# رخف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AE%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AE%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رخف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AE%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رخف

الرخف: الزبد الرقيق، كما في الصحاح، أو المسترخي، كما في المحكم، كالرخفة، وهي المسترخية الرقيقة من الزبد، اسم لا، كما في المحكم، وأنشد الجوهري لجرير:
  نقارعهم وتسأل بنت تـيم                      أرخف زبد أيسر أم نهيد? يقول: أرقيق هو أم غليظ?. ج: رخاف، وأنشد الليث لحفص الأموي:
  تضرب ضراتها إذا اشتكرت                      نافطها والرخاف تسلؤهـا

  الرخف: ضرب من الصبغ، نقله الجوهري. ورخف العجين، كنصر، وفرح، وكرم، وعلى الثاني اقتصر الجوهري، رخفا بالفتح، مصدر الأول، ورخفا محركة، مصدر الثاني، ورخافة ورخوفة، مصدر الثاني، ورخافة ورخوفة، مصدر الثالث، ففيه لف ونشر مرتب، أي: استرخي، والاسم: الرخفة، بالفتح، ويضم، والرخف محركة، الخير نقله الجوهري، وفي بعض النسخ والرخفة، محركة، وهو غلط، لأنه لو كان كذلك لقال: ويحرك. وأرخفته أنا، نقله الجوهري، قال أبو عبيد: أرخفت العجين: أي أكثرت ماءه حتى يسترخي قال الفراء: الرخيفة: العجين المسترخي، كالوريخة، والمريخة والأنبخاني. قال ابن دريد: الرخفة بالفتح، والجمع رخاف: حجارة خفاف رخوة، كأنها جوف، هكذا وجد في نسخ الجمهرة بخط المتقنين الأثبات كالأرزني، وأبى سهل الهروي، وعند بعضهم كأنها خزف، وهو تصحيف، وقال الأصمعي: هي اللخاف. يقال: صار الماء رخفة: أي: طينا رقيقا، وقد يحرك لأجل حرف الحلق، كذا في الصحاح، وقد أغفل المصنف ذلك. ومما يستدرك عليه: ثريدة رخفة: أي مسترخية، وقيل: خاثرة، وكذلك: ثريد رخف. وصار الماء رخيفة: أي طينا رقيقا، عن اللحياني، ورخفة، محركة، كذلك، لأجل حرف الحلق، نقله الجوهري، وقال أبو حاتم: الرخف: كأنه سلح طائر. وثوب رخف: رقيق، عن ابن الأعرابي، وأنشد لأبي العطاء:
  قميص من القوهي رخف بنائقه ويروى: رهو ومهو كل ذلك سواء، ورواه سيبويه: )بيض بنائقه(، وعزاه إلى نصيب، وأول البيت عند سيبويه:
  سودت فلم أملك سوادى وتحته قال: وبعضهم يقول: سدت.

### Türkçe

**الرخف**: ince köpük; صحاح’ta olduğu gibi; yahut gevşemiş olan; محكم’de olduğu gibi; **الرخفة** gibi; ve o, köpüğün gevşemiş ince olanıdır; “لا” ismi; محكم’de olduğu gibi. Cevherî, Cerîr’den şu beyti okudu:
  Onlarla vuruşuruz; ve Benî Teym’in kızı sorar:                      Daha kolay olan köpük daha mı **أرخف** yoksa meme mi?
Der ki: İnce midir yoksa kalın mı? **ج**: **رخاف**. Leys, Hafs el-Emevî’den şu beyti okudu:
  Şikâyet ettiğinde kumaş ortaklarını döver;                      Onun kabarcıklısı ve **الرخاف** onu (kumaş ortaklarını) yakar.

**الرخف**: boyadan bir tür; Cevherî onu nakletti. Ve hamuru **رخف** etti; **نصر** gibi, ve **فرح** ve **كرم**; ve ikinciye Cevherî iktisar etti; **رخفا** (fetha ile), birincinin mastarı; ve **رخفا** (harekeli), ikincinin mastarı; ve **رخافة** ve **رخوفة**, ikincinin mastarı; ve **رخافة** ve **رخوفة**, üçüncünün mastarı; onda “laf ve neşr” tertipli vardır; yani: gevşedi; ve isim: **الرخفة**, fetha ile; ve zamme ile de olur; ve **الرخف** (harekeli): hayır; Cevherî onu nakletti; ve bazı nüshalarda **والرخفة** (harekeli) (vardır); ve o yanlıştır; çünkü eğer öyle olsaydı “ve harekelenir” derdi. Ve ben onu **أرخفته** ettim; Cevherî onu nakletti. Ebû Ubeyd dedi: Hamuru **أرخفت** ettim: yani suyunu çoğalttım, ta ki gevşesin. Ferrâ dedi: **الرخيفة**: gevşemiş hamur; **كالوريخة** ve **المريخة** ve **الأنبخاني** gibi. İbn Düreyd dedi: **الرخفة** fetha ile; ve çoğulu **رخاف**: hafif, yumuşak taşlar; sanki onlar içi boş; böylece, sağlam muhakkiklerin—el-Erzenî gibi ve Ebû Sehl el-Herevî—hattıyla Cümhere nüshalarında bulundu; ve bazılarının yanında “sanki onlar çömlek” (vardır); ve o tashîftir. Asmaî dedi: O, **اللخاف**’tır. Denir: Su **رخفة** oldu: yani ince çamur; ve boğaz harfi sebebiyle harekelenebilir; صحاح’ta böyle (geçer); ve musannif bunu ihmal etti. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **ثريدة رخفة**: yani gevşemiş; ve “yoğun” denildi. Ve yine: **ثريد رخف**. Ve su **رخيفة** oldu: yani ince çamur; Lihyânî’den. Ve **رخفة** (harekeli) de böyledir; boğaz harfi sebebiyle; Cevherî onu nakletti. Ebû Hâtim dedi: **الرخف**: sanki bir kuşun pisliği. Ve **ثوب رخف**: ince; İbnü’l-A‘râbî’den. Ebû’l-Atâ’dan şu beyti okudu:
  **قميص** (gömlek) **من القوهي**’den; **رخف** onun **بنائقه**’si; ve rivayet olunur: **رهو** ve **مهو**; bunların hepsi birdir. Sîbeveyh onu şöyle rivayet etti: (**بيض بنائقه**); ve onu Nasîb’e nispet etti. Sîbeveyh’te beytin başı:
  **سودت** ettim; fakat **سوادى**’mı ve onun altındakini elde edemedim
Dedi ki: Bazıları “**سدت**” der.
