# ردأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ردأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ردأ

الردء، بالكسر في وصية عمر رضي الله عنه عند موته: وأوصيه بأهل الأمصار خيرا، فإنهم ردء الإسلام وجباة المال: العون والناصر، قال الله تعالى  فأرسله معي ردءا يصدقني  وفلان ردء لفلان، أي ينصره ويشد ظهره، والردء: المادة والعدل الثقيل واحد الأرداء، وعدلوا الردأين: العدلين، لأن كلا منهما يردأ الآخر، وهو مجاز. وتقول: قد اعتكمنا أرداء لنا ثقالا، أي أعدالا، كل عدل منها ردء. وردأه أي الشيء به أي الشيء كمنعه: جعله له ردءا وقوة وعمادا. قال الليث: تقول ردأت فلانا بكذا وكذا، أي جعلته قوة وعمادا وردأ الحائط إذا دعمه قال ابن شميل: ردأت الحائط أردأه، إذا دعمته بخشب أو كبش يدفعه أن يسقط كأردأه في الكل، وأردأته بنفسي إذا كنت له ردءا، وأردأت فلانا: ردأته وصرت له ردءا أي معينا. وتردأ القوم وترادءوا: تعاونوا، قاله الليث، وقال يونس: وأردأت الحائط بهذا المعنى، أي بمعنى ردأت. وردأه بحجر: رماه به كدرأه، والمردأة: الحجر الذي لا يكاد الرجل الضابط يرفعه بيديه، يأتي في المعتل. وردأ الإبل: أحسن القيام عليها بالخدمة، والراعي يردأ الإبل: يحسن رعيها فيقيم حالها، وهذا من المجاز لأنه من ردأت الحائط وأردأته: دعمته كذا في أحكام الأساس. وأردأه: أعانه بنفسه كردأته وأردأ هذا الأمر على غيره: أربى، يهمز ولا يهمز، وأردأ على مائة: زاد عليها، مهموزا عن ابن الأعرابي، والذي حكاه أبو عبيد: أردى. وقوله:
  في هجمة يردئها ويلهيه يجوز أن يكون أراد يعينها، وأن يكون أراد يزيد فيها، فحذف الحرف وأوصل الفعل، ويقولون: أردأ على الستين، وقال الليث: لغة العرب أردأ على الخمسين، إذا زاد. قال الأزهري: لم أسمع الهمز في أردى لغير الليث، وهو غلط، فمن هنا تعرف أن الذي ذكره المؤلف هو قول الليث فقط، مخالفا للجمهور، ولم يشر إلى ذلك. وأردأ الستر: أرخاه وأردأه سكنه، وأفسده، يقال: أردأته أفسدته وأردأه: أقره على ما كان عليه. وأردأ: فعل فعلا رديئا، أردأ الرجل فعل شيئا رديئا، وأردأت الشيء: جعلته رديئا أو أصابه يقال إذا أصاب الإنسان شيئا رديئا فهو مردئ، وكذا إذا فعل شيئا رديئا. وردؤ ككرم اقتصر عليه الجوهري وابن القوطية وابن القطاع وابن سيده وابن فارس، وحكى ثعلب فيه التثليث وهو غريب، وأغرب منه ما حكاه الفيومي في المصباح: وردا يردو كعلا يعلو لغة، فهو ردي بالتثقيل، وزعم ابن درستويه في شرح الفصيح أنه أخطأ، وأنها لغة العامة، وقد أغفلها المصنف في المعتل، كما أغفل لغتين هنا، قاله شيخنا، يردؤ رداءة ككرامة: فسد، وقال شراح الفصيح: ضعف وعجز فاحتاج فهو رديء فاسد، وهذا شيء رديء بين الرداءة، ولا تقل الرداوة، أي لأنها خطأ، كما تقدم، والرديء: المنكر المكروه. ورجل رديء كذلك من قوم أردئاء، بهمزتين فهو جمع رديء عن اللحياني وحده، وإذا تأملت ما ذكرناه آنفا ظهر لك أن لا إجحاف في عبارة المؤلف ولا تقصير، كما زعمه شيخنا.

### Türkçe

**الردء**; kesre ile, Ömer’in (Allah ondan razı olsun) ölümündeki vasiyetinde: “Ve ona şehirler halkı hakkında hayrı vasiyet ederim; çünkü onlar İslâm’ın **ردء**’üdür ve malın toplayıcılarıdır”: yardımcı ve nasırdır. Yüce Allah’ın sözü: “Onu benimle birlikte **ردءا** olarak gönder; beni doğrulasın.” Ve “falanca, falancanın **ردء**’üdür”, yani ona yardım eder ve sırtını sağlamlaştırır. Ve **الردء**: destek ve ağır yük; bunun bir teki **الأرداء**’dır. Ve “iki **الردأين**’i eşitlediler”: iki yükü; çünkü her birisi ötekini **يردأ** eder; bu mecazdır. Ve dersin: “Bize ağır **أرداء**’lar yüklendik”, yani yükler; her yükün her biri bir **ردء**’dür. Ve “**ردأه**”, yani şeyi onunla; yani şeyi, “men‘ etti” gibi: onu kendisi için bir **ردء** ve kuvvet ve dayanak yaptı. Leys dedi: “Falancayı şu ve şu ile **ردأت** dersin”, yani onu kuvvet ve dayanak yaptın. Ve “duvarı **ردأ** etti” — onu desteklediği zaman. İbn Şümeyl dedi: “Duvarı **ردأت** — onu **أردأه** ederim — onu tahta ile yahut düşmesini itip engelleyen bir koç ile desteklediğin zaman; bütünde ‘onu **أردأه** etti’ gibi.” Ve “kendi nefsimle onu **أردأت** ettim”, onun için bir **ردء** olduğum zaman. Ve “falancayı **أردأت** ettim”: onu **ردأته** ettim ve onun için bir **ردء** oldum; yani yardımcı. Ve “kavmi **تردأ** ettiler” ve “**ترادءوا**”: yardımlaştılar; Leys bunu söyledi. Yûnus dedi: “Ve bu mânâ ile duvarı **أردأت** ettim”, yani **ردأت** mânâsıyla. Ve “onu taş ile **ردأه** etti”: onu onunla attı; **درأه** gibi. Ve **المردأة**: sağlam adamın iki eliyle neredeyse kaldıramadığı taş; illetli (bab) içinde gelir. Ve “develeri **ردأ** etti”: hizmetle onların üzerinde iyi kıyam etti. Ve çoban “develeri **يردأ** eder”: onları iyi güder; hâllerini doğrultur. Bu mecazdandır; çünkü “duvarı **ردأت** ettim” ve “onu **أردأته** ettim”: onu destekledim; tıpkı temelin sağlamlaştırılmasındaki hükümler gibi. Ve “onu **أردأه** etti”: kendi nefsiyle ona yardım etti; “onu **ردأته** etti” gibi. Ve “bu işi başkasının üzerine **أردأ** etti”: artırdı; hem hemzeli hem hemzesiz olur. Ve “yüzün üzerine **أردأ** etti”: onun üzerine artırdı; İbnü’l-A‘râbî’den hemzeli olarak. Ebû Ubeyd’in naklettiği ise: **أردى**. Ve onun sözü:
  “Bir baskında, onu **يردئها** eder ve onu oyalandırır”
onu “ona yardım eder”i kastetmiş olması caizdir; ve “onda artırır”ı kastetmiş olması da caizdir; böylece harfi hazfetti ve fiili ulaştırdı. Ve derler: “altmışın üzerine **أردأ** etti.” Leys dedi: Arapların dili: “ellinin üzerine **أردأ** etti”, artırdığı zaman. Ezherî dedi: Leys’ten başkası için **أردى**’de hemzeyi işitmedim; o yanlıştır. Buradan bilirsin ki müellifin zikrettiği, yalnız Leys’in sözüdür; cumhura muhalif olarak; buna işaret etmedi. Ve “örtüyü **أردأ** etti”: onu saldı. Ve “onu **أردأه** etti”: onu sakinleştirdi ve onu bozdu. Denir: “onu **أردأته** ettim”: onu bozdum. Ve “onu **أردأه** etti”: onu olduğu hâl üzere bıraktı. Ve **أردأ**: kötü bir fiil işledi. “Adam **أردأ** etti”: kötü bir şey yaptı. Ve “şeyi **أردأت** ettim”: onu kötü yaptın; yahut ona isabet etti. Denir: insan kötü bir şeye isabet ederse o **مردئ**’dir; aynı şekilde kötü bir şey yaptığı zaman. Ve **ردؤ** “kerum” gibi; Cevherî ve İbnü’l-Kûtıyye ve İbnü’l-Kattâ‘ ve İbn Sîde ve İbn Fâris bununla yetindi. Sa‘leb onda teslîsi nakletti; o gariptir. Ondan daha garibi, Feyyûmî’nin “el-Misbâh”ta naklettiğidir: “**وردا يردو** ‘alâ ya‘lû’ gibi bir lugattır”; böylece o, teşdîd ile **ردي**’dir. İbn Düresteveyh “Şerhu’l-Fasîh”te onun hata ettiğini ve bunun avamın lugatı olduğunu iddia etti. Musannif onu illetli (bab) içinde ihmal etti; tıpkı burada iki lugatı ihmal ettiği gibi; bunu şeyhimiz söyledi. “**يردؤ** **رداءة** ‘kerâme’ gibi”: bozuldu. “el-Fasîh” şârihleri dedi: zayıfladı ve âciz kaldı; muhtaç oldu; böylece o **رديء** bozuk olur. Ve bu, **الرداءة**’si apaçık olan kötü bir şeydir. Ve **الرداوة** deme; yani çünkü o hatadır; daha önce geçtiği gibi. Ve **الرديء**: inkâr edilen, kerih olan. Ve “kötü adam” da böyledir; iki hemze ile **أردئاء** kavminden; bu, yalnız Lihyânî’ye göre **رديء**’ün cem‘idir. Ve az önce zikrettiklerimizi düşündüğün zaman, müellifin ibaresinde ne bir haksızlık ne de bir eksiklik olmadığı sana açık olur; şeyhimizin iddia ettiği gibi değil.
