# ردأ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%A3/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D8%A3/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ردأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%A3.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: ردء

ردء
رَدَأَ - يَرْدَأُ - رِدْء - رِدْءاً
رَدَأَ - يَرْْدَأُ + كائن أو شيء + كائناًً: يدعمه ويسنده: يقوي ويعين وينصر ويشد من أزر آخر
رِدْء: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل من " رَدَأ َ - يَرْْدَأ ": عملية الدعم والإسناد: وهو كذلك ما يكون بفعل " رَدَأ َ - يَرْْدَأ ": الدعم المادي والمعنوي: الأشياء والأفراد والأمور التي تقوي وتعين وتنصر وتشد من أزر آخر
رِدْءاً: حال من " رِدْء ": بشكل يكون فيه عامل دعم وإسناد
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " دعم ونصرة ومساندة آخر"، وهي:
نَصَرَ - يَنْصُرُ، رَدَأ َ - يَرْدَأُ، عَضَدَ - يَعْضُدُ، سَنَدَ - يَسْنُدُ، مَلأَ - يَمْلِئُ (مَلأَ - يَمْلَأُ)، وَكَلَ - يَكِلُ
يفرق لفظاً:
دَرَى - يَدْرِيْ + كائن + أمراً: عَلِمَ وعرف بعد جهل
دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يشكل له درعاً واقياً من أذى وشيك
رَدَأَ - يَرْْدَأُ + كائن أو شيء + كائناًً: يدعمه ويسنده: يقوي ويعين وينصر ويشد من أزر آخر
رَدِيَ - يَرْدَى + الكائن + من مكان + إلى مكان أو في مكان: يسقط ويهوي من مكان عال فيتحطم أو يموت
ردء
 	﴿وأخي هارون هو أفصح مني لسانا فأرسله معي ردءا يصدقني إني أخاف أن يكذبوني(34)﴾ القصص
مختار الصحاح
● [ردأ] ر د أ: الرَّدِيءُ بالمد الفاسد وبابه ظرف و أرْدَاهُ أفسده وأرداه أيضا أعانه و الرِّدْء العون
معجم الفرائد القرآنية:
ر د أ
"رِدْءاً" في قوله تعالى :" وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَاناً فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ" (34) القصص .
الرَّدْءُ : التابع لغيره المعين له .
الراغب
ردأ
- الردء: الذي يتبع غيره معينا له. قال تعالى: }فأرسله معي ردءا يصدقني﴿[القصص/34]، وقد أردأه، والرديء في الأصل مثله، لكن تعورف في المتأخر المذموم. يقال: ردأ (انظر: الأفعال 3/49؛ والبصائر 3/65) الشيء رداءة، فهو رديء، والردى: الهلاك، والتردي: التعرض للهلاك، قال تعالى:﴾وما يغني عنه ماله إذا تردى﴿[الليل/11]، وقال:﴾واتبع هواه فتردى﴿[طه/16]، وقال:﴾تالله إن كدت لتردين{ [الصافات/56]، والمرداة: حجر تكسر بها الحجارة فترديها.
ملخص اللسان
1.     رَدأَ الشيءَ بالشيءِ: جعَله له رِدْءاً.  وأَرْدَأَهُ: أَعانَه.  وتَرادأَ القومُ: تعاونوا.وأَرْدَأْتُه بنفسي إِذا كنت له رِدْءاً، وهو العَوْنُ. قال اللّه تعالى:  فأَرْسِلْه مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُني.
2. وفلان رِدْءٌ لفلان أَي يَنْصُرُه ويَشُدُّ ظهره.
3.     رَدَأْتُ فلاناً بكذا وكذا أَي جعلْته قُوَّةً له وعِماداً كالحائط تَرْدَؤُه من بناءٍ تُلزِقُه به.
4. رَدَأْتُ الحائطَ أَرْدَؤُه إِذا دَعَمْتَه بخَشَب أَو كَبْش  يَدْفَعُه أَنْ يَسْقُطَ.
5.     وهذا شيءٌ رَدِيءٌ بيِّنُ الرَّداءة، ولا تقل رَداوةً.  والرَّدِيءُ: الـمُنْكَرُ الـمَكْروُه.
6.     وَرَدُؤَ الشيءُ يَرْدُؤُ رَداءة فهو رَدِيءٌ: فَسَدَ، فهو فاسدٌ.  ورجلٌ رَدِيءٌ: كذلك، من قومٍ أَرْدِئاءَ، بهمزتين.
7.     وأَرْدَأْته: أَفْسَدْته. وأَرْدَأَ الرجلُ: فَعَل شيئاً رَديئاً أَو أَصابَه.
8. وأَرْدَأْتُ الشيءَ: جعلته رَدِيئاً
لسان العرب
● - ردأ: رَدأَ الشيءَ بالشيءِ: جعَله له رِدْءاً.  وأَرْدَأَهُ: أَعانَه.  وتَرادأَ القومُ: تعاونوا.  وأَرْدَأْتُه بنفسي إِذا كنت له رِدْءاً، وهو العَوْنُ. قال اللّه تعالى:  فأَرْسِلْه مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُني. وفلان رِدْءٌ لفلان أَي يَنْصُرُه ويَشُدُّ ظهره.  وقال الليث: تقول رَدَأْتُ فلاناً بكذا وكذا أَي جعلْته قُوَّةً له وعِماداً كالحائط تَرْدَؤُه من بناءٍ تُلزِقُه به. وتقول: أَرْدَأْت فلاناً أَي رَدَأْتُه وصِرْتُ له رِدْءاً أَي مُعِيناً.  وترادَؤُوا أَي تعاوَنُوا.  \<ص:85>  والرِّدْءُ: الـمُعِينُ.  وفي وصية عُمر رضي اللّه عنه عند مَوتِه: وأُوصِيه بأَهل الأَمصار خيراً، فإِنهم رِدْءُ الإِسلامِ وجُباةُ المالِ.  الرِّدْءُ: العَوْنُ والناصِرُ.  وَرَدَأَ الحائطَ بِبِناءٍ: أَلزَقَه به. ورَدَأَه بحَجر: رَماه كَرَداه.  والمِرْدَاةُ: الحَجر الذي لا يكاد الرجل الضابِطُ يَرْفَعُه بيديه؛  تذكر في موضعها.  ابن شميل: رَدَأْتُ الحائطَ أَرْدَؤُه إِذا دَعَمْتَه بخَشَب أَو كَبْش  يَدْفَعُه أَنْ يَسْقُطَ. وقال ابن يونس: أَرْدَأْتُ الحائطَ بهذا المعنى.  وهذا شيءٌ رَدِيءٌ بيِّنُ الرَّداءة، ولا تقل رَداوةً.  والرَّدِيءُ: الـمُنْكَرُ الـمَكْروُه.  وَرَدُؤَ الشيءُ يَرْدُؤُ رَداءة فهو رَدِيءٌ: فَسَدَ، فهو فاسدٌ.  ورجلٌ رَدِيءٌ: كذلك، من قومٍ أَرْدِئاءَ، بهمزتين. عن اللحياني وحده.  وأَرْدَأْته: أَفْسَدْته. وأَرْدَأَ الرجلُ: فَعَل شيئاً رَديئاً أَو أَصابَه. وأَرْدَأْتُ الشيءَ: جعلته رَدِيئاً. ورَدَأْتُه أَي أَعَنْتُه.  وإِذا أَصاب الإِنسانُ شيئاً رَدِيئاً فهو مُرْدِئٌ. وكذلك إِذا فعل شيئاً  رَدِيئاً.  وأَرْدَأَ هذا الأَمرُ على غيره: أَرْبَى، يهمز ولا يهمز.  وأَرْدَأَ على السِّتِّين: زاد عليها، فهو مهموز، عن ابن الأَعرابي،  والذي حكاه أَبو عبيد: أَرْدَى. وقوله:  في هَجْمةٍ يُرْدِئها وتُلْهِيهْ  يجوز أَن يكون أَراد يُعِينُها وأَن يكون أَراد يَزِيدُ فيها، فحذف  الحَرْفَ وأَوصَلَ الفِعْلَ. وقال الليث: لغة العرب: أَردأَ على الخمسين إِذا زادَ. قال الأَزهريّ: لم أَسمع الهمز في أَرْدَى لغير الليث وهو غَلَطٌ.  والأَرْداءُ: الأَعْدالُ الثَّقيلةُ، كلُّ عِدْلٍ منها رِدْءٌ. وقد اعْتَكَمْنا أَرْداءً لَنا ثِقالاً أَي أَعدالاً.
مقاييس اللغة:
(ردي)  الراء والدال والياء([14]) أصلٌ واحدٌ يدلُّ على رَمْيٍ أو تَرَامٍ وما أشبه ذلك. يقال ردَيْتُه بالحجارة أَردِيه: رميتُه. والحجر مِرْداةٌ. والرَّدْي ثلاثة مواضع ترجع إلى قياس [ما] قد ذكرناه. فالأول رَدَى الحجرَ. والثاني رَدَى الفرسُ: أسرع. وَرَدَتِ الجارية، إذا رفعَتْ إحدى رجلَيها وقفزت بواحدة، وهو الثالث. وكلُّ ذلك يرجِع إلى الترامِي. والرَّدَيَان: عدْوُ الحمار بين آرِيِّه ومُتمعَّكِه. ومن الباب الرَّدَى، وهو الهَلاك؛ يقال رَدِيَ يَرْدَى، إذا هلَك. وأرْدَاه الله: أهلَكَه. والتَّردِّي: التَّهَوُّر في المَهْوَى. يقال رَدِيَ في البئر كما يقال تَرَدَّى. قالها أبو زيد. ويقال: ما أدري أين رَدَى، أي أين ذَهَب. وهو من الباب، معناه ما أدرِي أين رَمَى بنفسِه. ومن الباب الرَّدَاةُ: الصخرة، وجمعها الرَّدَى. قال:
* فَحْل مَخَاضٍ كالرِّدَى المنقَضِّ([15]) *
وإذا قالوا للناقة مِرْداةٌ، فإنما شبّهوها بالصَّخرة. ويقال رادَيتُ عن القوم، إذا رَامَيْتَ عنهم. فأما قول طُفَيل:
يُرَادَى على فَأْسِ اللِّجام كأنما *** يُرادَى على مِرْقَاةِ جِذْعٍ مشذَّبِ([16])
فليس هذا من الباب؛ لأنَّ هذا مقلوبٌ. ومعناه يُراوَد. وقد ذكر في موضعه. ومما شذّ عن الباب الرِّداء الذي يُلبَس، ما أدري مِمّ اشتقاقُه، وفي أيِّ شيءٍ قياسُه. يقال فلانٌ حسَنُ الرِّدْية، من لُبْس الرداء. ومما شذّ أيضاً قولُهم: أردَى على الخمسين، إذا زاد عليها.
فأما المهموز فكلمتانِ متباينتان جِدّاً. يقال أَردأْتُ: أَفسدْتُ. ورَدُؤَ الشيءُ فهو ردِيءٌ. والكلمة الأخرى أردأت، إذا أَعَنْتَ. وفلان رِدْءُ فلانٍ، أي مُعِينه. قال الله جلّ جلالُه* في قصة موسى: ﴿فَأَرْسِلْهُ معِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُني﴾ [القصص 34].
القاموس المحيط:
الرِّدْءُ، بالكسر العَوْنُ، والمادَّةُ، والعِدْلُ الثَّقِيلُ. ورَدَأَه به، كَمَنَعَهُ جَعَلَهُ له رِدْءاً وقُوَّةً وعِماداً، والحائِطَ دَعَمَهُ، كَأَرْدَأَهُ، وبِحَجَرٍ رَماهُ به، والإِبِلَ أحْسَنَ القِيامَ عليها. وأرْدَأَهُ أعانَهُ، وعلى مِئَةٍ زادَ، والسَّتْرَ أرْخَاهُ، وسَكَّنَهُ، وأفْسَدَهُ، وأقَرَّهُ، وفَعَلَ رَدِيئاً، أو أصابَهُ. ورَدُؤَ، كَكَرُمَ، رَداءَةً فَسَدَ، فهو رَدِيءٌ من أرْدِئَاءَ، بهَمْزَتَيْنِ.
تاج العروس:
ر د أ
الرِّدْءُ بالكسر في وصيَّة عمر رضي الله عنه عند موته : وأُوصيه بأَهلِ الأَمصارِ خيراً فإنَّهم رِدْءُ الإسلام وجُباةُ المال : العَوْنُ والناصر قال الله تعالى " فأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُني " وفلانٌ رِدْءٌ لفلانٍ أَي ينصره ويَشُدُّ ظَهْره والرِّدْءُ : المادَّةُ والعِدْلُ الثَّقيلُ واحدُ الأَرداءِ وعَدَّلوا الرِّدْأَيْنِ : العِدْلَيْنِ لأنَّ كلاًّ منهما يَرْدَأُ الآخر وهو مجازٌ . وتقول : قد اعْتَكَمْنا أَرْداءً لنا ثِقالاً أَي أَعْدالاً كلُّ عِدْلٍ منها رِدْءٌ . ورَدَأَهُ أَي الشيءَ به أَي الشيءِ كمَنَعَه : جَعَلَه له رِدْءاً وقُوَّةً وعِماداً . قال الليث : تقول رَدَأْتُ فلاناً بكذا وكذا أَي جعلته قُوَّةً وعِماداً ورَدَأَ الحائطَ إِذا دَعَمَهُ قال ابن شُمَيْلٍ : رَدَأْتُ الحائطَ أَرْدَأُهُ إِذا دعمته بخَشَبٍ أَو كَبْشٍ يدفَعُه أَن يَسْقُطَ كأَرْدَأَهُ في الكُلِّ وأَرْدَأْتُهُ بنفسي إِذا كنتُ له رِدْءاً وأَردَأْتُ فلاناً : رَدَأْتُهُ وصرت له رِدْءاً أَي مُعيناً . وتَرَدَّأَ القومُ وتَرَادَءُوا : تعاوَنوا قاله الليث وقال يونس : وأَرْدَأْتُ الحائطَ بهذا المعنى أَي بمعنى رَدَأْت . ورَدَأَه بحَجَرٍ : رماه به كَدَرَأَه والمِرْدَأَةُ : الحَجَرُ الذي لا يكاد الرجُلُ الضابِط يرفعه بيدَيْه يأْتي في المعتلّ . ورَدَأَ الإبلَ : أَحسنَ القيامَ عليها بالخدمة والرَّاعي يردَأُ الإبلَ : يُحسنُ رَعْيَها فيُقيمُ حالَها وهذا من المجاز لأنَّه من رَدَأْتُ الحائطَ وأَرْدَأْتُهُ : دَعَمْته كذا في أَحكام الأَساس . وأَرْدَأَهُ : أَعانه بنفسه كَرَدَأْتُهُ وأَرْدَأَ هذا الأَمرُ على غيرِه : أَرْبى يُهمز ولا يُهمز وأَرْدَأَ على مائةٍ : زادَ عليها مهموزاً عن ابن الأَعْرابِيّ والذي حكاه أَبو عُبَيد : أَرْدَى . وقوله :
" في هَجْمَةٍ يُرْدِئُها ويُلْهِيهْ يجوز أَن يكون أَراد يُعينها وأَن يكون أَرادَ يَزيد فيها فحذفَ الحرفَ وأَوصَلَ الفِعْلَ ويقولون : أَرْدَأَ على السِّتِّين وقال الليثُ : لغة العرب أَرْدَأَ على الخمسين إِذا زاد . قال الأَزهريُّ : لم أَسمع الهمزَ في أَرْدَى لغير الليثِ وهو غَلَطٌ فمن هنا تعرف أَنَّ الذي ذكره المؤلف هو قولُ الليث فقط مخالفاً للجُمهور ولم يُشِر إلى ذلك . وأَرْدَأَ السِّتْرَ : أَرْخاهُ وأَرْدَأَه سكَّنَهُ وأَفْسَدَه يقال : أَرْدَأْتُه أَفسدتُه وأَرْدَأَه : أَقرَّهُ على ما كانَ عليه . وأَرْدَأَ : فعلَ فِعلاً رَديئاً أَرْدَأَ الرجلُ فعل شيئاً رديئاً وأَرْدَأْتُ الشيءَ : جعلته رديئاً أَو أَصابَهُ يقال إِذا أَصابَ الإنسانُ شيئاً رديئاً فهو مُرْدِئٌ وكذا إِذا فعل شيئاً رديئاً . وردُؤَ ككَرُمَ اقتصر عليه الجوهريّ وابن القوطيَّة وابنُ القطَّاع وابنُ سيده وابن فارس وحكى ثعلب فيه التثليث وهو غريبٌ وأَغرب منه ما حكاه الفَيُّوميُّ في المصباح : وَرَدا يَرْدو كعَلا يَعْلو لغةٌ فهو رَدِيٌّ بالتثقيل وزعم ابنُ دُرُستَويه في شرح الفصيح أَنَّه أَخطأَ وأَنَّها لغةُ العامَّة وقد أَغفلها المصنِّف في المعتلّ كما أَغفل لغتين هنا قاله شيخنا يَرْدُؤُ رَداءةً ككرامَةٍ : فَسَدَ وقال شُرَّاح الفصيح : ضَعُفَ وعَجَزَ فاحتاجَ فهو رَدِيءٌ فاسدٌ وهذا شيءٌ رَدِيءٌ بيِّنُ الرَّداءةِ ولا تقل الرَّداوَةِ أَي لأنَّها خطأٌ كما تقدَّم والرَّديءُ : المُنْكَر المكروه . ورجلٌ رُديءٌ كذلك من قومٍ أَرْدِئَاءَ بهمزتين فهو جمعُ رَدِيءٍ عن اللحيانيّ وحده وإذا تأَمَّلتَ ما ذكرناه آنفاً ظهر لك أَن لا إجحافَ في عبارة المؤلف ولا تقصير كما زعمه شيخنا

### Türkçe

**ردء**
**رَدَأَ - يَرْدَأُ - رِدْء - رِدْءاً**
**رَدَأَ - يَرْْدَأُ** + varlık veya şey + varlığı: onu destekler ve dayandırır: güçlendirir, yardım eder, destekler ve bir başkasının belini sağlamlaştırır
**رِدْء**: “فـِعـْل” vezninde, **رَدَأ َ - يَرْْدَأ**’dan fiil ismi: destekleme ve dayandırma işlemi: yine **رَدَأ َ - يَرْْدَأ** fiiliyle olan şey: maddî ve manevî destek: bir başkasını güçlendiren, yardım eden, destekleyen ve belini sağlamlaştıran şeyler, kişiler ve işler
**رِدْءاً**: **رِدْء**’den hâl: destek ve dayandırma etkeninin bulunduğu bir biçimde

Ve lafız, “başkasını destekleme ve yardım etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَصَرَ - يَنْصُرُ**، **رَدَأ َ - يَرْدَأُ**، **عَضَدَ - يَعْضُدُ**، **سَنَدَ - يَسْنُدُ**، **مَلأَ - يَمْلِئُ** (**مَلأَ - يَمْلَأُ**)، **وَكَلَ - يَكِلُ**

Lafız bakımından ayırt edilir:
**دَرَى - يَدْرِيْ** + varlık + bir şeyi: cehaletten sonra bildi ve tanıdı
**دَرَأَ - يَدْرَأُ** + varlık + bir varlıktan + bir şeyi: yakın bir zarardan koruyucu bir kalkan oluşturur
**رَدَأَ - يَرْْدَأُ** + varlık veya şey + varlığı: onu destekler ve dayandırır: güçlendirir, yardım eder, destekler ve bir başkasının belini sağlamlaştırır
**رَدِيَ - يَرْدَى** + varlık + bir yerden + bir yere veya bir yerde: düşer ve yüksek bir yerden yuvarlanır; böylece parçalanır veya ölür

**ردء**
 	﴿Ve kardeşim Harun, dil bakımından benden daha fasîhtir; onu benimle birlikte **رِدْءاً** olarak gönder; beni doğrulasın. Şüphesiz ben, beni yalanlamalarından korkuyorum (34)﴾ **القصص**

Muhtâr es-Sıhâh
● [**ردأ**] ر د أ: **الرَّدِيءُ** med ile: bozuk; babı **ظرف**; ve **أرْدَاهُ**: onu bozdu; ve **أرداه** ayrıca: ona yardım etti; ve **الرِّدْء**: yardımcı

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi:
ر د أ
“**رِدْءاً**” Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “ وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَاناً فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ **رِدْءاً** يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ” (34) **القصص**.
**الرَّدْءُ**: başkasına tâbi olan, ona yardım eden.

Râgıb
**ردأ**
- **الردء**: başkasına tâbi olup ona yardım eden. Yüce Allah dedi ki: }فأرسله معي **ردءا** يصدقني﴿[**القصص**/34]، ve onu **أردأه**; ve **الرديء** aslında onun gibidir; fakat sonrakilerde yerleşik olarak yerilen (anlamında) olmuştur. Denir: **ردأ** (bkz.: **الأفعال** 3/49; ve **البصائر** 3/65) şey **رداءة** (kötülük/bozukluk) (ile), o hâlde o **رديء**’dir; ve **الردى**: helâk; ve **التردي**: helâke maruz kalma. Yüce Allah dedi ki:﴾وما يغني عنه ماله إذا تردى﴿[**الليل**/11]، ve dedi ki:﴾واتبع هواه فتردى﴿[**طه**/16]، ve dedi ki:﴾تالله إن كدت لتردين{ [**الصافات**/56]، ve **المرداة**: taşları kırmak için kendisiyle taş kırılan taş; böylece onları helâk eder.

Lisân özeti
1. **رَدأَ** şeyi şey ile: onu ona **رِدْءاً** yaptı. Ve **أَرْدَأَهُ**: ona yardım etti. Ve **تَرادأَ** kavim: yardımlaştılar. Ve **أَرْدَأْتُه** kendimle: ona **رِدْءاً** olduğumda; ve o, yardımdır. Yüce Allah dedi ki:  **فأَرْسِلْه مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُني**.
2. Ve falan, falan için **رِدْءٌ**’dür; yani ona yardım eder ve sırtını sağlamlaştırır.
3. **رَدَأْتُ** falanı şu ve şu ile: yani onu ona güç ve dayanak yaptım; duvar gibi, onu bir yapıdan **تَرْدَؤُه**; onu ona yapıştırırsın.
4. **رَدَأْتُ** duvarı, **أَرْدَؤُه**: onu, düşmesini engelleyen bir ağaç veya koç ile desteklediğimde.
5. Ve bu, apaçık **الرَّداءة** sahibi **رَدِيءٌ** bir şeydir; **رَداوةً** deme. Ve **الرَّدِيءُ**: inkâr edilen, hoş görülmeyen.
6. Ve **رَدُؤَ** şey, **يَرْدُؤُ** **رَداءة** (ile), o hâlde o **رَدِيءٌ**’dür: bozuldu; o hâlde o bozuk olandır. Ve **رَدِيءٌ** bir adam: yine böyledir; iki hemze ile **أَرْدِئاءَ** kavminden.
7. Ve **أَرْدَأْته**: onu bozdum. Ve **أَرْدَأَ** adam: kötü bir şey yaptı veya ona isabet etti.
8. Ve **أَرْدَأْتُ** şeyi: onu **رَدِيئاً** yaptım

Lisânü’l-‘Arab
● - **ردأ**: **رَدأَ** şeyi şey ile: onu ona **رِدْءاً** yaptı. Ve **أَرْدَأَهُ**: ona yardım etti. Ve **تَرادأَ** kavim: yardımlaştılar. Ve **أَرْدَأْتُه** kendimle: ona **رِدْءاً** olduğumda; ve o, yardımdır. Yüce Allah dedi ki:  **فأَرْسِلْه مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُني**. Ve falan, falan için **رِدْءٌ**’dür; yani ona yardım eder ve sırtını sağlamlaştırır. Ve Leys dedi ki: dersin: **رَدَأْتُ** falanı şu ve şu ile; yani onu ona güç ve dayanak yaptım; duvar gibi, onu bir yapıdan **تَرْدَؤُه**; onu ona yapıştırırsın. Ve dersin: **أَرْدَأْت** falanı; yani **رَدَأْتُه** ve ona **رِدْءاً** oldum; yani yardımcı. Ve **ترادَؤُوا**: yani yardımlaştılar.  \<s:85>  Ve **الرِّدْءُ**: yardımcı. Ve Ömer’in (Allah ondan razı olsun) ölümündeki vasiyetinde: “Ve ona şehirler halkını hayırla tavsiye ederim; çünkü onlar İslâm’ın **رِدْءُ**’üdür ve malın toplayıcılarıdır.” **الرِّدْءُ**: yardım ve destekçi. Ve **رَدَأَ** duvarı bir yapı ile: onu ona yapıştırdı. Ve onu bir taş ile **رَدَأَه**: onu onunla attı, **رَداه** gibi. Ve **المِرْدَاةُ**: taş; ki sağlam adam onu elleriyle neredeyse kaldıramaz; yerinde zikredilecektir. İbn Şümeyl: **رَدَأْتُ** duvarı, **أَرْدَؤُه**: onu, düşmesini engelleyen bir ağaç veya koç ile desteklediğimde. İbn Yûnus dedi ki: **أَرْدَأْتُ** duvarı bu anlamda. Ve bu, apaçık **الرَّداءة** sahibi **رَدِيءٌ** bir şeydir; **رَداوةً** deme. Ve **الرَّدِيءُ**: inkâr edilen, hoş görülmeyen. Ve **رَدُؤَ** şey, **يَرْدُؤُ** **رَداءة** (ile), o hâlde o **رَدِيءٌ**’dür: bozuldu; o hâlde o bozuk olandır. Ve **رَدِيءٌ** bir adam: yine böyledir; iki hemze ile **أَرْدِئاءَ** kavminden; Lihyânî’den tek başına. Ve **أَرْدَأْته**: onu bozdum. Ve **أَرْدَأَ** adam: kötü bir şey yaptı veya ona isabet etti. Ve **أَرْدَأْتُ** şeyi: onu **رَدِيئاً** yaptım. Ve **رَدَأْتُه**: yani ona yardım ettim. Ve insan kötü bir şeye isabet ederse o **مُرْدِئٌ**’dür. Yine, kötü bir şey yaparsa da böyledir. Ve bu iş başkasına **أَرْدَأَ**: arttı; hemzeli de olur hemzesiz de. Ve altmışın üzerine **أَرْدَأَ**: onun üzerine arttı; hemzelidir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ebû Ubeyd’in rivayet ettiği ise: **أَرْدَى**. Ve şu sözü:
“ في هَجْمةٍ يُرْدِئها وتُلْهِيهْ ”
şöyle caizdir: ona yardım etmeyi kastetmiş olması da, onda artırmayı kastetmiş olması da; harfi hazfetti ve fiili ulaştırdı. Ve Leys dedi ki: Arap dili: ellinin üzerine **أَردأَ**: eğer onun üzerine arttıysa. Ezherî dedi ki: Leys’ten başkası için **أَرْدَى**’da hemzeyi işitmedim; o bir hatadır. Ve **الأَرْداءُ**: ağır yükler; her bir yükün her biri **رِدْءٌ**’dür. Ve “Bize ağır **أَرْداءً** yüklenmişiz” yani yükler.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**ردي**) **الراء** ve **الدال** ve **الياء**([14]) tek bir asıldır; atma veya karşılıklı atış ve benzeri şeye delâlet eder. Denir: **ردَيْتُه** taşlarla, **أَردِيه**: onu attım. Ve taş **مِرْداةٌ**’dır. Ve **الرَّدْي** üç yerdir; zikrettiğimiz kıyasa döner. Birincisi: **رَدَى** taşı. İkincisi: **رَدَى** at: hızlandı. Ve cariye **وَرَدَتِ**: eğer iki ayağından birini kaldırıp biriyle sıçrarsa; bu üçüncüdür. Bütün bunlar karşılıklı atışa döner. Ve **الرَّدَيَان**: eşeğin, yemliği ile yuvarlandığı yer arasında koşmasıdır. Babdan olan **الرَّدَى** da vardır; o helâktir; denir: **رَدِيَ يَرْدَى**: eğer helâk olduysa. Ve Allah onu **أرْدَاه**: onu helâk etti. Ve **التَّردِّي**: düşüş yerine atılganlık. Denir: **رَدِيَ** kuyuya; denildiği gibi: **تَرَدَّى**. Bunu Ebû Zeyd söyledi. Ve denir: “Nerede **رَدَى** bilmiyorum”; yani nereye gitti. Bu da babdandır; manası: kendini nereye attığını bilmiyorum. Babdan **الرَّدَاةُ**: kaya; çoğulu **الرَّدَى**. Dedi ki:
* فَحْل مَخَاضٍ كالرِّدَى المنقَضِّ([15]) *
Ve deveye **مِرْداةٌ** dediklerinde, onu ancak kayaya benzetmişlerdir. Ve denir: **رادَيتُ** kavimden (yana): eğer onlar adına karşılıklı atış yaptıysan. أما Tufeyl’in sözü:
يُرَادَى على فَأْسِ اللِّجام كأنما *** يُرادَى على مِرْقَاةِ جِذْعٍ مشذَّبِ([16])
bu babdan değildir; çünkü bu ters çevrilmiştir. Manası: **يُراوَد**. Yerinde zikredilmiştir. Babdan şâz olanlardan: giyilen **الرِّداء**; onun hangi iştikaktan olduğu ve hangi şeyde kıyası olduğu bilinmez. Denir: falan **حسَنُ الرِّدْية**’dir; ridâ giymekten. Şâz olanlardan bir diğeri de onların şu sözüdür: ellinin üzerine **أردَى**: eğer onun üzerine arttıysa.
Hemzeli olana gelince, iki kelimedir; pek farklıdır. Denir: **أَردأْتُ**: bozdum. Ve **رَدُؤَ** şey; o hâlde o **ردِيءٌ**’dür. Diğer kelime: **أردأت**: eğer yardım ettiysen. Ve falan, falanın **رِدْءُ**’üdür; yani onun yardımcısı. Yüce Allah, Musa kıssasında dedi ki: ﴿فَأَرْسِلْهُ معِيَ **رِدْءاً** يُصَدِّقُني﴾ [**القصص** 34].

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الرِّدْءُ** (kesre ile): yardım; ve madde; ve ağır yük. Ve onu onunla **رَدَأَه**: **مَنَعَهُ** gibi; onu ona **رِدْءاً** ve güç ve dayanak yaptı; ve duvarı: onu destekledi; **كَأَرْدَأَهُ** gibi; ve bir taş ile: onu onunla attı; ve develer: onların üzerinde durmayı güzel yaptı. Ve onu **أرْدَأَهُ**: ona yardım etti; ve yüzün üzerine: arttı; ve örtüyü: saldı; ve onu: sakinleştirdi; ve onu: bozdu; ve onu: olduğu hâl üzere bıraktı; ve kötü bir şey yaptı; veya ona isabet etti. Ve **رَدُؤَ**: **كَرُمَ** gibi; **رَداءَةً** (ile) bozuldu; o hâlde o **رَدِيءٌ**’dür; iki hemze ile **أرْدِئَاءَ**’dan.

Tâcü’l-‘Arûs:
ر د أ
**الرِّدْءُ** (kesre ile), Ömer’in (Allah ondan razı olsun) ölümündeki vasiyetinde: “Ve ona şehirler halkını hayırla tavsiye ederim; çünkü onlar İslâm’ın **رِدْءُ**’üdür ve malın toplayıcılarıdır”: yardım ve destekçi. Yüce Allah dedi ki: “ **فأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُني** ” ve falan, falan için **رِدْءٌ**’dür; yani ona yardım eder ve sırtını sağlamlaştırır. Ve **الرِّدْءُ**: madde ve ağır yük; **الأَرداءِ**’nin tekilidir. Ve iki yükü **عَدَّلوا الرِّدْأَيْنِ**: iki yükü; çünkü her biri diğerini **يَرْدَأُ**; bu mecazdır. Ve dersin: “Bize ağır **أَرْداءً** yüklenmişiz”; yani yükler; her bir yükün her biri **رِدْءٌ**’dür. Ve onu, yani şeyi, onunla, yani şey ile, **مَنَعَه** gibi: onu ona **رِدْءاً** ve güç ve dayanak yaptı. Leys dedi ki: dersin: **رَدَأْتُ** falanı şu ve şu ile; yani onu güç ve dayanak yaptım. Ve **رَدَأَ** duvarı: eğer onu desteklediyse. İbn Şümeyl dedi ki: **رَدَأْتُ** duvarı, **أَرْدَأُهُ**: onu, düşmesini engelleyen bir ağaç veya koç ile desteklediğimde; hepsinde **كأَرْدَأَهُ** gibidir. Ve **أَرْدَأْتُهُ** kendimle: eğer ona **رِدْءاً** olduysam. Ve **أَردَأْتُ** falanı: **رَدَأْتُهُ** ve ona **رِدْءاً** oldum; yani yardımcı. Ve kavim **تَرَدَّأَ** ve **تَرَادَءُوا**: yardımlaştılar; bunu Leys söyledi. Yûnus dedi ki: ve **أَرْدَأْتُ** duvarı bu anlamda; yani **رَدَأْت** anlamında. Ve onu bir taş ile **رَدَأَه**: onu onunla attı; **كَدَرَأَه** gibi. Ve **المِرْدَأَةُ**: taş; sağlam adam onu elleriyle neredeyse kaldıramaz; illetli (bab)da gelecektir. Ve **رَدَأَ** develeri: hizmetle onların üzerinde durmayı güzel yaptı; ve çoban develeri **يَردَأُ**: onların otlatmasını güzel yapar; böylece hâllerini düzeltir; bu mecazdandır; çünkü bu, “**رَدَأْتُ** duvarı ve **أَرْدَأْتُهُ**: onu destekledim”dendir; **أَحكام الأَساس**’ta böyledir. Ve onu **أَرْدَأَهُ**: kendisiyle ona yardım etti; **كَرَدَأْتُهُ** gibi. Ve bu iş başkasına **أَرْدَأَ**: arttı; hemzeli de olur hemzesiz de. Ve yüzün üzerine **أَرْدَأَ**: onun üzerine arttı; hemzeli olarak; İbnü’l-A‘râbî’den. Ebû Ubeyd’in rivayet ettiği ise: **أَرْدَى**. Ve şu sözü:
" في هَجْمَةٍ يُرْدِئُها ويُلْهِيهْ "
şöyle caizdir: ona yardım etmeyi kastetmiş olması da, onda artırmayı kastetmiş olması da; harfi hazfetti ve fiili ulaştırdı. Ve derler: altmışın üzerine **أَرْدَأَ**. Leys dedi ki: Arap dili: ellinin üzerine **أَرْدَأَ**: eğer onun üzerine arttıysa. Ezherî dedi ki: Leys’ten başkası için **أَرْدَى**’da hemzeyi işitmedim; o bir hatadır. Buradan bilirsin ki müellifin zikrettiği, yalnız Leys’in sözüdür; cumhura muhalif olarak; buna işaret etmemiştir. Ve örtüyü **أَرْدَأَ**: onu saldı. Ve onu **أَرْدَأَه**: onu sakinleştirdi. Ve onu: bozdu; denir: **أَرْدَأْتُه**: onu bozdum. Ve onu **أَرْدَأَه**: onu olduğu hâl üzere bıraktı. Ve **أَرْدَأَ**: kötü bir fiil yaptı; **أَرْدَأَ** adam: kötü bir şey yaptı. Ve **أَرْدَأْتُ** şeyi: onu kötü yaptım; veya ona isabet etti; denir: insan kötü bir şeye isabet ederse o **مُرْدِئٌ**’dür; yine, kötü bir şey yaparsa da böyledir. Ve **رَدُؤَ**: **كَرُمَ** gibi; Cevherî, İbnü’l-Kûtıyye, İbnü’l-Kattâ‘, İbn Sîde ve İbn Fâris bununla yetinmiştir. Sa‘leb onda üçlü (çekim) rivayet etti; bu gariptir. Ondan daha garip olan, Feyyûmî’nin **المصباح**’ta rivayet ettiğidir: **وَرَدا يَرْدو** **عَلا يَعْلو** gibi bir dildir; o hâlde o **رَدِيٌّ**’dür (teşdîd ile). İbn Dürüstüveyh, **شرح الفصيح**’te bunun hata olduğunu ve bunun avam dili olduğunu iddia etti. Musannif, illetli (bab)da onu ihmal ettiği gibi burada da iki dili ihmal etti; bunu şeyhimiz söyledi: **يَرْدُؤُ رَداءةً** **ككرامَةٍ** (gibi): bozuldu. **شُرَّاح الفصيح** dedi ki: zayıfladı ve aciz kaldı; ihtiyaç duydu; o hâlde o **رَدِيءٌ** bozuk olandır. Ve bu, apaçık **الرَّداءةِ** sahibi **رَدِيءٌ** bir şeydir; **الرَّداوَةِ** deme; yani çünkü o hatadır, daha önce geçtiği gibi. Ve **الرَّديءُ**: inkâr edilen, hoş görülmeyen. Ve **رُديءٌ** bir adam: yine böyledir; iki hemze ile **أَرْدِئَاءَ** kavminden; o, **رَدِيءٍ**’in cem‘idir; yalnız Lihyânî’den. Ve az önce zikrettiğimizi düşündüğünde, müellifin ifadesinde ne haksızlık ne de eksiklik olmadığı sana görünür; şeyhimizin iddia ettiği gibi değil.
