# رخو — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AE%D9%88/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AE%D9%88/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AE%D9%88.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: رخو

رَخُوَ
1 رَخُوَ ذ , aor. يَرْخُو; and رَخِىَ, aor. يَرْخَى; (S, M, Msb, K;) inf. n. رَخَاوَةٌ (M, Msb, K) and رَخَآءٌ, (M, K, but in several copies of the latter رَخًا,) or this is a simple subst., (Msb,) and رِخْوَةٌ, with kesr, (M, K,) which is extr., (M,) and some add رُخْوَةٌ, and رَخْوَةٌ; (MF, TA;) It (a thing, S) was, or became, soft, yielding, flaccid, flabby, lax, slack, uncompact, crummy, fragile, frangible, brittle, friable, easily or quickly broken; i. q. صَارَ رِخْوًا, (S, K, TA,) i. e. هَشَّا; (TA;) or لَانَ; (Msb;) and ↓ استرخى signifies the same. (S,* K.) ― -b2- And رَخُوَ, and رَخِىَ, (Msb, K,) and [رَخَا] like دَعَا [of which the aor. is يَدْعُو], and [رَخَا] like رَعَى [of which the aor. is يَرْعَى; in the CK, erroneously, like رُعِىَ]; (K, TA;) the aor. [or the first and third] being يَرْخُو and [that of the second and fourth being] يَرْخَى; (TA;) said of life (عَيْش), (assumed tropical:) It was, or became, ample, unstraitened, or plentiful, in its means, or circumstances: (Msb, K: *) or said of a man, inf. n. رَخَآءٌ, (assumed tropical:) he was, or became, in an ample, an unstraitened, or a plentiful, state of life. (TK.)

تَرْخِيَةُ الشَّىْءِ بِالشَّىْءِ
2 تَرْخِيَةُ الشَّىْءِ بِالشَّىْءِ ذ The mixing of the thing with the thing. (TA.) [The verb is رَخَّى, He mixed; like رَخَّ, which is mentioned in this sense in the present art. in the JK, app. for رَخَّى.]

راخاهُ
3 راخاهُ ذ : see 4, in three places. ― -b2- Also, inf. n. مُرَاخَاةٌ, i. q. بَاعَدَهُ [He was, or became, distant, remote, &c., from him: or he made, or caused, him, or it, to be, or become, distant, remote, &c.]. (K.) -A2- And راخت She (a woman, TA) was, or became, near to bringing forth. (K, TA.)

ارخاهُ
4 ارخاهُ ذ He made it, or rendered it, soft, yielding, flaccid, flabby, lax, slack, uncompact, crummy, fragile, frangible, brittle, friable, easily or quickly broken; i. q. جَعَلَهُ رِخْوًا; as also ↓راخاهُ. (K.) You say, ارخى الرِّبَاطَ [He relaxed, or slackened, the tie, or bond]; (M, TA;) and ↓راخاهُ, inf. n. مُرَاخَاةٌ. (JK, TA.) And لَهُ مِنْ خِنَاقِهِ ↓ رَاخِ [lit, Relax thou, or slacken thou, his cord with which he is being strangled]; meaning (assumed tropical:) make thou his circumstances ample and easy to him; ease him; relieve him; or grant him a delay. (TA. [See a similar phrase in art. ربو, conj. 2.]) And أَرْخِ لَهُ قَيْدَهُ Make thou his shackle, or shackles, wide, or ample, not strait, to him. (TA.) And أَرْخِ لَهُ الحَبْلَ [lit. Relax thou, or slacken thou, to him the rope]; meaning (tropical:) give thou to him ample scope for using his own judgment, or discretion, in the disposal, or management, of his affairs, so that he may go whither he pleases. (TA.) And ارخى الفَرَسَ and لِلْفَرَسِ He lengthened the horse's rope. (K.) And ارخى لَهُ الطِّوَلَ [lit. He relaxed, or slackened, his tether]; meaning (tropical:) he left him to his own affair. (A, TA.) And ارخى عِمَامَتَهُ [lit. He slackened, or loosened, his turban]; meaning (assumed tropical:) he became, or felt, in a state of security or safety, tranquil, or at ease; (K, TA;) because the turbans are not slackened, or loosened, (لَا تُرْخَى,) in difficulty, or hardship. (TA.) And ارخى السِّتْرِ (S, Msb, K) وَغَيْرَهُ (S) He let loose, let down, or lowered, the veil, or curtain, &c. (S, K.) And ارخى ثِيَابَهُ عَلَى رِجْلَيْهِ [He let, or made, his clothes hang down loosely upon his legs] in riding and in sitting [&c.]. (TA in art. رسل.) [And ارخى دُمُوعًا (assumed tropical:) He shed tears.] And ارخاهُ خَطْبُهُ (tropical:) His state, or condition, made him to enjoy an easy, ample, or unstraitened, life, or a life of ease and plenty. (T, TA.) ― -b2- ارخت, said of a she-camel, [app. for ارخت صَلَاهَا, i. e. She relaxed the part on either side of her tail, virtually] means صَلَاهَا ↓اِسْتَرْخَى, (S, K, TA,) i. e. [the part on either side of her tail became relaxed; or] her صَلَوَانِ [or parts on the right and left of her tail] gaped, [or receded from each other,] on the occasion of bringing forth. (T, TA.) ― -b3- اـِرْخَآءٌ also signifies A sort of running: (S:) or vehement running: (K:) or running exceeding what is termed تَقْرِيبٌ: (JK, K: [see 2 in art. قرب:]) or running (حُضْرٌ) that is not ardent, or not impetuous: (A, TA:) or gentleness in running: (Ham p. 158:) accord. to Az, الاـِرْخَآءُ الأَعْلَى means The most vehement [running termed] حُصْر; and الاـِرْخَآءُ الأَدْنَى is less than that: and ارخى فِى عَدْوِهِ, said of a horse, signifies أَحْضَرَ [app. as meaning He rose in his running]; and is from رُخَآءٌ as an epithet applied to wind. (TA.) ― -b4- You say also, ارخى دَابَّتَهُ, meaning He made his beast to go the pace, or in the manner, termed اـِرْخَآء, explained above: (Lth, K:) [or,] accord. to A 'Obeyd, الاـِرْخَآءُ signifies the leaving a horse to follow his own eager desire in running, without fatiguing him. (S.)

تراخى
6 تراخى ذ He (a horse) remitted, or flagged, in his running; or was, or became, remiss, or languid, therein. (Az, TA.) And [in like manner] فِى الأَمْرِ ↓ استرخى [He remitted, or flagged, in the affair; or was, or became, remiss, or languid, therein]. (K in arts. بنش and فنش, &c.) And تراخى عَنْ حَاجَتِهِ He remitted, or flagged, in the accomplishment of his want; or he was, or became, remiss, or languid, therein. (TA.) ― -b2- He drew back, held back, or hung back, (JK, K, TA,) عَنِّى from me, (TA,) or عَنِ الشَّىْءَ from the thing. (JK.) ― -b3- He was, or became, slow, sluggish, tardy, dilatory, late, or backward. (JK, TA.) You say also, تراخى السَّمَآءُ The rain delayed; or was tardy, late, or backward. (S, K.) [And تراخى الوَقْتُ The time was, or became, late: and it became protracted. And تراخى عَنْهُ It was, or became, after, or later than, it: see مُتَرَاخٍ, below.] And تراخى الأَمْرُ The affair, or case, was, or became, protracted; the time thereof became extended. (Msb.) And فِى الأَمْرِ تَرَاخٍ In the affair, or case, is ample time or scope [for action &c.]; syn. فُسْحَةٌ; (Msb, TA;) and extension, or protractedness: (TA:) or remoteness; referring to the case of the resurrection, i. e. the time thereof. (Mgh in art. نتج.)

استرخى
10 استرخى ذ : see 1, first sentence. استرخى صَلَاهَا, said of a she-camel: see 4, in the latter half of the paragraph. استرخى السِّتْرُ [The veil, or curtain, hung down; hung down loosely; was pendent, or pendulous: and in like manner the verb is said of a garment, or a portion thereof, and of hair, or a lock of hair, &c.]. (Msb.) ― -b2- استرخى فِى الأَمْرِ: see 6. استرخى فِى رَأْيِهِ بَعْدَ قُوَّةٍ (assumed tropical:) [He was, or became, weak in his opinion after being strong]. (IAar, TA in art. خرع.) ― -b3- استرخى بِهِ الأَمْرُ, (JK, T, TA,) and استرخت حَالُهُ, (JK,) or استرخت بِهِ حَالُهُ, (T, TA,) (assumed tropical:) The affair, or case, and his state, or condition, became good with him after straitness; (JK;) or (tropical:) he became in a good state, or condition, (T, TA,) in ample, unstraitened, or plentiful, circumstances, (TA in explanation of the first of these phrases,) after straitness. (T, TA.) A poet says, (S,) namely, Tufeyl El-Ghanawee, (TA,)
فَأَبَّلَ وَاسْتَرْخَى بِهِ الخَطْبُ بَعْدَمَا
أَسَافَ وَلَوْلَا سَعْيُنَا لَمْ يُؤَبِّلِ
meaning (tropical:) [And he acquired camels, or numerous camels, and] his state, or condition, became good [after his cattle had perished; and had it not been for our labour, or exertion, he would not have acquired camels, or numerous camels]: (S, TA:) or the phrase استرخى به الخطب means أَرْخَاهُ خَطْبُهُ [explained above: see 4]. (T, TA.)

رِخْوٌ
رِخْوٌ ذ and رَخْوٌ (Lth, S, M, Msb, K) and رُخْوٌ; (M, Msb, K;) but accord. to As and Fr, the first is that which is approved, (TA,) or, accord. to Az, it is that used by the Arabs; (Msb;) the second, accord. to As and Fr (TA) and Az, (Msb,) being post-classical; (Msb, TA;) and the third is of the dial. of the Kilلbees; (Msb;) applied to a thing (S, K) of any kind, (K,) Soft, yielding, flaccid, flabby, lax, slack, uncompact, crummy, fragile, frangible, brittle, friable, easily or quickly broken; syn. هَشُّ; (S, K;) or لَيَّنٌ سَهْلٌ; (Msb;) [and ↓ مُسْتَرْخٍ signifies the same, as is shown by the explanation of its verb in the first sentence of this art.:] the fem. is with ة, i. e. رِخْوَةٌ and رَخْوَةٌ and رُخْوَةٌ (K) [and مُسْتَرْخِيَةٌ]. You say حَجَرٌ رِخْوٌ or رَخْوٌ or رُخْوٌ A stone that is soft, yielding, &c. (Msb.) ― -b2- And فَرَسٌ رِخْوَةٌ A mare that is easy, and gentle, moderate, deliberate, or leisurely, in pace. (S.) And فَرَسٌ رِخْوُ العِنَانِ A horse that is easy to be led, or tractable. (A, TA.) The phrase فَهِىَ رِخْوٌ is used in a verse of Aboo-Dhu-eyb instead of فهى رِخْوَةٌ because meaning فَهِىَ شَىْءٌ رِخْوٌ. (S.) ― -b3- الحُرُوفُ الرِّخْوَةُ [which may be rendered The lax letters] is said in the K, by an anticipation of the pen, to be applied to the letters exclusive of those comprised in the phrase لَمْ يُرْعُونَا [for which some say لَمْ يَرْوِ عَنَّا]: Sgh says [correctly] that they are the letters exclusive of those termed الشَّدِيدَةُ and of those in the phrase لم يرعونا: as is said in the M, they are thirteen; namely, ث,ح,خ,ذ,ز,س,ش,ص,ض,ظ,غ,ف, and ه; [to which De Sacy adds, in his Grammar, (2nd ed. i. 29,) ا without ء, and و and ى, which are generally included in an intermediate class between the شديدة and the رخوة, namely, in the class consisting of the letters in the phrase لم يرعونا or لم يرو عنّا:] the letter termed رِخْوٌ is that in which the sound runs on, as it does, for instance, in the س and ش when you say المَسّ and الرَّشّ. (TA.)

رُخْوَةٌ
رُخْوَةٌ ذ : see what next follows.

رِخْوَةٌ
رِخْوَةٌ ذ an inf. n. of 1: (M, K:) i. q. اِسْتِرْخَآءٌ [i. e. Softness, yieldingness, flaccidity, &c.: see 1, first sentence]; as also ↓ رُخْوَةٌ: you say, فِيهِ رِخْوَةٌ and رُخْوَةٌ [In him, or it, is softness, &c.]. (K.) ― -b2- See also what next follows.

رَخَآءٌ
رَخَآءٌ ذ [said by some to be an inf. n. of 1] Ampleness, or freedom from straitness, of the means, or circumstances, of life; (JK, S, Msb, K;) [and so رَخَآءُ البَالِ;] as also ↓ رِخْوَةٌ. (JK.) رَخَآءُ النَّفْسِ (assumed tropical:) [An easy, or unstraitened, state of mind]. (S in art. بول.)

رُخَآءٌ
رُخَآءٌ ذ A soft, or gentle, wind: (S, K:) or a soft, or gentle, and quick, wind: (JK:) or a soft, or gentle, wind, that does not move anything. (Har p. 38.) It has the first of these meanings in the Kur xxxviii. 35: (Bd, Jel:) or it there means A wind that does not oppose, or contravene, the will of God. (Bd.)

رَخِىٌّ
رَخِىٌّ ذ (Msb, K) and ↓ رَاخٍ, (K,) applied to life (عَيْش, Msb, K), (assumed tropical:) Ample, unstraitened, or plentiful, in its means, or circumstances: (Msb, K:) or both applied to a man, (assumed tropical:) in an ample, an unstraitened, or a plentiful, state of life. (TK.) You say, اـِنَّهُ لَفِى عَيْشٍ رَخِىٍّ (assumed tropical:) [Verily he is in an ample, an unstraitened, or a plentiful, state of life]. (TA.) And هُوَ رَخِىُّ البَالِ (JK, S, Msb, TA) and البَالِ ↓ رَاخِى (JK) (assumed tropical:) He is in an ample, or unstraitened, (S,) or an easy, or a pleasant, and a plentiful, state, or condition. (JK, S, * Msb, TA. * [See also other explanations in art. بول.]) And اـِنَّ ذٰلِكَ الأَمْرُ لَيَذْهَبُ مِنِّى فِى بَالٍ رَخِىٍ [Verily that affair passes away from me, I being in an easy state of mind,] is said when you are not disquieted, rendered anxious, or grieved, by the affair. (TA.)

رَاخٍ
رَاخٍ ذ , and رَاخِى: see the next preceding paragraph.

أَرْخَى
أَرْخَى ذ [as meaning More relaxing or slackening or loosening] is used in a verse of Hassلn Ibn-Thلbit for the regular expression أَشَدُّ اـِرْخَآءً: it is like مَا أَحْوَجَهُ meaning مَا أَشَدَّ حَاجَتَهُ. (El- Hareeree's “ Durrat el-Ghowwلs, ” in De Sacy's “ Anthol. Gramm. Ar, ” p. 52 of the Ar. text.)

أُرْخِيَّةٌ
أُرْخِيَّةٌ ذ A thing, or part of a thing, (as, for instance, a veil, or curtain, TK,) that one has let loose, let down, or lowered. (S, K.)

مِرْخَآءٌ
مِرْخَآءٌ ذ , applied to a beast, (دَابَّة, K,) or a horse or mare, (فَرَس, S,) and a she-camel, (TA,) and a she-ass, (S,) That runs in the manner termed اـِرْخَآء: (K: [see 4, in the latter part of the paragraph:]) or that runs much in that manner: (S:) pl. مَرَاخِىُّ. (S, TA.)

مُتَرَاخٍ
مُتَرَاخٍ ذ [part. n. of 6, q. v.]. ― -b2- You say جَآءَ زَيْدٌ مُتَرَاخِيًا زَمَانُهُ عَنْ زَمَانِ مَجِىْءِ عَمْرٍو [Zeyd came, his time of coming being after, or later than, the time of the coming of 'Amr]; i. e. جَآءَ بَعْدَ عَمْرٍو. (Msb in art. بعد.)

مُسْتَرْخٍ
مُسْتَرْخٍ ذ ; fem. مُسْتَرْخَيَةٌ: see رِخْوٌ, first sentence.

### Türkçe

**رَخُوَ**
1 **رَخُوَ** **ذ** , muzârîsi **يَرْخُو**; ve **رَخِىَ**, muzârîsi **يَرْخَى**; (S, M, Msb, K;) mastarı **رَخَاوَةٌ** (M, Msb, K) ve **رَخَآءٌ**, (M, K, fakat ikincisinin birkaç nüshasında **رَخًا**, ) yahut bu, basit bir isimdir, (Msb,) ve kesre ile **رِخْوَةٌ**, (M, K,) ki bu şâzdır, (M,) ve bazıları **رُخْوَةٌ** ve **رَخْوَةٌ** da ekler; (MF, TA;) O (bir şey, S) yumuşak, gevşek, sarkık, pörsümüş, lâçka, salık, sıkı olmayan, ufalanır, kırılgan, parçalanır, gevrek, un ufak olur, kolay yahut çabuk kırılır oldu yahut hâline geldi; **صَارَ رِخْوًا** ile aynı (S, K, TA), yani **هَشَّا**; (TA;) yahut **لَانَ**; (Msb;) ve ↓ **استرخى** de aynı mânaya gelir. (S,* K.) ― -b2- Ve **رَخُوَ**, ve **رَخِىَ**, (Msb, K,) ve **رَخَا** **دَعَا** gibi [muzârîsi **يَدْعُو** olan], ve **رَخَا** **رَعَى** gibi [muzârîsi **يَرْعَى** olan; CK’de hatalı olarak **رُعِىَ** gibi]; (K, TA;) muzârî [yahut birinci ve üçüncünün] **يَرْخُو** ve [ikincinin ve dördüncünün muzârîsi] **يَرْخَى** olmak üzere; (TA;) hayat ( **عَيْش** ) hakkında söylenir, (mecaz kabul edilerek:) O, imkânları yahut hâlleri bakımından geniş, darlık olmayan, yahut bol oldu yahut hâline geldi: (Msb, K: *) yahut bir adam hakkında, mastarı **رَخَآءٌ**, (mecaz kabul edilerek:) o, hayatça geniş, darlık olmayan, yahut bol bir hâlde oldu yahut hâline geldi. (TK.)

**تَرْخِيَةُ الشَّىْءِ بِالشَّىْءِ**
2 **تَرْخِيَةُ الشَّىْءِ بِالشَّىْءِ** **ذ** Şeyin şey ile karıştırılması. (TA.) [Fiil **رَخَّى**’dır: “karıştırdı”; **رَخَّ** gibi; ki bu mânada, JK’de, mevcut maddede zikredilmiştir; görünüşe göre **رَخَّى** yerine.]

**راخاهُ**
3 **راخاهُ** **ذ** : 4’e bak, üç yerde. ― -b2- Ayrıca, mastarı **مُرَاخَاةٌ**, **بَاعَدَهُ** ile aynı mânadadır [ondan uzak oldu yahut uzaklaştı, vb.; yahut onu yahut onu (şeyi) uzak kıldı yahut uzak hâle getirdi, vb.]. (K.) -A2- Ve **راخت** O (bir kadın, TA) doğurmaya yakın oldu yahut hâline geldi. (K, TA.)

**ارخاهُ**
4 **ارخاهُ** **ذ** Onu yumuşak, gevşek, sarkık, pörsümüş, lâçka, salık, sıkı olmayan, ufalanır, kırılgan, parçalanır, gevrek, un ufak olur, kolay yahut çabuk kırılır kıldı yahut öyle hâle getirdi; **جَعَلَهُ رِخْوًا** ile aynı; bunun gibi ↓**راخاهُ** da. (K.) Dersin ki, **ارخى الرِّبَاطَ** [bağı gevşetti yahut saldı]; (M, TA;) ve ↓**راخاهُ**, mastarı **مُرَاخَاةٌ**. (JK, TA.) Ve **رَاخِ** ↓ **لَهُ مِنْ خِنَاقِهِ** [lafzen: “Onun boğulmakta olduğu ipini gevşet yahut sal”]; mânası (mecaz kabul edilerek:) onun hâllerini ona geniş ve kolay kıl; ona kolaylık göster; onu ferahlat; yahut ona mühlet ver. (TA. [Benzeri bir ibare için bk. ربو maddesi, 2. bâb.]) Ve **أَرْخِ لَهُ قَيْدَهُ** Ona prangasını yahut prangalarını, ona dar değil, geniş yahut bol kıl. (TA.) Ve **أَرْخِ لَهُ الحَبْلَ** [lafzen: “Ona ipi gevşet yahut sal”]; mânası (mecaz:) işlerinin tasarrufu yahut idaresinde kendi görüşünü yahut takdirini kullanması için ona geniş bir alan ver; böylece dilediği yere gitsin. (TA.) Ve **ارخى الفَرَسَ** ve **لِلْفَرَسِ** Atın ipini uzattı. (K.) Ve **ارخى لَهُ الطِّوَلَ** [lafzen: “Onun bağını gevşetti yahut saldı”]; mânası (mecaz:) onu kendi işine bıraktı. (A, TA.) Ve **ارخى عِمَامَتَهُ** [lafzen: “Sarığını gevşetti yahut saldı”]; mânası (mecaz kabul edilerek:) emniyet yahut güvenlik hâlinde oldu yahut hissetti; sakinleşti yahut rahat etti; (K, TA;) çünkü sarıklar zorluk yahut sıkıntı hâlinde gevşetilmez yahut salınmaz ( **لَا تُرْخَى** ). (TA.) Ve **ارخى السِّتْرِ** (S, Msb, K) **وَغَيْرَهُ** (S) Örtüyü yahut perdeyi vb. salıverdi, aşağı indirdi yahut sarkıttı. (S, K.) Ve **ارخى ثِيَابَهُ عَلَى رِجْلَيْهِ** [elbisesini bacaklarının üzerine gevşekçe sarkıttı] binmede ve oturmada [&c.]. (TA, رسل maddesinde.) [Ve **ارخى دُمُوعًا** (mecaz kabul edilerek:) gözyaşı döktü.] Ve **ارخاهُ خَطْبُهُ** (mecaz:) Onun hâli yahut durumu, ona kolay, geniş, darlık olmayan bir hayatı, yahut rahat ve bolluk hayatını tattırdı. (T, TA.) ― -b2- **ارخت**, bir dişi deve hakkında söylenir, [görünüşe göre **ارخت صَلَاهَا** yerine; yani kuyruğunun iki yanındaki kısmı gevşetti, fiilen] **اِسْتَرْخَى** ↓ **صَلَاهَا** demektir, (S, K, TA,) yani [kuyruğunun iki yanındaki kısım gevşedi; yahut] doğurma sırasında onun **صَلَوَانِ**’ı [yahut kuyruğunun sağ ve solundaki iki kısmı] açıldı, [yahut birbirinden uzaklaştı]. (T, TA.) ― -b3- **اـِرْخَآءٌ** ayrıca bir çeşit koşma demektir: (S:) yahut şiddetli koşma: (K:) yahut **تَقْرِيبٌ** denileni aşan koşma: (JK, K: [bk. قرب maddesinde 2:]) yahut ateşli olmayan yahut atılgan olmayan koşma ( **حُضْرٌ** ): (A, TA:) yahut koşmada yumuşaklık: (Ham s. 158:) Ez’e göre, **الاـِرْخَآءُ الأَعْلَى** “**حُصْر**” diye adlandırılan en şiddetli [koşma] demektir; **الاـِرْخَآءُ الأَدْنَى** ise ondan daha azdır: ve **ارخى فِى عَدْوِهِ**, bir at hakkında söylenir, **أَحْضَرَ** demektir [görünüşe göre “koşusunda yükseldi” mânasında]; ve bu, rüzgâra sıfat olarak kullanılan **رُخَآءٌ**’dan gelir. (TA.) ― -b4- Yine dersin ki, **ارخى دَابَّتَهُ**, mânası: hayvanını, yukarıda açıklanan **اـِرْخَآء** denilen süratte yahut tarzda yürüttü: (Lth, K:) [yahut,] A ‘Obeyd’e göre, **الاـِرْخَآءُ** bir atı, onu yormaksızın, koşmada kendi şiddetli arzusunu izlemesine bırakmaktır. (S.)

**تراخى**
6 **تراخى** **ذ** O (bir at) koşusunda gevşedi yahut yavaşladı; yahut onda gevşek yahut bitkin oldu yahut hâline geldi. (Az, TA.) Ve [aynı şekilde] **استرخى** ↓ **فِى الأَمْرِ** [işte gevşedi yahut yavaşladı; yahut onda gevşek yahut bitkin oldu yahut hâline geldi]. (K, بنش ve فنش vb. maddelerinde.) Ve **تراخى عَنْ حَاجَتِهِ** İhtiyacını gidermede gevşedi yahut yavaşladı; yahut onda gevşek yahut bitkin oldu yahut hâline geldi. (TA.) ― -b2- Geri çekildi, geri durdu, geride kaldı, (JK, K, TA,) **عَنِّى** benden, (TA,) yahut **عَنِ الشَّىْءَ** şeyden. (JK.) ― -b3- Yavaş, ağır, gecikici, erteleyici, geç, yahut geri kaldı yahut hâline geldi. (JK, TA.) Yine dersin ki, **تراخى السَّمَآءُ** Yağmur gecikti; yahut geç kaldı, geri kaldı. (S, K.) [Ve **تراخى الوَقْتُ** Vakit geç oldu yahut hâline geldi: ve uzadı. Ve **تراخى عَنْهُ** Ondan sonra oldu yahut hâline geldi, yahut ondan daha geç oldu: aşağıda **مُتَرَاخٍ**’ye bak.] Ve **تراخى الأَمْرُ** İş yahut durum uzadı yahut hâline geldi; onun vakti uzadı. (Msb.) Ve **فِى الأَمْرِ تَرَاخٍ** İşte yahut durumda geniş vakit yahut alan vardır [fiil vb. için]; eş anlamlısı **فُسْحَةٌ**; (Msb, TA;) ve uzama yahut uzatılmışlık: (TA:) yahut uzaklık; diriliş hâline, yani onun vaktine nispetle. (Mgh, نتج maddesinde.)

**استرخى**
10 **استرخى** **ذ** : 1’in ilk cümlesine bak. **استرخى صَلَاهَا**, bir dişi deve hakkında: 4’e bak, paragrafın ikinci yarısında. **استرخى السِّتْرُ** [örtü yahut perde aşağı sarktı; gevşekçe sarktı; asılı yahut sarkık oldu: ve aynı şekilde fiil, bir elbise yahut onun bir parçası, ve saç yahut bir tutam saç vb. hakkında da söylenir]. (Msb.) ― -b2- **استرخى فِى الأَمْرِ**: 6’ya bak. **استرخى فِى رَأْيِهِ بَعْدَ قُوَّةٍ** (mecaz kabul edilerek:) [güçlü olduktan sonra görüşünde zayıf oldu yahut hâline geldi]. (IAar, TA, خرع maddesinde.) ― -b3- **استرخى بِهِ الأَمْرُ**, (JK, T, TA,) ve **استرخت حَالُهُ**, (JK,) yahut **استرخت بِهِ حَالُهُ**, (T, TA,) (mecaz kabul edilerek:) iş yahut durum, ve onun hâli yahut durumu, darlıktan sonra onun yanında iyi oldu; (JK;) yahut (mecaz:) o, iyi bir hâl yahut durumda oldu, (T, TA,) geniş, darlık olmayan, yahut bol hâllerde, (TA, bu ibarelerin birincisinin açıklamasında,) darlıktan sonra. (T, TA.) Bir şair der ki, (S,) yani Tufeyl El-Ghanawee, (TA,)
فَأَبَّلَ وَاسْتَرْخَى بِهِ الخَطْبُ بَعْدَمَا
أَسَافَ وَلَوْلَا سَعْيُنَا لَمْ يُؤَبِّلِ
mânası (mecaz:) [ve develer, yahut çok develer edindi, ve] onun hâli yahut durumu iyi oldu [sürüsü telef olduktan sonra; ve bizim emeğimiz yahut gayretimiz olmasaydı, develer yahut çok develer edinmezdi]: (S, TA:) yahut **استرخى به الخطب** ibaresi **أَرْخَاهُ خَطْبُهُ** demektir [yukarıda açıklandı: 4’e bak]. (T, TA.)

**رِخْوٌ**
**رِخْوٌ** **ذ** ve **رَخْوٌ** (Lth, S, M, Msb, K) ve **رُخْوٌ**; (M, Msb, K;) fakat As ve Fr’ye göre birincisi makbul olandır, (TA,) yahut Ez’e göre Arapların kullandığı odur; (Msb;) ikincisi, As ve Fr’ye göre (TA) ve Ez’e göre, (Msb,) müteahhir (post-klasik)tir; (Msb, TA;) üçüncüsü ise Kilâbîlerin lehçesindendir; (Msb;) herhangi bir türden (K,) bir şeye (S, K) sıfat olarak: yumuşak, gevşek, sarkık, pörsümüş, lâçka, salık, sıkı olmayan, ufalanır, kırılgan, parçalanır, gevrek, un ufak olur, kolay yahut çabuk kırılır; eş anlamlısı **هَشُّ**; (S, K;) yahut **لَيَّنٌ سَهْلٌ**; (Msb;) [ve ↓ **مُسْتَرْخٍ** de aynı mânaya gelir; bunun delili, bu maddenin ilk cümlesinde fiilinin açıklamasıdır:] müennesi ة iledir; yani **رِخْوَةٌ** ve **رَخْوَةٌ** ve **رُخْوَةٌ** (K) [ve **مُسْتَرْخِيَةٌ**]. Dersin ki **حَجَرٌ رِخْوٌ** yahut **رَخْوٌ** yahut **رُخْوٌ**: yumuşak, gevşek, vb. bir taş. (Msb.) ― -b2- Ve **فَرَسٌ رِخْوَةٌ**: yürüyüşünde kolay ve yumuşak, mutedil, ağırbaşlı, yahut ağır ağır olan bir kısrak. (S.) Ve **فَرَسٌ رِخْوُ العِنَانِ**: yedekte kolay götürülen, yahut uysal bir at. (A, TA.) **فَهِىَ رِخْوٌ** ibaresi, Ebû-Dhu-eyb’in bir beytinde **فَهِىَ رِخْوَةٌ** yerine kullanılmıştır; çünkü mânası **فَهِىَ شَىْءٌ رِخْوٌ**’dur. (S.) ― -b3- **الحُرُوفُ الرِّخْوَةُ** [“gevşek harfler” diye tercüme edilebilir] K’de, kalemin önden gitmesiyle, **لَمْ يُرْعُونَا** ibaresinde toplananlar dışındaki harflere uygulanır diye söylenmiştir [bazıları bunun yerine **لَمْ يَرْوِ عَنَّا** der]: Sgh der ki [doğru olarak] bunlar, **الشَّدِيدَةُ** denilenler dışındaki ve **لم يرعونا** ibaresindekiler dışındaki harflerdir: M’de söylendiği üzere, onlar on üçtür; yani **ث**, **ح**, **خ**, **ذ**, **ز**, **س**, **ش**, **ص**, **ض**, **ظ**, **غ**, **ف**, ve **ه**; [bunlara De Sacy, Gramer’inde (2. baskı i. 29), **ا** ( **ء** olmaksızın), ve **و** ve **ى**’yı ekler; ki bunlar genellikle **شديدة** ile **رخوة** arasında orta bir sınıfa, yani **لم يرعونا** yahut **لم يرو عنّا** ibaresindeki harflerden oluşan sınıfa dâhil edilir:] **رِخْوٌ** diye adlandırılan harf, seste akışın sürdüğü harftir; meselâ **س** ve **ش**’de, **المَسّ** ve **الرَّشّ** dediğinde olduğu gibi. (TA.)

**رُخْوَةٌ**
**رُخْوَةٌ** **ذ** : hemen ardından gelene bak.

**رِخْوَةٌ**
**رِخْوَةٌ** **ذ** 1’in mastarıdır: (M, K:) **اِسْتِرْخَآءٌ** ile aynı mânadadır [yani yumuşaklık, gevşeklik, sarkıklık, vb.: 1’in ilk cümlesine bak]; bunun gibi ↓ **رُخْوَةٌ** da: dersin ki, **فِيهِ رِخْوَةٌ** ve **رُخْوَةٌ** [onda yumuşaklık, vb. vardır]. (K.) ― -b2- Yine hemen ardından gelene bak.

**رَخَآءٌ**
**رَخَآءٌ** **ذ** [bazılarına göre 1’in mastarıdır] hayatın imkânları yahut hâlleri bakımından genişlik, darlıktan uzaklık; (JK, S, Msb, K;) [ve aynı şekilde **رَخَآءُ البَالِ**;] bunun gibi ↓ **رِخْوَةٌ** da. (JK.) **رَخَآءُ النَّفْسِ** (mecaz kabul edilerek:) [nefsin kolay yahut darlık olmayan hâli]. (S, بول maddesinde.)

**رُخَآءٌ**
**رُخَآءٌ** **ذ** Yumuşak yahut hafif bir rüzgâr: (S, K:) yahut yumuşak yahut hafif ve hızlı bir rüzgâr: (JK:) yahut hiçbir şeyi oynatmayan yumuşak yahut hafif bir rüzgâr. (Har s. 38.) Kur’ân xxxviii. 35’te birinci mânadadır: (Bd, Jel:) yahut orada, Allah’ın iradesine karşı gelmeyen yahut muhalefet etmeyen bir rüzgâr demektir. (Bd.)

**رَخِىٌّ**
**رَخِىٌّ** **ذ** (Msb, K) ve ↓ **رَاخٍ**, (K,) hayat ( **عَيْش**, Msb, K) hakkında, (mecaz kabul edilerek:) imkânları yahut hâlleri bakımından geniş, darlık olmayan, yahut bol: (Msb, K:) yahut ikisi de bir adam hakkında, (mecaz kabul edilerek:) hayatça geniş, darlık olmayan, yahut bol bir hâlde. (TK.) Dersin ki, **اـِنَّهُ لَفِى عَيْشٍ رَخِىٍّ** (mecaz kabul edilerek:) [şüphesiz o, geniş, darlık olmayan, yahut bol bir hayat hâlindedir]. (TA.) Ve **هُوَ رَخِىُّ البَالِ** (JK, S, Msb, TA) ve **رَاخِى** ↓ **البَالِ** (JK) (mecaz kabul edilerek:) o, geniş yahut darlık olmayan, (S,) yahut kolay, yahut hoş ve bol bir hâl yahut durum içindedir. (JK, S, * Msb, TA. * [بول maddesinde başka açıklamalara da bak.]) Ve **اـِنَّ ذٰلِكَ الأَمْرُ لَيَذْهَبُ مِنِّى فِى بَالٍ رَخِىٍ** [şüphesiz o iş, benden, ben kolay bir zihin hâlindeyken, geçip gider] denir; iş sebebiyle huzursuz edilmediğinde, kaygılandırılmadığında, yahut kederlendirilmediğinde. (TA.)

**رَاخٍ**
**رَاخٍ** **ذ** , ve **رَاخِى**: bir önceki paragrafa bak.

**أَرْخَى**
**أَرْخَى** **ذ** [“daha çok gevşeten yahut salan” mânasında] Hassân İbn-Thâbit’in bir beytinde, düzenli ifade olan **أَشَدُّ اـِرْخَآءً** yerine kullanılmıştır: **مَا أَحْوَجَهُ**’nin, **مَا أَشَدَّ حَاجَتَهُ** mânasında olması gibidir. (El-Hareeree’nin “Durrat el-Ghowwâs”ı, De Sacy’nin “Anthol. Gramm. Ar”ında, Arapça metnin s. 52’si.)

**أُرْخِيَّةٌ**
**أُرْخِيَّةٌ** **ذ** Salıverdiğin, aşağı indirdiğin, yahut sarkıttığın bir şey, yahut bir şeyin bir parçası (meselâ bir örtü yahut perde, TK). (S, K.)

**مِرْخَآءٌ**
**مِرْخَآءٌ** **ذ** , bir binek hayvana ( **دَابَّة**, K,) yahut bir ata yahut kısrağa ( **فَرَس**, S,) ve bir dişi deveye, (TA,) ve bir dişi eşeğe, (S,) sıfat olarak: **اـِرْخَآء** denilen tarzda koşan: (K: [4’ün paragrafın son kısmına bak:]) yahut o tarzda çok koşan: (S:) çoğulu **مَرَاخِىُّ**. (S, TA.)

**مُتَرَاخٍ**
**مُتَرَاخٍ** **ذ** [6’nın ism-i fâili, ona bak]. ― -b2- Dersin ki **جَآءَ زَيْدٌ مُتَرَاخِيًا زَمَانُهُ عَنْ زَمَانِ مَجِىْءِ عَمْرٍو** [Zeyd geldi; onun geliş zamanı, Amr’ın geliş zamanından sonra yahut daha geç idi]; yani **جَآءَ بَعْدَ عَمْرٍو**. (Msb, بعد maddesinde.)

**مُسْتَرْخٍ**
**مُسْتَرْخٍ** **ذ** ; müennesi **مُسْتَرْخَيَةٌ**: **رِخْوٌ**’ün ilk cümlesine bak.
