# ردب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ردب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ردب

الإِرْدَبُّ: مِكْيالٌ ضَخْمٌ لأَهلِ مِصْر؛ قيل: يَضُمُّ أَربعةً وعشرين صاعاً؛ قال الأَخطل:
قَوْمٌ، إِذا اسْتَنْبَحَ الأَضْيافُ كَلْـبَهُمُ، *  قالوا لأُمـِّهِم: بُولي على النَّارِ! والخُبزُ كالعَنْبرِ الـهِنْدِيِّ عِنْدَهُمُ، *  والقَمْحُ سَبْعُونَ إِرْدَبّاً بِدِينارِ! قال الأَصمعي وغيره: البَيْتُ الأَوَّل من هذين البَيْتَيْنِ أَهْجَى بيت قالته العَرَبُ، لأَنه جَمَع ضُرُوباً من الـهِجاءِ، لأَنه نَسَبَهم إِلى البُخْل، لكونهم يُطْفِئُون نارَهم مَخافةَ الضِّيفان، وكونِهم يَبْخَلُون بالماءِ فيُعَوِّضُونَ عنه البولَ، وكونِهم يَبْخَلُون بالـحَطَبِ فنارُهُمْ ضَعِـيفَةٌ يُطْفِئُها بَوْلَة، وكونِ تلكَ البَوْلَة بَوْلَة عَجُوزٍ، وهي أَقلُّ مِن بَوْلَةِ الشابة؛ ووصَفَهم بامْتِهانِ أُمـِّهم، وذلك لِلُؤْمِهِم، وأَنهم لا خَدَمَ لَهم. قال الشيخ أَبو محمد بن بري: قوله الإِرْدَبُّ مِكْيالٌ ضَخْمٌ لأَهْلِ مِصْر، ليس بصحيح، لأَنَّ الإِرْدَبَّ لا يُكال به، وإِنما يُكالُ بالوَيْبَةِ، والإِرْدَبُّ بها سِتُّ وَيْباتٍ. وفي الحديث: مَنَعَتِ العِراقُ دِرْهَمَها وقَفِـيزَها، ومَنَعَتْ مِصْرُ إِرْدَبَّها، وعُدْتُم من حَيْثُ بَدَأْتُمْ. الأَزهري: الإِرْدَبُّ مِكْيالٌ معروف لأَهْلِ مِصْرَ، يقال إِنه يَـأْخُذُ أَرْبَعَةً وعِشرِينَ صاعاً مِن الطَّعامِ بصاعِ النبـيِّ، صلى اللّه عليه وسلم؛ والقَنْقَل: نِصفُ الإِرْدَبّ. قال: والإِرْدَبُّ أَربعةٌ وستُّون مَنّاً بـمَنِّ بَلَدِنا. ويقال للبالُوعةِ من الخَزَف الواسِعَةِ: إِرْدَبَّة؛ شُبِّهَتْ بالإِرْدَبِّ المكيالِ، وجمع الإِرْدَبِّ: أَرادِبُّ. والإِرْدَبُّ: القَناةُ التي يَجْري فيها الماءُ على وجهِ الأَرضِ. والإِرْدَبَّةُ: القِرْمِـيدَةُ. وفي الصحاح: الإِرْدَبَّة القِرْمِـيدُ، وهو الآجُرُّ الكبيرُ.

### Türkçe

**الإِرْدَبُّ**: Mısır halkı için büyük bir ölçek; denildi ki: yirmi dört **صاعاً**’ı içine alır; **الأَخطل** dedi:

Bir kavim ki, misafirler köpeklerini havlattığında, * annelerine derler: ateşin üzerine işeyiver!
Ekmek, onların yanında Hint amberi gibidir, * buğday ise bir dinara yetmiş **إِرْدَبّاً**’dır!

**الأَصمعي** ve başkaları dedi: Bu iki beyitten birincisi, Arapların söylediği en yergi beyitidir; çünkü hicvin türlerini toplamıştır; çünkü onları cimriliğe nisbet etti: misafirlerden korkarak ateşlerini söndürmeleri sebebiyle; suya cimrilik edip onun yerine bevli ikame etmeleri sebebiyle; oduna cimrilik edip ateşlerinin zayıf olması, bir işemeyle onu söndürmesi sebebiyle; ve o işemenin yaşlı bir kadının işemesi olması sebebiyle—ki o, genç kadının işemesinden daha azdır; ve annelerini hor görmeleriyle onları vasfetti; bu da onların alçaklığı sebebiyledir; ve onların hizmetçileri yoktur. Şeyh **أَبو محمد بن بري** dedi:

Onun “**الإِرْدَبُّ** Mısır halkı için büyük bir ölçektir” sözü doğru değildir; çünkü **الإِرْدَبَّ** ile ölçülmez; ancak **الوَيْبَةِ** ile ölçülür; **الإِرْدَبُّ** ise onunla altı **وَيْباتٍ**’tır. Hadiste: Irak, dirhemini ve **قَفِـيزَها**’sını menetti; Mısır da **إِرْدَبَّها**’sını menetti; ve başladığınız yerden döndünüz. **الأَزهري**: **الإِرْدَبُّ** Mısır halkı için bilinen bir ölçektir; denilir ki Nebî’nin **صاعِ**ı ile—Allah ona salât ve selâm etsin—yiyecekten yirmi dört **صاعاً** alır; **القَنْقَل**: **الإِرْدَبّ**’ın yarısıdır. Dedi: **الإِرْدَبُّ** bizim beldemizin **مَنّ**’ı ile altmış dört **مَنّاً**’dır. Geniş çömlekten olan lağım deliğine **إِرْدَبَّة** denilir; ölçek olan **الإِرْدَبِّ**’e benzetilmiştir; **الإِرْدَبِّ**’ın çoğulu: **أَرادِبُّ**.

**والإِرْدَبُّ**: suyun yer yüzü üzerinde aktığı kanal.

**والإِرْدَبَّةُ**: kiremit. **الصحاح**’ta: **الإِرْدَبَّة** kiremittir; o, büyük tuğladır.
