصة، بالضم عن أبي عبيد: نعم ولان. وقال ابن دريد: امرأة رخصة البدن، إذا كانت ناعمة الجسم. وأصابع رخصة: غير كزة، وقال الليث: إن وصفت بها المرأة فرخصانها نعمة بشرتها ورقتها، وكذلك رخاصة أناملها: لينها، وإن وصفت بها النبات فرخاصته: هشاشته. قال ابن دريد: ج رخصة رخائص، في الشعر، وهو شاذ، وفي المحكم: رخص رخاصة ورخوصة فهو رخص ورخيص: نعم والأنثى رخصة ورخيصة. والرخصة، بضمة، واقتصر عليه الجوهري، وبضمتين، لغة في الأولى، نقله الصاغاني ترخيص الله العبد وفي بعض النسخ: للعبد، فيما يخففه عليه، وهو التسهيل، وهو مجاز، ومنه الحديث أن الله تعالى يحب أن تؤتى رخصته، كما يحب أن تترك معصيته. والجمع رخص، قال حميد بن ثور، رضي الله تعالى عنه، يصف أتانا:
  وقد أسرت لقاحا وهي تمنحه                      من الدوابر لا يولينه رخصا ومن المجاز: الرخصة: النوبة في الشرب، وهي الخرصة أيضا، كالرفصة والفرصة، يقال: هذه رخصتي من الماء وخرصتي، وفرصتي، أي نوبتي وشربي.
 وثوب رخص ورخيص: ناعم، وقال أبو عمرو: الرخيص: الناعم من الثياب. وقال الليث: الموت الرخيص: هو الموت الذريع، وهو مجاز. وأرخصه الله، فهو رخيص جعله رخيصا، قال الشاعر:
  نغالي اللحم للأضياف نـيئا                      ونرخصه إذا نضج القدور وأرخص الشيء: وجده رخيصا. وأرخصه: اشتراه كذلك أي رخيصا، كما في العباب. واسترخصه: رآه كذلك، أي رخيصا، عن الليث. وارتخصه: عده كذلك، أي رخيصا، وزاد الزمخشري: واشتراه رخيصا، وعليه اقتصر الجوهري، كما أن على الأولى اقتصر الصاغاني في العباب، وإياه تبع المصنف. ورخص له في كذا ترخيصا فترخص هو فيه، أي أخذ كل ما طف له، ولم يستقص. وتقول: رخصت فلانا في كذا وكذا، أي أذنت له بعد نهيي إياه عنه. ورخاص، بالضم: من أسمائهن، قال ابن دريد: مأخوذ من قولهم: امرأة رخصة البدن، إذا كانت ناعمة الجسم. ومما يستدرك عليه: الرخصان، كعثمان: اللين والنعومة. وترخص في الأمور: أخذ فيها بالرخصة. والرخيص: البليد، وهو مجاز.

### Türkçe

**الرخص**، ötre ile: pahalılığın zıddı; ve fiyat ucuzladı; **كرم** gibi, **رخصا**: alçaldı. Şeyhimiz dedi ki: Bazısı bunda fetha ile olanı nakletti, fakat sabit olmadı. Sonra denildi: evlâ olan, onu **قرب** ile kıyaslamaktır; ta ki fiile ve onun masdarı olan **القرب**’a delâlet etsin; **الرخص** ötre ile ve **رخص**.

Ve **الرخص** fetha ile: yumuşak, esnek şey; ve **رخص**; **كرم** gibi; **رخاصة** ve **رخوصة**; ötre ile, Ebû Ubeyd’den: yumuşadı ve esnedi. İbn Düreyd dedi ki: **امرأة رخصة البدن**: eğer bedence yumuşak vücutlu ise. Ve **أصابع رخصة**: büzüşük olmayan. Leys dedi ki: Eğer bununla kadın vasfedilirse, onun **رخصانها**’sı: derisinin yumuşaklığı ve inceliğidir; yine **رخاصة أناملها**: onun yumuşaklığıdır. Eğer bununla bitki vasfedilirse, onun **رخاصته**’si: gevrekliğidir. İbn Düreyd dedi ki: **رخصة**’nin cem‘i **رخائص**tir; şiirde; ve o şâzdır. Ve **المحكم**’de: **رخص** **رخاصة** ve **رخوصة**; o hâlde o **رخص** ve **رخيص**tir: yumuşak ve esnek; dişisi **رخصة** ve **رخيصة**.

Ve **الرخصة** bir ötre ile; Cevherî bununla yetindi; ve iki ötre ile: birincide bir lugat; Sâgânî nakletti: Allah’ın kula **ترخيص**i—bazı nüshalarda: **للعبد**—ona hafiflettiği şeyde; ve o, kolaylaştırmadır; ve o mecazdır. Ondan hadis: “Allah Teâlâ, **رخصته**’sinin yerine getirilmesini sever; nasıl ki **معصيته**’nin terk edilmesini sever.” Cem‘i **رخص**tur. Humeyd b. Sevr, Allah Teâlâ ondan razı olsun, bir dişi eşeği vasfederek dedi:
  وقد أسرت لقاحا وهي تمنحه                      من الدوابر لا يولينه رخصا

Ve mecazdan: **الرخصة**: içmede nöbet; o, **الخرصة** da denir; **الرفصة** ve **الفرصة** gibi. Denir ki: “Bu, sudan benim **رخصتي**mdir ve **خرصتي**mdir ve **فرصتي**mdir”; yani nöbetim ve içişimdir.

Ve **ثوب رخص** ve **رخيص**: yumuşak. Ebû Amr dedi ki: **الرخيص**: elbiselerden yumuşak olan. Leys dedi ki: **الموت الرخيص**: hızlı ölüm demektir; ve o mecazdır. Ve Allah onu **أرخصه**; o hâlde o **رخيص**tir: onu ucuz yaptı. Şair dedi ki:
  نغالي اللحم للأضياف نـيئا                      ونرخصه إذا نضج القدور

Ve **أرخص الشيء**: onu ucuz buldu. Ve **أرخصه**: onu öylece satın aldı; yani ucuz olarak; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **استرخصه**: onu öyle gördü; yani ucuz; Leys’ten. Ve **ارتخصه**: onu öyle saydı; yani ucuz; Zemahşerî artırdı: ve onu ucuz satın aldı; Cevherî bununla yetindi; nitekim birincide Sâgânî **العباب**’da yetinmişti; musannif de ona tâbi oldu.

Ve ona şu hususta **رخص** verdi, **ترخيصا**; o da onda **ترخص** etti; yani ona yumuşak gelen her şeyi aldı, ve sonuna kadar araştırmadı. Ve dersin ki: “Ben falanı şu ve şu hususta **رخصت** ettim”; yani onu ondan nehyettikten sonra ona izin verdim.

Ve **رخاص** ötre ile: onların isimlerindendir. İbn Düreyd dedi ki: “**امرأة رخصة البدن**” sözlerinden alınmıştır; eğer vücutça yumuşak bedenli ise.

Ve ona ilâve olarak: **الرخصان**; **عثمان** gibi: yumuşaklık ve esneklik. İşlerde **ترخص** etti: onlarda ruhsatla aldı. Ve **الرخيص**: ahmak; ve o mecazdır.
