# ردد (ر-د-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür

- Harfler: ر - د - د
- Kur'an'da: 59 geçiş · 57 ayet · 42 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (42)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يُرَدُّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91.md) | يُفْعَلُ | Geri döndürülür | 6 | 6 | [6:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/6:147.md) |
| [رُدُّوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D8%A7.md) | فُعِلُوا | Geri döndürüldüler | 3 | 3 | [4:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/4:91.md) |
| [مَرَدَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%91.md) | مَفْعَلَ | Geri döndürmek | 3 | 3 | [13:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/13:11.md) |
| [يَرُدُّوكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْعُلُوكُمْ | Sizi geri döndürürler | 3 | 3 | [2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/2:217.md) |
| [تُرَدُّونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعَلُونَ | Geri döndürülürsünüz | 2 | 2 | [9:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/9:94.md) |
| [رُدَّتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8F%D8%AF%D9%8E%D9%91%D8%AA%D9%92.md) | فُعِلَتْ | Geri döndürüldü | 2 | 1 | [12:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/12:65.md) |
| [رُدُّوهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | اُفْعُلُوهَا | Onu geri döndürün | 2 | 2 | [4:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/4:86.md) |
| [نُرَدُّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91.md) | نُفْعَلُ | Geri döndürülürüz | 2 | 2 | [6:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/6:27.md) |
| [يَرْتَدَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%91.md) | يَفْتَعِلْ | Geri döner | 2 | 2 | [5:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/5:54.md) |
| [يُرَدُّونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعَلُونَ | Döndürülürler | 2 | 2 | [2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/2:85.md) |
| [ارْتَدُّوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%A7%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D8%A7.md) | افْتَعَلُوا | Geri döndüler | 1 | 1 | [47:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/47:25.md) |
| [بِرَادِّي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%90%D9%91%D9%8A.md) | بِفَاعِلِي | Geri döndürenler | 1 | 1 | [16:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/16:71.md) |
| [بِرَدِّهِنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%90%D9%91%D9%87%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | بِفَعْلِهِنَّ | Onları geri döndürmeğe | 1 | 1 | [2:228](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/2:228.md) |
| [تَرْتَدُّوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D8%A7.md) | تَفْتَعِلُوا | Geri dönmeyin | 1 | 1 | [5:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/5:21.md) |
| [تُرَدَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%91.md) | تُفْعَلَ | Geri döndürülür | 1 | 1 | [5:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/5:108.md) |
| [رَادَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8E%D9%91.md) | فَاعِلَ | Geri döndüren | 1 | 1 | [10:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/10:107.md) |
| [رَادُّوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَاعِلُوهُ | Onu geri döndürenler | 1 | 1 | [28:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/28:7.md) |
| [رَدَدْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Geri döndürdük | 1 | 1 | [17:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/17:6.md) |
| [رَدَدْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلْنَاهُ | Onu geri döndürdük | 1 | 1 | [95:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/95:5.md) |
| [رَدَّهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلَهَا | Onu geri döndürmek | 1 | 1 | [21:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/21:40.md) |
| [رَدُّوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلُوهُ | Onu geri döndürdüler | 1 | 1 | [4:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/4:83.md) |
| [رُدِدْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8F%D8%AF%D9%90%D8%AF%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | فُعِلْتُ | Geri döndürüldüm | 1 | 1 | [18:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/18:36.md) |
| [فَارْتَدَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%91.md) | فَافْتَعَلَ | Hemen geri döndü | 1 | 1 | [12:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/12:96.md) |
| [فَارْتَدَّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%91%D8%A7.md) | فَافْتَعَلَا | Hemen ikisi geri döndü | 1 | 1 | [18:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/18:64.md) |
| [فَرَدَدْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَفَعَلْنَاهُ | Hemen onu geri döndürdük | 1 | 1 | [28:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/28:13.md) |
| [فَرَدُّوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D8%A7.md) | فَفَعَلُوا | Hemen geri döndürdüler | 1 | 1 | [14:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/14:9.md) |
| [فَرُدُّوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَافْعُلُوهُ | Öyleyse onu geri döndürün | 1 | 1 | [4:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/4:59.md) |
| [فَنَرُدَّهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D8%AF%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَنَفْعُلَهَا | Hemen onu geri döndürürüz | 1 | 1 | [4:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/4:47.md) |
| [لَرَادُّكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%83%D9%8E.md) | لَفَاعِلُكَ | Seni geri döndüren | 1 | 1 | [28:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/28:85.md) |
| [لَمَرْدُودُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَمَفْعُولُونَ | Geri döndürülenler | 1 | 1 | [79:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/79:10.md) |
| [مَرَدًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | مَفْعَلًا | Geri döndürmek | 1 | 1 | [19:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/19:76.md) |
| [مَرَدٍّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8D%D9%91.md) | مَفْعَلٍ | Geri döndürülme yeri | 1 | 1 | [42:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/42:44.md) |
| [مَرَدَّنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | مَفْعَلَنَا | Bizim geri döndürülmemiz | 1 | 1 | [40:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/40:43.md) |
| [مَرْدُودٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8D.md) | مَفْعُولٍ | Geri döndürülen | 1 | 1 | [11:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/11:76.md) |
| [وَرَدَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%91.md) | وَفَعَلَ | Geri döndürdü | 1 | 1 | [33:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/33:25.md) |
| [وَرُدُّوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D8%A7.md) | وَفُعِلُوا | Ve geri döndürüldüler | 1 | 1 | [10:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/10:30.md) |
| [وَسَتُرَدُّونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَسَتُفْعَلُونَ | Ve yakında geri döndürüleceksiniz | 1 | 1 | [9:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/9:105.md) |
| [وَنُرَدُّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8F%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91.md) | وَنُفْعَلُ | Ve geri döndürülürüz | 1 | 1 | [6:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/6:71.md) |
| [يَتَرَدَّدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%91%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَتَفَعَّلُونَ | Tereddüt ederler | 1 | 1 | [9:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/9:45.md) |
| [يَرُدُّونَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْعُلُونَكُمْ | Sizi geri döndürürler | 1 | 1 | [2:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/2:109.md) |
| [يَرْتَدُّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91.md) | يَفْتَعِلُ | Geri döner | 1 | 1 | [14:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/14:43.md) |
| [يَرْتَدِدْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%AF%D9%90%D8%AF%D9%92.md) | يَفْتَعِلْ | Geri döner | 1 | 1 | [2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/2:217.md) |

## Mücavir kökler — 104 mücavir (325 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 14 ortak ayet · G² 15 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
2. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 9 ortak ayet · G² 14 · Baid uzak demektir
3. [رذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir
4. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 30 ortak ayet · G² 13 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
5. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
6. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 15 ortak ayet · G² 9 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
7. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 15 ortak ayet · G² 9 · Dağın sivri noktası demektir
8. [طرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Dilin ucu demektir
9. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
10. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Yüz demektir
11. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
12. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
13. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 8 · Murar acı bir ağacın adıdır
14. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Petekteki baldır
15. [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
16. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
17. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
18. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
19. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “U’mare” katlı bina demektir
20. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Dane, inek yavrusuna denir
21. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
22. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · Önce
23. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
24. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
25. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Cürame hurma döküntüsü demektir
26. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
27. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Sunv’a” tas demektir
28. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Hilal yeni ay demektir
29. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
30. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Hayr : At sürüsü demektir
31. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Uhur ense demektir
32. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
33. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 4 · Hufre, çukur demektir
34. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
35. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
36. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
37. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
38. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
39. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
40. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Tanınmayan
41. [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Onların hevesleri
42. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
43. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
44. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 4 · Saçak demektir
45. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
46. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hafız çanta demektir
47. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 8 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir
48. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
49. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
50. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
51. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
52. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 8 ortak ayet · G² 3 · Şey
53. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
54. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Su birikintisidir
55. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
56. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
57. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 18 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
58. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ferv “Ferre”ye bak
59. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · El ve kol demektir
60. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Biley taşı

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ردد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md), [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md), [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [مضى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı, nesneyi veya etkiyi yöneldiği istikametten geri çevirip ilk çıktığı kaynağa ya da ters yöne sevk etme |
| Çekirdek Özet 2 | Yaratılışın kaçınılmaz olarak Allah’a döndürülmesi, hidayetten sapıp eski küfre irtidat etme veya batıl iddiaların geri püskürtülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sisteme giren unsurun kabul edilmeyip menşe noktasına iadesi, meşruiyet kontrolü ve akışın tersine çevrilmesi yasası |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca itikadi bir suç olan dinden dönme (irtidat) ile sınırlamak ve ilahi iradenin karşı konulamaz geri dönüşümlülük nizamını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رد | Geriye doğru yöneltme, arkaya itme, engelleme ve bir hareketin önünü keserek ters istikamete çevirme ana fikrini taşır. Aynı çekirdekten türeyen [ردأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%A3.md) arkadan destek verme ve takviye etme, [ردف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%81.md) birinin arkasından gelip peşine takılma, [ردم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85.md) bir gediği arkadan kapatıp set çekme ve [ردي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%8A.md) geriye doğru yuvarlanıp helake düşme anlamlarını verir. | د | Kökün sonuna gelen aynı cinsten ses tekrarı, geri çevirme ve engelleme eylemine süreklilik, direnç, şiddet ve eylemin doğrudan fail ile hedef arasında karşılıklı bir tepki olarak yinelenmesi karakterini kazandırmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Bir hareketin başlangıç noktasını, iradeyi, ilk yönelişi veya öne doğru giden lider unsuru temsil eder. |
| د | Kapı | Geçişi sağlayan veya engelleyen eşik, giriş ve sınır hareketini simgeler. |
| د | Kapı | İlk eşiğin hemen ardından gelen ikinci sınır, geçişe izin vermeyen kesin bariyer ve geri püskürtme direncini ifade eder. |
| ردد | Öne doğru ilerleyen iradi veya tabii bir hareketin (ر), kapı niteliğindeki ilk sınıra (د) ulaştığında içeri alınmayıp ikinci bir kapı/bariyer direnciyle (د) karşılanması ve zorunlu olarak geldiği başa, kaynağa gerisingeri sevk edilmesidir. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi iterek geldiği yere geri döndürmek, yönünü çevirmek; devenin gebelik sonuna doğru memesinde sütün yeniden toplanıp eski haline dönmesi (er-ridde) ve bir talebi kabul etmeyip sahibine geri çevirmektir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lisān al-ʿArab'da nakledilen beytinde şair Melîh el-Hüzelî kökün geri çevrilemez bir kararlılığı ifade ettiğini şöyle belirtir: بَعَزْمٍ كوَقْعِ السيف لا يستقله / ضعيفٌ ولا يَرْتَدُّه الدهرَ عاذِلُ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Âişe vasıtasıyla nakledilen erken dönem hadis rivayetinde kabul görmeyen meşruiyet dışı amelin sahibine geri iade edilmesi şöyle ifade edilir: من عمل عملاً ليس عليه أمرنا فهو رد |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ردد kökü, temel olarak geriye yönelme, geri çevrilme, akışın tersine dönmesi ve bir etkinin kaynağına yansıtılması anlam alanıyla temsil edilir. İbranicede yer alan *radad* (רדד) biçimi zemini düzlemek, yaymak, bastırıp ezmek ve boyun eğdirmek anlamlarına yoğunlaşırken, Arapçada kök ikincil bir harici baskıdan ziyade yönsel bir geri çevirmeyi, savuşturmayı ve menşee iadeyi merkeze almıştır. Süryanicede *redā* kökü bir yöne doğru akma, sürme ve yol alma ekseninde gelişirken Arapça formu, mükerrer yapının kazandırdığı ritmik dirençle bu akışın ters yöne kırılmasını ve başa döndürülmesini temsil eder. Arapçadaki fiziksel çekirdek, devenin doğum öncesinde sütünün yeniden memeye toplanması (*er-ridde*) hadisesinde görüldüğü üzere, bir halin önceki evresine geri akması ve tersine işleyen döngüsellik ile doğrudan bağlantılıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneyi veya sözü sahibine iade etmek, savuşturmak, devenin sütünün memeye geri dönmesi | Kökün asıl anlamı bir etkiyi veya varlığı ilerlediği hattan kesip çıktığı kaynağa ya da gerideki durağan haline sevk etmektir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *radad* (boyun eğdirmek, bastırmak), Süryanice *redā* (akmak, sevk edilmek) | Erken Sami katmanındaki yayma ve sürme eylemi Arapçada mükerrer kök morfolojisiyle dirençle geri çevirme ve iade etme yönüne evrilmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik havzada geri tepme ve geriye bükülme hareketleri | Veri bulunamadı | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ردد | Anlamlı | Geri çevirmek, iade etmek | Bir şeyi geldiği yöne döndürmek, savuşturmak, kabul etmemek | Hedef kök; Kur'an'da 59 kez geçer |
| [درد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AF.md) | Anlamlı | Dişsiz olmak, aşınmak | Ağızda dişlerin dökülmesi, bir nesnenin keskinliğinin gidip körelmesi | Kur'an'da geçmez; gerileme ve eksilme anlamıyla dolaylı temas taşır |
| [ددر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D8%B1.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ردد | Merkez | Geri çevirme ve iade | Bir şeyi dirençle, tepkiyle veya zorunlu bir hükümle çıktığı yöne doğru geri püskürtmek | İade edilen şeyin kaynağına geri gönderilmesi ve geçişin engellenmesi esastır |
| [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) | Komşu | Geri dönme | Bir varlığın bizzat kendisinin isteyerek veya tabii bir döngüyle önceki yerine dönmesi | ردد dışarıdan bir müdahale veya tepkiyle geri çevrilmeyi de içerirken, [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) öznenin bizzat dönüşünü öne çıkarır |
| [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | Yönünü değiştirme | Bir şeyin yüzünü bir taraftan başka bir tarafa yöneltmek, akışını saptırmak | [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) hedefin ille de ilk kaynağa dönmesini gerektirmez, sadece doğrultuyu değiştirir |
| [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) | Komşu | İtme ve defetme | Karşıdaki gücü kuvvet kullanarak uzaklaştırmak ve önünden savmak | [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) uzaklaştırma ve çarpma gücüne odaklanırken, ردد gerisin geri kaynağına iade etmeye odaklanır |
| [مضى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D9%8A.md) | Zıt | İlerleyip geçme | Bir engelle karşılaşmadan yoluna devam etmek, akıp gitmek ve tamamlanmak | Geriye çevrilmenin ve engellenmenin tam karşıtı olarak öne doğru kesintisiz akışı ifade eder |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ردد | Geri çevirmek, iade etmek | Bir hareketi, nesneyi veya hükmü menşe noktasına doğru tersine sevk etme eylemidir. | Kesin |
| Latince | Revertere, repellere, reddere | Geri döndürmek, geri püskürtmek, geri vermek | *Repellere* püskürtme ve reddetme yönünü, *reddere* ise sahibine veya aslına iade etme boyutunu karşılar. | Kesin |
| İngilizce | To return, to repel, to revert, to reject | Geri döndürmek, püskürtmek, eski hale dönmek, reddetmek | Tek bir fiil kökün tüm boyutlarını taşımaz; *reject* iradi redde, *return* döngüsel iadeye, *revert* ise irtidat anlamına denk gelir. | Güçlü |
| Almanca | Zurückweisen, zurückkehren, erwidern | Geri çevirmek, geri dönmek, karşılık vermek | *Zurückweisen* savunma ve reddetme nüansını, *erwidern* ise söze ve selama mukabelede bulunma boyutunu verir. | Güçlü |
| Fransızca | Renvoyer, repousser, restituer | Geri göndermek, geri itmek, iade etmek | *Restituer* emanetin iadesini karşılarken, *repousser* bir saldırıyı veya talebi savuşturma yönünü taşır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Cassell's Latin Dictionary, Wehr Arabic-English Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُرَدُّ / تُرَدُّونَ | Ahirette Allah’a ve hesaba zorunlu iade | İnsanın ölüm ve kıyamet sonrasında kaçınılmaz olarak hakiki mevlâsına ve gaybı bilene döndürülmesi (En‘âm [6:62](https://lisan.digital/tr/ayet/6:62.md), Tevbe [9:94](https://lisan.digital/tr/ayet/9:94.md), Cum‘a [62:8](https://lisan.digital/tr/ayet/62:8.md)) |
| رُدَّتْ / رُدُّوهَا | Somut bir metanın veya emanetin iadesi | Hz. Yûsuf’un kardeşlerinin zahire bedellerinin yüklerine geri konması veya selama daha güzeliyle karşılık verilmesi (Nisâ [4:86](https://lisan.digital/tr/ayet/4:86.md), Yûsuf [12:65](https://lisan.digital/tr/ayet/12:65.md)) |
| يَرْتَدَّ / ارْتَدُّوا | Hidayetten sapıp küfre ve eski hale dönme | İmandan sonra dininden dönme, sırt çevirip geri gitme ve irtidat bağlamı (Bakara [2:217](https://lisan.digital/tr/ayet/2:217.md), Mâide [5:54](https://lisan.digital/tr/ayet/5:54.md), Muhammed [47:25](https://lisan.digital/tr/ayet/47:25.md)) |
| مَرَدَّ | Kaçınılmaz ve engellenemez nihai son | Allah’ın takdir ettiği azap veya kıyamet gününün hiçbir güç tarafından geri çevrilemeyeceği hükmü (Ra‘d [13:11](https://lisan.digital/tr/ayet/13:11.md), Rûm [30:43](https://lisan.digital/tr/ayet/30:43.md), Şûrâ [42:47](https://lisan.digital/tr/ayet/42:47.md)) |
| يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ | Fiziksel ve zihni gerileme, ömrün son evresi | İnsanın biyolojik olarak güçten düşüp çocukluktaki acziyet ve bilgisizlik haline geri döndürülmesi (Nahl [16:70](https://lisan.digital/tr/ayet/16:70.md), Hac [22:5](https://lisan.digital/tr/ayet/22:5.md)) |
| رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ | Yaratılış gayesini kaybetme ve aşağıların aşağısına itilme | En güzel kıvamda yaratılan insanın inkârı sebebiyle ontolojik ve ahlaki olarak en alt dereceye mahkûm edilmesi (Tîn [95:5](https://lisan.digital/tr/ayet/95:5.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret, kaza-kader ve irtidat | Allah’ın hükmünün geri çevrilemezliği (*lâ meradde leh*), insanın zorunlu olarak O’na döndürülmesi ve dinden çıkanın (*mürted*) uhrevi durumu | İlahî iradenin mutlaklığı ve inkârın bir irtidat (geriye düşüş) olduğu tespiti |
| Fıkıh | Hukuki muameleler ve ceza hukuku | Ayıplı malın geri verilmesi (*reddü’l-ayb*), gasbedilen malın iadesi, selamın iadesi ve dinden dönme cezasının sınırları | Bir akdin veya durumun önceki hukuki haline çevrilmesi ve meşruiyet dışı tasarrufların iptali |
| Tefsir | Esrâr-ı elfâz ve ayetlerin semantik tahlili | ردد ile [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) arasındaki fark; geri çevrilmenin iradi, cebri ve ontolojik boyutlarının ayrıştırılması | İnsanın mebde’den meâda seyrinde yaratıcısına iadesinin ve batıl amellerin heba oluşunun izahı |
| Hadis | Sünnete uygunluk kriteri | Sünnete ve İslam nizamına uymayan sonradan uydurulmuş işlerin reddedilmesi (*fehüve radd*) | Meşruiyet zeminine oturmayan her türlü dini ve ameli üretimin iptal edilip sahibine savrulması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve hidayet istikameti | İrtidat ve meada rücu | Yön tayini ve nihai hesap | İman ileriye doğru tekâmül iken, imandan dönüş bir geriye savrulmadır; nihayetinde tüm varlık asıl sahibine döner. | Kesin |
| İlmi | Doğrulama ve metodolojik eleştiri | Merdud bilgi ve ret | Hata ayıklama mekanizması | Delile dayanmayan, yöntemsel süzgeçten geçmeyen veya sistem dışı kalan önermelerin bilgi havuzuna kabul edilmeyip reddi. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve meşruiyet | İtiraz ve hükmü geri çevirme | Otoritenin sınırlandırılması | İlahi nizamın üstünlüğü karşısında hiçbir beşeri gücün geri çeviremeyeceği hükümlerin varlığı ve ihtilafların Allah ve Resulüne arzı (Nisâ [4:59](https://lisan.digital/tr/ayet/4:59.md)). | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve akit ahlakı | İade, haksız kazancın reddi | Mülkiyetin aslına rücuu | Ayıplı malın veya gasp edilmiş mülkün hak sahibine iadesi; infakta cimrilik edenin rızkı geri çeviremeyeceği bilinci. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yansıma (reflection), tersinirlik (reversibility) ve geri besleme (feedback) | Bir dalganın veya parçacığın sert bir sınıra çarparak geldiği ortama geri dönmesi (optik/akustik yansıma) veya bir sistemin çıktısının girdiyi denetlemek üzere gerisin geri sisteme iletilmesi yapısıyla örtüşür. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Gerileme (regresyon), tepki (reaksiyon) ve iade-i itibar | Bireyin veya toplumun kriz anlarında gelişmiş ahlaki ve zihni evrelerden önceki ilkel savunma mekanizmalarına dönmesi ya da hukukun gasp edilen hakkı asıl sahibine iade etmesi sürecidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca teolojik bir suç veya ceza hukuku konusu olan dinden çıkma (irtidat) kavramına indirgemek ya da sadece bir teklifi basitçe geri çevirme (ret) olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | ردد Kur’an’da varoluşsal döngünün (mebde ve mead), biyolojik gerilemenin (erzel-i ömür), ahlaki düşüşün (esfel-i sâfilîn), emanetin sahibine verilmesinin ve ilahi hükmün mutlak geri çevrilemezliğinin anahtar kavramıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kök daraltıldığında, Kur'an'ın ontolojik dönüş yasası, sünnete aykırı olanın meşruiyet kazanamaması ilkesi ve tarihin geriye doğru kırılma anları anlaşılamaz; ayetler sadece bireysel inanç değişimine sıkıştırılır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın başlangıç noktasından çıkıp tekrar o noktaya döndürülüşünü, hidayet ile dalalet arasındaki yön çatışmasını ve ilahi iradenin önünde durulamaz kesinliğini ifade eden temel döngüsellik yasasını kurduğu için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahirette diriliş ve hesaba çekilme sahnelerinde (En‘âm [6:62](https://lisan.digital/tr/ayet/6:62.md)), müminleri dinlerinden döndürmek isteyen baskı gruplarını tasvir eden ayetlerde (Bakara [2:217](https://lisan.digital/tr/ayet/2:217.md)), yaşlılık ve biyolojik zaaf anlatımlarında (Nahl [16:70](https://lisan.digital/tr/ayet/16:70.md)) ve selam/emanet ahlakını belirleyen hüküm ayetlerinde (Nisâ [4:86](https://lisan.digital/tr/ayet/4:86.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın bağımsız bir hatta sonsuza kadar ilerleyebileceği yanılgısını yıkar; insanın her halükarda ya ahlaken geriye (irtidat/esfel) ya da varoluşsal olarak zorunlu biçimde Allah’a döndürüleceğini göstererek mutlak hâkimiyetin sınırlarını çizer. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneyi, hareketi veya sıvıyı yöneldiği istikametten geri çevirerek ilk çıktığı kaba, kaynağa veya gerisindeki zemine doğru itmek ve iade etmek.
- Soyut anlam: Bir kabul, iddia veya eylemin meşruiyet yahut güç bariyerine çarparak menşeine geri savrulması, insanın ontolojik olarak yaratıcısına döndürülmesi ve hidayetten saparak eski cehalet haline irtidat etmesi.
- Sistematik karşılık: Sisteme giren yabancı veya batıl girdilerin meşruiyet filtresi tarafından dışarı atılıp sahibine iadesi; kainatta hiçbir gücün ilahi kaza ve kader vektörünü tersine çeviremeyeceği prensibi.
- LaTeX modeli: $$V(t) \xrightarrow{\quad B \quad} -V(t + \Delta t) \quad \implies \quad x_t \to x_0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V(t)$ ileriye veya belirli bir hedefe doğru yönelen hareket yahut irade vektörünü temsil eder. $B$ simgesi geçişe izin vermeyen ilahi, fıtri veya meşruiyet bariyerini (engel/eşik) gösterir. Vektörün bu engele çarpmasıyla yönü tersine döner ($-V(t + \Delta t)$). Bu sürecin nihai sonucu ise sistemin veya varlığın çıktığı başlangıç konumuna ($x_0$) geri iade edilmesidir ($x_t \to x_0$). Bu matematiksel döngü, ردد kökünün hem fiziksel iade hem de ontolojik ve ahlaki geri dönüş dinamiğini modeller.

## Geçtiği ayetler (57 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/2:85.md) — يُرَدُّونَ

ثُمَّ أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Bakara 2:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/2:109.md) — يَرُدُّونَكُمْ

وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Kitab ehlinin çoğu, hak kendilerine apaçık belli olduktan sonra içlerindeki çekememezlikten ötürü, sizi imandan sonra küfre döndürmek isterler. Allah’ın açıklayıcı emri gelene kadar onları affedin, geçin. Şüphesiz ki Allah her şeye kadir’dir.

### [Bakara 2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/2:217.md) — يَرُدُّوكُمْ · يَرْتَدِدْ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Sana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:228](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/2:228.md) — بِرَدِّهِنَّ

وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Boşanmış kadınlar; kendi kendilerine, üç adt ve temizlenme müddeti beklerler. Eğer onlar, Allah’a ve ahiret gününe inanıyorlarsa, Allah’ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz. Eğer barışmak isterlerse; kocaları onları geri almaya daha layıktırlar. Erkeklerin kadınların üzerinde hakları olduğu, gibi, kadınların da onlar üzerinde hakları vardır. Erkekler onların üzerinde bir dereceye sahiptirler. Allah Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Ali İmran 3:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/3:100.md) — يَرُدُّوكُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا فَرِيقًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ يَرُدُّوكُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ كَافِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; eğer kendilerine kitab verilenlerden herhangi bir zümreye uyarsanız, imanınızdan sonra sizi çevirirler de kafir yaparlar.

### [Ali İmran 3:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/3:149.md) — يَرُدُّوكُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; küfredenlere uyarsanız ökçelerinizin üstünden sizi geri çevirirler de hüsrana uğrayanlardan olursunuz.

### [Nisa 4:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/4:47.md) — فَنَرُدَّهَا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ آمِنُوا بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

Meal (IK): Ey kitab verilenler; Biz bir takım yüzleri silip de enselerine çevirmezden veya onları Ashab-ı Sebit’i la’netlediğimiz gib la’netlemezden önce, gelin de elinizdekini doğrulayıcı olarak indirdiğimize iman edin. Allahın emri daima yapılagelmiştir.

### [Nisa 4:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/4:59.md) — فَرُدُّوهُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a itaat edin. Rasule ve sizden olan emir sahiblerine itaat edin. Eğer bir şeyde çekişirseniz; Allah’a ve ahiret gününe inanmışsanız onun hallini Allah’a ve Rasulüne bırakın. Bu; hem hayırlı hem de netice itibariyle daha güzeldir.

### [Nisa 4:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/4:83.md) — رَدُّوهُ

وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Kendilerine güven ve korkuya dair bir haber geldiğinde; onu yayarlar. Halbuki o haberi peygambere veya mü’min kumandanlara götürselerdi; onlar, ondan ne gibi netice çıkaracaklarını bilirlerdi. Eğer üzerinizde Allah’ın nimet ve rahmeti olmasaydı; pek azınız müstesna, şeytana uymuş gitmiştiniz.

### [Nisa 4:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/4:86.md) — رُدُّوهَا

وَإِذَا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَسِيبًا

Meal (IK): Size bir selam verildiği zaman; ondan daha iyisiyle selam verin. Veya aynısıyla mukabele edin. Muhakkak ki Allah, her şeyin hesabını arayandır.

### [Nisa 4:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/4:91.md) — رُدُّوا

سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَأْمَنُوكُمْ وَيَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ كُلَّمَا رُدُّوا إِلَى الْفِتْنَةِ أُرْكِسُوا فِيهَا فَإِنْ لَمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَيُلْقُوا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأُولَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Diğerlerinin de sizden ve kendi milletlerinden güvende olmayı istediklerini göreceksiniz. Fitneciliğe çağırıldıklarında ona can atarlar. Eğer sizden uzak durmazlar, barış teklif etmezler ve sizinle savaşmaktan geri durmazlarsa; onları tutun ve bulduğunuz yerde öldürün. İşte onların aleyhlerine, size apaçık ferman verdik.

### [Maide 5:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/5:21.md) — تَرْتَدُّوا

يَاقَوْمِ ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَرْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ

Meal (IK): Ey kavmim; Allah’ın size yazdığı mukaddes yere girin ve ardınıza dönmeyin, yoksa hüsrana uğrayanlardan olursunuz.

### [Maide 5:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/5:54.md) — يَرْتَدَّ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; içinizden her kim, dininden dönerse; Allah’ın sevdiği ve onların da O’nu sevdikleri, mü’minlere karşı alçak gönüllü, kafirlere karşı zorlu bir kavim getirir. Allah yolunda cihad ederler, hiç bir yerenin yermesinden korkmazlar. Bu, Allah’ın bir lütfudur. O’nu dilediğine verir. Allah; Vasi’dir, Alim’dir.

### [Maide 5:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/5:108.md) — تُرَدَّ

ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهَادَةِ عَلَى وَجْهِهَا أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاسْمَعُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Bu, şehadeti gereği gibi yapmalarına veya yeminden sonra yeminlerinin reddedileceğinden korkmalarına daha yakındır. Allah’tan korkun ve dinleyin. Allah fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

### [En'am 6:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/6:27.md) — نُرَدُّ

وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقَالُوا يَالَيْتَنَا نُرَدُّ وَلَا نُكَذِّبَ بِآيَاتِ رَبِّنَا وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Bir görsen; ateşin başında durdukları: Keşke geri döndürülseydik ve Rabbımızın ayetlerini yalan saymasaydık da mü’minlerden olsaydık, dedikleri zaman.

### [En'am 6:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/6:28.md) — رُدُّوا

بَلْ بَدَا لَهُمْ مَا كَانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ وَلَوْ رُدُّوا لَعَادُوا لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Hayır, öteden beri gizleyegeldikleri şeylerle karşılarına çıktık. Eğer geri döndürülselerdi yine kendilerine yasaklanan şeylere döneceklerdi. Doğrusu onlar, yalancılardır.

### [En'am 6:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/6:62.md) — رُدُّوا

ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلَاهُمُ الْحَقِّ أَلَا لَهُ الْحُكْمُ وَهُوَ أَسْرَعُ الْحَاسِبِينَ

Meal (IK): Sonra onlar, gerçek mevlalarına döndürülürler. Dikkat edin; hüküm O’nundur. Ve; O hesab görenlerin en sü’ratlisidir.

### [En'am 6:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/6:71.md) — وَنُرَدُّ

قُلْ أَنَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُنَا وَلَا يَضُرُّنَا وَنُرَدُّ عَلَى أَعْقَابِنَا بَعْدَ إِذْ هَدَانَا اللَّهُ كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّيَاطِينُ فِي الْأَرْضِ حَيْرَانَ لَهُ أَصْحَابٌ يَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنَا قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): De ki: Allah’ı bırakıp da bize fayda ve zarar veremeyen şeylere mi yalvaralım? Allah bizi hidayete erdirdikten sonra arkadaşları; bize gel, diye doğru yola çağırırken; şeytanların saptırıp şaşkın bir halde çöle düşürmek istedikleri kimse gibi ökçelerimizin üstünden gerisin geri mi dönelim? De ki: Allah’ın hidayeti, asıl hidayetin kendisidir. Ve biz; alemlerin Rabbına teslim olmakla emrolunduk.

### [En'am 6:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/6:147.md) — يُرَدُّ

فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ وَاسِعَةٍ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Seni yalanlarlarsa; de ki: Rabbımız geniş rahmet sahibidir. O’nun gücü günahkarlar güruhundan döndürülemez.

### [Araf 7:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/7:53.md) — نُرَدُّ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَنَا مِنْ شُفَعَاءَ فَيَشْفَعُوا لَنَا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Onlar, onun te’vilinden başkasını mı bekliyorlar? Onun te’vilinin geldiği gün; daha önce onu unutmuş olanlar derler ki: Gerçekten Rabbımızın elçileri, bize hakkı getirmiştir. Şimdi bize şefaat edecek var mı ki; şefaat etsin. Yahut geriye çevrilir miyiz ki, yapmış olduğumuzdan başkasını yapalım? Onlar gerçekten kendilerini hüsrana uğratmışlardır. Ve uydurageldikleri şeyler, kendilerinden uzaklaşıp kaybolmuştur.

### [Tevbe 9:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/9:45.md) — يَتَرَدَّدُونَ

إِنَّمَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ

Meal (IK): Senden; ancak, Allah’a ve ahiret gününe inanmayanlar ve kalbleri şüpheye düşüp, şüphelerinde bocalayanlar izin isterler.

### [Tevbe 9:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/9:94.md) — تُرَدُّونَ

يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Kendilerine döndüğünüz vakit de size özür beyan ederler. De ki: Özür dilemeyin. Size katiyyen inanmıyorum. Doğrusu Allah, bize haberlerinizi bildirmiştir. Allah da, Rasulü de amellerimizi görecektir. Sonra hepiniz, görüleni de görülmeyeni de bilene döndürüleceksiniz. O, size neler yaptığınızı haber verecektir.

### [Tevbe 9:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/9:101.md) — يُرَدُّونَ

وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَى عَذَابٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Çevrenizdeki Bedevilerden münafıklar vardır. Medine halkından da. Ki onlar nifak üzerinde diretirler. Siz bilmezsiniz onları, Biz biliriz. Onlara iki kere azab edeceğiz. Sonra da onlar; daha büyük bir azaba döndürüleceklerdir.

### [Tevbe 9:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/9:105.md) — وَسَتُرَدُّونَ

وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): De ki: İşleyiniz, Allah Rasulü ve mü’minler işlediklerinizi görecektir. Ve görüleni de, görülmeyeni de bilene döndürüleceksiniz. O, size neyi işlediğinizi bildirecektir.

### [Yunus 10:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/10:30.md) — وَرُدُّوا

هُنَالِكَ تَبْلُو كُلُّ نَفْسٍ مَا أَسْلَفَتْ وَرُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلَاهُمُ الْحَقِّ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): İşte orada herkes önceden yapmış olduğunu bilir. Gerçek mevlaları olan Allah’a döndürülürler. Uydurdukları şeyler ise kendilerinden kaybolup gider.

### [Yunus 10:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/10:107.md) — رَادَّ

وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَإِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلَا رَادَّ لِفَضْلِهِ يُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Allah sana bir sıkıntı verirse; onu yine ancak Allah giderir. Sana biri iyilik dilediği takdirde; onun lütfunu geri çevirecek de yoktur. O, bunu kullarından dilediğine verir. O, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Hud 11:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/11:76.md) — مَرْدُودٍ

يَاإِبْرَاهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا إِنَّهُ قَدْ جَاءَ أَمْرُ رَبِّكَ وَإِنَّهُمْ آتِيهِمْ عَذَابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ

Meal (IK): Ey İbrahim; bundan vazgeç, zira Rabbının fermanı gelmiştir. Onlara muhakkak geri çevirilmeyecek bir azab gelmektedir.

### [Yusuf 12:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/12:65.md) — رُدَّتْ

وَلَمَّا فَتَحُوا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ قَالُوا يَاأَبَانَا مَا نَبْغِي هَذِهِ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ذَلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ

Meal (IK): Yüklerini açyıkları vakit; karşılık olarak götürdüklerinin kendilerine iade edilmiş olduğunu gördüler. Dediler ki: Ey babamız, daha ne isteriz, işte mallarımız da bize geri verilmiş, onunla ailemize yine zahire getiririz. Kardeşimizi koruruz ve bir deve yükü zahire artırırız. Esasen bu, az bir ölçektir.

### [Yusuf 12:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/12:96.md) — فَارْتَدَّ

فَلَمَّا أَنْ جَاءَ الْبَشِيرُ أَلْقَاهُ عَلَى وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِيرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Fakat müjdeci gelip de onu yüzüne sürünce; derhal gördü ve dedi ki: Ben, size Allah katından sizin bilmeyeceğinizi biliyorum, dememiş miydim?

### [Yusuf 12:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/12:110.md) — يُرَدُّ

حَتَّى إِذَا اسْتَيْئَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جَاءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّيَ مَنْ نَشَاءُ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Nihayet o Peygamber ümitsizliğe düşüp kesinlikle yalanladıklarını sandıkları sırada, onlara yardımımız gelmiştir. Böylece dilediğimiz kurtarılmıştır. Suçlular güruhundan ise baskınımız asla geri çevrilmeyecektir.

### [Rad 13:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/13:11.md) — مَرَدَّ

لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوءًا فَلَا مَرَدَّ لَهُ وَمَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَالٍ

Meal (IK): Ardından ve önünden takib edenler vardır. Allah’ın emriyle onu gözetirler. Şüphesiz ki bir kavim, kendini değiştirmedikçe; Allah da onları değiştirmez. Ve Allah, bir kavimin fenalığını dileyince; artık onun önüne geçilemez. Allah’tan başka onları koruyacak birisi de bulunmaz.

### [İbrahim 14:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/14:9.md) — فَرَدُّوا

أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَالَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْوَاهِهِمْ وَقَالُوا إِنَّا كَفَرْنَا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ وَإِنَّا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَنَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ

Meal (IK): Sizden önce geçenlerin Nuh, Ad, Semud kavimlerinin ve onlardan sonra Allah’tan başka kimsenin bilmediği kavimlerin haberi size gelmedi mi? Peygamberleri onlara ayetlerle geldiler de onlar, ellerini ağızlarına koyup: Biz, sizin gönderilmiş olduğunuz şeyi inkar ettik, bizi çağırdığınız şeyden şüphe ve endişe içindeyiz, dediler.

### [İbrahim 14:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/14:43.md) — يَرْتَدُّ

مُهْطِعِينَ مُقْنِعِي رُءُوسِهِمْ لَا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ وَأَفْئِدَتُهُمْ هَوَاءٌ

Meal (IK): O gün; başları kalkmış, gözleri kendilerine dönmeyecek şekilde sabit kalmış, gönülleri bomboş olarak koşup duracaklardır.

### [Nahl 16:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/16:70.md) — يُرَدُّ

وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ

Meal (IK): Allah sizi yaratmıştır, sonra da öldürecektir. İçinizden bir kısmı ömrünün en fena zamanına ulaştırılır ki bilirken bilmez olur. Muhakkak Allah Alim’dir, Kadir’dir.

### [Nahl 16:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/16:71.md) — بِرَادِّي

وَاللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ فَمَا الَّذِينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلَى مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَوَاءٌ أَفَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Allah; rızık hususunda kiminizi kiminizden üstün kıldı. Üstün kılınanlar buyrukları altında bulunanların rızıklarını vermezler. Halbuki bunda hepsi eşittir. Yoksa Allah’ın nimetini bile bile inkar mı ediyorlar?

### [İsra 17:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/17:6.md) — رَدَدْنَا

ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَأَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِيرًا

Meal (IK): Bundan sonra sizi, onlara tekrar galip getirdik. Mallar ve oğullarla size yardım ederek sayınızı artırdık.

### [Kehf 18:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/18:36.md) — رُدِدْتُ

وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً وَلَئِنْ رُدِدْتُ إِلَى رَبِّي لَأَجِدَنَّ خَيْرًا مِنْهَا مُنْقَلَبًا

Meal (IK): Kıyametin kopacağını da tahmin etmiyorum. Eğer Rabbıma döndürülürsem, andolsun ki; bundan daha iyisini bulurum.

### [Kehf 18:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/18:64.md) — فَارْتَدَّا

قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا

Meal (IK): Musa; zaten istediğimiz buydu, dedi. Hemen izlerinin üstünden gerisin geri döndüler.

### [Kehf 18:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/18:87.md) — يُرَدُّ

قَالَ أَمَّا مَنْ ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَى رَبِّهِ فَيُعَذِّبُهُ عَذَابًا نُكْرًا

Meal (IK): Dedi ki: Kim zulmederse; ona, azab edeceğiz. Sonra Rabbına döndürülür ve Rabbı; onu, görülmemiş bir azaba uğratır.

### [Meryem 19:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/19:76.md) — مَرَدًّا

وَيَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدًى وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ مَرَدًّا

Meal (IK): Allah, hidayete erenlerin hidayetini artırır. Baki kalacak salih ameller Rabbının katında hem sevab olarak daha hayırlı, hem de netice olarak daha hayırlıdır.

### [Enbiya 21:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/21:40.md) — رَدَّهَا

بَلْ تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ رَدَّهَا وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

Meal (IK): Doğrusu o aniden gelecek ve onları şaşırtacaktır. Artık onu geri çevirmeye güçleri yetmeyecektir. Ve onlara mühlet de verilmeyecektir.

### [Hac 22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/22:5.md) — يُرَدُّ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ

Meal (IK): Ey insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.

### [Neml 27:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/27:40.md) — يَرْتَدَّ

قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قَالَ هَذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ

Meal (IK): Nezdinde kitabdan bir bilgi bulunan da dedi ki: Gözünü açıp kapamadan ben, onu sana getiririm. Süleyman tahtı yanına yerleşivermiş görünce dedi ki: Bu, Rabbımın lutfundandır. Şükür mü yoksa küfür mü edeceğim diye beni sınamak içindir. Kim şükrederse; ancak kendisi için şükretmiş olur. Kim de küfrederse; muhakkak ki Rabbım; Gani’dir, Kerim’dir.

### [Kasas 28:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/28:7.md) — رَادُّوهُ

وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَلَا تَخَافِي وَلَا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Musa’nın annesine: Onu emzir. Başına bir şey gelmesinden korktuğun zaman onu suya bırak. Korkma, üzülme, şüphesiz onu, Biz; sana döndürecek ve peygamber yapacağız, diye vahyettik.

### [Kasas 28:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/28:13.md) — فَرَدَدْنَاهُ

فَرَدَدْنَاهُ إِلَى أُمِّهِ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَلِتَعْلَمَ أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Böylece onun gözü aydın olsun, tasalanmasın ve Allah’ın vaadinin mutlak gerçek olduğunu bilsin diye, annesine geri verdik. Ama onların çoğu bilmezler.

### [Kasas 28:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/28:85.md) — لَرَادُّكَ

إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جَاءَ بِالْهُدَى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Kur’an’ı senin üzerine farz kılan Allah; elbette seni döneceğin yere döndürecektir. De ki: Kimin doğrulukla geldiğini, kimin apaçık sapıklıkta bulunduğunu en iyi bilen Rabbımdır.

### [Rum 30:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/30:43.md) — مَرَدَّ

فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ يَوْمَئِذٍ يَصَّدَّعُونَ

Meal (IK): Reddine asla imkan bulunmayan, Allah’ın o günü gelmezden önce, yüzünü dosdoğru dine çevir. Ki o gün insanlar bölük bölük ayrılacaklardır.

### [Ahzab 33:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/33:25.md) — وَرَدَّ

وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ وَكَانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزًا

Meal (IK): Allah, küfredenleri kinleriyle geri çevirdi. Ve hiç bir hayra nail olmadılar. Allah, savaşta mü’minlere yetti. Ve Allah; Kavi, Aziz olandır.

### [Sad 38:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/38:33.md) — رُدُّوهَا

رُدُّوهَا عَلَيَّ فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ

Meal (IK): Onları bana geri getirin, dedi, bacaklarını ve boyunlarını sıvazlamaya başlamıştı.

### [Mü'min 40:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/40:43.md) — مَرَدَّنَا

لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْآخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَا إِلَى اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ

Meal (IK): Şüphesiz sizin beni kendisine çağırdığınız; bu dünyada da, ahirette de çağırabilecek kabiliyette değildir. Ve muhakkak dönüşümüz Allah’adır. Elbette müsrifler; işte onlardır cehennem yaranı olanlar.

### [Fussilet 41:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/41:47.md) — يُرَدُّ

إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ وَمَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكَائِي قَالُوا آذَنَّاكَ مَا مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ

Meal (IK): Kıyamet saatının bilgisi, ancak O’na aittir. O’nun ilmi olmadıkça hiç bir meyve tomurcuklarından çıkmaz. Hiç bir dişi gebe kalmaz ve doğurmaz. Onlara: Nerede Benim ortaklarım? diye seslendiği gün derler ki: Bizden hiç bir şahid olmadığını Sana arzederiz.

### [Şura 42:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/42:44.md) — مَرَدٍّ

وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ وَتَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلَى مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ

Meal (IK): Kimi de Allah saptırırsa; bundan sonra artık onun için bir veli yoktur. Göreceksin ki; o zalimler, azabı gördükleri zaman: Geri dönecek bir yol yok mudur? diyeceklerdir.

### [Şura 42:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/42:47.md) — مَرَدَّ

اسْتَجِيبُوا لِرَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ مَا لَكُمْ مِنْ مَلْجَأٍ يَوْمَئِذٍ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَكِيرٍ

Meal (IK): Allah katından, geri çevrilmesi imkansız bir gün gelmezden önce, Rabbınıza icabet edin. O gün; hiç biriniz için sığınacak bir yer yoktur, inkar da edemezsiniz.

### [Muhammed 47:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/47:25.md) — ارْتَدُّوا

إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى الشَّيْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلَى لَهُمْ

Meal (IK): Muhakkak ki kendilerine hidayet belli olduktan sonra arkalarına dönenleri şeytan aldatmış ve onlara ümit vermiştir.

### [Cuma 62:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/62:8.md) — تُرَدُّونَ

قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِي تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلَاقِيكُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): De ki: Gerçekten sizin kaçıp durduğunuz ölüme muhakkak yakalanacaksınız. Sonra da görüleni ve görülmeyeni bilene döndürüleceksiniz. O; size neler yaptığınızı haber verecektir.

### [Naziat 79:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/79:10.md) — لَمَرْدُودُونَ

يَقُولُونَ أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحَافِرَةِ

Meal (IK): Biz, eski halimize mi döndürüleceğiz? derler.

### [Tin 95:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/ayet/95:5.md) — رَدَدْنَاهُ

ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ

Meal (IK): Sonra onu, aşağıların aşağısına döndürdük.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür. Hayvanlar hamile kaldıklarında sütleri kesilir. Doğum yaklaşınca yeniden süt toplanmaya başlar. Bu doğumun yaklaştığını gösterir. Bu haldeki deveye “ridde” denmektedir. Eski hale dönmeye “riddet” denir. “Ricat”de “hal”, “riddet”de ise vasıf değişir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والراء
د ر، ر د مستعملان
در:
دَرَّ اللَّبَنُ يَدُرُّ دَرّاً، وكذلك الناقةُ إذا حُلِبَتْ فأقبَلَ منها على الحالب شيءٌ كثير، قيل: دَرَّتْ.
وإذا اجتَمَعَ في الضَّرْعِ من العُروقِ وسائر الجَسَد قيل: دَرَّ اللَّبَنُ ودَرَّت العُروق إذا امتَلأَتْ دَماً.
ودَرَّت السَّماءُ إذا كَثُرَ مَطَرُها، وسَحابةٌ مِدْرارٌ وناقةٌ دَرورٌ، وقال:
وقالوا لِدُنْياهُمْ أَفيقي فدَرَّتِ
وروِيَ عن عُمَرَ بنِ الخطّاب أَنّه أَوصَى عُمّالَه حين بعَثَهم فقال في وصيَّته لهم: أدِرُّ والِقْحَة المُسلمين، أراد بذلك فَيئَهم وخَراجَهم، والأسمُ من كلِّ ذلك الدِّرَّةُ.
وفي الشَّتْم يقال: لا دَرَّ دَرُّه، أي لا كَثُرَ خيرُه، ولِلّهِ دَرُّكَ أي خيرُك وفَعالُك.
والدَّريرُ من الدَّوابِّ: السريعُ المُكتَنِزُ الخَلْق، المُقتَدِر، قال:
دَريرٌ كخُذرُوفِ الوليد أمَرَّه		تتابُعُ كَفَّيْهِ بخَيْطٍ مُوَصَّـلِ
والدُّرُّ: العِظامُ من اللُّؤْلُؤِ، والواحدةُ دُرَّةٌ.
وكوكَبٌ دُرِّيُّ أي ثاقِب مُضيءٌ وجمعُه دَراريُّ.
ودَرّاية من أسماء النساء.
والدُّردور: موضعٌ من البحر يجيش ماؤه، وقَلَّما تَسلَمُ السفينةُ منه، يقال: لَجَّجُوا فوَقَعُوا في الدُّرْدور.
والدُّرْدُرُ: موضع مَنابِت الأسنان قبل نَباتها وبعدَ سُقوطِها.
ويقال: دَرِدَ الرجلُ فهو أدرَدُ إذا سقطَتْ أسنانهُ وظَهَرتْ دَرادِرُها، وجمعُه الدُّرْد.
ومن أمثال العَرَب السائرة: أَعيَيْتِني بأُشُرٍ فكيف أرجوك بدرْدرٍ ودِرَّةُ السُّلْطانِ: ما يضرب بها.
رد:
الرَّدُّ مصدر رَدَدْتُ الشيءَ.
ورُدُودُ الدَّراهِم واحدُها رَدٌّ، وهو ما زُيِّفَ فرُدَّ على ناقِده بعدها أُخِذَ منه.
والرَّدُّ: ما صار عِماداً للشيء الذي تدفَعُه وترُدُّه.
والرَّدُّة مصدر الارتِداد عن الدِّينِ.
والرَّدةُ: تَقَاعُسٌ في الذَّقَن.
وإِنْ كانَ في الوَجْه بعضُ القَباحة ويعتريه شيءٌ من جَمال، يقال: هي جميلةٌ ولكنَّ في وجهها بعضَ الرَّدّة.
ورَدّاد اسم الرجل المُجَبِّر يُنسَب إليه المُجَبِّرون لأنَّه يرُدُّ العظمَ المنكسِرَ إلى موضِعه.

##### Türkçe

باب **الدال** والراء
**د ر**، **ر د** مستعملan

**در**:
**دَرَّ اللَّبَنُ يَدُرُّ دَرّاً**: süt aktı, akarak çoğaldı; aynı şekilde deve de sağıldığında, sağana ondan çokça bir şey gelirse: **دَرَّتْ** denir.
Ve memede damarlardan ve bedenin geri kalanından (süt) toplandığında: **دَرَّ اللَّبَنُ** denir; damarlar kanla dolduğunda da: **دَرَّت العُروق**.
Ve gök (yağmuru) çok olduğunda: **دَرَّت السَّماءُ**; ve **سَحابةٌ مِدْرارٌ** (çok yağdıran bulut) ve **ناقةٌ دَرورٌ** (sütü bol deve). Ve dedi ki:
Ve “Dünyamıza: ayıl, dediler de o da bolca verdi” dediler: **وقالوا لِدُنْياهُمْ أَفيقي فدَرَّتِ**
Ve **عُمَرَ بنِ الخطّاب**’dan rivayet olundu: işçilerini gönderdiği vakit onlara vasiyet etti; vasiyetinde onlara şöyle dedi: **أدِرُّ والِقْحَة المُسلمين**; bununla onların fey’ini ve haraçlarını kastetti. Bütün bunların ism(i) ise: **الدِّرَّةُ**.
Ve sövmede denir: **لا دَرَّ دَرُّه**; yani hayrı çoğalmasın. Ve **ولِلّهِ دَرُّكَ**: yani hayrın ve fiilin.
Ve binek hayvanlarından **الدَّريرُ**: hızlı, yaratılışı sıkı/derli toplu, güçlü olan. Dedi ki:
**دَريرٌ كخُذرُوفِ الوليد أمَرَّه		تتابُعُ كَفَّيْهِ بخَيْطٍ مُوَصَّـلِ**
Ve **الدُّرُّ**: inci(ler)den büyük olanlar; tekili **دُرَّةٌ**.
Ve **كوكَبٌ دُرِّيُّ**: yani delici, ışık saçan; çoğulu **دَراريُّ**.
Ve **ودَرّاية** kadın adlarındandır.
Ve **الدُّردور**: denizde suyu kabaran bir yer; gemi ondan pek az kurtulur. Denir: **لَجَّجُوا فوَقَعُوا في الدُّرْدور** (açığa daldılar da dūrdūr’a düştüler).
Ve **الدُّرْدُرُ**: dişlerin bitmesinden önce ve düştükten sonra dişlerin bittiği yer.
Ve denir: **دَرِدَ الرجلُ فهو أدرَدُ**; dişleri düştüğünde ve onların **دَرادِرُها**’sı göründüğünde. Çoğulu **الدُّرْد**.
Ve Arapların dolaşan darbımesellerindendir: **أَعيَيْتِني بأُشُرٍ فكيف أرجوك بدرْدرٍ**. Ve **دِرَّةُ السُّلْطانِ**: onunla vurduğu şey.

**رد**:
**الرَّدُّ**: **رَدَدْتُ الشيءَ**’in mastarıdır.
Ve **رُدُودُ الدَّراهِم**; tekili **رَدٌّ**dur: o, sahte çıkarılıp onu nakdedenin üzerine geri çevrilen; sonra ondan alınan şeydir.
Ve **الرَّدُّ**: ittiğin ve geri çevirdiğin şeyin dayanağı hâline gelen şeydir.
Ve **الرَّدُّة**: dinden dönmenin mastarıdır.
Ve **الرَّدةُ**: çenede bir gevşeklik/sarkma.
Ve yüzde bir miktar çirkinlik olup ona bir şey güzellik arız olursa denir: o güzeldir; fakat yüzünde bir miktar **الرَّدّة** vardır.
Ve **رَدّاد**: kırıkçı adamın adıdır; kırıkçılar ona nisbet edilir; çünkü kırılmış kemiği yerine geri döndürür.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَدّهُ عن وجهه يَرُدُّهُ رَدَّاً ومَرَدًّا: صَرَفه. وقال الله تعالى: "فَلا مَرَدَّ له". ورَدَّ عليه الشيء، إذا لم يقبَلْهُ، وكذلك إذا خَطَّأه. وتقول: رَدَّهُ إلى منزله. ورَدَّ إليه جواباً: أي رجع. والمَرْدُودة: المطلَّقة. والمردودة: الموسى، لأنها تُرَدُّ في نِصَابِها. والمردود: الرَدُّ، وهو مصدر، مثل المَحْلوف والمعقول. قال الشاعر:
لا يَعْدَمُ السائِلونَ الخيرَ أفعَلُه		إمّا نَوالاً وإمّا حُسْنَ مَرْدُودِ
وشيءٌ رَدٌّ، أي رديء. وفي لسانه رَدٌّ، أي حُبْسَةٌ. وفي وجهه رَدَّةٌ، أي قبحٌ مع شيء من الجمال. ورَدَّدَهُ تَرديداً وتَرْداداً فتردَّدَ.ورجل مُرَدَّدٌ: حائرٌ بائِرٌ. والارتِدادُ: الرجوع؛ ومنه المُرْتَدُّ. واستردَّهُ الشيء: سأله أن يَرُدَّهُ عليه. والرِدِّيدي: الردّ. وفي الحديث: "لا رِدِّيدي في الصدقة". ورادَّهُ الشيء: أي رَدَّه عليه. وهما يَتَرادَّانِ البيعَ، من الرَدِّ والفَسْخ. وهذا الأمرُ أَرَدُّ عليه، أي أَنْفَعُ له. وهذا أمرٌ لا رادَّةَ له: أي لا فائدة له ولا رُجوع. والرِدَّةُ بالكسر: مصدر قولك رَدَّهُ يَرُدُّهُ رَدَّاً ورِدَّةً. والرِدَّةُ: الاسم من الارتداد. والرِدَّةُ: امتلاء الضَرْع من اللبن قبل النتاج. قال: وتقول منه: أردَّتِ الشاةُ وغيرها فهي مُرِدٌّ، إذا أَضْرَعَتْ. وجاء فلانٌ مُرِدَّ الوَجْهِ، أي غَضْبانَ. ورَجُلٌ مُرِدٌّ: أي شَبِقٌ. وبَحْرٌ مُرِدٌّ: أي كثير المَوْج.

##### Türkçe

**رَدّهُ** onu yüzünden **يَرُدُّهُ** **رَدَّاً** ve **مَرَدًّا**: onu çevirdi (saptırdı). Yüce Allah dedi ki: “فَلا **مَرَدَّ** له”. Ve **رَدَّ عليه الشيء**; onu kabul etmediği zaman; yine aynı şekilde onu hatalı saydığı zaman. Ve dersin ki: **رَدَّهُ إلى منزله**. Ve **رَدَّ إليه جواباً**: yani döndü. Ve **المَرْدُودة**: boşanmış (kadın). Ve **المردودة**: ustura; çünkü o, sapına geri döndürülür. Ve **المردود**: **الرَدُّ**; ve o bir mastardır; **المَحْلوف** ve **المعقول** gibi. Şair dedi ki:
لا يَعْدَمُ السائِلونَ الخيرَ أفعَلُه		إمّا نَوالاً وإمّا حُسْنَ **مَرْدُودِ**
Ve bir şey **رَدٌّ**: yani kötü. Ve onun dilinde **رَدٌّ**: yani tutukluk. Ve onun yüzünde **رَدَّةٌ**: yani, güzellikten bir şey ile birlikte çirkinlik. Ve **رَدَّدَهُ** **تَرديداً** ve **تَرْداداً**; böylece **فتردَّدَ**. Ve bir adam **مُرَدَّدٌ**: şaşkın, bozuk. Ve **الارتِدادُ**: geri dönme; ondan da **المُرْتَدُّ**. Ve **استردَّهُ الشيء**: onu, onu kendisine geri döndürmesini istedi. Ve **الرِدِّيدي**: reddetme. Ve hadiste: “لا **رِدِّيدي** في الصدقة”. Ve **رادَّهُ الشيء**: yani onu ona geri çevirdi. Ve ikisi, satışta **يَتَرادَّانِ**; reddetmeden ve fesihden. Ve bu iş, ona karşı **أَرَدُّ**: yani onun için daha faydalı. Ve bu, kendisi için **لا رادَّةَ له** olan bir iştir: yani onun için ne fayda vardır ne de geri dönüş. Ve **الرِدَّةُ** (kesre ile): “**رَدَّهُ** **يَرُدُّهُ** **رَدَّاً** ve **رِدَّةً**” sözünün mastarıdır. Ve **الرِدَّةُ**: irtidattan olan isim. Ve **الرِدَّةُ**: doğumdan önce memenin sütten dolması. Dedi ki: ondan dersin: **أردَّتِ الشاةُ** ve başkası; o hâlde o **مُرِدٌّ**dur; memesi sütle dolduğu zaman. Ve falan kimse **مُرِدَّ الوَجْهِ** geldi: yani öfkeli. Ve bir adam **مُرِدٌّ**: yani şehvetli. Ve bir deniz **مُرِدٌّ**: yani dalgası çok.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر د د
رد السائـل وردّه عـن حاجتـه‏.‏
ورد عليـه الهبـة‏.‏
ورد عليه قوله‏.‏
ورد إليه جواباً‏.‏
وهذا مردود قولك ورديده كقولك مرجوعه‏.‏
وارتدّ عن سفره وعن دينه وهو من أهل الردة‏.‏
وارتدّ هبته‏:‏ ارتجعها سمعته منهم سماعاً واسعاً ومنه قوله‏:‏ فيا بطحاء مكة خبّرينـي أمـا ترتدنـي تلك البقاع وليس لأمر الله مردود أي ردّ‏.‏
قالت أم الحسين ترثي أخاها‏:‏ ضاقت بي الأرض وانقضّت مخارمها حتى تخاشعت الأعلام والبيد وقائلين تعزّى عـن تذكـره والصبر ليس لأمـر اللـه مـردود واسترده الشيء‏:‏ سأله أن يردّه عليه‏.‏
وردد القول‏:‏ كرّره ولا خير في القول المردد‏.‏
ورادّه القول راجعه إياه وترادّا القول‏.‏
ورادّه البيـع‏:‏ قايلـه وتـرادّا‏.‏
وتـراد المـاء‏:‏ ارتـد عـن مجـراه الحاجـز‏.‏
وتردد في الجواب‏.‏
وتعثر لسانه‏.‏
وهو يتردد بالغدوات إلى مجالس العلم ويختلف إليها‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ امـرأة مـردودة‏:‏ مطلقـة لأنـه يردّها إلى بيت أبويها‏.‏
وما يرد عليك هذا أي ما ينفعك‏.‏
قال عمرو‏:‏ ما إ جزعت ولا هلم - ت ولا يرد بكاي رندا وهذا أر لا رادة فيه‏:‏ لا فائدة‏.‏
وضيعة كثيرة الردّ والمرد وهو الريع‏.‏
ورجل مردد‏:‏ حائر بائر أقول لثور وهو يحلق لمتّى بعقفـاء مـردود عليها نصابها وفـي ذقنه ردة‏:‏ تقاعس‏.‏
وهي جميلة ولكن في وجهها ردة وهي بعض القبح‏.‏
ولا تعطني من ردود الدراهم وهي التي لا تروج وهذا درهم رد‏.‏
وسمعت ردة الصدى وهي ما يرد عليك من الصوت‏.‏

##### Türkçe

ر د د
**ردّ** dilenciyi geri çevirdi ve onu ihtiyacından geri çevirdi.
Hibe(yi) ona geri çevirdi.
Sözünü ona geri çevirdi.
Ona cevap olarak geri çevirdi.
Ve bu, senin “geri çevrilmiş” sözündür ve onun “tekrarı”dır; senin “geri döndürülmüşü” demen gibi.
Yolculuğundan ve dininden döndü; ve o, **الردة** ehlindendir.
Ve **ارتدّ** hibesi: onu geri aldı; onu onlardan işitme olarak, geniş bir işitmeyle işittim. Ve ondan onun sözü: “Ey Mekke’nin Bathâ’sı, bana haber ver; o beldeler beni geri çevirmez mi?” Ve Allah’ın emri için **مردود** yoktur; yani geri çevrilmiş.
Ümmü’l-Hüseyn, kardeşine mersiye söylerken dedi: “Yer bana daraldı ve onun geçitleri çöktü; ta ki sancaklar ve çöller boyun eğdi. Ve ‘Onu anmayı bırak’ diyenler; ve sabır (vardır); Allah’ın emri için **مردود** yoktur.” Ve **استرده** şeyi: onu kendisine geri vermesini istedi.
Ve **ردد** sözü: onu tekrarladı; ve tekrarlanan sözde hayır yoktur.
Ve **رادّه** söz: onu onunla karşılıklı geri çevirdi; ve sözü karşılıklı geri çevirdiler.
Ve **رادّه** satış: onunla pazarlık etti; ve karşılıklı pazarlık ettiler.
Ve **تراد** su: engel, onu yatağından geri çevirdi.
Ve cevapta tereddüt etti.
Ve dili sürçtü.
Ve o, sabah vakitlerinde ilim meclislerine gidip gelir ve onlara gidip gelir.
Ve mecazdandır: **امرأة مردودة**: boşanmış; çünkü onu anne-babasının evine geri gönderir.
Ve “Bu sana geri dönmez” yani “Bu sana fayda vermez.”
Amr dedi: “Ne sızlandım ne de ‘haydi’ dedim; ve ağlamam bana **رندا** geri döndürmez.” Ve bu, onda **رادة** olmayan bir iştir: fayda yoktur.
Ve geri dönüşü ve **المرد**’ü çok olan bir arazi; ve o, rî‘dir.
Ve **رجل مردد**: şaşkın, helâk olmuş. “Bir boğaya, o dönerken, derim: ‘**بعقفاء مردود عليها نصابها**’.” Ve çenesinde **ردة** vardır: geri durma.
Ve o güzeldir; fakat yüzünde **ردة** vardır; ve o, çirkinliğin bir kısmıdır.
Ve bana dirhemlerin **ردود**’undan verme; ve onlar, sürümü olmayanlardır. Ve bu, **درهم رد**’dir.
Ve yankının **ردة**’sini işittim; ve o, sesten sana geri dönen şeydir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرد: صرف الشيء ورَجْعُه. والرَّدُّ: مصدر رددت الشيء. ورَدَّهُ عن وجهه يَرُدُّه رَدّاً ومَرَدّاً وتَرْداداً: صرفه، وهو بناء للتكثير؛ قال ابن سيده: قال سيبويه هذا باب ما يكثر فيه المصدر من فَعَلْتُ فتلحق الزائد وتبنيه بناء آخر، كما أَنك قلت في فَعَلْتُ فَعَّلْتُ حين كثرت الفعل، ثم ذكر المصادر التي جاءت على التَّفْعال كالترداد والتلعاب والتهذار والتصفاق والتقتال والتسيار وأَخوانها؛ قال: وليس شيء من هذا مصدر أَفعلت، ولكن لما أَردتَ التكثير بنيت المصدر على هذا كما بنيت فَعَلْتُ على فَعَّلْتُ. والمَرَدُّ: كالردّ. وارْتَدَّه: كَرَدَّه؛ قال مليح: بَعَزْمٍ كوَقْعِ السيف لا يستقله
ضعيفٌ، ولا يَرْتَدُّه، الدهرَ، عاذِلُ
وردَّه عن الأَمر ولَدَّه أَي صرفه عنه برفق.
وأَمر الله لا مردَّ له، وفي التنزيل العزيز: فلا مردَّ له؛ وفيه: يوم لا مردَّ له؛ قال ثعلب: يعني يوم القيامة لأَنه شيءٌ لا يُرَدُّ. وفي حديث عائشة: من عمل عملاً ليس عليه أَمرنا فهو رَدٌّ أَي مردودٌ عليه. يقال: أَمْدٌ رَدٌّ إذا كان مخالفاً لما عليه السنَّة، وهو مصدر وصف به.
وشيءٌ رَدِيدٌ: مَرْدودٌ؛ قال:
فَتىً لم تَلِدْهُ بِنتُ عَمٍّ قريبةٌ
فَيَضْوَى، وقد يَضْوَى رَدَيِدُ الغَرائب
وقد ارتدَّ وارتدَّ عنه: تحوّل. وفي التنزيل: من يرتدد منكم عن دينه؛ والاسم الرِّدّة، ومنه الردَّة عن الإِسلام أَي الرجوع عنه. وارتدَّ فلان عن دينه إِذا كفر بعد إِسلامه. وردَّ عليه الشيء إِذا لم يقبله، وكذلك إِذا خَطَّأَه. وتقول: رَدَّه إِلى منزله ورَدَّ إِليه جواباً أَي رجع. والرِّدّة، بالكسر: مصدر قولك ردَّه يَرُدُّه رَدّاً ورِدَّة. والرِّدَّةُ: الاسم من الارتداد. وفي حديث القيامة والحوض فيقال: إِنهم لم يزالوا مُرْتَدِّين على أَعقابهم أَي متخلفين عن بعض الواجبات. قال: ولم يُرِدْ رِدَّةَ الكفر ولهذا قيده بأَعقابهم لأَنه لم يَرْتَدَّ أَحد من الصحابة بعده، إِنما ارتد قوم من جُفاة الأَعراب.
واسَتَردَّ الشيءَ وارْتَدَّه: طلب رَدَّه، عليه؛ قال كثير عزة: وما صُحْبَتي عبدَ العزيز ومِدْحتي
بِعارِيَّةٍ، يَرتدُّها مَن يُعِيرُها
والاسم: الرَّداد والرِّداد؛ قال الأَخطل:
وما كلُّ مَغْبونٍ، ولو سَلْفَ صَفْقَةٍ،
يُراجِعُ ما قد فاته بِرَدادِ
ويروى بالوجهين جميعاً، ورُدُود الدارهم: ما رُدَّ، واحدها رِدُّ، وهو ما زِيفَ فَرُدَّ على ناقده بعدما أُخذ منه، وكل ما رُدَّ بغير أَخذ: رَدٌّ.
والرِّدُّ: ما كان عماداً للشيء يدفعه ويَرُدُّه؛ قال:
يا رب أَدعوك إِلهاً فَرْداً،
فكن له من البلايا رِدَّا
أَي مَعْقِلاً يُردُّ عنه البلاء. والرِّدُّ: الكهف؛ عن كراع. وقوله تعالى: فأَرسله معي رِدّاً يصدّقني؛ فيمن قرأَ به يجوز أَن يكون من الاعتماد ومن الكهف، وأَن يكون على اعتقاد التثقيل في الوقف بعد تحفيف الهمز. ويقال: وهب هبة ثم ارتدَّها أَي استردَّها. وفي الحديث: أَسأَلك إِيماناً لا يَرْتَدُّ أَي لا يرجع. والمردودة: المطلقة وكله من الرَّدّ. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال لسراقة بن جُعْشُمٍ: أَلا أَدلك على أَفضل الصدقة؟ ابنتك مردودة عليك ليس لها كاسب غيرك؛ أَراد أَنها مطلقة من زوجها فترد إِلى بيت أَبيها فأَنفق عليها، وأَراد: أَلا أَدلك على أَفضل أَهل الصدقة؟ فحذف المضاف. وفي حديث الزبير في دارٍ له وقفها فكتب: وللمردودة من بناتي أَن تسكنها؛ لأَن المطلقة لا مسكن لها على زوجها. وقال أَبو عمرو: الرُّدَّى المرأَة المردودة المطلقة. والمردودة: المُوسَى لأَنها ترد في نصابها. والمردود: الردّ، وهو مصدر مثل المحلوف والمعقول؛ قال الشاعر:
لا يَعْدَمُ السائلون الخيرَ أَفْعَلُه،
إِمَّا نَوالاً، وإِمَّا حُسْنَ مَرْدودِ
وقوله في الحديث: رُدُّوا السائل ولو بِظِلْفٍ مُحْرَقٍ أَي أَعطوه ولو ظلفاً محرقاً. ولم يُرِدْ رَدَّ الحِرْمان والمنع كقولك سَلَّم فردَّ عليه أَي أَجابه. وفي حديث آخر: لا تردوا السائل ولو بِظِلفٍ أَي لا تردّوه ردَّ حرمات بلا شيء ولو أَنه ظلف؛ وقول عروة بن الورد:
وزَوَّد خيراً مالكاً، إِنَّ مالكاً
له رَدَّةٌ فينا، إِذا القوم زُهَّدُ
قال شمر: الرَّدَّةُ العَطْفَة عليهم والرغبة فيهم. وردَّده ترديداً وتَرْداداً فتردد. ورجل مُردِّدٌ: حائر بائر. وفي حديث الفتن: ويكون عند ذلكم القتال رَدَّةٌ شديدة، وهو بالفتح، أَي عطفة قوية. وبحر مُرِدٌّ أَي كثير الموج. ورجل مُرِدٌّ أَي شَبِق. والارتداد: الرجوع، ومنه المُرْتَدّ. واستردَّه الشيء: سأَله أَن يَرُدَّه عليه.
والرِّدِّيدَى: الرد. وتَرَدَّدَ وتَرادَّ: تراجع. وما فيه رِدِّيدَى أَي احتباس ولا تَرْداد. وروي عن عمر بن عبدالعزيز أَنه قال: لا رِدِّيدَى في الصدقة؛ يقول لا تردّ، المعنى أَن الصدقة لا تؤْخذ في السنة مرتين لقوله، عليه السلام: لا ثِنى في الصدقة. أَبو عبيد: الرِّدِّيدَى من الردِّ في الشيء. ورِدِّيدَى، بالكسر والتشديد والقصر: مصدر من رد يرد كالقَتِّيت والخِصِّيصى.
والرِّدُّ: الظهر والحَمُولة من الإِبل؛ قال أَبو منصور: سميت رِدّاً لأَنها تُردُّ من مرتعها إِلى الدار يوم الظعن؛ قال زهير: رَدَّ القِيانُ جِمالَ الحيِّ، فاحتُمِلوا
إِلى الظَّهيرَةِ، أَمرٌ بينهم لَبِكُ
ورادَّه الشيءَ أَي رده عليه. وهما يتَرادَّان البيعَ: من الرد والفسخ. وهذا الأَمر أَرَدُّ عليه أَي أَنفع له. وهذا الأَمر لا رادَّة له أَي لا فائدة له ولا رجوع. وفي حديث أَبي إِدريسَ الخولاني: قال لمعاوية إِن كان دَاوَى مَرْضاها ورَدَّ أُولادها على أُخْراها أَي إِذا تقدمت أَوائلها وتباعدت عن الأَواخر، لم يَدَعْها تتفرق، ولكن يحبس المتقدمة حتى تصل إِليها المتأَخرة. ورجلٌ مُتردِّد: مجتمع قصير ليس بِسَبْطِ الخَلْقِ. وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: ليس بالطويل البائن ولا القصير المتردِّد أَي المتناهي في القصر، كأَنه تردد بعض خْلَقه على بعض وتداخلت أَجزاؤُه. وعُضْو رِدِّيدٌ: مكتز مجتمع، قال أبو خراش:
مكتنز الحُتُوفُ فَهُوَّ جَوْنٌ،
كِنازُ اللحْمِ، فائلُهُ رَدِيدُ
والرَّدَد والرِّدَّة: أَن تشرب الإِبل الماء عَلَلاً فترتد الأَلبان في ضروعها. وكل حامل دنت ولادتها فعظم بطنها وضرعها: مُرِدّ. والرِّدَّة: أَن يُشْرِقَ ضرع الناقة ويقع فيه اللبن، وقد أَردّتْ. الكسائي: ناقة مُرْمِدٌ على مثال مُكرِم، ومُرِدٌّ مثال مُقِل إِذا أَشْرَقَ ضرعها ووقع فيه اللبن. وأَردّت الناقة: بركت على نَدًى فَورِم ضرعها وحياؤها، وقيل: هو ورم الحياء من الضَّبَعَة، وقيل: أَرَدَّتِ الناقة وهي مُردّ وَرمت أَرفاغها وحياؤها من شرب الماء. والرَّدَدُ والرَّدَّة: ورم يصيبها في أَخلافها، وقيل: ورمها من الحَفْل. الجوهري: الرِّدَّة امتلاء الضرع من اللبن قبل النتاج؛ عن الأَصمعي؛ وأَنشد لأَبي النجم:
تَمْشِي من الرِّدَّة مَشْيَ الحِفَّل،
مَشْيَ الرَّوايا بالمَزادِ المُثْقِل
ويروى بالمزاد الأَثقل، وتقول منه: أَردَّتِ الشاة وغيرها، فهي مُرِدّ إِذا أَضرعت. وناقة مُرِدٌّ إِذا شربت الماء فورم ضرعها وحياؤها من كثرة الشرب. يقال: نوق مَرادُّ، وكذلك الجمال إِذا أَكثرت من الماء فثقلت. ورجل مُرِدٌّ إِذا طالت عُزْبَتُه فترادّ الماء في ظهره. ويقال: بحر مُرِدٌّ أَي كثير الماء؛ قال الشاعر:
ركِبَ البحر إِلى البحرِ، إِلى
غَمَراتِ الموتِ ذي المَوْجِ المُرِدّ
وأَردّ البحر: كثرت أَمواجه وهاج. وجاء فلان مُرِدَّ الوجه أَي غضبانَ. وأَرَدَّ الرجلُ: انتفخ غضباً، حكاه صاحب الأَلفاظ؛ قال أَبو الحسن: وفي بعض النسخ اربَدَّ. والرِّدَّة: البقية؛ قال أَبو صخر الهذلي: إِذا لم يكن بين الحَبِيبَيْنِ رِدَّةٌ،
سِوىِ ذكر شيء قد مَضى، دَرَسَ الذِّكر
والرَّدَّة: تَقاعُس في الذقن إِذا كان في الوجه بعض القباحة ويعتريه شيء من جمال؛ وقال ابن دريد:
في وجهه قبح وفيه رَدَّة
أَي عيب. وشيء رَدٌّ أَي رديء. ابن الأَعرابي: يقال للإِنسان إِذا كان فيه عيب: فيه نَظْرة ورَدَّة وخَبْلَة؛ وقال أَبو ليلى: في فلان رَدَّة أَي يرتد البصر عنه من قبحه؛ قال: وفيه نَظْرَة أَي قبح. الليث: يقال للمرأَة إِذا اعتراها شيء من خبال وفي وجهها شيء من قباحة: هي جميلة ولكن في وجهها بعض الرَّدَّة. وفي لسانه رَدٌّ أَي حُبسة. وفي وجهه رَدَّة أَي قبح مع شيء من الجمال.
ابن الأَعرابي: الرُّدُدُ القباح من الناس. يقال: في وجهه ردَّة، وهو رادّ.
ورَدَّادٌ: اسم رجل، وقيل: اسم رجل كان مُجَبِّراً نسب إِليهَ المُجَبِّرون، فكل مُجَبِّر يقال له ردَّاد. ورُؤيَ رجل يوم الكُلاب يَشُدُّ على قوم ويقول: أَنا أَبو شدَّاد، ثم يردّ عليهم ويقول: أَنا أَبو رَدَّاد. ورجل مِرَدٌّ: كثير الردّ والكرّ؛ قال أَبو ذؤَيب:
مِرَدٌّ قد نَرى ما كان منه،
ولكن إِنما يُدْعى النجيب

##### Türkçe

**الرد**: şeyin çevrilmesi ve geri döndürülmesi. Ve **الرَّدُّ**: “**رددْتُ** şeyi”nin mastarıdır. Ve onu
yüzünden çevirdi, onu çevirir **رَدّاً** ve **مَرَدّاً** ve **تَرْداداً**: onu çevirdi; ve o, çokluk için bir yapıdır;
İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh dedi: bu, içinde mastarın **فَعَلْتُ**’tan çokça geldiği babdır; böylece
ziyadeyi ilhak edersin ve onu başka bir yapı üzere bina edersin; tıpkı senin **فَعَلْتُ**’ta **فَعَّلْتُ** dediğin gibi, fiil çoğalınca;
sonra **التَّفْعال** üzere gelen mastarları zikretti: **التَّرداد** ve **التَّلعاب** ve **التَّهذار**
ve **التَّصفاق** ve **التَّقتال** ve **التَّسيار** ve onların kardeşleri gibi; dedi ki: bunun hiçbir şeyi **أَفعلت**’in mastarı değildir;
fakat sen çokluğu murad edince mastarı bunun üzerine bina ettin; tıpkı **فَعَلْتُ**’u
**فَعَّلْتُ** üzerine bina ettiğin gibi. Ve **المَرَدُّ**: **الردّ** gibidir. Ve **ارْتَدَّه**: **رَدَّه** gibi; Melîh dedi ki:
بَعَزْمٍ كوَقْعِ السيف لا يستقله
ضعيفٌ، ولا يَرْتَدُّه، الدهرَ، عاذِلُ
Ve onu işten çevirdi ve onu ona karşı **لَدَّه**: yani onu ondan yumuşaklıkla çevirdi.
Ve Allah’ın emrinin **مردَّ**’i yoktur; ve aziz tenzilde: “**فلا مردَّ له**”; ve onda: “**يوم لا مردَّ له**”; Sa‘leb dedi ki: yani kıyamet günü; çünkü o, geri çevrilmeyen bir şeydir.
Ve Âişe’nin hadisinde: “Kim bizim emrimiz üzerine olmayan bir amel işlerse o **رَدٌّ**’dür” yani ona geri çevrilmiştir
(ona reddedilmiştir). Denir: **أَمْدٌ رَدٌّ**; sünnet üzere olana muhalif olduğu zaman; ve o, mastardır, onunla vasıflandırılmıştır.
Ve **شيءٌ رَدِيدٌ**: **مَرْدودٌ**; dedi ki:
فَتىً لم تَلِدْهُ بِنتُ عَمٍّ قريبةٌ
فَيَضْوَى، وقد يَضْوَى رَدَيِيدُ الغَرائب
Ve **ارتدَّ** ve ondan **ارتدَّ عنه**: dönüştü. Ve tenzilde: “**من يرتدد منكم عن دينه**”;
isim **الرِّدّة**’dir; ondan da İslâm’dan **الردَّة**: yani ondan geri dönüş. Ve falan
dininden **ارتدَّ**: İslâmından sonra küfre girdiği zaman. Ve ona şeyi **ردَّ عليه**: onu kabul etmediği zaman; aynı şekilde
onu hatalı saydığı zaman. Ve dersin: onu evine **رَدَّه** ve ona cevap **رَدَّ إِليه جواباً**: yani geri döndü.
Ve **الرِّدّة** (kesre ile): “onu çevirir” sözünün mastarıdır: onu çevirir **رَدّاً** ve **رِدَّة**. Ve **الرِّدَّةُ**:
**الارتداد**’dan isimdir. Ve kıyamet ve havuz hadisinde: “Denilir: onlar hâlâ
topukları üzerinde **مُرْتَدِّين** idiler” yani bazı vaciplerden geri kalanlar. Dedi ki: ve küfür **رِدَّة**’sini murad etmedi; bunun için onu “topukları üzerinde” diye kayıtladı; çünkü ondan sonra sahabeden hiç kimse irtidat etmedi;
ancak kaba bedevîlerden bir kavim irtidat etti.
Ve şeyi **اسَتَردَّ** ve onu **ارْتَدَّه**: onu kendisine geri çevirmeyi talep etti; Kesîr ‘Azze dedi ki:
وما صُحْبَتي عبدَ العزيز ومِدْحتي
بِعارِيَّةٍ، يَرتدُّها مَن يُعِيرُها
Ve isim: **الرَّداد** ve **الرِّداد**; Ahtal dedi ki:
وما كلُّ مَغْبونٍ، ولو سَلْفَ صَفْقَةٍ،
يُراجِعُ ما قد فاته بِرَدادِ
Ve her iki vecihle de rivayet olunur. Ve **رُدُود الدارهم**: geri çevrilen şeylerdir; tekili **رِدُّ**’dür; ve o,
sahte olup da ondan alındıktan sonra onu tenkit edene geri çevrilendir; ve alınmaksızın geri çevrilen her şey:
**رَدٌّ**’dür.
Ve **الرِّدُّ**: şeyin direği olan, onu iten ve onu geri çeviren şeydir; dedi ki:
يا رب أَدعوك إِلهاً فَرْداً،
فكن له من البلايا رِدَّا
Yani belayı ondan geri çeviren bir sığınak. Ve **الرِّدُّ**: mağaradır; Kurâ‘dan. Ve yüce Allah’ın sözü:
“**فأَرسله معي رِدّاً يصدّقني**”; onunla okuyan kimse hakkında, dayanma (itimat)tan
ve mağaradan olması caizdir; ve hemzenin hafifletilmesinden sonra vakıfta ağırlaştırma itikadı üzere olması da caizdir.
Ve denir: bir bağış bağışladı sonra onu **ارتدَّها**: yani onu geri aldı. Ve hadiste: “Senden geri dönmeyen bir iman isterim”
(**لا يَرْتَدُّ**) yani geri dönmez. Ve **المردودة**: boşanmış kadındır; hepsi **الرَّدّ**’dendir. Ve Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem,
hadisinde: Surâka b. Cu‘şum’a dedi ki: “Sana sadakanın en faziletlisini göstereyim mi?
Kızın sana **مردودة**’dir; senden başka kazananı yoktur”; murad etti ki: o, kocasından boşanmıştır; böylece babasının evine geri döner; ona nafaka ver; ve murad etti: “sadakanın ehlinin en faziletlisini göstereyim mi?”; böylece muzafı hazfetti. Ve Zübeyr’in,
vakfettiği bir evi hakkında hadisinde: yazdı: “Kızlarımdan **المردودة** için onu mesken edinmesi vardır”;
çünkü boşanmış kadının kocası üzerinde meskeni yoktur. Ebû ‘Amr dedi ki: **الرُّدَّى**,
geri çevrilmiş boşanmış kadındır. Ve **المردودة**: usturadır; çünkü o, sapına geri döndürülür. Ve **المردود**:
**الردّ**’dür; ve o, **المحلوف** ve **المعقول** gibi bir mastardır; şair dedi ki:
لا يَعْدَمُ السائلون الخيرَ أَفْعَلُه،
إِمَّا نَوالاً، وإِمَّا حُسْنَ مَرْدودِ
Ve hadisteki sözü: “**رُدُّوا السائل ولو بِظِلْفٍ مُحْرَقٍ**” yani ona verin, yanmış bir toynak olsa bile.
Ve mahrum bırakmanın ve men etmenin reddini murad etmedi; senin “selam verdi, ona **ردَّ** etti” sözün gibi: yani ona cevap verdi.
Ve başka bir hadiste: “**لا تردوا السائل ولو بِظِلفٍ**” yani onu hiçbir şeysiz mahrumiyet reddiyle geri çevirmeyin, bir toynak bile olsa;
ve ‘Urve b. el-Verd’in sözü:
وزَوَّد خيراً مالكاً، إِنَّ مالكاً
له رَدَّةٌ فينا، إِذا القوم زُهَّدُ
Şemmer dedi ki: **الرَّدَّةُ**: onlara meyil ve onlara rağbettir. Ve onu **ردَّده** **ترديداً**
ve **تَرْداداً**; böylece o **تردد** etti. Ve **رجل مُردِّدٌ**: şaşkın, helâk olmuş. Ve fitneler hadisinde:
“Ve o sırada savaş **رَدَّةٌ** şiddetli olur”; ve o fetha iledir; yani güçlü bir meyil. Ve **بحر مُرِدٌّ**: yani dalgası çok.
Ve **رجل مُرِدٌّ**: yani şehvetli. Ve **الارتداد**: geri dönüştür; ondan **المُرْتَدّ**. Ve onu **استردَّه**:
ondan onu kendisine geri çevirmesini istedi.
Ve **الرِّدِّيدَى**: **الرد**’dür. Ve **تَرَدَّدَ** ve **تَرادَّ**: geri döndü. Ve onda **رِدِّيدَى** yoktur:
yani hapsolma yoktur ve **تَرْداد** yoktur. Ve Ömer b. Abdülazîz’den rivayet olundu: dedi ki:
“Sadakada **رِدِّيدَى** yoktur”; yani geri çevrilmez; mana: sadaka bir yılda iki defa alınmaz;
onun, aleyhisselâm, sözü için: “Sadakada **ثِنى** yoktur.” Ebû ‘Ubeyd: **الرِّدِّيدَى**, şeydeki **الردِّ**’dendir.
Ve **رِدِّيدَى** (kesre, şedde ve kısaltma ile): **رد يرد**’den bir mastardır; **القَتِّيت** ve **الخِصِّيصى** gibi.
Ve **الرِّدُّ**: sırt ve develerden yük hayvanıdır; Ebû Mansûr dedi ki: ona **رِدّاً** denildi;
çünkü göç günü otlağından eve geri döndürülür; Züheyr dedi ki:
رَدَّ القِيانُ جِمالَ الحيِّ، فاحتُمِلوا
إِلى الظَّهيرَةِ، أَمرٌ بينهم لَبِكُ
Ve ona şeyi **رادَّه**: yani onu ona geri çevirdi. Ve ikisi satımı **يتَرادَّان**: reddetme ve feshetmedendir.
Ve bu iş, ona **أَرَدُّ عليه**: yani ona daha faydalıdır. Ve bu işin **رادَّة**’si yoktur: yani faydası yoktur ve geri dönüşü yoktur.
Ve Ebû İdrîs el-Havlânî’nin hadisinde: Muâviye’ye dedi ki: “Eğer onun hastalarını tedavi etti ve
onun çocuklarını onun sonrakileri üzerine geri çevirdi” yani eğer evvelleri ilerledi ve sonrakilerden uzaklaştıysa,
onları dağılmaya bırakmadı; fakat ilerleyeni, geride kalan ona yetişinceye kadar hapseder. Ve **رجلٌ مُتردِّد**:
toplu, kısa; yaratılışça yayvan değildir. Ve onun, sallallahu aleyhi ve sellem, sıfatında: “Ne ayrık uzun, ne de kısa **المتردِّد**”
yani kısalıkta nihayete varmış; sanki yaratılışının bir kısmı bir kısmı üzerine dönmüş ve parçaları iç içe girmiştir.
Ve **عُضْو رِدِّيدٌ**: sıkı, toplu; Ebû Harâş dedi ki:
مكتنز الحُتُوفُ فَهُوَّ جَوْنٌ،
كِنازُ اللحْمِ، فائلُهُ رَدِيدُ
Ve **الرَّدَد** ve **الرِّدَّة**: develerin suyu bir içiş (doyum) üzere içmesi, sonra sütlerin memelerinde geri dönmesidir.
Ve doğumu yaklaşmış her gebe; karnı ve memesi büyüyünce: **مُرِدّ**. Ve **الرِّدَّة**:
devenin memesinin “ışıyıp” (şişip) içine sütün düşmesidir; ve o **أَردّتْ**. Kisâî: **ناقة مُرْمِدٌ**,
**مُكرِم** vezni üzere; ve **مُرِدٌّ** **مُقِل** vezni üzere; memesi “ışıyıp” içine süt düştüğü zaman.
Ve deve **أَردّت**: çiğ (ıslaklık) üzerine çöktü de memesi ve hayâsı şişti; ve denildi: o, **الضَّبَعَة**’den hayânın şişmesidir;
ve denildi: deve **أَرَدَّت** ve o **مُردّ**: su içmekten koltuk altları ve hayâsı şişti. Ve **الرَّدَدُ** ve **الرَّدَّة**:
memelerinde ona isabet eden bir şişliktir; ve denildi: **الحَفْل**’den şişliğidir. Cevherî: **الرِّدَّة**,
doğumdan önce memenin sütten dolmasıdır; Asma‘î’den; ve Ebû’n-Necm’den inşad etti:
تَمْشِي من الرِّدَّة مَشْيَ الحِفَّل،
مَشْيَ الرَّوايا بالمَزادِ المُثْقِل
Ve “**بالمَزاد الأَثقل**” diye rivayet olunur. Ve bundan dersin: koyun ve başkası **أَردَّت**; o **مُرِدّ**’dür,
meme verdiği zaman. Ve **ناقة مُرِدٌّ**: su içtiği zaman, çok içmekten memesi ve hayâsı şiştiği zaman.
Denir: **نوق مَرادُّ**; ve aynı şekilde develer, suyu çoğaltınca ağırlaştıkları zaman. Ve **رجل مُرِدٌّ**:
bekârlığı uzadığı zaman, su sırtında geri dönüp durur. Ve denir: **بحر مُرِدٌّ**: yani suyu çok; şair dedi ki:
ركِبَ البحر إِلى البحرِ، إِلى
غَمَراتِ الموتِ ذي المَوْجِ المُرِدّ
Ve deniz **أَردّ**: dalgaları çoğaldı ve coştu. Ve falan **مُرِدَّ الوجه** geldi: yani öfkeli.
Ve adam **أَرَدَّ**: öfkeden şişti; **صاحب الأَلفاظ** bunu nakletti; Ebû’l-Hasen dedi ki: ve bazı nüshalarda **اربَدَّ**.
Ve **الرِّدَّة**: bakiye; Ebû Sahr el-Hüzelî dedi ki:
إِذا لم يكن بين الحَبِيبَيْنِ رِدَّةٌ،
سِوىِ ذكر شيء قد مَضى، دَرَسَ الذِّكر
Ve **الرَّدَّة**: yüzde bir miktar çirkinlik olup ona bir şey güzellik arız olduğu zaman çenede gevşekliktir;
İbn Düreyd dedi ki:
في وجهه قبح وفيه رَدَّة
Yani ayıp. Ve **شيء رَدٌّ**: yani kötü. İbnü’l-A‘râbî: insana, onda ayıp olduğu zaman denir:
onda **نَظْرة** ve **رَدَّة** ve **خَبْلَة** vardır; Ebû Leylâ dedi ki: falanda **رَدَّة** vardır: yani çirkinliğinden göz ondan geri döner;
dedi ki: ve onda **نَظْرَة** vardır: yani çirkinlik. Leys: kadına, onda bir şey bozukluk arız olup yüzünde bir şey çirkinlik olduğu zaman denir:
o güzeldir, fakat yüzünde **الرَّدَّة**’den bir kısmı vardır. Ve dilinde **رَدٌّ**: yani tutukluk. Ve yüzünde **رَدَّة**:
yani bir miktar güzellikle birlikte çirkinlik.
İbnü’l-A‘râbî: **الرُّدُدُ** insanların çirkinleridir. Denir: yüzünde **ردَّة** vardır; ve o **رادّ**’dır.
Ve **رَدَّادٌ**: bir adamın adıdır; ve denildi: bir adamın adıdır; o, bir “kırıkçı” idi; ona nispet edildi
**المُجَبِّرون**; böylece her “kırıkçı”ya **ردَّاد** denir. Ve **يوم الكُلاب** günü bir adam görüldü; bir kavme saldırıyor ve diyordu:
“Ben Ebû Şeddâd’ım”; sonra onlara geri dönüyor ve diyordu: “Ben Ebû **رَدَّاد**’ım.”
Ve **رجل مِرَدٌّ**: reddi ve geri dönüp saldırması çok olan; Ebû Züeyb dedi ki:
مِرَدٌّ قد نَرى ما كان منه،
ولكن إِنما يُدْعى النجيب

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر د د * * رَدَّهُ * عن وجهه يرده * رَدَّاً * و * رِدَّةً * بالكسر و * مَرْدُوداً * و * مَرَدَّا * صرفه قال الله تعالى ﴿فلا مرد له﴾ و * رَدَّ * عليه الشيء إذا لم يقبله وكذا إذا خطأه و * رَدَّهُ * إلى منزله و * رَدَّ * إليه جوابا رجع وشيء * رَدٌّ * أي رديء و * رَدَّدَهُ تَرْدِيدا * و * تَرْدَادَاً * بفتح التاء * فَتَرَدَّدَ * و * الارْتِدَادُ * الرجوع ومنه * المُرْتَدُّ * و * الرِّدَّةُ * بالكسر اسم منه أي الارتداد و * اسْتَرَدَّهُ * الشيء سأله أن يرده عليه و * الرِّدِّيدَى * مقصور بكسر الراء والدال وتشديدها الرد وفي الحديث ﴿لارديدي في الصدقة﴾ و * رَادَّه * الشيء أي رده عليه وهما يترادان البيع من الرد والفسخ وهذا الأمر * أرَدُّ * عليه أي أنفع وهذا أمر لا * رَادَّةَ * له أي لا فائدة له ولا رجوع

##### Türkçe

* ر د د * **رَدَّهُ** yüzünden onu çevirdi; onu **رَدَّاً** ve kesre ile **رِدَّةً** ve **مَرْدُوداً** ve **مَرَدَّا** ile reddeder: onu çevirdi. Yüce Allah’ın sözü: ﴿فلا مرد له﴾, yani onun için bir çeviren yoktur. Ve **رَدَّ** ona şeyi, onu kabul etmediği zaman; yine böyledir, onu hatalı saydığı zaman. Ve **رَدَّهُ** onu evine. Ve **رَدَّ** ona bir cevap: döndü. Ve bir şey **رَدٌّ**: yani kötü. Ve **رَدَّدَهُ تَرْدِيدا** ve **تَرْدَادَاً** (تاء’nın fethasıyla); böylece **فَتَرَدَّدَ**. Ve **الارْتِدَادُ**: dönüş; ondan **المُرْتَدُّ**. Ve kesre ile **الرِّدَّةُ** ondan bir isimdir; yani **الارتداد**. Ve **اسْتَرَدَّهُ** şeyi: onu kendisine geri vermesini istedi. Ve **الرِّدِّيدَى**: maksûr; **الراء** ve **الدال**’ın kesresiyle ve ikisinin şeddelenmesiyle: reddetme. Ve hadiste: ﴿لارديدي في الصدقة﴾. Ve **رَادَّه** şeyi: yani onu ona geri çevirdi. Ve ikisi, reddetmeden ve fesihden satışı birbirlerine geri çevirirler. Ve bu iş **أرَدُّ** ona: yani daha faydalı. Ve bu işin **رَادَّةَ**’si yoktur: yani onun için ne fayda vardır ne de dönüş.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رده عن وجهه يرده ردا ومردا، كلاهما من المصادر القياسية، ومردودا، من المصادر الواردة على مفعول، كمحلوف ومعقول، ورديدى، بالكسر مشددا، كخصيصى، وخليفى، يبنى للمبالغة: صرفه ورجعه، ويقال رده عن الأمر ولده، أي صرفه عنه برفق. وأمر الله لا مرد له. وفي التنزيل:  فلا مرد له  وفيه  يوم لا مرد له  قال ثعلب: يعني يوم القيامة، لأنه شيء لا يرد.
 وفي حديث عائشة.  من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رد  أي مردود عليه، يقال أمر رد، إذا كان مخالفا لما عليه السنة، وهو مصدر وصف به. وروي عن عمر بن عبد العزيز أنه قال:  لا رديدى في الصدقة  أي لا تؤخذ في السنة مرتين، والاسم رداد، ورداد، كسحاب وكتاب، وبهما جميعا روي قول الأخطل:
  وما كل مغبون ولو سلف صفقه                      براجع ما قـد فـاتـه بـرداد ورد عليه الشيء، إذا لم يقبله، وكذلك خطأه. ونقل شيخنا عن جماعة من أهل الاشتقاق والتصريف أن رد يتعدى إلى المفعول الثاني بإلى، عند إرادة الإكرام، وبعلى، للإهانة، واستدلوا بنحو قوله تعالى.  فرددناه إلى أمه  و  يردوكم على أعقابكم  ونقله الجلال السيوطي وسلمه، فتأمله، فإن الاستقراء ربما ينافيه. ومن المجاز: المردودة الموسى لردها في نصابها. ومن المجاز أيضا: امرأة مردودة، وهي: المطلقة: كالردي، كالحمى، الأخيرة عن أبي عمرو. وفي حديث الزبير، في دار له وقفها فكتب. وللمردودة من بناته أن تسكنها. لأن المطلقة لا مسكن لها على زوجها. والرد، بالفتح: الشيء الرديء وهو مجاز، ودرنهم رد: لا يروج، وردود الدراهم، واحدهأ: رد، وهو مازيف فرد على ناقده، بعدما أخذ منه. وكل ما رد بعد أخد: رد. والرد في اللسان: الحبسة وعدم الانطلاق. والرد، بالكسر: عماد الشيء الذي يدفعه ويرده، قال:
  يا رب أدعوك إلها فردا
  فكن له من البـلايا ردا أي معقلا يرد عنه البلاء.
 وقوله تعالى:  فأرسله معي ردا يصدقني  فيمن قرأ به يجوز أن يكون من الاعتماد، وأن يكون على اعتقاد التثقيل في الوقف، بعد تخفيف الهمزة.
 ويقال في لسانه ردة، أي حبسة، وفي وجهه ردة، الردة بالفتح: القبح مع شيء من الجمال، يقال: في وجهه ردة، وهو راد، وقال ابن دريد:
  في وجهه قبح وفيه ردة أي عيب.
 وقال أبو ليلى: في فلان ردة، أي يرتد البصر عنه من قبحه، قال: وفيه نظرة، أي قبح. وقال الليث: يقال للمرأة إذا اعتراها شيء من خبال، وفي وجهها شيء من قباحة: هي جميلة، ولكن في وجهها بعض الردة، وهو مجاز.
 والردة، بالكسر: الاسم من الارتداد وقد ارتد، وارتد عنه: تحول، ومنه الردة عن الإسلام، أي الرجوع عنه، وارتد فلان عن دينه، إذا كفر بعد إسلامه. وفي الصحاح: الردة: امتلاء الضرع من اللبن قبل النتاج، عن الأصمعي، وأنشد لأبي النجم:
  تمشي من الردة مشي الحفل
  مشي الروايا بالمزاد المثقل وفي اللسان: الردة: أن يشرق ضرع الناقة، ويقع في اللبن، وقد أردت. والردة: تقاعس في الذقن إذا كان في الوجه بعض القباحة، ويعتريه شيء من الجمال، وهو مجاز. ومن المجاز أيضا: سمعت ردة الصدى، وهو ما يرد عليك من صدى الجبل أي صوته.

  والردة والردد أن تشرب الإبل الماء عللا فترتد الألبان في ضروعها. والترداد بالفتح: بناء للتكثير، قال ابن سيده، قال سيبويه هذا باب ما يكثر فيه المصدر من فعلت فتلحق الزائد وتبنيه بناء آخر، كما أنك قلت في فعلت: فعلت، حين كثرت الفعل. ثم ذكر المصادر التي جاءت على التفعأل: كالترداد، والتلعاب، والتهذار، والتصفاق، والتقتال، والتسيار، وأخواتها، قال: وليس شيء من هذا مصدر أفعلت، ولكن لما أردت التكثير بنيت المصدر على هذا، كما بنيت فعلت على فعلت. انتهى.
 وأما الترديد فإنه قياس من ردده، كما صرح به غير واحد، ويقال: ردده ترديدا وترادادا فهو مردد، ورجل مردد. والمردد، كمعظم: الحائر البائر، وهو مجاز والارتداد، الرجوع، ومنه المرتد، وراده الشيء، أي رده عليه، وراده القول: راجعه، وهما يترادان البيع، من الرد والفسخ. وهذا الأمر أرد عليه أي أنفع له، وهذا الأمر لا رادة فيه، أي لا فائدة له، وما يردك هذا: ما ينفعك. وهو مجاز، كلا مردة، ضبطه الصاغاني، بضم الميم وكسر الراء. والمرد، على صيغة اسم الفاعل: الشبق. والبحر المرد: المواج، أي كثير الماء، قال الشاعر:
  ركب البحر إلى البحـر إلـى                      غمرات الموت ذي المود المرد وأرد البحر: كثرت أمواجه وهاج. والمرد: الغضبان، يقال جاء فلان مرد الوجه، أي غضبان. وأرد الرجل: انتفخ غضبا، حكاها صاحب الألفاظ قال أبو الحسن: وفي بعض النسخ: اربد. والمرد: الرجل الطويل العزوبة. أو الطويل الغربة، فتراد الماء في ظهره، قال الصاغاني: والأول أصح، لأنه يتراد الماء في ظهره، كالمردود. والمرد ناقة انتفخ ضرعها وحياؤها لبروكها على ندى، وقيل أردت، وكل حامل دنت ولادتها فعظم بطنها وضرعها: مرد، وقال الكسائي: ناقة مرمد، على مثال مكرم، ومرد، مثال مقل، إذا أشرق ضرعها، ووقع فيه اللبن، وقد تقدم. وقيل هو ورم الحياء من الضبعة، وقيل: أردت الناقة وهي مرد: ورمت أرفاغها وحياؤها من شرب الماء. والمرد: شاة أضرعت وقد أردت. وناقة مرد، وكذا جمل مرد، إذا أكثر من شرب الماء فثقل، ج مراد، نوق مراد، وجمال مراد. وعن ابن الأعرابي الردد، كعنق: القباح من الناس جمع رد. وقد تقدم. والرديد، كأمير: الشيء المردود، قال:
  فتى لم تلده بـنـت عـم قـريبة                      فيضوى وقد يضوى رديد الغرائب والرديد: الجفل من السحاب هريق ماؤه. واسترده الشيء: طلبه وسأله رده، أي أن يرده عليه كارتده. ورداد، ككتان: اسم مجبر، م أي معروف ينسب إليه المجبرون، فيقال لكل مجبر: ردادي، لذلك. ورئي رجل يوم الكلاب يشد على قوم ويقول: أنا أبو شداد. ثم يرد عليهم ويقول: أنا أبو رداد. والرادة: خشبة في مقدم العجلة تعرض بين النبعين.
 ومما يستدرك عليه: ارتد الشيء: رده، قال مليح:
  بعزم كوقع السيف لا يستقلـه                      ضعيف ولا يرتده الدهر عاذل وارتد عن هبته: ارتجعها، قال الزمخشري: كذا سمعته عن العرب. وأنشد:
  فيا بطحاء مكة خبريني                      أما ترتدني تلك البقاع ورد إليه جوابا: رجع، وارتد الشيء: طلب رده عليه، قال كثير عزة:
  وما صحبتي عبد العزيز ومدحتي                      بعارية يرتدها مـن يعـيرهـا

  وهذا مردود القول، ورديده. وردد القول كرره. ولا خير في قول مردود، ومردد. وراده القول: راجعه. وترادا القول. وارده البيع: قايله. وتراد الماء: ارتد عن مجراه لحاجز. والرد، بالكسر: الكهف، عن كراع. وبه فسر بعضهم قوله تعالى  فأرسله معي ردا  . وفي الحديث.  ردوا السائل ولو بظلف محرق  . أي أعطوه، ولم يرد رد الحرمان والمنع، كقولك: سلم فرد عليه، أي أجابه. وفي حديث آخر:  لا تردوا السائل ولو بظلف  أي لا تردوه رد حرمان بلا شيء، ولو أنه ظلف. وقول عروة بن الورد:
  وزود خيرا مالكا إن مالكا                      له ردة فينا إذا العم زهدوا قال شمر: الردة: العطفة عليهم، والرغبة فيهم. وفي حديث الفتن: ويكون عند ذلكم القتال ردة شديدة. وهو بالفتح أي عطفه قوية. وتردد وتراد، تراجع. وتردد في الجواب: تعثر لسانه. وهو يتردد بالغدوات إلى مجالس العلم، ويختلف إليها. والرد، بالكسر: الحمولة من الإبل. قال أبو منصور: سميت ردا لأنها ترد من مرتعها إلى الدار يوم الظعن. ورجل متردد: مجتمع قصير ليس بسبط الخلق. وفي صفته صلآ الله عليه وسلم:  ليس بالطويل البائن ولا القصير المتردد  أي المتناهي في القصر، كأنه هذا تردد بعض خلقه على بعض وتداخلت أجزاؤه. وعضو رديد: مكتنز مجتمع، قال أبو خراش:
  تخاطفه الحتوف فهو جون                      كناز اللحم فـائلـه رديد والردة: البقية، قال أبو صخر الهذلي:
  إذا لم يكـن بـين الـحـبـيبـين ردة                      سوى ذكر شيء قد مضى درس الذكر ومردود: فرس زياد أخي محرق الغساني. والرودد: كجوهر: العاطف، قال رؤبة:
  وإن رأينا الحجج الرواددا
  قواصرا بالعمر أو مواددا أورده الصاغاني في تركيب رود. ورجل مرد، بالكسر: كثير الرد والكر، قال أبو ذؤيب:
  مرد قد نرى ما كان منه                      ولكن إنما يدعآ النجيب وفي المصباح: ترددت إليه: رجعت مرة بعد أخرى. ومن المجاز: ضيعة كثيرة المرد والرد، أي الريع. والرداد بن قيس بن معاوية بن حزن: بطن. وأبو الرداد الليثي، عن أبي سلمة بن عبد الرحمن. وأبو الرداد عمرو بن بشر القيسي، عن برد بن سنان. ومحمد بن عبد الرحمن بن رداد، عن يحيى بن سعيد الأنصاري، ضعيف. وهلال بن رداد الكناني عن الزهري وابنه محمد، سمع أباه. ومحمد بن الخضر بن رداد الدمشقي، عن علي بن خشرم، وأبو الرداد عبد الله بن عبد السلام المصري المؤذن، صاحب المقياس. وفي ولده أمر المقياس إلى الآن. ومحمد بن طرخان بن رداد المقدسي، من شيوخ منصور بن يسلم.

##### Türkçe

**رده**’yi yüzünden çevirir: onu çevirir; **ردا** ve **مردا** (her ikisi de القياسية kaynaklardandır), ve **مردودا** (مفعول üzerine gelen kaynaklardandır; **محلوف** ve **معقول** gibi), ve **رديدى** (kesre ile, şeddeli; **خصيصى** ve **خليفى** gibi), mübalağa için bina edilir: onu çevirdi ve geri döndürdü; ve “onu işten çevirdi ve onu doğurdu” denir; yani onu ondan yumuşaklıkla çevirdi. Ve Allah’ın emrinin kendisi için bir çevireni yoktur. Ve تنزيل’de: **فلا مرد له**; ve onda: **يوم لا مرد له**. ثعلب dedi: yani kıyamet günü; çünkü o, geri çevrilmeyen bir şeydir.

Ve عائشة hadîsinde: **من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رد**; yani ona karşı مردود’dur. “**أمر رد**” denir; eğer sünnetin üzerinde bulunulana muhalif ise; ve o, kendisiyle vasfedilmiş bir masdardır. Ve عمر بن عبد العزيز’den rivayet olundu ki dedi: **لا رديدى في الصدقة**; yani bir yılda iki defa alınmaz; ve isim **رداد** ve **رداد**’dır; **سحاب** ve **كتاب** gibi; ve الأخطل’ın sözü her ikisiyle de rivayet olunmuştur:
  وما كل مغبون ولو سلف صفقه                      براجع ما قـد فـاتـه بـرداد
Ve ona şeyi geri çevirdi; eğer onu kabul etmediyse; ve aynı şekilde onun hatasını. Şeyhimiz, اشتقاق ve تصريف ehli bir cemaatten nakletti ki **رد** ikinci mef’ûle **إلى** ile geçişli olur, ikram murad edildiğinde; ve **على** ile, ihanet için; ve şu yüce söz gibiyle delil getirdiler: **فرددناه إلى أمه** ve **يردوكم على أعقابكم**. Ve bunu الجلال السيوطي nakletti ve onu teslim etti; öyleyse onu düşün; çünkü istikra belki ona aykırı olur. Mecazdandır: **المردودة** ustura; onu sapına geri çevirmesinden dolayı. Ve mecazdandır ayrıca: **امرأة مردودة**; o: boşanmış kadındır; **كالردي** gibi; **كالحمى** gibi; sonuncusu أبو عمرو’dandır. Ve الزبير hadîsinde, kendisi için vakfettiği bir ev hakkında yazdı: “Kızlarından **المردودة** olanın onu mesken tutması.” Çünkü boşanmış kadının kocası üzerinde meskeni yoktur. Ve **الرد** (fetha ile): kötü şeydir; ve o mecazdır. Ve “onların dirhemleri **رد**’dir”: revaç bulmaz. Ve **ردود الدراهم**: onun teki **رد**’dir; ve o, sahte olup onu alanın ardından, ondan aldıktan sonra, onu نقد edene geri çevrilendir. Ve her ne ki alındıktan sonra geri çevrilirse: **رد**’dir. Ve dilde **الرد**: tutulma ve akmama. Ve **الرد** (kesre ile): şeyin direği; onu iter ve onu geri çevirir; dedi ki:
  يا رب أدعوك إلها فردا
  فكن له من البـلايا ردا
yani belayı ondan geri çeviren bir sığınak.
Ve yüce sözü: **فأرسله معي ردا يصدقني**; onunla okuyan kimse hakkında, اعتماد’dan olması caizdir; ve hemzenin hafifletilmesinden sonra, vakıfta teşdîd itikadı üzere olması da caizdir.

Ve “dilinde **ردة** var” denir; yani tutulma. Ve “yüzünde **ردة** var”; **الردة** (fetha ile): bir miktar güzellikle birlikte çirkinliktir; “yüzünde **ردة** var” denir; ve o **راد**’dır. Ve ابن دريد dedi:
  في وجهه قبح وفيه ردة
yani ayıp.
Ve أبو ليلى dedi: “Falanda **ردة** var”; yani çirkinliğinden dolayı bakış ondan geri döner. Dedi ki: “Ve onda **نظرة** var”; yani çirkinlik. Ve الليث dedi: kadına, kendisine bir şeyden خبال arız olursa ve yüzünde bir şeyden kabahat olursa, denir ki: “O güzeldir; fakat yüzünde **الردة**’den bir kısmı vardır”; ve o mecazdır.

Ve **الردة** (kesre ile): **الارتداد**’dan isimdir; ve o **ارتد** etmiştir. Ve “ondan **ارتد** etti”: dönüştü. Ondandır: İslâm’dan **الردة**; yani ondan geri dönme. Ve “filan dininden **ارتد** etti”; eğer İslâm’ından sonra kâfir olduysa. Ve **الصحاح**’ta: **الردة**: doğumdan önce memenin sütten dolmasıdır; الأصمعي’den. Ve أبو النجم için inşad etti:
  تمشي من الردة مشي الحفل
  مشي الروايا بالمزاد المثقل
Ve **اللسان**’da: **الردة**: devenin memesinin şark etmesi ve sütün içine düşmesidir; ve o **أردت** etmiştir. Ve **الردة**: çenede gevşemedir; eğer yüzde bir miktar kabahat varsa ve ona bir şeyden güzellik arız olursa; ve o mecazdır. Ve mecazdandır ayrıca: “Dağın yankısının **ردة**’sini işittim”; ve o, dağın yankısından sana geri dönen şeydir; yani onun sesidir.

Ve **الردة** ve **الردد**: develerin suyu **عللا** içmesidir; sonra sütler memelerinde geri döner. Ve **الترداد** (fetha ile): çokluk için bir binadır. ابن سيده dedi; سيبويه dedi: “Bu, masdarın فيه çok olduğu باب’tır; **فعلت**’ten; ziyadeyi ilhak edersin ve onu başka bir bina üzere bina edersin; tıpkı **فعلت**’te ‘**فعلت**’ dediğin gibi; fiil çoğaldığında.” Sonra **التفعأل** üzerine gelen masdarları zikretti: **كالترداد** ve **التلعاب** ve **التهذار** ve **التصفاق** ve **التقتال** ve **التسيار** ve onların kardeşleri. Dedi: “Bunun hiçbir şeyi **أفعلت** masdarı değildir; fakat çokluğu murad ettiğinde masdarı bunun üzerine bina ettin; tıpkı **فعلت**’i **فعلت** üzerine bina ettiğin gibi.” Bitti.

أما **الترديد** ise, **ردده**’den قياس’tır; birden fazla kimsenin açıkça belirttiği gibi. Ve “onu **ترديدا** ve **ترادادا** ile **ردده** etti” denir; o halde o **مردد**’dir; ve **رجل مردد**. Ve **المردد** ( **معظم** gibi): şaşkın, helâk olmuş; ve o mecazdır. Ve **الارتداد**: geri dönmedir; ondandır **المرتد**. Ve “şey onu **راده** etti”; yani onu ona geri çevirdi. Ve “söz onu **راده** etti”: onu geri çevirdi (münakaşa etti). Ve ikisi satışı **يترادان** ederler; **الرد** ve fesih’tendir. “Bu iş ona **أرد**’dir”; yani ona daha faydalıdır. Ve “bu işte **رادة** yoktur”; yani ona fayda yoktur. Ve “bu sana ne **يردك** eder”: sana ne fayda verir. Ve o mecazdır. **كلا مردة**; الصاغاني onu ضبط etti: mîm’in zammı ve râ’nın kesri ile. Ve **المرد** (ism-i fâil sigası üzere): şehvettir. Ve **البحر المرد**: dalgalı; yani suyu çok. Şair dedi:
  ركب البحر إلى البحـر إلـى                      غمرات الموت ذي المود المرد
Ve “deniz **أرد** etti”: dalgaları çoğaldı ve coştu. Ve **المرد**: öfkeli olandır; “filan **مرد الوجه** geldi” denir; yani öfkeli. Ve “adam **أرد** etti”: öfkeden şişti; صاحب الألفاظ onu hikâye etti. أبو الحسن dedi: “Ve bazı nüshalarda: **اربد**.” Ve **المرد**: uzun bekârlık sahibi adamdır. Yahut uzun gurbet sahibi; böylece su onun sırtında geri döner. الصاغاني dedi: birincisi daha sahih; çünkü su onun sırtında geri döner; **كالمردود** gibi. Ve **المرد**: memesi ve hayâsı, çiğ üzerine çökmesinden dolayı şişmiş dişi devedir. Ve “**أردت**” denildi. Ve her hamile ki doğumu yaklaştı; karnı ve memesi büyüdü: **مرد**. Ve الكسائي dedi: “**ناقة مرمد**” ( **مكرم** misali) ve “**مرد**” ( **مقل** misali); eğer memesi şark etti ve içine süt düştüyse; ve daha önce geçti. Ve denildi ki: o, **الضبعة**’den hayânın şişmesidir. Ve denildi ki: “deveyi **أردت** ettim; o halde o **مرد**’dür”: su içmekten onun **أرفاغ**’ı ve hayâsı şişti. Ve **المرد**: memesi sütlenmiş koyundur; ve o **أردت** etmiştir. Ve **ناقة مرد** ve aynı şekilde **جمل مرد**; eğer su içmeyi çoğalttı da ağırlaştıysa. Çoğulu **مراد**; **نوق مراد** ve **جمال مراد**. Ve ابن الأعرابي’den: **الردد** ( **عنق** gibi): insanlardan çirkinlerdir; **رد**’in cem’idir. Ve daha önce geçti. Ve **الرديد** ( **أمير** gibi): geri çevrilmiş şeydir. Dedi ki:
  فتى لم تلده بـنـت عـم قـريبة                      فيضوى وقد يضوى رديد الغرائب
Ve **الرديد**: buluttan, suyu dökülmüş olan parçadır. Ve “şeyi **استرده** etti”: onu istedi ve onun geri verilmesini sordu; yani onu kendisine geri çevirmesini; **كارتده** gibi. Ve **رداد** ( **كتان** gibi): bir cebirci ismi; mânâsı: cebircilerin kendisine nisbet edildiği bir ma‘rûf; bu yüzden her cebirciye “**ردادي**” denir. Ve **الكلاب** günü bir adam görüldü; bir kavme saldırıyor ve diyordu: “Ben **أبو شداد**’ım.” Sonra onlara geri dönüyor ve diyordu: “Ben **أبو رداد**’ım.” Ve **الرادة**: tekerleğin ön tarafında bir tahta; iki **النبع** arasında enlemesine konur.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: “şey **ارتد** etti”: onu geri çevirdi. مليح dedi:
  بعزم كوقع السيف لا يستقلـه                      ضعيف ولا يرتده الدهر عاذل
Ve “hibe’sinden **ارتد** etti”: onu geri aldı. الزمخشري dedi: “Bunu Araplardan böyle işittim.” Ve inşad etti:
  فيا بطحاء مكة خبريني                      أما ترتدني تلك البقاع
Ve “ona cevap olarak **رد** etti”: döndü. Ve “şey **ارتد** etti”: onun kendisine geri verilmesini istedi. كثير عزة dedi:
  وما صحبتي عبد العزيز ومدحتي                      بعارية يرتدها مـن يعـيرهـا

Ve bu, “sözü **مردود**”dur; ve onun **رديده**’dir. Ve “sözü **ردد** etti”: onu tekrarladı. Ve **مردود** ve **مردد** sözde hayır yoktur. Ve “söz onu **راده** etti”: onu geri çevirdi (münakaşa etti). Ve “söz **ترادا** etti.” Ve “satışı **وارده** etti”: onu **قايله** etti. Ve “su **تراد** etti”: bir engelden dolayı yatağından geri döndü. Ve **الرد** (kesre ile): mağaradır; كراع’dan. Ve bazıları bununla yüce sözünü tefsir etti: **فأرسله معي ردا**. Ve hadîste: **ردوا السائل ولو بظلف محرق**; yani ona verin; ve onu mahrumiyet ve men‘ reddiyle geri çevirmeyin; senin “selam verdi, ona karşılık verdi” sözün gibi; yani ona cevap verdi. Ve başka bir hadîste: **لا تردوا السائل ولو بظلف**; yani onu bir şeysiz mahrumiyet reddiyle geri çevirmeyin; isterse bir **ظلف** olsun. Ve عروة بن الورد’ün sözü:
  وزود خيرا مالكا إن مالكا                      له ردة فينا إذا العم زهدوا
شمر dedi: **الردة**: onlara meyildir ve onlara rağbettir. Ve fitneler hadîsinde: “Ve o vakitte savaş **ردة شديدة** olur.” Ve o fetha iledir; yani güçlü bir meyil. Ve **تردد** etti ve **تراد** etti: geri döndü. Ve “cevapta **تردد** etti”: dili sürçtü. Ve o, sabah vakitlerinde ilim meclislerine **يتردد** eder; ve onlara gidip gelir. Ve **الرد** (kesre ile): develerden yük’tür. أبو منصور dedi: ona **رد** adı verildi; çünkü göç günü otlağından eve geri döner. Ve **رجل متردد**: toplanık, kısa; yaratılışı uzun boylu düzgün değildir. Ve onun (salât Allah onun üzerine olsun) sıfatında: **ليس بالطويل البائن ولا القصير المتردد**; yani kısalıkta nihayete varmış; sanki onun yaratılışının bir kısmı bir kısmı üzerine geri dönmüş ve parçaları iç içe girmiştir. Ve **عضو رديد**: dolgun, toplanık. أبو خراش dedi:
  تخاطفه الحتوف فهو جون                      كناز اللحم فـائلـه رديد
Ve **الردة**: bakiyedir. أبو صخر الهذلي dedi:
  إذا لم يكـن بـين الـحـبـيبـين ردة                      سوى ذكر شيء قد مضى درس الذكر
Ve **مردود**: محرق الغساني’nin kardeşi زياد’ın atıdır. Ve **الرودد** ( **جوهر** gibi): meyleden. رؤبة dedi:
  وإن رأينا الحجج الرواددا
  قواصرا بالعمر أو مواددا
الصاغاني onu **رود** terkibinde getirdi. Ve **رجل مرد** (kesre ile): çok geri çevirme ve çok hücum sahibidir. أبو ذؤيب dedi:
  مرد قد نرى ما كان منه                      ولكن إنما يدعآ النجيب
Ve **المصباح**’ta: “Ona **ترددت** ettim”: bir defadan sonra bir defa geri döndüm. Ve mecazdandır: **ضيعة** çok **المرد** ve **الرد** sahibidir; yani gelir. Ve **الرداد بن قيس بن معاوية بن حزن**: bir batındır. Ve **أبو الرداد الليثي**: أبو سلمة بن عبد الرحمن’dan. Ve **أبو الرداد عمرو بن بشر القيسي**: برد بن سنان’dan. Ve **محمد بن عبد الرحمن بن رداد**: يحيى بن سعيد الأنصاري’den; zayıftır. Ve **هلال بن رداد الكناني**: الزهري’den; ve oğlu محمد; babasını işitti. Ve **محمد بن الخضر بن رداد الدمشقي**: علي بن خشرم’den. Ve **أبو الرداد عبد الله بن عبد السلام المصري المؤذن**: ölçü aletinin sahibi. Ve onun evladında ölçü işi şimdiye kadar. Ve **محمد بن طرخان بن رداد المقدسي**: منصور بن يسلم’in şeyhlerindendir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَدَّ
رَدَّ U ( n. ac. رَدّ 1 ,  رِدَّة 2t ,  مَرْدَد 17 ,  مَرْدُوْد )
a.  [ acc. &  'An ], Made to go or come back, sent or turned back from; kept off from.

b.  [ acc. &  Ila ], Brought, sent back, returned to; converted to; returned ( an answer ) to, replied to.

c.  [ acc. &  'Ala ], Refused, denied.

d.  Refuted.

e.  [ 'Ala ], Profited, benefited, advantaged.

f.  Rendered, made to become.

رَدَّدَ
رَدَّدَ II ,
a.  Repulsed, repelled, drove away, cast off; rejected.

b.  Repeated, went over again; reverted to.

c.  Made to go to & fro; confused, perplexed.

رَاْدَدَ
رَاْدَدَ III ,
a.  Returned, restored, gave back to.

b.  Opposed, resisted, withstood.

تَرَدَّدَ
تَرَدَّدَ V ,
a.  Was repulsed, repelled, sent back.

b.  [ Ila ], Returned, repaired to again & again; frequented, haunted.

c.  [ Fī ], Turned over, revolved in ( his mind ); hesitated.

تَرَاْدَدَ
تَرَاْدَدَ VI ,
a.  Turned back, returned, retired.

b.  Refuted; rebutted.

c.  Repudiated.

اِرْتَدَدَ
اِرْتَدَدَ VIII
a.  [ Ila ], Returned to; was brought back to; was restored to; was converted to.

b.  [ 'An ], Turned back, went away from; apostatized from.

c.  [ 'Ala ], Retraced ( his steps ).

اِسْتَرْدَدَ
اِسْتَرْدَدَ X ,
a.  Demanded back, reclaimed; called upon to restore.

b.  Took back; recalled; revoked.

رَدّ
رَدّ 1 , ( pl. رُدُوْد 27 ),
a.  Obstacle, hindrance; impediment.

b.  Refusal; repulse.

c.  Reply; refutation.

d.  Return, restitution; restoration.

e.  Return, profit.

f.  Bad, worthless;   rejected; disallowed.

رَدَّة
رَدَّة 1t ,
a.  Defect, deformity.

رِدَّة
رِدَّة 2t ,
a.  Return.

b.  Repetition; refrain, burden ( of a song ); echo.

c.  Apostasy.

رُدُد
رُدُد 10 ,
a.  Abjects; wretches.

مَرْدَدَة
مَرْدَدَة 17t ,
a.  see 21t .

رَاْدِدَة
رَاْدِدَة 21t ,
a.  Profit, utility, advantage, benefit.

رَدَاْد
رَدَاْد 22 ,  رِدَاْد 23 ,
a.  Repulsion; aversion.

رَدَّاْدَة
رَدَّاْدَة 28t ,
a.  Wailing-woman.

رَاْدُوْدَة
رَاْدُوْدَة 40t ,
a.  Latch, catch ( of a door ).

رَدڤدَ
N. P. رَدڤدَ I ,
a.  Closed, shut.

b.  Returned; rejected.

تَرَدَّدَ
N. Ac. تَرَدَّدَ V ,
a.  Hesitation, vacillation.

اِرْتَدَدَ
N. P. اِرْتَدَدَ VIII ,
a.  Convert; pervert, apostate, renegade.

##### Türkçe

رَدَّ
رَدَّ U ( n. ac. **رَدّ** 1 ,  **رِدَّة** 2t ,  **مَرْدَد** 17 ,  **مَرْدُوْد** )
a. [ acc. &  'An ], Geri gitmeye veya geri gelmeye sebep oldu; -den geri gönderdi veya geri çevirdi; -den alıkoydu.

b. [ acc. &  Ila ], -e geri getirdi, geri gönderdi, iade etti; -e çevirdi; (bir cevabı) -e geri çevirdi, -e cevap verdi.

c. [ acc. &  'Ala ], Reddetti, inkâr etti.

d. Çürüttü.

e. [ 'Ala ], Fayda sağladı, yararlandı, avantaj elde etti.

f. Kıldı, (bir hâle) dönüştürdü.

رَدَّدَ
رَدَّدَ II ,
a. Geri püskürttü, defetti, uzaklaştırdı, savdı; reddetti.

b. Tekrarladı, yeniden üzerinden geçti; geri döndü.

c. Gidip gelmeye sebep oldu; şaşırttı, hayrete düşürdü.

رَاْدَدَ
رَاْدَدَ III ,
a. Geri döndürdü, iade etti, geri verdi.

b. Karşı koydu, direndi, dayandı.

تَرَدَّدَ
تَرَدَّدَ V ,
a. Geri püskürtüldü, defedildi, geri gönderildi.

b. [ Ila ], Tekrar tekrar geri döndü, tekrar tekrar gitti; sıkça gidip geldi, musallat oldu.

c. [ Fī ], (zihninde) evirip çevirdi; tereddüt etti.

تَرَاْدَدَ
تَرَاْدَدَ VI ,
a. Geri döndü, geri geldi, çekildi.

b. Çürüttü; reddiye yaptı.

c. Reddetti.

اِرْتَدَدَ
اِرْتَدَدَ VIII
a. [ Ila ], -e geri döndü; -e geri getirildi; -e iade edildi; -e çevrildi.

b. [ 'An ], -den geri döndü, -den uzaklaştı; -den irtidat etti.

c. [ 'Ala ], (adımlarını) geri izledi.

اِسْتَرْدَدَ
اِسْتَرْدَدَ X ,
a. Geri istedi, geri talep etti; iade etmeye çağırdı.

b. Geri aldı; geri çağırdı; geri çevirdi.

رَدّ
**رَدّ** 1 , ( pl. **رُدُوْد** 27 ),
a. Engel, mâni; güçlük.

b. Ret; geri püskürtme.

c. Cevap; çürütme.

d. Geri dönüş, iade; eski hâline getirme.

e. Geri dönüş, kâr.

f. Kötü, değersiz; reddedilmiş; geçersiz sayılmış.

رَدَّة
**رَدَّة** 1t ,
a. Kusur, şekil bozukluğu.

رِدَّة
**رِدَّة** 2t ,
a. Geri dönüş.

b. Tekrar; nakarat, yük (bir şarkının); yankı.

c. İrtidat.

رُدُد
**رُدُد** 10 ,
a. Aşağılıklar; sefil kimseler.

مَرْدَدَة
**مَرْدَدَة** 17t ,
a. 21t’ye bak.

رَاْدِدَة
**رَاْدِدَة** 21t ,
a. Kâr, fayda, avantaj, yarar.

رَدَاْد
**رَدَاْد** 22 ,  **رِدَاْد** 23 ,
a. Geri püskürtme; nefret.

رَدَّاْدَة
**رَدَّاْدَة** 28t ,
a. Ağıtçı kadın.

رَاْدُوْدَة
**رَاْدُوْدَة** 40t ,
a. Mandal, sürgü (bir kapının).

رَدڤدَ
N. P. **رَدڤدَ** I ,
a. Kapattı, kapadı.

b. Geri döndürdü; reddetti.

تَرَدَّدَ
N. Ac. **تَرَدَّدَ** V ,
a. Tereddüt, kararsızlık.

اِرْتَدَدَ
N. P. **اِرْتَدَدَ** VIII ,
a. Mühtedi; sapmış, mürted, dönek.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ردد
رَدَّ - يَرُدُّ، رُدَّ - يُرَدُّ - رَدُّ - رادٌّ - مَرْدوْد - مَرَدٌّ - ارْتَدَّ - يَرْتَدُّ - تَرَدَّدَ - يَتَرَدَّدُ
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يُحَوِّله ويغير اتجاه مسيره: يحوِّل حركة الشيء متقدم نحوه وذلك باتجاه الخلف أو أي اتجاه آخر
﴿بل تأتيهم بغتة فتبهتهم فلا يستطيعون ردها ولا هم ينظرون﴾
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + أمراً: يُحَوِّله ويغير اتجاه مسيره: يحوِّل ويغير مراد الأمر ويصرفه إلى مراد آخر مختلف
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً + بـِ شيء أو أمراًً: يُحَوِّل اتجاهه وهو مصحوب بالشيء
﴿ورد الله الذين كفروا بغيظهم لم ينالوا خيرا﴾
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + إلى كائن: يُحَوِّله إليه: يغير اتجاهه دافعاً إياه إليه
﴿فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله والرسول﴾
﴿ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهم﴾
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + جهة كائن (أسفل - أعلى - فوق كائن): يحوِّله جهة الكائن
﴿ثم رددناه أسفل سافلين﴾
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + شيئاً + لـِ  كائن: يُحـَوِّله لأجل نفع الكائن
﴿وإن يردك بخير فلا راد لفضله﴾
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + عن كائن أو أمر: يـُحـَّوِّله عنه: يغير اتجاهه ويصرفه بعيداً عنه
﴿ولا يرد بأسه عن القوم المجرمين﴾
﴿ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا﴾
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + على شيء: يحوله ويغير اتجاهه ومسيره ليصير متجهاً بأثره على الشيء
﴿يردوكم على أعقابكم﴾
﴿فما الذين فضلوا برادي رزقهم على ما ملكت أيمانهم فهم فيه سواء﴾
﴿ردوها علي﴾
﴿ثم رددنا لكم الكرة عليهم﴾
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + في شيء: يحول اتجاه سيره ليجعله يدخل في الشيء
﴿فردوا أيديهم في أفواههم﴾
﴿أئنا لمردودون في الحافرة﴾
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً + شيئاً أو خبراً: يُحَوِّله ذاك الشيء أو الخبر: يأتي وقد كان شيئاً، ثم بعد تقابله وتفاعله مع الكائن، يؤثر عليه الكائن فيجعله يندفع بعيداً عنه وقدتغير وتحول إلى شيء آخر
﴿ود كثير من أهل الكتاب لو يردونكم من بعد إيمانكم كفارا﴾: يُحَوِّلونكم كفاراً
رُدَّ - يُرَدُّ: مبني للمجهول من "  رَدَّ - يَرُدُّ "
رَدُّ: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " رَدَّ - يَرُدُّ ": تحويل حركة شيء متقدم نحوه باتجاه الخلف أو أي اتجاه آخر
رادٌّ: اسم فاعل صفة مشبهة من " رَدَّ - يَرُدُّ  ": أصلها " رادِد "
مَرْدوْد: اسم مفعول من " رَدَّ - يَرُدُّ "
مَرَدٌّ: على وزن " مـَفـْعـَل" اسم فعل مصدر ميمي من " رَدَّ - يَرُدُّ ": الرد الخاص المعلوم: وهي أيضاً اسم آلة منه: الشيء أو الآلة التي تعمل أو تساعد على الرد: تعمل على صد ثم تحويل حركة الفعل باتجاه الخلف أو أي اتجاه آخر
ارْتَدَّ - يَرْتَدُّ: على وزن " افتعل " من " رَدَّ - يَرُدُّ ": فعل " رَدَّ - يَرُدُّ " عندما يتم بشكل ذاتي: يقوم الشيء المتقدم بتحويل اتجاهه نحو الخلف ذاتياً بدون عامل خارجي
﴿فلما أن جاء البشير ألقاه على وجهه فارتد بصيرا﴾: تَحوّل بصيراً: صار بصيراً
تَرَدَّدَ - يَتَرَدَّدُ: على وزن " تَفَعَّل - يتَفَعَّل " من " رَدَّ - يَرُدُّ ": يقوم بفعل " رَدَّ - يَرُدُّ " بشكل متكرر وذاتي: يكرر التحول من اتجاه إلى آخر عدة مرات وبدافع ذاتي: وهي كناية عن المعنى الشائع للفظ: التردد: وهو الاقدام ثم التراجع وتغيير العزم والإرادة والاتجاه عدداً من المرات
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " صد وإيقاف تقدم كائن أو مهاجم ورده وإجباره على التراجع أو التحول إلى اتجاه آخر"، وهي:
صَدَّ - يَصُدُّ، صَدَع َ- يَصْدَعُ، ضَدَّ - يَضُدُّ، دَرَأَ - يَدْرَأُ، رَدَّ - يَرُدُّ، رَجَعَ - يَرْجِعُ (المتعدي)
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + شيئاً أو أمراًً
 	﴿وإذا حييتم بتحية فحيوا بأحسن منها أو ردوها إن الله كان على كل شيء حسيبا(86)﴾ النساء ﴿بل تأتيهم بغتة فتبهتهم فلا يستطيعون ردها ولا هم ينظرون (40)﴾ الأنبياء
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً + بـِ شيء أو أمراًً
 ﴿ورد الله الذين كفروا بغيظهم لم ينالوا خيرا وكفى الله المؤمنين القتال وكان الله قويا عزيزا(25)﴾ الأحزاب
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً + شيئاً أو خبراً
 ﴿ود كثير من أهل الكتاب لو يردونكم من بعد إيمانكم كفارا حسدا من عند أنفسهم من بعد ما تبين لهم الحق فاعفوا واصفحوا حتى يأتي الله بأمره إن الله على كل شيء قدير(109)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا إن تطيعوا فريقا من الذين أوتوا الكتاب يردوكم بعد إيمانكم كافرين (100)﴾ آل عمران
 	﴿فلما أن جاء البشير ألقاه على وجهه فارتد بصيرا قال ألم أقل لكم إني أعلم من الله ما لا تعلمون(96)﴾ يوسف
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + إلى كائن
 ﴿ياأيها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله والرسول إن كنتم تؤمنون بالله واليوم الآخر ذلك خير وأحسن تأويلا(59)﴾ النساء ﴿وإذا جاءهم أمر من الأمن أو الخوف أذاعوا به ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهم ولولا فضل الله عليكم ورحمته لاتبعتم الشيطان إلا قليلا(83)﴾ النساء ﴿فرددناه إلى أمه كي تقر عينها ولا تحزن ولتعلم أن وعد الله حق ولكن أكثرهم لا يعلمون (13)﴾ القصص
رُدَّ - يُرَدُّ - رُدّوا + إلى
 ﴿هنالك تبلو كل نفس ما أسلفت وردوا إلى الله مولاهم الحق وضل عنهم ما كانوا يفترون(30)﴾ يونس ﴿ثم ردوا إلى الله مولاهم الحق ألا له الحكم وهو أسرع الحاسبين(62)﴾ الأنعام
 	﴿يعتذرون إليكم إذا رجعتم إليهم قل لا تعتذروا لن نؤمن لكم قد نبأنا الله من أخباركم وسيرى الله عملكم ورسوله ثم تردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون (94)﴾ التوبة ﴿وقل اعملوا فسيرى الله عملكم ورسوله والمؤمنون وستردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون (105)﴾ التوبة
 	﴿قل إن الموت الذي تفرون منه فإنه ملاقيكم ثم تردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون (8)﴾ الجمعة
 	﴿وما أظن الساعة قائمة ولئن رددت إلى ربي لأجدن خيرا منها منقلبا (36)﴾ الكهف ﴿قال أما من ظلم فسوف نعذبه ثم يرد إلى ربه فيعذبه عذابا نكرا (87)﴾ الكهف
 	﴿وممن حولكم من الأعراب منافقون ومن أهل المدينة مردوا على النفاق لا تعلمهم نحن نعلمهم سنعذبهم مرتين ثم يردون إلى عذاب عظيم (101)﴾ التوبة ﴿ثم أنتم هؤلاء تقتلون أنفسكم وتخرجون فريقا منكم من ديارهم تتظاهرون عليهم بالإثم والعدوان وإن يأتوكم أسارى تفادوهم وهو محرم عليكم إخراجهم أفتؤمنون ببعض الكتاب وتكفرون ببعض فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزي في الحياة الدنيا ويوم القيامة يردون إلى أشد العذاب وما الله بغافل عما تعملون(85)﴾ البقرة
 	﴿ولو ترى إذ وقفوا على النار فقالوا ياليتنا نرد ولا نكذب بآيات ربنا ونكون من المؤمنين(27)﴾ الأنعام ﴿هل ينظرون إلا تأويله يوم يأتي تأويله يقول الذين نسوه من قبل قد جاءت رسل ربنا بالحق فهل لنا من شفعاء فيشفعوا لنا أو نرد فنعمل غير الذي كنا نعمل قد خسروا أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون(53)﴾ الأعراف
 	﴿بل بدا لهم ما كانوا يخفون من قبل ولو ردوا لعادوا لما نهوا عنه وإنهم لكاذبون(28)﴾ الأنعام
 	﴿والله خلقكم ثم يتوفاكم ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكي لا يعلم بعد علم شيئا إن الله عليم قدير(70)﴾ النحل ﴿ياأيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ومنكم من يتوفى ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج(5)﴾ الحج
 	﴿ذلك أدنى أن يأتوا بالشهادة على وجهها أو يخافوا أن ترد أيمان بعد أيمانهم واتقوا الله واسمعوا والله لا يهدي القوم الفاسقين(108)﴾ المائدة ﴿ستجدون آخرين يريدون أن يأمنوكم ويأمنوا قومهم كل ما ردوا إلى الفتنة أركسوا فيها فإن لم يعتزلوكم ويلقوا إليكم السلم ويكفوا أيديهم فخذوهم واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأولئكم جعلنا لكم عليهم سلطانا مبينا(91)﴾ النساء ﴿إليه يرد علم الساعة وما تخرج من ثمرات من أكمامها وما تحمل من أنثى ولا تضع إلا بعلمه ويوم يناديهم أين شركائي قالوا آذناك ما منا من شهيد(47)﴾ فصلت ﴿ولما فتحوا متاعهم وجدوا بضاعتهم ردت إليهم قالوا ياأبانا ما نبغي هذه بضاعتنا ردت إلينا ونمير أهلنا ونحفظ أخانا ونزداد كيل بعير ذلك كيل يسير(65)﴾ يوسف
 	﴿وأوحينا إلى أم موسى أن أرضعيه فإذا خفت عليه فألقيه في اليم ولا تخافي ولا تحزني إنا رادوه إليك وجاعلوه من المرسلين(7)﴾ القصص ﴿إن الذي فرض عليك القرآن لرادك إلى معاد قل ربي أعلم من جاء بالهدى ومن هو في ضلال مبين(85)﴾ القصص
 	﴿مهطعين مقنعي رءوسهم لا يرتد إليهم طرفهم وأفئدتهم هواء(43)﴾ إبراهيم ﴿قال الذي عنده علم من الكتاب أنا آتيك به قبل أن يرتد إليك طرفك فلما رآه مستقرا عنده قال هذا من فضل ربي ليبلوني أأشكر أم أكفر ومن شكر فإنما يشكر لنفسه ومن كفر فإن ربي غني كريم(40)﴾ النمل
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + جهة كائن
 ﴿ثم رددناه أسفل سافلين (5)﴾ التين
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + شيئاً + لـِ  كائن
 ﴿وإن يمسسك الله بضر فلا كاشف له إلا هو وإن يردك بخير فلا راد لفضله يصيب به من يشاء من عباده وهو الغفور الرحيم(107)﴾ يونس
 	﴿استجيبوا لربكم من قبل أن يأتي يوم لا مرد له من الله ما لكم من ملجإ يومئذ وما لكم من نكير(47)﴾ الشورى ﴿فأقم وجهك للدين القيم من قبل أن يأتي يوم لا مرد له من الله يومئذ يصدعون(43)﴾ الروم
 	﴿له معقبات من بين يديه ومن خلفه يحفظونه من أمر الله إن الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بأنفسهم وإذا أراد الله بقوم سوءا فلا مرد له وما لهم من دونه من وال(11)﴾ الرعد
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + عن كائن أو أمر
 ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (217)﴾ البقرة
 	﴿فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة واسعة ولا يرد بأسه عن القوم المجرمين (147)﴾ الأنعام ﴿حتى إذا استيئس الرسل وظنوا أنهم قد كذبوا جاءهم نصرنا فنجي من نشاء ولا يرد بأسنا عن القوم المجرمين (110)﴾ يوسف
 	﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا من يرتد منكم عن دينه فسوف يأتي الله بقوم يحبهم ويحبونه أذلة على المؤمنين أعزة على الكافرين يجاهدون في سبيل الله ولا يخافون لومة لائم ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء والله واسع عليم(54)﴾ المائدة
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + على شيء
على﴿ياأيها الذين آمنوا إن تطيعوا الذين كفروا يردوكم على أعقابكم فتنقلبوا خاسرين (149)﴾ آل عمران ﴿قل أندعو من دون الله ما لا ينفعنا ولا يضرنا ونرد على أعقابنا بعد إذ هدانا الله كالذي استهوته الشياطين في الأرض حيران له أصحاب يدعونه إلى الهدى ائتنا قل إن هدى الله هو الهدى وأمرنا لنسلم لرب العالمين(71)﴾ الأنعام
 	﴿ياأيها الذين أوتوا الكتاب آمنوا بما نزلنا مصدقا لما معكم من قبل أن نطمس وجوها فنردها على أدبارها أو نلعنهم كما لعنا أصحاب السبت وكان أمر الله مفعولا(47)﴾ النساء ﴿ردوها علي فطفق مسحا بالسوق والأعناق(33)﴾ ص ﴿ثم رددنا لكم الكرة عليهم وأمددناكم بأموال وبنين وجعلناكم أكثر نفيرا(6)﴾ الإسراء
 	﴿والله فضل بعضكم على بعض في الرزق فما الذين فضلوا برادي رزقهم على ما ملكت أيمانهم فهم فيه سواء أفبنعمة الله يجحدون(71)﴾ النحل
 	﴿ياأيها الذين أوتوا الكتاب آمنوا بما نزلنا مصدقا لما معكم من قبل أن نطمس وجوها فنردها على أدبارها أو نلعنهم كما لعنا أصحاب السبت وكان أمر الله مفعولا(47)﴾ النساء ﴿ياقوم ادخلوا الأرض المقدسة التي كتب الله لكم ولا ترتدوا على أدباركم فتنقلبوا خاسرين (21)﴾ المائدة ﴿إن الذين ارتدوا على أدبارهم من بعد ما تبين لهم الهدى الشيطان سول لهم وأملى لهم (25)﴾ محمد
 	﴿قال ذلك ما كنا نبغ فارتدا على آثارهما قصصا (64)﴾ الكهف
رَدَّ - يَرُدُّ + كائن + كائناً أو أمراً + في شيء
 ﴿ألم يأتكم نبأ الذين من قبلكم قوم نوح وعاد وثمود والذين من بعدهم لا يعلمهم إلا الله جاءتهم رسلهم بالبينات فردوا أيديهم في أفواههم وقالوا إنا كفرنا بما أرسلتم به وإنا لفي شك مما تدعوننا إليه مريب(9)﴾ إبراهيم
 	﴿يقولون أئنا لمردودون في الحافرة (10)﴾ النازعات
 	﴿إنما يستأذنك الذين لا يؤمنون بالله واليوم الآخر وارتابت قلوبهم فهم في ريبهم يترددون (45)﴾ التوبة
رَدُّ
 ﴿والمطلقات يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء ولا يحل لهن أن يكتمن ما خلق الله في أرحامهن إن كن يؤمن بالله واليوم الآخر وبعولتهن أحق بردهن في ذلك إن أرادوا إصلاحا ولهن مثل الذي عليهن بالمعروف وللرجال عليهن درجة والله عزيز حكيم(228)﴾ البقرة
رادٌّ
 ﴿وأوحينا إلى أم موسى أن أرضعيه فإذا خفت عليه فألقيه في اليم ولا تخافي ولا تحزني إنا رادوه إليك وجاعلوه من المرسلين(7)﴾ القصص ﴿إن الذي فرض عليك القرآن لرادك إلى معاد قل ربي أعلم من جاء بالهدى ومن هو في ضلال مبين(85)﴾ القصص ﴿والله فضل بعضكم على بعض في الرزق فما الذين فضلوا برادي رزقهم على ما ملكت أيمانهم فهم فيه سواء أفبنعمة الله يجحدون(71)﴾ النحل ﴿وإن يمسسك الله بضر فلا كاشف له إلا هو وإن يردك بخير فلا راد لفضلهيصيب به من يشاء من عباده وهو الغفور الرحيم(107)﴾ يونس
مردود
 ﴿ياإبراهيم أعرض عن هذا إنه قد جاء أمر ربك وإنهم آتيهم عذاب غير مردود (76)﴾ هود ﴿يقولون أئنا لمردودون في الحافرة (10)﴾ النازعات
مَرَدٌّ - مردنا
 ﴿لا جرم أنما تدعونني إليه ليس له دعوة في الدنيا ولا في الآخرة وأن مردنا إلى الله وأن المسرفين هم أصحاب النار(43)﴾ غافر
 	﴿استجيبوا لربكم من قبل أن يأتي يوم لا مرد له من الله ما لكم من ملجإ يومئذ وما لكم من نكير(47)﴾ الشورى ﴿فأقم وجهك للدين القيم من قبل أن يأتي يوم لا مرد له من الله يومئذ يصدعون(43)﴾ الروم
 	﴿له معقبات من بين يديه ومن خلفه يحفظونه من أمر الله إن الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بأنفسهم وإذا أراد الله بقوم سوءا فلا مرد له وما لهم من دونه من وال(11)﴾ الرعد
 	﴿ومن يضلل الله فما له من ولي من بعده وترى الظالمين لما رأوا العذاب يقولون هل إلى مرد من سبيل(44)﴾ الشورى
 	﴿ويزيد الله الذين اهتدوا هدى والباقيات الصالحات خير عند ربك ثوابا وخير مردا (76)﴾ مريم
ارتَدَّ - يَرْتَدُّ
 ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا من يرتد منكم عن دينه فسوف يأتي الله بقوم يحبهم ويحبونه أذلة على المؤمنين أعزة على الكافرين يجاهدون في سبيل الله ولا يخافون لومة لائم ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء والله واسع عليم(54)﴾ المائدة
 	﴿ياأيها الذين أوتوا الكتاب آمنوا بما نزلنا مصدقا لما معكم من قبل أن نطمس وجوها فنردها على أدبارها أو نلعنهم كما لعنا أصحاب السبت وكان أمر الله مفعولا(47)﴾ النساء ﴿ياقوم ادخلوا الأرض المقدسة التي كتب الله لكم ولا ترتدوا على أدباركم فتنقلبوا خاسرين (21)﴾ المائدة ﴿إن الذين ارتدوا على أدبارهم من بعد ما تبين لهم الهدى الشيطان سول لهم وأملى لهم (25)﴾ محمد
 	﴿فلما أن جاء البشير ألقاه على وجهه فارتد بصيرا قال ألم أقل لكم إني أعلم من الله ما لا تعلمون(96)﴾ يوسف
 	﴿مهطعين مقنعي رءوسهم لا يرتد إليهم طرفهم وأفئدتهم هواء(43)﴾ إبراهيم ﴿قال الذي عنده علم من الكتاب أنا آتيك به قبل أن يرتد إليك طرفك فلما رآه مستقرا عنده قال هذا من فضل ربي ليبلوني أأشكر أم أكفر ومن شكر فإنما يشكر لنفسه ومن كفر فإن ربي غني كريم(40)﴾ النمل
 	﴿قال ذلك ما كنا نبغ فارتدا على آثارهما قصصا (64)﴾ الكهف
تردد - يتردد - يترددون
 ﴿إنما يستأذنك الذين لا يؤمنون بالله واليوم الآخر وارتابت قلوبهم فهم في ريبهم يترددون (45)﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [ردد] ر د د: رَدَّهُ عن وجهه يرده رَدَّاً و رِدَّةً بالكسر و مَرْدُوداً و مَرَدَّا صرفه قال الله تعالى ﴿فلا مرد له﴾ و رَدَّ عليه الشيء إذا لم يقبله وكذا إذا خطأه و رَدَّهُ إلى منزله و رَدَّ إليه جوابا رجع وشيء رَدٌّ أي رديء و رَدَّدَهُ تَرْدِيدا و تَرْدَادَاً بفتح التاء فَتَرَدَّدَ و الارْتِدَادُ الرجوع ومنه المُرْتَدُّ و الرِّدَّةُ بالكسر اسم منه أي الارتداد و اسْتَرَدَّهُ الشيء سأله أن يرده عليه و الرِّدِّيدَى مقصور بكسر الراء والدال وتشديدها الرد وفي الحديث ﴿لا رديدي؟؟ في الصدقة﴾ و رَادَّه الشيء أي رده عليه وهما يترادان البيع من الرد والفسخ وهذا الأمر أرَدُّ عليه أي أنفع وهذا أمر لا رَادَّةَ له أي لا فائدة له ولا رجوع
الراغب
رد
- الرد: صرف الشيء بذاته، أو بحالة من أحواله، يقال: رددته فارتد، قال تعالى: }ولا يرد بأسه عن القوم المجرمين﴿[الأنعام/147]، فمن الرد بالذات قوله تعالى:﴾ولو ردوا لعادوا لما نهوا عنه﴿[الأنعام/28]،﴾ثم رددنا لكم الكرة﴿[الإسراء/6]، وقال:﴾ردوها علي﴿[ص/33]، وقال:﴾فرددناه إلى أمه﴿[القصص/13]،﴾يا ليتنا نرد ولا نكذب﴿[الأنعام/27]، ومن الرد إلى حالة كان عليها قوله:﴾يردوكم على أعقابكم﴿[آل عمران/149]، وقوله:﴾وإن يردك بخير فلا راد لفضله﴿[يونس/107]، أي: لا دافع ولا مانع له، وعلى ذلك:﴾عذاب غير مردود﴿[هود/76]، ومن هذا الرد إلى الله تعالى، نحو قوله:﴾ولئن رددت إلى ربي لأجدن خيرا منها منقلبا﴿[الكهف/36]،﴾ثم تردون إلى عالم الغيب والشهادة﴿[الجمعة/8]،﴾ثم ردوا إلى الله مولاهم الحق﴿[الأنعام/62]، فالرد كالرجع في قوله:﴾ثم إليه ترجعون﴿[البقرة/28]، ومنهم من قال: في الرد قولان: أحدهما ردهم إلى ما أشار إليه بقوله:﴾منها خلقناكم وفيها نعيدكم﴿[طه/55]، والثاني: ردهم إلى الحياة المشار إليها بقوله:﴾ومنها نخرجكم تارة أخرى{ [طه/55]، فذلك نظر إلى حالتين كلتاهما داخلة في عموم اللفظ.
وقوله تعالى: }فردوا أيديهم في أفواههم﴿[إبراهيم/9]، قيل: عضوا الأنامل غيظا، وقيل: أومؤوا إلى السكوت وأشاروا باليد إلى الفم، وقيل: ردوا أيديهم في أفواه الأنبياء فأسكتوهم، واستعمال الرد في ذلك تنبيها أنهم فعلوا ذلك مرة بعد أخرى. وقوله تعالى:﴾لو يردونكم من بعد إيمانكم كفارا﴿[البقرة/109]، أي: يرجعونكم إلى حال الكفر بعد أن فارقتموه، وعلى ذلك قوله تعالى:﴾يا أيها الذين آمنوا إن تطيعوا فريقا من الذين أوتوا الكتاب يردوكم بعد إيمانكم كافرين﴿[آل عمران/100]، والارتداد والردة: الرجوع في الطريق الذي جاء منه، لكن الردة تختص بالكفر، والارتداد يستعمل فيه وفي غيره، قال تعالى:﴾إن الذين ارتدوا على أدبارهم﴿[محمد/25]، وقال:﴾يا أيها الذين آمنوا من يرتد منكم عن دينه﴿[المائدة/54]، وهو الرجوع من الإسلام إلى الكفر، وكذلك:﴾ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر﴿[البقرة/217]، وقال عز وجل:﴾فارتدا على آثارهما قصصا﴿[الكهف/64]،﴾إن الذين ارتدوا على أدبارهم من بعد ما تبين لهم الهدى﴿[محمد/25]، وقال تعالى:﴾ونرد على أعقابنا﴿[الأنعام/71]، وقوله تعالى:﴾ولا ترتدوا على أدباركم{ [المائدة/21]، أي: إذا تحققتم أمرا وعرفتم خيرا فلا ترجعوا عنه.
وقوله عز وجل: }فلما أن جاء البشير ألقاه على وجهه فارتد بصيرا﴿[يوسف/96]، أي: عاد إليه البصر، ويقال: رددت الحكم في كذا إلى فلان: فوضته إليه، قال تعالى:﴾ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم﴿[النساء/83]، وقال:﴾فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله والرسول{ [النساء/59]، ويقال: راده في كلامه. وقيل في الخبر: (البيعان يترادان) (أخرجه مالك في المدونة بلاغا 4/188، وأحمد 1/466، وابن الجارود في المنتقى ص 159) أي: يرد كل واحد منهما ما أخذ، وردة الإبل: أن تتردد إلى الماء، وقد أردت الناقة (قال في اللسان: الردة: أن تشرب الإبل الماء عللا فترتد الألبان في ضروعها. وأردت الناقة: ورمت أرفاغها وحياؤها من شرب الماء)، واسترد المتاع: استرجعه.
ملخص اللسان
1.    الرد: صرف الشيء ورَجْعُه. والرَّدُّ: مصدر رددت الشيء. ورَدَّهُ  عن وجهه يَرُدُّه رَدّاً ومَرَدّاً وتَرْداداً: صرفه،
2.     والمَرَدُّ: كالردّ. وارْتَدَّه: كَرَدَّه؛
3.     وردَّه عن الأَمر ولَدَّه أَي صرفه عنه برفق.  وأَمر الله لا مردَّ له، وفي التنزيل العزيز: فلا مردَّ له؛ وفيه: يوم  لا مردَّ له؛ قال ثعلب: يعني يوم القيامة لأَنه شيءٌ لا يُرَدُّ.  وفي حديث عائشة: من عمل عملاً ليس عليه أَمرنا فهو رَدٌّ أَي مردودٌ  عليه.
4.     وقد ارتدَّ وارتدَّ عنه: تحوّل. وفي التنزيل: من يرتدد منكم عن دينه؛
5.     والاسم الرِّدّة، ومنه الردَّة عن الإِسلام أَي الرجوع عنه.
6.     وردَّ عليه الشيء إِذا لم يقبله، وكذلك  إِذا خَطَّأَه.
7.     وتقول: رَدَّه إِلى منزله ورَدَّ إِليه جواباً أَي رجع.
8.     والرِّدّة، بالكسر: مصدر قولك ردَّه يَرُدُّه رَدّاً ورِدَّة. والرِّدَّةُ:  الاسم من الارتداد.
9.     واسَتَردَّ الشيءَ وارْتَدَّه: طلب رَدَّه، عليه؛ واستردَّه الشيء: سأَله أَن يَرُدَّه عليه
10.                        والمردود: الردّ، وهو مصدر مثل المحلوف والمعقول؛
11.                        وردَّده ترديداً  وتَرْداداً فتردد. ورجل مُردِّدٌ: حائر بائر.
12.                       وفي حديث الفتن: ويكون عند  ذلكم القتال رَدَّةٌ شديدة، وهو بالفتح، أَي عطفة قوية.
13.                        والارتداد: الرجوع، ومنه المُرْتَدّ.
14.                        وهما يتَرادَّان البيعَ: من الرد والفسخ.
15.                       ورجلٌ مُتردِّد: مجتمع قصير ليس بِسَبْطِ الخَلْقِ. وفي  صفته، صلى الله عليه وسلم: ليس بالطويل البائن ولا القصير المتردِّد أَي  المتناهي في القصر،
لسان العرب
● - ردد: الرد: صرف الشيء ورَجْعُه. والرَّدُّ: مصدر رددت الشيء. ورَدَّهُ  عن وجهه يَرُدُّه رَدّاً ومَرَدّاً وتَرْداداً: صرفه، وهو بناء للتكثير؛  قال ابن سيده: قال سيبويه هذا باب ما يكثر فيه المصدر من فَعَلْتُ فتلحق  الزائد وتبنيه بناء آخر، كما أَنك قلت في فَعَلْتُ فَعَّلْتُ حين كثرت  الفعل، ثم ذكر المصادر التي جاءت على التَّفْعال كالترداد والتلعاب والتهذار  والتصفاق والتقتال والتسيار وأَخوانها؛ قال: وليس شيء من هذا مصدر  أَفعلت، ولكن لما أَردتَ التكثير بنيت المصدر على هذا كما بنيت فَعَلْتُ على  فَعَّلْتُ. والمَرَدُّ: كالردّ. وارْتَدَّه: كَرَدَّه؛ قال مليح:  بَعَزْمٍ كوَقْعِ السيف لا يستقله  ضعيفٌ، ولا يَرْتَدُّه، الدهرَ، عاذِلُ  وردَّه عن الأَمر ولَدَّه أَي صرفه عنه برفق.  وأَمر الله لا مردَّ له، وفي التنزيل العزيز: فلا مردَّ له؛ وفيه: يوم  لا مردَّ له؛ قال ثعلب: يعني يوم القيامة لأَنه شيءٌ لا يُرَدُّ.  وفي حديث عائشة: من عمل عملاً ليس عليه أَمرنا فهو رَدٌّ أَي مردودٌ  عليه. يقال: أَمْدٌ رَدٌّ إذا كان مخالفاً لما عليه السنَّة، وهو مصدر وصف  به.  وشيءٌ رَدِيدٌ: مَرْدودٌ؛ قال:  فَتىً لم تَلِدْهُ بِنتُ عَمٍّ قريبةٌ  فَيَضْوَى، وقد يَضْوَى رَدَيِدُ الغَرائب  وقد ارتدَّ وارتدَّ عنه: تحوّل. وفي التنزيل: من يرتدد منكم عن دينه؛  والاسم الرِّدّة، ومنه الردَّة عن الإِسلام أَي الرجوع عنه. وارتدَّ فلان  عن دينه إِذا كفر بعد إِسلامه. وردَّ عليه الشيء إِذا لم يقبله، وكذلك  إِذا خَطَّأَه. وتقول: رَدَّه إِلى منزله ورَدَّ إِليه جواباً أَي رجع.  والرِّدّة، بالكسر: مصدر قولك ردَّه يَرُدُّه رَدّاً ورِدَّة. والرِّدَّةُ:  الاسم من الارتداد. وفي حديث القيامة والحوض فيقال: إِنهم لم يزالوا  مُرْتَدِّين على أَعقابهم أَي متخلفين عن بعض الواجبات. قال: ولم يُرِدْ  رِدَّةَ الكفر ولهذا قيده بأَعقابهم لأَنه لم يَرْتَدَّ أَحد من الصحابة بعده،  إِنما ارتد قوم من جُفاة الأَعراب.  واسَتَردَّ الشيءَ وارْتَدَّه: طلب رَدَّه، عليه؛ قال كثير عزة:  وما صُحْبَتي عبدَ العزيز ومِدْحتي  بِعارِيَّةٍ، يَرتدُّها مَن يُعِيرُها  والاسم: الرَّداد والرِّداد؛ قال الأَخطل:  وما كلُّ مَغْبونٍ، ولو سَلْفَ صَفْقَةٍ،  يُراجِعُ ما قد فاته بِرَدادِ  ويروى بالوجهين جميعاً، ورُدُود الدارهم: ما رُدَّ، واحدها رِدُّ، وهو  ما زِيفَ فَرُدَّ على ناقده بعدما أُخذ منه، وكل ما رُدَّ بغير أَخذ:  رَدٌّ.  والرِّدُّ: ما كان عماداً للشيء يدفعه ويَرُدُّه؛ قال:  يا رب أَدعوك إِلهاً فَرْداً،  فكن له من البلايا رِدَّا  أَي مَعْقِلاً يُردُّ عنه البلاء. والرِّدُّ: الكهف؛ عن كراع. وقوله  تعالى: فأَرسله معي رِدّاً يصدّقني؛ فيمن قرأَ به يجوز أَن يكون من الاعتماد  ومن الكهف، وأَن يكون على اعتقاد التثقيل في الوقف بعد تحفيف الهمز.  ويقال: وهب هبة ثم ارتدَّها أَي استردَّها. وفي الحديث: أَسأَلك إِيماناً لا  يَرْتَدُّ أَي لا يرجع. والمردودة: المطلقة وكله من الرَّدّ. وفي حديث  النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال لسراقة بن جُعْشُمٍ: أَلا أَدلك على  أَفضل الصدقة؟ ابنتك مردودة عليك ليس لها كاسب غيرك؛ أَراد أَنها مطلقة  من زوجها فترد إِلى بيت أَبيها فأَنفق عليها، وأَراد: أَلا أَدلك على  أَفضل أَهل الصدقة؟ فحذف المضاف. وفي حديث الزبير في دارٍ له وقفها فكتب:  وللمردودة من بناتي أَن تسكنها؛ لأَن المطلقة لا مسكن لها على زوجها. وقال  أَبو عمرو: الرُّدَّى المرأَة المردودة المطلقة. والمردودة: المُوسَى  لأَنها ترد في نصابها. والمردود: الردّ، وهو مصدر مثل المحلوف والمعقول؛ قال  الشاعر:  لا يَعْدَمُ السائلون الخيرَ أَفْعَلُه،  إِمَّا نَوالاً، وإِمَّا حُسْنَ مَرْدودِ  وقوله في الحديث: رُدُّوا السائل ولو بِظِلْفٍ مُحْرَقٍ أَي أَعطوه ولو  ظلفاً محرقاً. ولم يُرِدْ رَدَّ الحِرْمان والمنع كقولك سَلَّم فردَّ  عليه أَي أَجابه. وفي حديث آخر: لا تردوا السائل ولو بِظِلفٍ أَي لا تردّوه  ردَّ حرمات بلا شيء ولو أَنه ظلف؛ وقول عروة بن الورد:  وزَوَّد خيراً مالكاً، إِنَّ مالكاً  له رَدَّةٌ فينا، إِذا القوم زُهَّدُ  قال شمر: الرَّدَّةُ العَطْفَة عليهم والرغبة فيهم. وردَّده ترديداً  وتَرْداداً فتردد. ورجل مُردِّدٌ: حائر بائر. وفي حديث الفتن: ويكون عند  ذلكم القتال رَدَّةٌ شديدة، وهو بالفتح، أَي عطفة قوية. وبحر مُرِدٌّ أَي  كثير الموج. ورجل مُرِدٌّ أَي شَبِق. والارتداد: الرجوع، ومنه المُرْتَدّ.  واستردَّه الشيء: سأَله أَن يَرُدَّه عليه.  والرِّدِّيدَى: الرد. وتَرَدَّدَ وتَرادَّ: تراجع. وما فيه رِدِّيدَى  أَي احتباس ولا تَرْداد. وروي عن عمر بن عبدالعزيز أَنه قال: لا رِدِّيدَى  في الصدقة؛ يقول لا تردّ، المعنى أَن الصدقة لا تؤْخذ في السنة مرتين  لقوله، عليه السلام: لا ثِنى في الصدقة. أَبو عبيد: الرِّدِّيدَى من الردِّ  في الشيء. ورِدِّيدَى، بالكسر والتشديد والقصر: مصدر من رد يرد  كالقَتِّيت والخِصِّيصى.  والرِّدُّ: الظهر والحَمُولة من الإِبل؛ قال أَبو منصور: سميت رِدّاً  لأَنها تُردُّ من مرتعها إِلى الدار يوم الظعن؛ قال زهير:  رَدَّ القِيانُ جِمالَ الحيِّ، فاحتُمِلوا  إِلى الظَّهيرَةِ، أَمرٌ بينهم لَبِكُ  ورادَّه الشيءَ أَي رده عليه. وهما يتَرادَّان البيعَ: من الرد والفسخ.  وهذا الأَمر أَرَدُّ عليه أَي أَنفع له. وهذا الأَمر لا رادَّة له أَي لا  فائدة له ولا رجوع. وفي حديث أَبي إِدريسَ الخولاني: قال لمعاوية إِن  كان دَاوَى مَرْضاها ورَدَّ أُولادها على أُخْراها أَي إِذا تقدمت أَوائلها  وتباعدت عن الأَواخر، لم يَدَعْها تتفرق، ولكن يحبس المتقدمة حتى تصل  إِليها المتأَخرة. ورجلٌ مُتردِّد: مجتمع قصير ليس بِسَبْطِ الخَلْقِ. وفي  صفته، صلى الله عليه وسلم: ليس بالطويل البائن ولا القصير المتردِّد أَي  المتناهي في القصر، كأَنه تردد بعض خْلَقه على بعض وتداخلت أَجزاؤُه.  وعُضْو رِدِّيدٌ: مكتز مجتمع، قال أبو خراش:  مكتنز الحُتُوفُ فَهُوَّ جَوْنٌ،  كِنازُ اللحْمِ، فائلُهُ رَدِيدُ  والرَّدَد والرِّدَّة: أَن تشرب الإِبل الماء عَلَلاً فترتد الأَلبان في  ضروعها. وكل حامل دنت ولادتها فعظم بطنها وضرعها: مُرِدّ. والرِّدَّة:  أَن يُشْرِقَ ضرع الناقة ويقع فيه اللبن، وقد أَردّتْ. الكسائي: ناقة  مُرْمِدٌ على مثال مُكرِم، ومُرِدٌّ مثال مُقِل إِذا أَشْرَقَ ضرعها ووقع فيه  اللبن. وأَردّت الناقة: بركت على نَدًى فَورِم ضرعها وحياؤها، وقيل: هو  ورم الحياء من الضَّبَعَة، وقيل: أَرَدَّتِ الناقة وهي مُردّ وَرمت  أَرفاغها وحياؤها من شرب الماء. والرَّدَدُ والرَّدَّة: ورم يصيبها في  أَخلافها، وقيل: ورمها من الحَفْل. الجوهري: الرِّدَّة امتلاء الضرع من اللبن  قبل النتاج؛ عن الأَصمعي؛ وأَنشد لأَبي النجم:  تَمْشِي من الرِّدَّة مَشْيَ الحِفَّل،  مَشْيَ الرَّوايا بالمَزادِ المُثْقِل  ويروى بالمزاد الأَثقل، وتقول منه: أَردَّتِ الشاة وغيرها، فهي مُرِدّ  إِذا أَضرعت. وناقة مُرِدٌّ إِذا شربت الماء فورم ضرعها وحياؤها من كثرة  الشرب. يقال: نوق مَرادُّ، وكذلك الجمال إِذا أَكثرت من الماء فثقلت. ورجل  مُرِدٌّ إِذا طالت عُزْبَتُه فترادّ الماء في ظهره. ويقال: بحر مُرِدٌّ  أَي كثير الماء؛ قال الشاعر:  ركِبَ البحر إِلى البحرِ، إِلى  غَمَراتِ الموتِ ذي المَوْجِ المُرِدّ  وأَردّ البحر: كثرت أَمواجه وهاج. وجاء فلان مُرِدَّ الوجه أَي غضبانَ.  وأَرَدَّ الرجلُ: انتفخ غضباً، حكاه صاحب الأَلفاظ؛ قال أَبو الحسن: وفي  بعض النسخ اربَدَّ. والرِّدَّة: البقية؛ قال أَبو صخر الهذلي:  إِذا لم يكن بين الحَبِيبَيْنِ رِدَّةٌ،  سِوىِ ذكر شيء قد مَضى، دَرَسَ الذِّكر  والرَّدَّة: تَقاعُس في الذقن إِذا كان في الوجه بعض القباحة ويعتريه  شيء من جمال؛ وقال ابن دريد:  في وجهه قبح وفيه رَدَّة  أَي عيب. وشيء رَدٌّ أَي رديء. ابن الأَعرابي: يقال للإِنسان إِذا كان  فيه عيب: فيه نَظْرة ورَدَّة وخَبْلَة؛ وقال أَبو ليلى: في فلان رَدَّة  أَي يرتد البصر عنه من قبحه؛ قال: وفيه نَظْرَة أَي قبح. الليث: يقال  للمرأَة إِذا اعتراها شيء من خبال وفي وجهها شيء من قباحة: هي جميلة ولكن في  وجهها بعض الرَّدَّة. وفي لسانه رَدٌّ أَي حُبسة. وفي وجهه رَدَّة أَي قبح  مع شيء من الجمال.  ابن الأَعرابي: الرُّدُدُ القباح من الناس. يقال: في وجهه ردَّة، وهو  رادّ.  ورَدَّادٌ: اسم رجل، وقيل: اسم رجل كان مُجَبِّراً نسب إِليهَ  المُجَبِّرون، فكل مُجَبِّر يقال له ردَّاد. ورُؤيَ رجل يوم الكُلاب يَشُدُّ على  قوم ويقول: أَنا أَبو شدَّاد، ثم يردّ عليهم ويقول: أَنا أَبو رَدَّاد.  ورجل مِرَدٌّ: كثير الردّ والكرّ؛ قال أَبو ذؤَيب:  مِرَدٌّ قد نَرى ما كان منه،  ولكن إِنما يُدْعى النجيب
مقاييس اللغة:
(رد)  الراء والدال أصلٌ واحدٌ مطّردٌ منقاس، وهو رَجْع الشَّيء. تقول: ردَدْتُ الشَّيءَ أرُدُّه ردّاً. وسمِّي المرتدُّ لأنّه ردّ نفسَه إلى كُفْره. والرِّدُّ: عِماد الشَّيء الذي يردُّه، أي يَرْجِعُه عن السُّقوط والضَّعْف. والمردودة: المرأة المطلَّقة. ومنه الحديث: أنَّه قال لسُراقةَ بنِ مالكٍ([47]): "ألاَ أدُلك على أفضَل الصّدَقة، ابنَتُكَ مردُودةً عليك، ليس لها كاسبٌ غيرُكَ". ويقال شاة مُرِدٌّ وناقةٌ مُرِدّةٌ، وذلك إذا أضْرَعَتْ، كأنَّها لم تكن ذاتَ لبن فرُدَّ عليها، أو رَدَّت هي لبنَها. قال:
* تَمْشِي من الرِّدَّةِ مَشْيَ الحُفَّلِ([48]) *
ويقال هذا أمرٌ لا رادَّةَ له، أي لا مرجُوع له ولا فائدةَ فيه. والرَّدَّة: تقاعُسٌ في الذَّقَن، كأنه رُدّ إلى ما وراءه. والرَّدَّة: قبحٌ في الوجه مع شيءٍ من جَمال، يقال في وجهها رَدّةٌ، أي إنَّ ثَمَّ ما يرُدُّ الطَّرْف، أي يَرْجِعُه عنها. والمتَرَدِّد: الإنسان المجتمع الخَلْق، كأنَّ بعضَه رُدَّ على بعض. ويقال-وفيه نظر- إن المردُودة المُوسَى، وذلك أنّها تُرَدُّ في نِصَابِها. ويقال نهرٌ مُرِدٌّ: كثير الماء. وهذا مشتقٌّ من رِدَّة الشَّاةِ والنّاقة. ومن الباب رجُلٌ مُرِدٌّ، إذا طالت عُزْبَتُه؛ وهو من الذي ذكرناه من رِدّة الشَّاة، كأنَّ ماءَه قد اجتمع في فَِقْرته، كما قال:
رأت غلاماً قد صَرَى في فَِقْرَتِه *** ماءَ الشَّبابِ عُنْفُوَانُ شِرَّتِهْ([49])
القاموس المحيط:
رَدَّهُ رَدًّا ومَرَدًّا ومَرْدوداً ورِدِّيدى صَرَفَهُ، والاسمُ كسحابٍ وكِتابٍ، وعليه لم يَقْبَلْهُ، وخَطَّأهُ. والمَرْدودةُ المُوسَى لِرَدِّها في نِصابِها، والمُطَلَّقَةُ، كالرُّدَّى، كالحُمَّى. والرَّدُّ الرَّدِيءُ، وفي اللِّسانِ الحُبْسَةُ، وبالكسر عِماد الشيءِ. والرَّدَّةُ القُبْحُ، وبالكسر الاسمُ من الارْتِدَادِ، وامْتِلاءُ الضَّرْعِ من اللَّبَنِ قَبْلَ النِّتاجِ، النَّتاجِ، وتَقاعُسٌ في الذَّقَنِ، وصَدَى الجَبَلِ، وأن تَشْرَبَ الإِبِلُ عَلَلاً. والتَّرْدادُ التَّرْديدُ. والمُرَدَّدُ الحائِرُ البائِرُ. والارْتِدادُ الرُّجوعُ. ورادَّهُ الشيءَ رَدَّهُ عليه. وهذا أرَدُّ أنْفَعُ. ولا رادَّةَ فيه لا فائِدَةَ، كلا مَرَدَّةَ. والمُرِدُّ الشَّبِقُ، والمَوَّاجُ، والغَضْبانُ، والطويلُ العُزوبَةِ أو الغُرْبَةِ، كالمَرْدودِ، وناقةٌ انْتَفَخَ ضَرْعُها وحَياؤُها لبُروكِها على نَدًى، وشاةٌ أضْرَعَتْ، وجَمَلٌ أكْثَرَ من شُرْبِ الماءِ فَثَقُلَ، ج مَرَادُّ. الرُّدُدُ كعُنُقٍ القِباحُ من الناسِ. كأَميرٍ السَّحابُ هُريقَ ماؤُهُ. اسْتَرَدَّهُ طَلَبَهُ، وسَأَلَهُ رَدَّهُ. ورَدَّادٌ اسمُ مُجَبِّرٍ م، يُنْسَبُ إليه فَيُقالُ لكُلِّ مُجَبِّرٍ رَدَّادِيّ. والرَّادَّةُ خَشَبَةٌ في مُقَدَّمِ العَجَلَةِ، تُعَرَّضُ بينَ النَّبْعَيْنِ.
تاج العروس:
ر - د - د
رَدَّهُ عن وَجْهه يَرُدُّه رَدّاً ومَرَدّاً كلاهما من المصادر القياسيّة ومَرْدُوداً من المصادر الواردة على مَفْعول كمَحْلوف ومَعقولٍ ورِدِّيدَى بالكسر مشدَّداً كَخِصِّيصّى وخِلِّيفَى يُبنَى للمبالغة : صَرَفَهُ وَرَجَعَه ويقال رَدَّه عن الأَمر ولَدَّه أَي صَرَفه عنه برِفق . وأَمرُ اللهِ لا مَرَدَّ له . وفي التنزيل : " فلا مَرَدَّ لَهُ " وفيه " يومٌ لا مَرَدَّ له " قال ثعلب : يعني يوم القيامة لأنه شيء لا يُرَدُّ
وفي حديث عائشة . " مَن عَمِلَ عَمَلاً ليس عليه أَمْرُنا فهوَ رَدٌّ " أي مَرْدُودٌ عليه يقال أَمْرٌ رَدٌّ إذا كان مُخالفاً لما عَليه السُّنَّة وهو مَصْدرٌ وُصِفَ به . ورُوِيَ عن عُمَرَ بن عبدِ العَزيز أَنه قال : " لا رِدِّيدَى في الصَّدَقَة " أي لا تؤخذ في السَّنَةِ مَرَّتينِ والاسمُ رَدَادٌ ورِدَادٌ كسَحَاب وكِتَابٍ وبهما جَميعاً رُوِيَ قَولُ الأَخطلِ :
وما كُلُّ مَغْبُونٍ ولو سَلْفَ صَفْقُهُ ... برَاجعِ ما قَدْ فاتَهُ بِرَدَادِ ورَدَّ عليه الشيءَ إِذا لم يَقْبَلْهُ وكذلك خَطَّأَه . ونقل شيخُنا عن جماعةٍ من أَهلِ الاشتقاقِ والتصرِيفِ أَن رَدَّ يَتَعَدَّى إلى المفعولِ الثاني بإِلى عند إِرادةِ الإِكرامِ وبِعَلى للإِهانة واستدلُّوا بنحو قوله تعالى . " فَرَدَدْناهُ إلى أُمِّهِ " و " يَرُدُّوكُمْ على أَعْقَابِكُم " ونقله الجَلالُ السُّيُوطِيُّ وَسَلَّمه فتأَمَّلْه فإِن الاستقراءَ رُبّما يُنافِيه . ومن المجاز : المَرْدُودَة المُوسَى لِرَدِّها في نِصابِها . ومن المجاز أَيضاً : امرأَةٌ مَرْدُودةٌ وهي : المطَلَّقَةُ : كالرُّدَّي كالحُمَّى الأَخيرةُ عن أبي عمرو . وفي حديث الزُّبَيْرِ في دارٍ له وَقَفَهَا فكَتَب . ولِلْمَرْدُودِة من بَنَاتِهِ أَن تَسْكُنَها . لأَن المُطَلَّقَةَ لا مَسْكَنَ لها على زوْجها . والرَّدُّ بالفتح : الشيءُ الرَّدِيءُ وهو مجاز ودِرْنهَمٌ رَدٌّ : لا يَروجُ ورُدُودُ الدَّراهِمِ واحدُهَأ : رَدٌّ وهو مازيفَ فَرُدَّ على ناقِدِه بعدَما أُخِذ منه . وكلُّ ما رُدَّ بعدَ أَخْدٍ : رَدٌّ . والرَّدُّ في اللسَانِ : الحُبْسَةُ وعَدَمُ الانطلاقِ . والرِّدُّ بالكسر : عِمَادُ الشَّيءِ الذي يدفَعُه ويَرُدُّه قال :
" يا ربِّ أَدعوكَ إِلهاً فَرْدَا
" فكُنْ لَهُ من البَلايَا رِدَّا أي مَعْقِلا يَرُدُّ عنه البَلاءَ
وقولُه تعالى : " فأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدّاً يُصَدِّقُنِي " فيمن قرأ به يجوز أن يكون من الاعتمادِ وأن يكون على اعتقادِ التَّثْقيل في الوَقْفِ بعد تخفِيفِ الهمزِة
ويقال في لسانه رَدَّةٌ أَي حُبْسَة وفي وَجْهِهِ رَدَّة الرَّدَّةُ بالفتح : القُبْحُ مع شْيءٍ من الجَمالِ يقال : في وَجْهِهِ رَدَّةٌ وهو رَادٌّ وقال ابن دُرَيد :
" في وَجْهِهِ قُبْحٌ وفيهِ رَدَّة أَي عَيْبٌ
وقال أَبو ليلَى : في فُلان رَدَّة أَي يَرْتَدُّ البَصَرُ عنه من قُبْحِه قال : وفيه نَظْرةٌ أَي قُبْحٌ . وقال اللَّيْث : يُقالُ للمرأةِ إذا اعْتراها شيءٌ من خَبَالٍ وفي وَجْهِهَا شيءٌ من قَباحَةٍ : هي جَمِيلَةٌ ولكن في وَجْهِها بَعْضُ الرَّدَّة وهو مجازٌ
والرِّدَّةُ بالكسر : الاسمُ من الارْتِدادِ وقد ارْتَدَّ وارتَدَّ عنه : تَحوَّلَ ومنه الرِّدّة عن الإسلامِ أَي الرجوعُ عنه وارتَدَّ فُلانٌ عن دِينِه إذا كَفَرَ بعد إِسلامهِ . وفي الصحاح : الرِّدّة : امْتِلاءُ الضّرْعِ من اللَّبَنِ قَبْلَ النِّتَاجِ عن الأَصمعيّ وأَنْشدَ لأَبي النَّجْم :
" تَمْشٍي من الرِّدَّةِ مَشْيَ الحُفَّلِ
" مَشْيَ الرَّوَايَا بالمَزَادِ المُثْقِلِ وفي اللسان : الرِّدَّة : أَن يُشرِقَ ضَرْعُ النَّاقَة ويقعَ في اللَّبَنُ وقد أَرَدَّتْ . والرِّدَّة : تَقَاعسٌ في الذَّقَنِ إذا كان في الوَجْه بعْضُ القباحَة ويعتريه شيءٌ من الجَمَال وهو مَجاز . ومن المَجَاز أيضاً : سَمِعْت رِدَّةَ الصَّدَى وهو ما يَرُدُّ عليك من صَدَى الجَبَلِ أي صَوْته
والرِّدَّة والرَّدَدُ أَن تَشرَب الإِبِلُ الماءَ عَلَلاً فتَرْتَدَّ الأَلبانُ في ضُروعها . والتَّرْدادُ بالفتح : بناءٌ للتَّكثير قال ابن سيده قال سيبويه هذا بابُ ما يُكَثَّر فيه المصدر من فَعَلْتُ فتُلْحِقُ الزّائدَ وتبنيه بناءً آخَر كما أنك قلتَ في فَعَلْتُ : فَعَّلْتُ حين كثَّرْتَ الفِعْلَ . ثم ذَكَر المصاِدرَ التي جاءَتْ على التَّفْعَأل : كالتَّرْدادِ والتَّلْعَاب والتَّهْذارِ والتَّصْفاق والتَّقْتال والتَّسْيَار وأَخواتِها قال : وليس شيءٌ من هذا مصدرَ أَفْعَلْت ولكن لما أردتَ التكثير بَنيتَ المصدرَ على هذا كما بَنَيْتَ فَعَلْتُ على فَعَّلْتُ . انتهى
وأَما التَّرْدِيدُ فإنه قياسٌ من رَدَّدَه كما صَرَّحَ به غيرُ واحدٍ ويقال : ردَّدَه تَرْدِيداً وتَرْاداداً فهو مُرَدَّدٌ ورجلٌ مُرَدَّدٌ . والمُرَدَّدُ كمعظم : الحائِرُ البائرُ وهو مَجاز والارْتِدادُ الرُّجُوعُ ومنه المُرْتَدُّ ورادَّهُ الشيءَ أَي رَدَّهُ عليه ورادَّه القَوْلَ : رَاجَعه وهما يَتَرادَّانِ البَيْعَ من الرَّدِّ والفَسْخ . وهذا الأَمرُ أَرَدُّ عليه أي أَنْفَعُ له وهذا الأَمرُ لا رَادَّةَ فيه أي لا فائِدَةَ له وما يَرُدُّك هذا : ما ينفَعُكَ . وهو مَجاز كلاَ مَرَدَّةَ ضبطه الصاغاني بضم الميم وكسر الراء . والمُرٍدُّ على صيغة اسم الفاعِل : الشَّبِقُ . والبَحْرُ المُرِدّ : المَوَّاجُ أَي كثيرُ الماءِ قال الشاعر :
رَكِبَ البَحْرَ إلى البَحْرِ إِلى ... غَمَرَات المَوْتِ ذي المَوْد المُرِدّ وأَرَدَّ البَحْرُ : كَثُرَتْ أَمواجُه وهاجَ . والمُرِدُّ : الغَضْبانُ يقال جاءَ فلانٌ مُرِدَّ الوجْهِ أَي غَضبانَ . وأَرَدَّ الرجُلُ : انتفخَ غَضباً حكاها صاحِبُ الأَلفاظ قال أبو الحسن : وفي بعض النسخ : ارْبَدَّ . والمُرِدّ : الرجل الطويل العُزُوبة . أو الطويل الغُربَة فترادَّ الماءُ في ظَهْره قال الصاغاني : والأول أَصح لأنه يترادُّ الماءُ في ظَهرِه كالمَرْدُودِ . والمُرِدُّ ناقةٌ انتَفَخَ ضَرْعُها وحَياؤُها لبُروكها على نَدًى وقيل أَردَّت وكلّ حاملٍ دَنَتْ وِلادتُها فعَظُمَ بطْنُها وضَرْعها : مُرِدٌ وقال الكسائيّ : ناقةٌ مُرْمِدٌ على مثال مُكرِم ومُرِدٌّ مثال مُقِلٍّ إذا أَشرقَ ضَرْعُها ووقَع فيه اللَّبَنُ وقد تقدم . وقيل هو ورَمُ الحياءِ من الضَّبَعَة وقيل : أَردَّت النّاقَةُ وهي مُرِدٌّ : وَرِمَتْ أَرفاغُها وحياؤُهَا من شُرْب الماءِ . والمُرِدّ : شَاةٌ أَضْرعَتْ وقد أَردَّتْ . وناقةٌ مُرِدٌّ وكذا جَمَلٌ مُرِدٌّ إذا أَكْثَرَ من شُرْب الماءِ فثَقُلَ ج مَرَادُّ نُوقٌ مَرادُّ وجِمَالٌ مَرادُّ . وعن ابن الأعرابيّ الرُّدُد كعُنُقٍ : القِباحُ من النَّاس جَمع رَدٍّ . وقد تقدم . والرَّديدُ كأَميرٍ : الشيء المَردود قال :
فَتًى لم تَلدْهُ بنْتُ عَمٍّ قَريبةٌ ... فيَضْوَى وقد يَضْوَى رَديدُ الغَرَائب والرَّدِيدُ : الجَفْلُ من السَّحاب هُرِيقَ ماؤُهُ . واستَرَدَّهُ الشيء : طَلَبَهُ وسأَلَه رَدَّهُ أَي أَن يَرُدَّه عليه كارتَدَّه . وَرَدَّادٌ ككَتَّانٍ : اسمُ مُجَبِّرٍ م أَي معروفٌ يُنسَب إِليه المُجَبِّرون فيقال لكُلِّ مُجَبِّرٍ : رَدَّادِيٌّ لذلك . ورُئِي رَجلٌ يومَ الكُلاَب يَشُدُّ على قَومٍ ويقول : أنا أبو شَدَّاد . ثم يَرُدُّ عليهم ويقول : أنا أَبو رَدَّادٍ . والرَّادَّةُ : خَشَبَةٌ في مُقَدَّمِ العَجَلة تُعَرَّضُ بَيْنَ النَّبْعَيْنِ
ومما يستدرك عليه : ارتَدَّ الشيءَ : رَدَّه قال مُلَيح :
بعَزْمٍ كَوَقْعِ السَّيفِ لا يَسْتَقِلُّهُ ... ضَعِيفٌ ولا يَرْتَدُّهُ الدَّهْرَ عاذِلُ وارتَدَّ عن هِبَتِهِ : ارتَجَعها قال الزمخشريُّ : كذا سمعته عن العرب . وأنشد :
فيا بَطْحاءَ مَكَّةَ خَبِّرِينِي ... أمَّا تَرْتَدُّنِي تِلْك البِقاعُ ورَدَّ إِليه جَواباً : رَجَعَ وارتَدَّ الشيءَ : طَلَبَ رَدَّه عليه قال كُثَيِّرُ عَزَّةَ :
وما صُحْبَتِي عَبْدَ العَزيزِ ومِدْحَتِي ... بعارِيَّةٍ يَرْتَدُّهَا مَن يُعِيرُها
وهذا مردُودُ القول وَرديدُه . ورَدَّدَ القولَ كَرَّره . ولا خَيْرَ في قولٍ مَرْدُود ومُرَدَّد . ورادَّه القَوْلَ : رَاجَعه . وتَرادّاَ القَوْلَ . واردَّه البَيْعَ : قايَلَه . وتَرادَّ الماءُ : ارتَدَّ عن مَجرَاه لحاجزٍ . والرِّدُّ بالكسر : الكَهْف عن كُراع . وبه فَسَّر بعضُهم قوله تعالى " فَأَرْسِلْهُ معِيَ رِدّاً " . وفي الحديث . " رُدُّوا السَّائِلَ ولو بِظِلْفٍ مُحْرَقٍ " . أَي أَعطوه ولم يُرِدْ رَدَّ الحِرْمَانِ والمنْع كقولك : سَلَّمَ فَرَدَّ عليه أَي أَجابه . وفي حديث آخَرَ : " لا تَرُدُّوا السَّائِلَ ولو بِظِلْف " أَي لا تَرُدُّوه رَدَّ حِرْمَانٍ بلا شيءٍ ولو أَنه ظِلْفٌ . وقول عُرْوَةَ بن الوَرْد :
وزَوَّدَ خَيْراً مالِكاً إِنَّ مالكاً ... له رَدَّةٌ فِينا إِذا العَمُّ زَهَّدُوا قال شَمِرٌ : الرَّدَّة : العَطْفة عليهم والرَّغْبَة فيهم . وفي حديث الفِتن : ويكون عند ذلِكُم القِتَالِ رَدَّةٌ شَديدَةٌ . وهو بالفتح أي عَطْفَه قَويَّة . وتَردَّدَ وتَرادَّ تَرَاجعَ . وتَردَّدَ في الجواب : تَعثَّرَ لسانُه . وهو يَتَرَدَّدُ بالغَدَوَات إلى مَجَالس العِلْم ويَخْتَلِفُ إِليها . والرِّدُّ بالكسر : الحَمُولَةُ من الإِبل . قال أَبو منصور : سُمَّيَت رِدّاً لأَنها تُرَدُّ من مَرْتَعِها إلى الدّار يوم الظَّعْن . ورجُلٌ مُتَرَدِّدٌ : مُجْتَمِعٌ قصير ليس بَسبْطِ الخَلْقِ . وفي صفته صلّآ الله عليه وسلم : " ليس بالطَّوِيلِ البائِنِ ولا القَصير المُتَرَدِّدِ " أي المتناهي في القِصَرِ كأَنَّه هذا تَرَدَّدَ بَعْضُ خَلْقِه على بَعْض وتدَاخَلَتْ أَجزاؤْه . وعُضْوٌ رَدِيدٌ : مُكْتَنِزٌ مُجتمِعٌ قال أَبو خِراش :
تَخاطَفُه الحُتُوفُ فهُوَّ جَوْنٌ ... كِنَازُ اللَّحْمِ فائِلُهُ رَدِيدُ والرِّدَّة : البَقِيَّة قال أَبو صَخْر الهُذَليّ :
إذا لم يَكُنْ بين الحَبِيبَيْنِ رِدَّةٌ ... سِوَى ذِكْرِ شَيءٍ قد مَضَى دَرَس الذِّكْرُ ومَرْدودٌ : فرسُ زِيادٍ أَخِي مُحرِّق الغَسّانيّ . والرَّوْدَدُ : كجَوْهرٍ : العاطِفُ قال رُؤبةُ :
" وإِنْ رَأَيْنَا الحِجَجَ الرَّوادِدَا
" قَوَاصِراً بالعُمْرِ أَو مَوادِدَا أَورده الصاغانيُّ في تركيب رود . ورجلٌ مِرَدٌّ بالكسر : كثيرُ الرَّدِّ والكَرِّ قال أَبو ذُؤَيْب :
مِرَدٌّ قد نَرَى ما كَانَ منهُ ... ولَكنْ إِنّمَا يُدْعَآ النَّجِيبُ وفي المصباح : تَردَّدْت إليه : رَجَعْتُ مرَّة بعدَ أُخرَى . ومن المجاز : ضَيْعَةٌ كثيرةُ المَرَدِّ والرَّدّ أَي الرَّيْع . والرَّدَّادُ بنُ قَيْسِ بن معاوية بن حَزْنٍ : بَطْنٌ . وأَبو الرَّدَّاد اللَّيْثيّ عن أَبي سَلَمَة بن عبد الرحمن . وأَبُو الرَّدّاد عَمْرُو بن بِشْرٍ القَيسّي عن بُرْد بن سِنانِ . ومحمّد بن عبد الرحمن بن رَدَّاد عن يَحيى بن سَعيد الأَنصاريّ ضعيفٌ . وهِلالُ بن رَدّادٍ الكِنَانيّ عن الزُّهْريّ وابنُه محمد سمع أَباه . ومحمد بن الخَضِرِ بن رَدَّاد الدِّمشقيّ عن عليّ بن خَشرمٍ وأَبو الرَّدَّاد عبدُ الله بن عبد السلام المصريّ المُؤذّن صاحب المِقْيَاس . وفي ولدِه أَمرُ المقْيَاس إلى الآن . ومحمد بنُ طَرخانَ بن رَدَّاد المَقْدسيّ من شُيوخ منصور بن يسلم

##### Türkçe

ردد
**رَدَّ - يَرُدُّ**، **رُدَّ - يُرَدُّ** - **رَدُّ** - **رادٌّ** - **مَرْدوْد** - **مَرَدٌّ** - **ارْتَدَّ - يَرْتَدُّ** - **تَرَدَّدَ - يَتَرَدَّدُ**

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir varlığı yahut bir şeyi yahut bir işi: onu çevirir ve gidişinin yönünü değiştirir: kendisine doğru ilerleyen şeyin hareketini arkaya doğru yahut başka herhangi bir yöne doğru çevirir.
﴿Bilakis onlara ansızın gelir de onları hayrete düşürür; artık onu geri çevirmeye güç yetiremezler ve kendilerine de bakılmaz﴾

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir işi: onu çevirir ve gidişinin yönünü değiştirir: işin muradını çevirir ve değiştirir, onu başka farklı bir murada çevirip sevk eder.

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir varlığı + **بِ** bir şey yahut bir iş ile: yönünü çevirir; o şey ile birlikte bulunmuş olarak.
﴿Allah, inkâr edenleri öfkeleriyle geri çevirdi; bir hayır elde edemediler﴾

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir varlığı yahut bir işi + **إلى** bir varlığa: onu ona çevirir: onu ona doğru iterek yönünü değiştirir.
﴿Eğer bir şeyde çekişirseniz onu Allah’a ve Resul’e döndürün﴾
﴿Eğer onu Resul’e ve onlardan olan emir sahiplerine döndürselerdi, onlardan onu çıkarıp anlayanlar onu bilirdi﴾

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir varlığı yahut bir işi + bir varlığın yönü (aşağı - yukarı - bir varlığın üstü): onu varlığın yönüne çevirir.
﴿Sonra onu aşağıların aşağısına döndürdük﴾

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir şeyi + **لِ** bir varlığa: onu varlığın faydası için çevirir.
﴿Eğer sana bir hayır dilerse, onun lütfunu geri çevirecek yoktur﴾

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir varlığı yahut bir işi + **عن** bir varlıktan yahut bir işten: onu ondan çevirir: yönünü değiştirir ve onu ondan uzaklaştırır.
﴿Onun azabını suçlu kavimden geri çevirmez﴾
﴿Güçleri yetse sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşmaya devam ederler﴾

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir varlığı yahut bir işi + **على** bir şey üzerine: onu çevirir ve yönünü ve gidişini değiştirir; iziyle şeyin üzerine yönelmiş olur.
﴿Sizi topuklarınız üzerine döndürürler﴾
﴿Üstün kılınanlar, rızıklarını sağ ellerinin sahip olduklarına geri verecek değillerdir; böylece onda eşittirler﴾
﴿Onu bana geri getirin﴾
﴿Sonra size onların üzerine tekrar dönüşü geri verdik﴾

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir varlığı yahut bir işi + **في** bir şeyin içine: gidişinin yönünü çevirir; onu şeyin içine girer kılmak için.
﴿Ellerini ağızlarının içine geri çevirdiler﴾
﴿Biz mi çukura geri döndürüleceğiz?﴾

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir varlığı + bir şeyi yahut bir haberi: o şeyi yahut haberi çevirir: bir şey iken gelir; sonra varlık ile karşılaşıp etkileşmesinden sonra varlık ona tesir eder de onu ondan uzaklaşacak şekilde iter; hâlbuki değişmiş ve başka bir şeye dönüşmüştür.
﴿Kitap ehlinden birçoğu, imanınızdan sonra sizi kâfirler olarak geri döndürmeyi sever﴾: sizi kâfirler olarak çevirirler.

**رُدَّ - يُرَدُّ**: “**رَدَّ - يَرُدُّ**”dan meçhul bina.

**رَدُّ**: “**فـَعـْل**” vezninde, **رَدَّ - يَرُدُّ**’ün fiil ismi: kendisine doğru ilerleyen bir şeyin hareketini arkaya doğru yahut başka herhangi bir yöne doğru çevirme.

**رادٌّ**: “**رَدَّ - يَرُدُّ**”dan, müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil: aslı “**رادِد**”.

**مَرْدوْد**: “**رَدَّ - يَرُدُّ**”dan ism-i mef‘ûl.

**مَرَدٌّ**: “**مـَفـْعـَل**” vezninde, **رَدَّ - يَرُدُّ**’den mîmî masdar olarak fiil ismi: bilinen özel geri çevirme; ondan ayrıca âlet ismidir: geri çevirmeyi yapan yahut geri çevirmeye yardım eden şey yahut âlet; bir engelleme üzerinde çalışır, sonra fiilin hareketini arkaya doğru yahut başka herhangi bir yöne doğru çevirir.

**ارْتَدَّ - يَرْتَدُّ**: “**افتعل**” vezninde, **رَدَّ - يَرُدُّ**’den: **رَدَّ - يَرُدُّ** fiilinin, özsel olarak gerçekleştiği zaman: ilerleyen şey, dış bir etken olmaksızın, yönünü kendiliğinden arkaya doğru çevirir.
﴿Müjdeci gelince onu yüzünün üzerine attı da hemen görür olarak döndü﴾: görür olarak dönüştü: görür oldu.

**تَرَدَّدَ - يَتَرَدَّدُ**: “**تَفَعَّل - يتَفَعَّل**” vezninde, **رَدَّ - يَرُدُّ**’den: **رَدَّ - يَرُدُّ** fiilini tekrarlı ve özsel olarak yapar: bir yönden başka bir yöne dönüşmeyi birçok kez ve öz sevkle tekrar eder: lafzın yaygın manasına kinayedir: tereddüt; o da, ilerlemek sonra geri çekilmek ve azmi, iradeyi ve yönü birçok kez değiştirmektir.

Ve lafız, “bir varlığın yahut saldıranın ilerleyişini engelleme ve durdurma, onu geri çevirme ve onu geri çekilmeye yahut başka bir yöne dönüşmeye zorlama” lafızlar grubuna mensuptur; onlar:
**صَدَّ - يَصُدُّ**، **صَدَع َ- يَصْدَعُ**، **ضَدَّ - يَضُدُّ**، **دَرَأَ - يَدْرَأُ**، **رَدَّ - يَرُدُّ**، **رَجَعَ - يَرْجِعُ** (müteaddî)

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir şeyi yahut bir işi
 	﴿Bir selam ile selamlandığınızda, ondan daha güzeliyle selamlayın yahut onu geri çevirin; şüphesiz Allah her şey üzerine hesap görendir(86)﴾ النساء ﴿Bilakis onlara ansızın gelir de onları hayrete düşürür; artık onu geri çevirmeye güç yetiremezler ve kendilerine de bakılmaz (40)﴾ الأنبياء

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir varlığı + **بِ** bir şey yahut bir iş ile
 ﴿Allah, inkâr edenleri öfkeleriyle geri çevirdi; bir hayır elde edemediler; Allah müminlere savaşta yetti; Allah güçlüdür, azizdir(25)﴾ الأحزاب

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir varlığı + bir şeyi yahut bir haberi
 ﴿Kitap ehlinden birçoğu, imanınızdan sonra sizi kâfirler olarak geri döndürmeyi sever; nefislerinden bir haset olarak, kendilerine hak apaçık belli olduktan sonra; artık Allah emrini getirinceye kadar affedin ve hoşgörün; şüphesiz Allah her şey üzerine kadirdir(109)﴾ البقرة ﴿Ey iman edenler, kendilerine kitap verilenlerden bir gruba itaat ederseniz, imanınızdan sonra sizi kâfirler olarak geri döndürürler (100)﴾ آل عمران

 	﴿Müjdeci gelince onu yüzünün üzerine attı da hemen görür olarak döndü; dedi: Size demedim mi, ben Allah’tan sizin bilmediklerinizi bilirim(96)﴾ يوسف

**رَدَّ - يَرُدُّ** + bir varlık + bir varlığı yahut bir işi + **إلى** bir varlığa
 ﴿Ey iman edenler, Allah’a itaat edin, Resul’e itaat edin ve sizden olan emir sahiplerine; eğer bir şeyde çekişirseniz onu Allah’a ve Resul’e döndürün; eğer Allah’a ve ahiret gününe iman ediyorsanız; bu daha hayırlı ve te’vilce daha güzeldir(59)﴾ النساء ﴿Onlara güven yahut korkudan bir iş geldiğinde onu yaydılar; eğer onu Resul’e ve onlardan olan emir sahiplerine döndürselerdi, onlardan onu çıkarıp anlayanlar onu bilirdi; Allah’ın üzerinizdeki fazlı ve rahmeti olmasaydı, az bir kısmınız hariç şeytana uyardınız(83)﴾ النساء ﴿Onu annesine döndürdük ki gözü aydın olsun, üzülmesin ve Allah’ın vaadinin hak olduğunu bilsin; fakat onların çoğu bilmez (13)﴾ القصص

**رُدَّ - يُرَدُّ** - **رُدّوا** + **إلى**
 ﴿Orada her nefis, önden gönderdiğini dener; ve hak mevlaları olan Allah’a döndürüldüler; uydurdukları şey onlardan sapıp gitti(30)﴾ يونس ﴿Sonra hak mevlaları olan Allah’a döndürüldüler; dikkat edin, hüküm O’nundur ve O hesap görenlerin en süratlisidir(62)﴾ الأنعام

 	﴿Onlara döndüğünüzde size özür beyan ederler; de ki: Özür beyan etmeyin; size inanmayacağız; Allah bize haberlerinizden haber verdi; Allah ve Resulü amelinizi görecek; sonra gaybı ve şehadeti bilene döndürüleceksiniz de size yapmakta olduklarınızı haber verecek (94)﴾ التوبة ﴿De ki: Çalışın; Allah, Resulü ve müminler amelinizi görecek; ve gaybı ve şehadeti bilene döndürüleceksiniz de size yapmakta olduklarınızı haber verecek (105)﴾ التوبة

 	﴿De ki: Sizin ondan kaçtığınız ölüm, şüphesiz size kavuşacaktır; sonra gaybı ve şehadeti bilene döndürüleceksiniz de size yapmakta olduklarınızı haber verecek (8)﴾ الجمعة

 	﴿Ben kıyametin kopacağını sanmıyorum; eğer Rabbime döndürülürsem, elbette bundan daha hayırlı bir dönüş yeri bulacağım (36)﴾ الكهف ﴿Dedi: Ama kim zulmederse, onu azaplandıracağız; sonra Rabbine döndürülür de onu inkâr olunmuş bir azap ile azaplandırır (87)﴾ الكهف

﴿Ve çevrenizdekilerden bedevîlerden münafıklar vardır; ve Medine halkından da nifak üzerinde inatla devam edenler vardır; sen onları bilmezsin, biz onları biliriz; onları iki defa azaplandıracağız; sonra büyük bir azaba döndürüleceklerdir (101)﴾ **التوبة** ﴿Sonra siz işte şunlarsınız: kendinizi öldürüyorsunuz ve içinizden bir takımı yurtlarından çıkarıyorsunuz; günah ve düşmanlıkla onların aleyhine birbirinize arka çıkıyorsunuz; eğer size esirler olarak gelirlerse onları fidye ile kurtarıyorsunuz; hâlbuki onları çıkarmak size haram kılınmıştır. Kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkâr mı ediyorsunuz? Sizden bunu yapanın cezası, dünya hayatında ancak rezillikten başka bir şey değildir; kıyamet gününde ise en şiddetli azaba döndürüleceklerdir. Allah yaptıklarınızdan gafil değildir (85)﴾ **البقرة**
 	﴿Ateşin üzerine durduruldukları vakit bir görsen; derler ki: “Keşke geri döndürülsek de Rabbimizin âyetlerini yalanlamasak ve müminlerden olsak!” (27)﴾ **الأنعام** ﴿Onlar onun te’vilinden başka bir şey mi bekliyorlar? Onun te’vili geldiği gün, onu daha önce unutmuş olanlar derler ki: “Rabbimizin elçileri hak ile gelmişti; bize şefaat edecek şefaatçiler var mı ki bize şefaat etsinler; yahut geri döndürülelim de yapmakta olduğumuzdan başka amel işleyelim?” Kendilerini ziyana soktular ve uydurmakta oldukları şey onlardan sapıp kayboldu (53)﴾ **الأعراف**
 	﴿Bilakis, daha önce gizlemekte oldukları şey onlara açığa çıktı; eğer geri döndürülselerdi, kendisinden nehyolundukları şeye mutlaka dönerlerdi; ve şüphesiz onlar elbette yalancılardır (28)﴾ **الأنعام**
 	﴿Allah sizi yarattı, sonra sizi vefat ettirir; içinizden kimi de, bilmeden sonra bir şey bilmesin diye, ömrün en aşağısına döndürülür. Şüphesiz Allah bilendir, güç yetirendir (70)﴾ **النحل** ﴿Ey insanlar! Eğer diriltilmeden yana bir şüphe içinde iseniz, şüphesiz biz sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alakadan, sonra şekillendirilmiş ve şekillendirilmemiş bir çiğnemlik etten yarattık ki size açıklayalım; rahimlerde dilediğimizi belirlenmiş bir süreye kadar durdururuz; sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız; sonra da kuvvetli çağınıza erişmeniz için. İçinizden kimi vefat ettirilir; içinizden kimi de, bilmeden sonra bir şey bilmesin diye, ömrün en aşağısına döndürülür. Yeri de kupkuru görürsün; üzerine su indirdiğimiz vakit titreşir, kabarır ve her sevinçli çiftten bitirir (5)﴾ **الحج**
 	﴿Bu, şahitliği yüzü üzere getirmelerine daha yakındır; yahut yeminlerin, yeminlerinden sonra geri çevrilmesinden korkarlar. Allah’tan sakının ve dinleyin; Allah fasık kavmi hidayete erdirmez (108)﴾ **المائدة** ﴿Elbette başkalarını bulacaksınız: sizden emin olmak isterler ve kavimlerinden emin olmak isterler; her ne zaman fitneye döndürülseler, onun içinde baş aşağı çevrilirler. Eğer sizden uzak durmazlar, size barış atmazlar ve ellerini çekmezlerse, onları yakalayın ve onları bulduğunuz yerde öldürün; işte onlar üzerine size apaçık bir sultan kıldık (91)﴾ **النساء** ﴿Kıyamet saatinin ilmi ona döndürülür; onun bilgisi olmaksızın ne meyvelerden kılıflarından çıkar, ne bir dişi yüklenir ne de doğurur. Onlara seslendiği gün: “Ortaklarım nerede?” der; derler ki: “Sana bildirdik; bizden hiçbir şahit yoktur” (47)﴾ **فصلت** ﴿Eşyalarını açtıklarında, sermayelerinin kendilerine geri çevrilmiş olduğunu buldular; dediler ki: “Ey babamız! Daha ne isteriz? İşte bu sermayemiz bize geri çevrilmiş; ailemize erzak getiririz, kardeşimizi koruruz ve bir deve yükü daha artırırız; bu, kolay bir ölçüdür” (65)﴾ **يوسف**
 	﴿Musa’nın annesine vahyettik ki: “Onu emzir; ona dair korktuğun vakit onu denize bırak; korkma ve üzülme; şüphesiz biz onu sana geri döndüreceğiz ve onu gönderilenlerden kılacağız” (7)﴾ **القصص** ﴿Şüphesiz sana Kur’an’ı farz kılan, elbette seni bir dönüş yerine geri döndürecektir. De ki: “Rabbim, hidayet ile geleni ve apaçık bir sapıklık içinde olanı daha iyi bilendir” (85)﴾ **القصص**
 	﴿Boyunlarını uzatarak, başlarını dikerek; göz kırpmaları kendilerine geri dönmez; kalpleri boşluktur (43)﴾ **إبراهيم** ﴿Kitaptan bir ilmi olan dedi ki: “Göz kırpman sana geri dönmeden önce onu sana getiririm.” Onu yanında yerleşmiş görünce dedi ki: “Bu Rabbimin fazlındandır; beni denemek için: şükreder miyim yoksa nankörlük eder miyim? Kim şükrederse ancak kendisi için şükreder; kim nankörlük ederse, şüphesiz Rabbim zengindir, kerimdir” (40)﴾ **النمل**
**رَدَّ** - **يَرُدُّ** + bir kimse + bir kimseyi yahut bir işi + bir kimsenin yönüne
 ﴿Sonra onu aşağıların aşağısına geri çevirdik (5)﴾ **التين**
**رَدَّ** - **يَرُدُّ** + bir kimse + bir şeyi + bir kimseye
 ﴿Eğer Allah sana bir zarar dokundurursa, onu ondan başka açacak yoktur; ve eğer sana bir hayır geri çevirirse, onun fazlını geri çevirecek yoktur; onu kullarından dilediğine isabet ettirir; ve o, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir (107)﴾ **يونس**
 	﴿Rabbinize icabet edin; Allah’tan geri çevrilmesi olmayan bir gün gelmeden önce. O gün sizin için ne bir sığınak vardır ne de sizin için bir inkâr (47)﴾ **الشورى** ﴿Öyleyse yüzünü dosdoğru dine çevir; Allah’tan geri çevrilmesi olmayan bir gün gelmeden önce. O gün ayrılıp dağılırlar (43)﴾ **الروم**
 	﴿Onun önünden ve arkasından ardıllar vardır; Allah’ın emrinden onu korurlar. Şüphesiz Allah, bir kavimde olanı, onlar kendilerinde olanı değiştirinceye kadar değiştirmez. Allah bir kavme bir kötülük dilediği vakit, onun için geri çevirme yoktur; ve onlar için ondan başka bir veli yoktur (11)﴾ **الرعد**
**رَدَّ** - **يَرُدُّ** + bir kimse + bir kimseyi yahut bir işi + bir kimseden yahut bir işten
 ﴿Sana haram ayı, onda savaşmayı sorarlar. De ki: “Onda savaş büyük bir iştir; Allah’ın yolundan alıkoyma, onu inkâr, Mescid-i Haram ve onun halkını ondan çıkarma Allah katında daha büyüktür; fitne öldürmeden daha büyüktür.” Güçleri yetse sizi dininizden geri döndürünceye kadar sizinle savaşmayı sürdürürler. Sizden kim dininden döner de kâfir olarak ölürse, işte onların amelleri dünyada ve âhirette boşa gitmiştir; işte onlar ateşin yârânıdır; onlar onda ebedî kalıcılardır (217)﴾ **البقرة**
 	﴿Eğer seni yalanlarlarsa de ki: “Rabbiniz geniş rahmet sahibidir; onun azabı suçlu kavimden geri çevrilmez” (147)﴾ **الأنعام** ﴿Nihayet elçiler ümitsizliğe düştükleri ve kendilerinin yalanlanmış olduklarını sandıkları vakit, onlara yardımımız geldi; dilediğimizi kurtarırız; suçlu kavimden azabımız geri çevrilmez (110)﴾ **يوسف**
 	﴿Sana haram ayı, onda savaşmayı sorarlar. De ki: “Onda savaş büyük bir iştir; Allah’ın yolundan alıkoyma, onu inkâr, Mescid-i Haram ve onun halkını ondan çıkarma Allah katında daha büyüktür; fitne öldürmeden daha büyüktür.” Güçleri yetse sizi dininizden geri döndürünceye kadar sizinle savaşmayı sürdürürler. Sizden kim dininden döner de kâfir olarak ölürse, işte onların amelleri dünyada ve âhirette boşa gitmiştir; işte onlar ateşin yârânıdır; onlar onda ebedî kalıcılardır (217)﴾ **البقرة** ﴿Ey iman edenler! Sizden kim dininden dönerse, Allah yakında bir kavim getirir: onları sever, onlar da onu sever; müminlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı izzetlidirler; Allah yolunda cihad ederler ve kınayanın kınamasından korkmazlar. Bu Allah’ın fazlıdır; onu dilediğine verir; Allah geniştir, bilendir (54)﴾ **المائدة**
**رَدَّ** - **يَرُدُّ** + bir kimse + bir kimseyi yahut bir işi + bir şey üzerine
üzerine﴿Ey iman edenler! Kâfir olanlara itaat ederseniz, sizi topuklarınız üzerine geri döndürürler de ziyana uğramış olarak dönersiniz (149)﴾ **آل عمران** ﴿De ki: “Allah’tan başka, bize fayda vermeyen ve bize zarar vermeyen şeye mi dua edelim; Allah bizi hidayete erdirdikten sonra topuklarımız üzerine geri mi döndürülelim? Tıpkı, yeryüzünde şeytanların kendisini ayarttığı, şaşkın; kendisini hidayete çağıran arkadaşları olan: ‘Bize gel!’ (dedikleri kimse) gibi.” De ki: “Şüphesiz Allah’ın hidayeti, hidayetin ta kendisidir; âlemlerin Rabbine teslim olmamız emrolundu” (71)﴾ **الأنعام**
 	﴿Ey kendilerine kitap verilenler! Yanınızdakini tasdik edici olarak indirdiğimize iman edin; yüzleri silip de onları arkalarına geri çevirmeden yahut Cumartesi ashabını lânetlediğimiz gibi onları lânetlemeden önce. Allah’ın emri yapılmış olandır (47)﴾ **النساء** ﴿Onları bana geri çevirin! Derken bacaklara ve boyunlara mesh ederek koyuldu (33)﴾ **ص** ﴿Sonra size onların üzerine tekrar dönüşü geri çevirdik; sizi mallarla ve oğullarla destekledik ve sizi daha çok topluluk kıldık (6)﴾ **الإسراء**
 	﴿Allah rızıkta kiminizi kiminize üstün kıldı; üstün kılınanlar, rızıklarını sağ ellerinin sahip olduklarına geri çevirici değildirler; böylece onda eşittirler. Allah’ın nimetine karşı mı inkâr ediyorlar? (71)﴾ **النحل**
 	﴿Ey kendilerine kitap verilenler! Yanınızdakini tasdik edici olarak indirdiğimize iman edin; yüzleri silip de onları arkalarına geri çevirmeden yahut Cumartesi ashabını lânetlediğimiz gibi onları lânetlemeden önce. Allah’ın emri yapılmış olandır (47)﴾ **النساء** ﴿Ey kavmim! Allah’ın sizin için yazdığı mukaddes toprağa girin; arkalarınız üzerine dönmeyin de ziyana uğramış olarak dönersiniz (21)﴾ **المائدة** ﴿Şüphesiz hidayet kendilerine apaçık belli olduktan sonra arkaları üzerine dönenler: şeytan onlara süsledi ve onlara mühlet verdi (25)﴾ **محمد**
 	﴿Dedi ki: “İşte bu, aramakta olduğumuz şeydi.” Derken izleri üzerine geri döndüler, iz sürerek (64)﴾ **الكهف**
**رَدَّ** - **يَرُدُّ** + bir kimse + bir kimseyi yahut bir işi + bir şeyin içinde

﴿Size, sizden öncekilerin haberi gelmedi mi: Nûh kavmi, Âd, Semûd ve onlardan sonrakiler; onları Allah’tan başkası bilmez. Elçileri onlara apaçık delillerle geldi de ellerini ağızlarının içine geri çevirdiler ve dediler ki: “Biz, sizin kendisiyle gönderildiğiniz şeye küfrettik; ve biz, bizi kendisine çağırdığınız şeyden elbette şüphe içindeyiz, kuşkulandırıcı.”(9)﴾ İbrahim
 	﴿“Biz, elbette **الحافرة**’ye mi geri döndürüleceğiz?” (10)﴾ en-Nâzi‘ât
 	﴿Senden ancak Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyenler izin ister; kalpleri şüpheye düşmüştür; onlar şüphelerinde bocalayıp dururlar (45)﴾ et-Tevbe
**رَدُّ**
 ﴿Boşanmış kadınlar, kendi kendilerine üç **قروء** beklerler; Allah’ın rahimlerinde yarattığını gizlemeleri, eğer Allah’a ve âhiret gününe iman ediyorlarsa, onlara helâl olmaz. Kocaları, eğer ıslah isterlerse, bu hususta onları geri çevirmeye daha hak sahibidir. Onlar için, örfe göre üzerlerindeki (haklar) gibi (haklar) vardır; erkekler için onların üzerinde bir derece vardır. Allah azîzdir, hakîmdir(228)﴾ el-Bakara
**رادٌّ**
 ﴿Mûsâ’nın annesine vahyettik: “Onu emzir; ona dair korktuğun vakit onu denize bırak; korkma ve üzülme; biz onu sana geri döndüreceğiz ve onu gönderilenlerden kılacağız.”(7)﴾ el-Kasas ﴿Şüphesiz sana Kur’ân’ı farz kılan, seni elbette bir dönüş yerine geri döndürecektir. De ki: “Rabbim, hidayetle geleni ve apaçık bir sapıklık içinde olanı daha iyi bilir.”(85)﴾ el-Kasas ﴿Allah, rızıkta bazınızı bazınıza üstün kıldı; üstün kılınanlar, rızıklarını sağ ellerinin sahip olduklarına geri çevirenler değildir; böylece onlar onda eşittirler. Öyleyse Allah’ın nimetine mi nankörlük ediyorlar?(71)﴾ en-Nahl ﴿Eğer Allah sana bir zarar dokundurursa, onu O’ndan başka açacak yoktur; ve eğer sana bir hayır isterse, O’nun fazlını geri çevirecek yoktur; onu kullarından dilediğine isabet ettirir; O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir(107)﴾ Yûnus
**مردود**
 ﴿“Ey İbrahim, bundan yüz çevir; şüphesiz Rabbinin emri gelmiştir; ve şüphesiz onlara geri çevrilmez bir azap gelecektir.” (76)﴾ Hûd ﴿“Biz, elbette **الحافرة**’ye mi geri döndürüleceğiz?” (10)﴾ en-Nâzi‘ât
**مَرَدٌّ - مردنا**
 ﴿Gerçek şu ki, beni kendisine çağırdığınız şeyin dünyada da âhirette de bir çağrısı yoktur; ve şüphesiz dönüşümüz Allah’adır; ve şüphesiz aşırı gidenler, ateşin yârânıdır(43)﴾ Gâfir
 	﴿Rabbinize icabet edin; Allah’tan geri çevrilmesi olmayan bir gün gelmeden önce. O gün sizin için bir sığınak yoktur; sizin için bir inkâr da yoktur(47)﴾ eş-Şûrâ ﴿Yüzünü dosdoğru dine çevir; Allah’tan geri çevrilmesi olmayan bir gün gelmeden önce. O gün ayrılıp bölünürler(43)﴾ er-Rûm
 	﴿Onun önünden ve arkasından, Allah’ın emrinden onu koruyan ardıllar vardır. Şüphesiz Allah, bir kavimde olanı, onlar kendilerinde olanı değiştirinceye kadar değiştirmez. Allah bir kavme kötülük diledi mi, artık onun için geri çevirme yoktur; O’ndan başka onlar için bir yönetici de yoktur(11)﴾ er-Ra‘d
 	﴿Allah kimi saptırırsa, artık onun için O’ndan sonra bir veli yoktur. Zâlimleri, azabı gördüklerinde, “Bir geri dönüş yoluna bir yol var mı?” derlerken görürsün(44)﴾ eş-Şûrâ
 	﴿Allah, hidayete erenlerin hidayetini artırır; kalıcı sâlih işler, Rabbin katında sevapça daha hayırlı ve dönüşçe daha hayırlıdır(76)﴾ Meryem
**ارتَدَّ - يَرْتَدُّ**
 ﴿Sana haram ay hakkında, onda savaşmayı sorarlar. De ki: “Onda savaş büyük (bir iştir); Allah’ın yolundan alıkoyma, O’na küfür, Mescid-i Harâm ve onun ehlini ondan çıkarma, Allah katında daha büyüktür; fitne öldürmeden daha büyüktür.” Güçleri yetse sizi dininizden geri döndürünceye kadar sizinle savaşmayı sürdürürler. Sizden kim dininden geri döner de kâfir olarak ölürse, işte onların amelleri dünyada da âhirette de boşa gitmiştir; işte onlar ateşin yârânıdır; onlar onda ebedî kalıcılardır(217)﴾ el-Bakara ﴿Ey iman edenler! Sizden kim dininden geri dönerse, Allah yakında bir kavim getirecektir: onları sever, onlar da O’nu sever; müminlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı izzetlidirler; Allah yolunda cihad ederler ve kınayanın kınamasından korkmazlar. Bu, Allah’ın fazlıdır; onu dilediğine verir. Allah vâsidir, alîmdir(54)﴾ el-Mâide
 	﴿Ey kendilerine kitap verilenler! Yanınızdakini tasdik edici olarak indirdiğimize iman edin; yüzleri silip de onları arkalarına geri çevirmeden yahut onları, cumartesi ehline lânetlediğimiz gibi lânetlemeden önce. Allah’ın emri yapılmış olur(47)﴾ en-Nisâ ﴿Ey kavmim! Allah’ın sizin için yazdığı mukaddes toprağa girin; arkalarınıza geri dönmeyin de hüsrana dönenler olursunuz (21)﴾ el-Mâide ﴿Şüphesiz hidayet kendilerine apaçık belli olduktan sonra arkalarına geri dönenler var ya, şeytan onlara süsledi ve onlara mühlet verdi (25)﴾ Muhammed
 	﴿Müjdeci gelince onu yüzünün üzerine bıraktı da tekrar görür olarak geri döndü. Dedi ki: “Size demedim mi, ben Allah’tan sizin bilmediklerinizi bilirim.”(96)﴾ Yûsuf
 	﴿Boyunlarını uzatarak, başlarını dikerek koşuşurlar; bakışları kendilerine geri dönmez; kalpleri boşluktur(43)﴾ İbrahim ﴿Kitaptan bir ilim yanında olan dedi ki: “Gözün sana geri dönmeden önce onu sana getiririm.” Onu yanında yerleşmiş görünce dedi ki: “Bu, Rabbimin fazlındandır; beni denemek için: şükür mü edeceğim yoksa küfür mü edeceğim? Kim şükrederse ancak kendisi için şükreder; kim küfrederse, şüphesiz Rabbim ganîdir, kerîmdir.”(40)﴾ en-Neml
 	﴿Dedi ki: “İşte bu, aradığımız şeydi.” Böylece izleri üzerine, iz sürerek geri döndüler (64)﴾ el-Kehf
**تردد - يتردد - يترددون**
 ﴿Senden ancak Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyenler izin ister; kalpleri şüpheye düşmüştür; onlar şüphelerinde bocalayıp dururlar (45)﴾ et-Tevbe
مختار الصحاح
● [ردد] **ر د د**: **رَدَّهُ** onu yüzünden geri çevirdi; onu **يَرُدُّ**; **رَدًّا** ve kesre ile **رِدَّةً** ve **مَرْدُودًا** ve **مَرَدًّا** (olarak); onu çevirdi. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**فلا مرد له**﴾. Ve **رَدَّ** ona şeyi: onu kabul etmediği zaman; yine, onu hatalı saydığı zaman. Ve **رَدَّهُ** onu evine geri çevirdi. Ve **رَدَّ** ona bir cevap: geri döndü. Ve bir şey **رَدٌّ**: yani kötü. Ve **رَدَّدَهُ** onu **تَرْدِيدًا** ve **تَرْدَادًا** (تاء’nın fethiyle); böylece **فَتَرَدَّدَ** (bocalayıp gidip geldi). Ve **الارْتِدَادُ**: geri dönüştür; ondan **المُرْتَدُّ** ve kesre ile **الرِّدَّةُ**; ondan bir isimdir, yani **الارتداد**. Ve **اسْتَرَدَّهُ** ondan şeyi: onu kendisine geri çevirmesini istedi. Ve **الرِّدِّيدَى**: مقصور; **الراء** ve **الدال**’ın kesresiyle ve ikisinin şeddelenmesiyle: geri çevirme. Ve hadiste: ﴿**لا رديدي؟؟ في الصدقة**﴾. Ve **رَادَّه** ona şeyi: onu ona geri çevirdi. Ve ikisi, satışta **يترادان**: geri çevirme ve fesih (sebebiyle). Ve bu iş, ona göre **أرَدُّ**: yani daha faydalı. Ve bu, kendisi için **لا رَادَّةَ له** olan bir iştir: yani onun için bir fayda yoktur ve bir geri dönüş yoktur.
الراغب
**رد**
- **الرد**: şeyi, zatıyla yahut hallerinden bir hâl ile çevirmektir; denir: **رددته فارتد**. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**ولا يرد بأسه عن القوم المجرمين**﴾ [el-En‘âm/147]. Öyleyse zat ile **الرد**’den, Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**ولو ردوا لعادوا لما نهوا عنه**﴾ [el-En‘âm/28], ﴿**ثم رددنا لكم الكرة**﴾ [el-İsrâ/6]. Ve dedi: ﴿**ردوها علي**﴾ [Sâd/33]. Ve dedi: ﴿**فرددناه إلى أمه**﴾ [el-Kasas/13], ﴿**يا ليتنا نرد ولا نكذب**﴾ [el-En‘âm/27]. Ve üzerinde bulunduğu bir hâle **الرد**’dendir, O’nun sözü: ﴿**يردوكم على أعقابكم**﴾ [Âl-i İmrân/149]. Ve O’nun sözü: ﴿**وإن يردك بخير فلا راد لفضله**﴾ [Yûnus/107], yani: onun için ne bir defedici vardır ne de bir engelleyici. Ve bunun üzerine: ﴿**عذاب غير مردود**﴾ [Hûd/76]. Ve bu, Allah Teâlâ’ya **الرد**’dendir; O’nun sözü gibi: ﴿**ولئن رددت إلى ربي لأجدن خيرا منها منقلبا**﴾ [el-Kehf/36], ﴿**ثم تردون إلى عالم الغيب والشهادة**﴾ [el-Cum‘a/8], ﴿**ثم ردوا إلى الله مولاهم الحق**﴾ [el-En‘âm/62]. Öyleyse **الرد**, O’nun sözü: ﴿**ثم إليه ترجعون**﴾ [el-Bakara/28]’deki **الرجع** gibidir. Ve onlardan kimisi dedi ki: **الرد**’de iki söz vardır: birincisi, O’nun sözüyle işaret ettiğine geri çevirmeleridir: ﴿**منها خلقناكم وفيها نعيدكم**﴾ [Tâhâ/55]. İkincisi: O’nun sözüyle işaret edilen hayata geri çevirmeleridir: ﴿**ومنها نخرجكم تارة أخرى**﴾ [Tâhâ/55]. İşte bu, iki hâle bir bakıştır; ikisi de lafzın umumunun içine dâhildir.

Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**فردوا أيديهم في أفواههم**﴾ [İbrahim/9]; denildi ki: öfkeyle parmak uçlarını ısırdılar; ve denildi ki: susmaya işaret ettiler ve eli ağıza doğru işaret ettiler; ve denildi ki: ellerini peygamberlerin ağızlarına geri çevirdiler de onları susturdular; ve bu hususta **الرد**’in kullanılması, onların bunu bir defadan sonra bir defa daha yaptıklarına dikkat çekmek içindir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**لو يردونكم من بعد إيمانكم كفارا**﴾ [Bakara/109]; yani: ondan ayrılmış olduktan sonra sizi küfür hâline geri döndürürler; ve bunun üzerine Yüce Allah’ın sözü: ﴿**يا أيها الذين آمنوا إن تطيعوا فريقا من الذين أوتوا الكتاب يردوكم بعد إيمانكم كافرين**﴾ [Âl-i İmrân/100]; ve **الارتداد** ve **الردة**: geldiği yoldan geri dönmektir; lâkin **الردة** küfre mahsustur; **الارتداد** ise onda da ve onun dışında da kullanılır. Yüce Allah dedi: ﴿**إن الذين ارتدوا على أدبارهم**﴾ [Muhammed/25]; ve dedi: ﴿**يا أيها الذين آمنوا من يرتد منكم عن دينه**﴾ [Mâide/54]; ve o, İslâm’dan küfre dönüştür; ve yine: ﴿**ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر**﴾ [Bakara/217]; ve Azîz ve Celîl dedi: ﴿**فارتدا على آثارهما قصصا**﴾ [Kehf/64]; ﴿**إن الذين ارتدوا على أدبارهم من بعد ما تبين لهم الهدى**﴾ [Muhammed/25]; ve Yüce Allah dedi: ﴿**ونرد على أعقابنا**﴾ [En‘âm/71]; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**ولا ترتدوا على أدباركم**﴾ [Mâide/21]; yani: bir işi tahakkuk ettirdiğiniz ve bir hayrı bildiğiniz zaman ondan geri dönmeyin.

Ve Azîz ve Celîl’in sözü: ﴿**فلما أن جاء البشير ألقاه على وجهه فارتد بصيرا**﴾ [Yûsuf/96]; yani: görme ona geri döndü. Ve denilir: “**رددت الحكم في كذا إلى فلان**”: onu ona havale ettim. Yüce Allah dedi: ﴿**ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم**﴾ [Nisâ/83]; ve dedi: ﴿**فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله والرسول**﴾ [Nisâ/59]. Ve denilir: “**راده في كلامه**”. Ve haberde denildi: (**البيعان يترادان**) (Mâlik, el-Müdevvene’de belâğ olarak 4/188; Ahmed 1/466; İbnü’l-Cârûd, el-Müntekā s. 159) yani: ikisinden her biri aldığı şeyi geri verir. Ve **ردة الإبل**: suya gidip gelmesidir. Ve “**أردت الناقة**” (Lisân’da dedi: **الردة**: develerin suyu kana kana içmesi, sonra sütlerin memelerinde geri dönmesidir. Ve “**أردت الناقة**”: su içmekten dolayı koltuk altlarını ve hayâsını şişirdi), ve “**استرد المتاع**”: onu geri aldı.

Lisân’ın özeti
1. **الرد**: şeyi çevirmek ve onu geri döndürmek. Ve **الرَّدُّ**: “**رددت الشيء**”in mastarıdır. Ve “**رَدَّهُ عن وجهه يَرُدُّه رَدّاً ومَرَدّاً وتَرْداداً**”: onu çevirdi,
2. ve **المَرَدُّ**: **الردّ** gibidir. Ve “**ارْتَدَّه**”: “**رَدَّه**” gibi;
3. ve “**ردَّه عن الأَمر ولَدَّه**” yani: onu ondan yumuşaklıkla çevirdi. Ve Allah’ın emrinin **مردَّ**i yoktur; ve Aziz tenzilde: “**فلا مردَّ له**”; ve onda: “**يوم لا مردَّ له**”; Sa‘leb dedi: yani kıyamet günü; çünkü o, geri çevrilmeyen bir şeydir. Ve Âişe hadîsinde: “Kim bizim emrimiz üzere olmayan bir amel işlerse o **رَدٌّ**dür” yani ona geri çevrilmiştir.
4. Ve “**ارتدَّ**” ve “**ارتدَّ عنه**”: dönüştü. Ve tenzilde: “**من يرتدد منكم عن دينه**”;
5. ve isim **الرِّدّة**’dir; ondan da İslâm’dan **الردَّة** yani ondan geri dönüştür.
6. Ve “**ردَّ عليه الشيء**” eğer onu kabul etmediyse; aynı şekilde eğer onu hatalı saydıysa.
7. Ve dersin ki: “**رَدَّه إِلى منزله**” ve “**رَدَّ إِليه جواباً**” yani: geri döndü.
8. Ve **الرِّدّة** (kesre ile): “**ردَّه يَرُدُّه رَدّاً ورِدَّة**” sözünün mastarıdır. Ve **الرِّدَّةُ**: **الارتداد**dan isimdir.
9. Ve “**اسَتَردَّ الشيءَ**” ve “**ارْتَدَّه**”: onun kendisine geri verilmesini istedi; ve “**استردَّه الشيء**”: onu kendisine geri vermesini istedi.
10. ve **المردود**: **الردّ**dir; ve o, **المحلوف** ve **المعقول** gibi bir mastardır;
11. ve “**ردَّده ترديداً وتَرْداداً**” da o da gidip geldi. Ve **رجل مُردِّدٌ**: şaşkın, helâk olmuş.
12. Ve fitneler hadîsinde: “O vakitte savaş **رَدَّةٌ** şiddetli olur”; ve o fetih iledir; yani: güçlü bir dönüş.
13. ve **الارتداد**: geri dönüştür; ondan **المُرْتَدّ**.
14. Ve “**يتَرادَّان البيعَ**”: **الرد** ve fesihdendir.
15. Ve **رجلٌ مُتردِّد**: toplu, kısa; yaratılışça yayvan değildir. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) vasfında: “Ne uzun, belirgin; ne de kısa, **المتردِّد**” yani: kısalıkta son derece olan,

Lisânü’l-Arab

● - ردد: **الرَّدّ**: şeyin çevrilmesi ve geri döndürülmesi. Ve **الرَّدُّ**: “şeyi **رَدَدْتُ**” sözünün mastarıdır. Ve onu yüzünden çevirdi: **رَدَّهُ** عن وجهه **يَرُدُّه** **رَدّاً** ve **مَرَدّاً** ve **تَرْداداً**: onu çevirdi; ve bu, çokluk için bir yapıdır; İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh dedi: bu, mastarın içinde çokluk yapılan باب’dır; “**فَعَلْتُ**”da mastar çoğalınca, زائد’ı eklersin ve onu başka bir yapı üzere inşa edersin; tıpkı “**فَعَلْتُ**”da “**فَعَّلْتُ**” dediğin gibi, fiil çoğalınca; sonra **التَّفْعال** üzere gelen mastarları zikretti: **التَّرْداد** ve **التَّلْعاب** ve **التَّهْذار** ve **التَّصْفاق** ve **التَّقْتال** ve **التَّسْيار** ve onların kardeşleri gibi; dedi ki: bunun hiçbir şeyi “**أَفْعَلْتُ**”un mastarı değildir; fakat çokluk istediğinde, mastarı bunun üzerine inşa ettin; tıpkı “**فَعَلْتُ**”u “**فَعَّلْتُ**” üzerine inşa ettiğin gibi. Ve **المَرَدُّ**: **الرَّدّ** gibidir. Ve **ارْتَدَّه**: **رَدَّه** gibi; Melîh dedi ki:
بَعَزْمٍ كوَقْعِ السيف لا يستقله
ضعيفٌ، ولا يَرْتَدُّه، الدهرَ، عاذِلُ

Ve onu işten çevirdi ve onu inatçı kıldı: **رَدَّه عن الأَمر ولَدَّه** yani onu ondan yumuşaklıkla çevirdi.

Ve Allah’ın emrinin kendisi için geri çevrilmesi yoktur; ve aziz تنزيل’de: **فلا مردَّ له**; ve onda: **يوم لا مردَّ له**; Sa‘leb dedi ki: yani kıyamet günü; çünkü o, geri çevrilmeyen bir şeydir.

Ve Âişe’nin hadîsinde: “Kim bizim emrimiz üzerine olmayan bir amel işlerse o **رَدٌّ**dur” yani ona geri çevrilmiştir. Denir: sünnetin üzerinde olana muhalif olduğunda “**أَمْدٌ رَدٌّ**”; ve o, kendisiyle vasfedilmiş bir mastardır.

Ve **شيءٌ رَدِيدٌ**: geri çevrilmiş; dedi ki:
فَتىً لم تَلِدْهُ بِنتُ عَمٍّ قريبةٌ
فَيَضْوَى، وقد يَضْوَى رَدَيِيدُ الغَرائب

Ve **ارتدَّ** ve ondan **ارتدَّ عنه**: dönüştü. Ve تنزيل’de: **من يرتدد منكم عن دينه**; ve isim **الرِّدّة**’dir; ondan da İslâm’dan **الرِّدَّة** yani ondan geri dönüştür. Ve falan kimse dininden **ارتدَّ**: İslâm’dan sonra kâfir olduğunda. Ve şey ona geri döndü: **رَدَّ عليه الشيء** onu kabul etmediğinde; aynı şekilde onu hatalı saydığında. Ve dersin: onu evine geri döndürdü ve ona cevapla geri döndü: **رَدَّه إِلى منزله ورَدَّ إِليه جواباً** yani döndü.

Ve **الرِّدّة** (kesre ile): “onu geri çevirdi” sözünün mastarıdır: **رَدَّه يَرُدُّه رَدّاً ورِدَّة**. Ve **الرِّدَّةُ**: **الارتداد**dan isimdir. Ve kıyamet ve havuz hadîsinde: “Şüphesiz onlar topukları üzerinde sürekli **مُرْتَدِّين** idiler” yani bazı vaciplerden geri kalmışlar. Dedi ki: küfür **رِدَّة**sini kastetmedi; bunun için onu “topukları üzerinde” diye kayıtladı; çünkü ondan sonra sahâbeden hiç kimse irtidat etmedi; ancak kaba bedevîlerden bir kavim irtidat etti.

Ve şeyi geri istemek: **اسْتَرَدَّ الشيءَ وارْتَدَّه**: onun kendisine geri çevrilmesini talep etti; Kesîr Azze dedi ki:
وما صُحْبَتي عبدَ العزيز ومِدْحتي
بِعارِيَّةٍ، يَرتدُّها مَن يُعِيرُها

Ve isim: **الرَّداد** ve **الرِّداد**; Ahtal dedi ki:
وما كلُّ مَغْبونٍ، ولو سَلْفَ صَفْقَةٍ،
يُراجِعُ ما قد فاته بِرَدادِ

Ve her iki vecihle de rivayet olunur. Ve **رُدُود الدارهم**: geri çevrilen şey; tekili **رِدُّ**dur; ve o, sahte olup da, ondan alındıktan sonra, onu tenkit edene geri çevrilendir. Ve alınmaksızın geri çevrilen her şey: **رَدٌّ**dur.

Ve **الرِّدُّ**: bir şeyin direği olan, onu iten ve onu geri çeviren şeydir; dedi ki:
يا رب أَدعوك إِلهاً فَرْداً،
فكن له من البلايا رِدَّا

Yani belâ kendisinden geri çevrilen bir sığınak. Ve **الرِّدُّ**: mağara; Kurâ‘dan. Ve Yüce sözü: **فأَرسله معي رِدّاً يصدّقني**; onunla okuyan kimse hakkında, dayanaktan da mağaradan da olması caizdir; ve hemzenin hafifletilmesinden sonra vakıfta teşdîd inancı üzere olması da caizdir.

Ve denir: bir bağış bağışladı sonra onu geri aldı: **وهب هبة ثم ارتدَّها** yani onu geri istedi. Ve hadîste: “Senden geri dönmeyen bir iman isterim”: **إِيماناً لا يَرْتَدُّ** yani geri dönmez. Ve **المردودة**: boşanmış kadın; hepsi **الرَّدّ**dendir. Ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadîsinde: Surâka b. Cu‘şum’a dedi ki: “Sana sadakanın en faziletini göstereyim mi? Kızın sana geri çevrilmiş **مردودة**dur; senden başka kazananı yoktur.” Onunla, kocasından boşanmış olduğunu, sonra babasının evine geri döndüğünü, ona nafaka vermeni kastetti; ve “sadakanın ehlinin en faziletini” kastetti; sonra muzâfı hazfetti. Ve Zübeyr’in, vakfettiği bir ev hakkında hadîsinde: yazdı: “Kızlarımdan **المردودة** için, onda oturması vardır”; çünkü boşanmışın kocası üzerinde meskeni yoktur. Ebû Amr dedi ki: **الرُّدَّى** geri çevrilmiş boşanmış kadındır. Ve **المردودة**: ustura; çünkü sapına geri döner. Ve **المردود**: **الرَّدّ**; ve o, **المحلوف** ve **المعقول** gibi bir mastardır; şair dedi ki:
لا يَعْدَمُ السائلون الخيرَ أَفْعَلُه،
إِمَّا نَوالاً، وإِمَّا حُسْنَ مَرْدودِ

Ve hadîste sözü: “Dileneni geri çevirin, yakılmış bir tırnakla bile”: **رُدُّوا السائل ولو بِظِلْفٍ مُحْرَقٍ** yani ona verin, yakılmış bir tırnak bile olsa. Ve mahrum bırakma ve men etme geri çevirmesini kastetmedi; “selâm verdi de ona geri çevirdi” sözün gibi, yani ona cevap verdi. Ve başka bir hadîste: “Dileneni geri çevirmeyin, bir tırnakla bile”: **لا تردوا السائل ولو بِظِلفٍ** yani onu, hiçbir şey olmaksızın haram kılma geri çevirmesiyle geri çevirmeyin; tırnak bile olsa. Ve Urve b. el-Verd’in sözü:
وزَوَّد خيراً مالكاً، إِنَّ مالكاً
له رَدَّةٌ فينا، إِذا القوم زُهَّدُ

Şemmer dedi ki: **الرَّدَّةُ** onlara karşı şefkat dönüşüdür ve onlara rağbettir. Ve onu tekrar tekrar geri çevirdi: **رَدَّده ترديداً وتَرْداداً**; böylece o, gidip geldi. Ve **رجل مُردِّدٌ**: şaşkın, helâk olmuş. Fitneler hadîsinde: “O vakitte savaş şiddetli bir **رَدَّةٌ** olur”; ve o, fetha iledir; yani güçlü bir dönüş. Ve **بحر مُرِدٌّ**: dalgası çok. Ve **رجل مُرِدٌّ**: şehvetli. Ve **الارتداد**: geri dönüştür; ondan **المُرْتَدّ**. Ve “onu geri istemek”: **استردَّه الشيء**: ondan, onu kendisine geri çevirmesini istedi.

Ve **الرِّدِّيدَى**: **الرَّدّ**. Ve **تَرَدَّدَ** ve **تَرادَّ**: geri geri döndü. Ve onda **رِدِّيدَى** yoktur: yani hapsolma yoktur ve **تَرْداد** yoktur. Ve Ömer b. Abdülazîz’den rivayet olundu: dedi ki: “Sadakada **رِدِّيدَى** yoktur”; yani geri çevrilmez; mânâ: sadaka bir yılda iki defa alınmaz; onun (aleyhisselâm) sözü için: “Sadakada iki kere yoktur”: **لا ثِنى في الصدقة**. Ebû Ubeyd: **الرِّدِّيدَى** şeydeki **الرَّدّ**dendir. Ve **رِدِّيدَى** (kesre, teşdîd ve kısaltma ile): “geri çevirdi geri çevirir”den mastardır: **رد يرد**; **القَتِّيت** ve **الخِصِّيصى** gibi.

Ve **الرِّدُّ**: sırt ve develerden yük; Ebû Mansûr dedi ki: ona **رِدّ** denildi; çünkü göç günü otlağından eve geri çevrilir. Züheyr dedi ki:
رَدَّ القِيانُ جِمالَ الحيِّ، فاحتُمِلوا
إِلى الظَّهيرَةِ، أَمرٌ بينهم لَبِكُ

Ve ona şeyi geri çevirdi: **رادَّه الشيءَ** yani onu ona geri çevirdi. Ve ikisi satışı birbirine geri çevirirler: **يتَرادَّان البيعَ**; geri çevirme ve fesihdendir. Ve bu iş, ona daha çok geri çevrilendir: **أَرَدُّ عليه** yani ona daha faydalıdır. Ve bu işin **رادَّة**si yoktur: yani onun faydası yoktur ve geri dönüşü yoktur. Ebû İdrîs el-Havlânî’nin hadîsinde: Muâviye’ye dedi ki: “Eğer onun hastalarını tedavi etti ve çocuklarını sonrakilerine geri çevirdi”: **رَدَّ أُولادها على أُخْراها**; yani evvelleri öne geçtiğinde ve âhirlerden uzaklaştığında, onları dağılmaya bırakmadı; fakat öne geçenleri hapseder, tâ ki geride kalanlar ona yetişsin. Ve **رجلٌ مُتردِّد**: toplanık, kısa; yaratılışça yayvan değildir. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: “Ne ayrık uzun, ne de kısa **المتردِّد**”: yani kısalıkta nihayete varmış; sanki yaratılışının bir kısmı bir kısmı üzerine gidip gelmiş ve parçaları iç içe girmiştir.

Ve **عُضْو رِدِّيدٌ**: sıkı, toplanık. Ebû Harâş dedi ki:
مكتنز الحُتُوفُ فَهُوَّ جَوْنٌ،
كِنازُ اللحْمِ، فائلُهُ رَدِيدُ

Ve **الرَّدَد** ve **الرِّدَّة**: develerin suyu bir defa içip sonra tekrar içmesi; böylece sütler memelerinde geri döner. Ve doğumu yaklaşmış her gebe, karnı ve memesi büyüdüğünde: **مُرِدّ**. Ve **الرِّدَّة**: devenin memesinin parlaması ve içine sütün düşmesi; ve o, **أَردّتْ**. Kisâî: **ناقة مُرْمِدٌ** (مُكرِم vezni üzere) ve **مُرِدٌّ** (مُقِل vezni üzere), memesi parladığında ve içine süt düştüğünde. Ve deve **أَردّت**: çiğ üzerine çöktü de memesi ve ferci şişti; ve denildi ki: o, **الضَّبَعَة**dan ferç şişmesidir; ve denildi ki: deve **أَرَدَّت** ve o **مُردّ** iken, su içmekten koltuk altları ve ferci şişti.

**الرَّدَدُ** ve **الرَّدَّة**: **أَخلافها**’sında ona isabet eden bir şişliktir; ve denildi: onun şişliği **الحَفْل**’dendir. el-Cevherî: **الرِّدَّة** doğumdan önce memenin sütten dolmasıdır; el-Asma‘î’den; ve Ebû’n-Necm’e ait olarak inşad etti:
“**تَمْشِي من الرِّدَّة مَشْيَ الحِفَّل،
مَشْيَ الرَّوايا بالمَزادِ المُثْقِل**”
Ve **بالمَزاد الأَثقل** ile de rivayet olunur; ve ondan şöyle dersin: koyun ve başkası **أَردَّتِ**; o hâlde o, **مُرِدّ**’dür; meme verdiği zaman. Ve bir deve **مُرِدٌّ**’dür; suyu içtiği zaman, çok içmeden dolayı memesi ve **حياؤها** şiştiğinde. Denilir: **نوق مَرادُّ**; ve aynı şekilde develer de, sudan çok içtiklerinde ağırlaştıkları zaman. Ve bir adam **مُرِدٌّ**’dür; bekârlığı uzadığı zaman, su sırtında birbirine dönüp dolaştığında. Ve denilir: **بحر مُرِدٌّ**; yani suyu çok. Şair dedi:
“**ركِبَ البحر إِلى البحرِ، إِلى
غَمَراتِ الموتِ ذي المَوْجِ المُرِدّ**”
Ve **أَردّ البحر**: dalgaları çoğaldı ve coştu. Ve falan kimse **مُرِدَّ الوجه** geldi; yani öfkeli. Ve adam **أَرَدَّ**: öfkeden şişti; bunu **صاحب الأَلفاظ** nakletti; Ebû’l-Hasen dedi: ve bazı nüshalarda **اربَدَّ**.

**الرِّدَّة**: artakalan; Ebû Sahr el-Hüzelî dedi:
“**إِذا لم يكن بين الحَبِيبَيْنِ رِدَّةٌ،
سِوىِ ذكر شيء قد مَضى، دَرَسَ الذِّكر**”

**الرَّدَّة**: yüzde bir miktar çirkinlik bulunduğunda ve ona güzellikten bir şey arız olduğunda çenede bir gevşekliktir; İbn Düreyd dedi:
“**في وجهه قبح وفيه رَدَّة**”
yani bir ayıp. Ve bir şey **رَدٌّ**; yani kötü. İbnü’l-A‘râbî: insana, onda ayıp bulunduğu zaman şöyle denilir: onda **نَظْرة** ve **رَدَّة** ve **خَبْلَة** vardır; Ebû Leylâ dedi: falanda **رَدَّة** vardır; yani çirkinliğinden dolayı bakış ondan geri döner; dedi: ve onda **نَظْرَة** vardır; yani çirkinlik. el-Leys: kadına, onda bir şey **خبال** arız olduğunda ve yüzünde çirkinlikten bir şey bulunduğunda şöyle denilir: o güzeldir, fakat yüzünde **الرَّدَّة**’den bir kısmı vardır. Ve dilinde **رَدٌّ** vardır; yani tutukluk. Ve yüzünde **رَدَّة** vardır; yani güzellikten bir şey ile birlikte çirkinlik.

İbnü’l-A‘râbî: **الرُّدُدُ** insanlardan çirkin olanlardır. Denilir: yüzünde **ردَّة** vardır; ve o, **رادّ**’dır.

Ve **رَدَّادٌ**: bir adamın adıdır; ve denildi: bir adamın adıdır; bir **مُجَبِّر** idi, **المُجَبِّرون** ona nisbet edildi; artık her **مُجَبِّر**’e **ردَّاد** denilir. Ve **يوم الكُلاب** günü bir adam görüldü; bir kavme saldırıyor ve diyordu: ben Ebû Şeddâd’ım; sonra onlara geri dönüyor ve diyordu: ben Ebû Reddâd’ım.

Ve bir adam **مِرَدٌّ**: reddi ve geri dönüp saldırması çok olan; Ebû Züeyb dedi:
“**مِرَدٌّ قد نَرى ما كان منه،
ولكن إِنما يُدْعى النجيب**”

مقاييس اللغة:
(**رد**)  **الراء** ve **الدال** tek bir asıldır; düzenli, kıyaslanır; o da şeyin geri dönmesidir. Dersin ki: **ردَدْتُ الشَّيءَ** onu **أرُدُّه** bir **ردّاً** ile. Ve **المرتدُّ** diye adlandırıldı; çünkü kendisini küfrüne geri çevirdi. Ve **الرِّدُّ**: şeyi geri çeviren direğidir; yani onu düşmekten ve zayıflıktan geri çevirir, yani geri döndürür. Ve **المردودة**: boşanmış kadındır. Ondandır hadis: onun **سُراقةَ بنِ مالكٍ**’e([47]) dediği: “Sana en faziletli sadakayı göstereyim mi: kızın sana geri çevrilmiş (boşanmış) olarak; onun senden başka kazananı yoktur.” Ve **شاة مُرِدٌّ** ve **ناقةٌ مُرِدّةٌ** denir; bu, memesi sütle dolduğu zaman; sanki süt sahibi değilmiş de ona geri çevrilmiş, yahut o kendi sütünü geri çevirmiş gibidir. Dedi ki:
* **تَمْشِي من الرِّدَّةِ مَشْيَ الحُفَّلِ**([48]) *
Ve “bu, kendisi için **رادَّةَ** olmayan bir iştir” denir; yani onun için geri dönüş yoktur ve onda fayda yoktur. Ve **الرَّدَّة**: çenede bir gevşekliktir; sanki arkasına doğru geri çevrilmiş gibidir. Ve **الرَّدَّة**: yüzde, bir miktar güzellikle birlikte bir çirkinliktir; “yüzünde **رَدّةٌ** var” denir; yani orada bakışı geri çeviren bir şey vardır; yani onu ondan geri döndürür. Ve **المتَرَدِّد**: yaratılışı (beden yapısı) toplu insan; sanki onun bir kısmı bir kısmının üzerine geri çevrilmiş gibidir. Ve denir—onda bakış vardır— **المردُودة** usturadır; bu, onun sapına geri çevrilmesindendir. Ve **نهرٌ مُرِدٌّ** denir: suyu çok. Bu, koyunun ve devenin **رِدَّة**sinden türetilmiştir. Ve babdandır: **رجُلٌ مُرِدٌّ**, bekârlığı uzadığı zaman; bu, koyunun **رِدّة**sinden zikrettiğimizdendir; sanki suyu belkemiğinde toplanmış gibidir; nitekim dedi ki:
رأت غلاماً قد صَرَى في فَِقْرَتِه *** ماءَ الشَّبابِ عُنْفُوَانُ شِرَّتِهْ([49])

القاموس المحيط:
Onu **رَدَّهُ** bir **رَدًّا** ve **مَرَدًّا** ve **مَرْدوداً** ve **رِدِّيدى** ile: onu çevirdi; isim, **سحابٍ** ve **كِتابٍ** gibidir. Ve ona karşı onu kabul etmedi; ve onu hatalı saydı. Ve **المَرْدودةُ** usturadır; onun sapına geri çevrilmesinden dolayı; ve boşanmış kadındır; **الرُّدَّى** gibi; **الحُمَّى** gibi. Ve **الرَّدُّ**: kötü (adi) olan; ve **اللِّسان**’da: tutukluktur; kesre ile ise: şeyin direğidir. Ve **الرَّدَّةُ**: çirkinliktir; kesre ile ise: **الارْتِدَادِ**’dan isimdir; ve doğumdan önce memenin sütten dolmasıdır; **النِّتاجِ**; ve çenede gevşekliktir; ve dağın yankısıdır; ve develerin ikinci kez (üst üste) su içmesidir. Ve **التَّرْدادُ**: **التَّرْديدُ**. Ve **المُرَدَّدُ**: şaşkın, işe yaramaz. Ve **الارْتِدادُ**: geri dönüştür. Ve **رادَّهُ** şeyi: onu ona geri çevirdi. Ve “bu daha **أرَدُّ** daha faydalıdır.” Ve “onda **رادَّةَ** yoktur”: fayda yoktur; “**مَرَدَّةَ** yoktur” gibi. Ve **المُرِدُّ**: şehvetli; ve dalgalı; ve öfkeli; ve bekârlığı yahut gurbeti uzun olan; **المَرْدودِ** gibi. Ve bir deve: çöktüğü için çiğ üzerinde memesi ve hayâsı şişti. Ve bir koyun: memesi sütle doldu. Ve bir erkek deve: su içmeyi çoğalttı da ağırlaştı; çoğulu **مَرَادُّ**. **الرُّدُدُ** **عُنُقٍ** gibi: insanlardan çirkinler. **أَميرٍ** gibi: suyu dökülmüş bulut. **اسْتَرَدَّهُ**: onu istedi; ve onu sordu; onu geri vermesini istedi. Ve **رَدَّادٌ**: bir kemikçi (kırıkçı) adı; ona nisbet edilir de her kemikçiye **رَدَّادِيّ** denir. Ve **الرَّادَّةُ**: tekerleğin ön tarafında bir tahta; iki **النَّبْع** arasına enlemesine konur.

تاج العروس:
ر - د - د
Onu yönünden **رَدَّهُ**; onu **يَرُدُّه** bir **رَدّاً** ve **مَرَدّاً** ile; ikisi de kıyasî masdarlardandır. Ve **مَرْدُوداً**: **مَفْعول** vezninde gelen masdarlardandır; **مَحْلوف** ve **مَعقولٍ** gibi. Ve kesre ile şeddeli **رِدِّيدَى**: **خِصِّيصّى** ve **خِلِّيفَى** gibi; mübalağa için bina edilir: onu çevirdi ve onu geri döndürdü. Ve “işten onu **رَدَّهُ**” denir; ve “onu **لَدَّهُ**” (da denir); yani onu ondan yumuşaklıkla çevirdi. Ve Allah’ın emrinin **مَرَدَّ**’i yoktur. Ve tenzilde: “**فلا مَرَدَّ لَهُ**”. Ve onda: “**يومٌ لا مَرَدَّ له**”. **ثعلب** dedi: kıyamet günü demektir; çünkü o, geri çevrilmeyen bir şeydir.

Ve **عائشة** hadîsinde: “Bizim emrimiz üzere olmayan bir amel işleyen kimse, o **رَدٌّ**’dür”; yani ona geri çevrilmiştir. “**أَمْرٌ رَدٌّ**” denir; sünnet üzere olana muhalif olduğu zaman; o bir masdardır, onunla vasfedilmiştir. Ve **عُمَرَ بن عبدِ العَزيز**’den rivayet edildi: “Sadakada **رِدِّيدَى** yoktur”; yani bir senede iki kere alınmaz. İsim **رَدَادٌ** ve **رِدَادٌ**’dır; **سَحَاب** ve **كِتَاب** gibi. Ve ikisiyle birlikte **الأَخطل**’ın sözü rivayet edilmiştir:
وما كُلُّ مَغْبُونٍ ولو سَلْفَ صَفْقُهُ ... برَاجعِ ما قَدْ فاتَهُ بِرَدَادِ
Ve “şeyi ona **رَدَّ**” (geri çevirdi) denir; onu kabul etmediği zaman; aynı şekilde onu hatalı saydı. Şeyhimiz, اشتقاق ve تصريف ehli bir cemaatten nakletti ki: **رَدَّ**, ikram kastedildiğinde ikinci mef’ûle **إِلى** ile; aşağılamak için **عَلى** ile geçişli olur. Şu gibiyle delil getirdiler: Allah تعالى’nın sözü: “**فَرَدَدْناهُ إلى أُمِّهِ**” ve “**يَرُدُّوكُمْ على أَعْقَابِكُم**”. Ve **الجَلالُ السُّيُوطِيُّ** onu nakletti ve kabul etti; onu düşün; çünkü istikra bazen ona aykırı olur. Ve mecazdandır: **المَرْدُودَة** usturadır; onun sapına geri çevrilmesinden dolayı. Ve mecazdandır ayrıca: **امرأَةٌ مَرْدُودةٌ**; o: boşanmış kadındır; **الرُّدَّي** gibi; son **الحُمَّى** gibi; **أبي عمرو**’dan. Ve **الزُّبَيْرِ** hadîsinde, kendisine ait bir ev hakkında, onu vakfetti de yazdı: “Ve kızlarından **المَرْدُودِة** için, onda oturması vardır”; çünkü boşanmış kadının kocası üzerinde meskeni yoktur. Ve fetha ile **الرَّدُّ**: kötü (adi) şeydir; bu mecazdır. Ve “**دِرْنهَمٌ رَدٌّ**”: sürümü yoktur. Ve **رُدُودُ الدَّراهِمِ**’in tekili: **رَدٌّ**; o, sahte olup, alındıktan sonra onu inceleyene geri çevrilendir. Ve her ne ki alımdan sonra geri çevrildi: o **رَدٌّ**’dür. Ve **الرَّدُّ** dilde: tutukluk ve akmamanın yokluğudur. Ve kesre ile **الرِّدُّ**: onu iten ve onu geri çeviren şeyin direğidir. Dedi ki:
" يا ربِّ أَدعوكَ إِلهاً فَرْدَا
" فكُنْ لَهُ من البَلايَا رِدَّا
yani, belayı ondan geri çeviren bir sığınak.

Ve Allah تعالى’nın sözü: “**فأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدّاً يُصَدِّقُنِي**”; onunla okuyan kimse hakkında, dayanaktan olması caizdir; ve hemzenin hafifletilmesinden sonra vakıfta ağırlaştırma itikadı üzere olması da caizdir.

Ve “dilinde **رَدَّةٌ** var” denir; yani tutukluk. Ve “yüzünde **رَدَّة**” (vardır). Ve fetha ile **الرَّدَّة**: bir miktar güzellikle birlikte çirkinliktir. “Yüzünde **رَدَّةٌ** var” denir; ve o **رَادٌّ**’dır. **ابن دُرَيد** dedi:
" في وَجْهِهِ قُبْحٌ وفيهِ رَدَّة أَي عَيْبٌ
Ve **أَبو ليلَى** dedi: “Falanda **رَدَّة** vardır”; yani çirkinliğinden dolayı bakış ondan geri döner. Dedi ki: “Ve onda **نَظْرةٌ** vardır”; yani çirkinlik. **اللَّيْث** dedi: kadına, ona bir tür bozukluk arız olup yüzünde bir tür çirkinlik bulunduğu zaman denir: “O güzeldir; fakat yüzünde **بَعْضُ الرَّدَّة** vardır”; bu mecazdır.

Ve kesre ile **الرِّدَّةُ**: **الارْتِدادِ**’dan isimdir. **ارْتَدَّ** oldu; ve ondan **ارتَدَّ عنه**: dönüştü. Ondandır: İslâm’dan **الرِّدّة**; yani ondan geri dönüş. Ve falan, dininden **ارتَدَّ**; İslâm’ından sonra küfrettiği zaman. Ve **الصحاح**’ta: **الرِّدّة**: **الأَصمعيّ**’den, doğumdan önce memenin sütten dolmasıdır. Ve **أَبي النَّجْم** için inşad etti:
" **تَمْشٍي من الرِّدَّةِ مَشْيَ الحُفَّلِ**

**مَشْيَ الرَّوَايَا بالمَزَادِ المُثْقِلِ**

Ve lisanda: **الرِّدَّة**: dişi devenin memesinin parlaması ve sütün içine düşmesi; ve **أَرَدَّتْ**.

Ve **الرِّدَّة**: yüzde bir miktar çirkinlik bulunduğu hâlde ona güzellikten bir şeyin arız olması durumunda çenede gevşekliktir; ve bu mecazdır.

Ve mecazdan yine: “Ben **رِدَّةَ الصَّدَى** işittim”; o, dağın yankısından sana geri dönen şeydir; yani onun sesi.

Ve **الرِّدَّة** ve **الرَّدَدُ**: develerin suyu **عَلَلاً** içmesi, sonra sütlerin memelerinde geri dönmesidir.

Ve **التَّرْدادُ** (fetha ile): çokluk için bir yapıdır. İbn Sîdeh dedi; Sîbeveyh dedi: “Bu, masdarın **فَعَلْتُ**’tan çoğaltıldığı babdır; fazlalığı ilhak eder ve onu başka bir yapı üzere bina edersin; nitekim sen **فَعَلْتُ**’ta: fiili çoğalttığın zaman **فَعَّلْتُ** dedin.”

Sonra **التَّفْعَأل** üzere gelen masdarları zikretti: **التَّرْدادِ** gibi, **التَّلْعَاب** ve **التَّهْذارِ** ve **التَّصْفاق** ve **التَّقْتال** ve **التَّسْيَار** ve onların kardeşleri. Dedi: “Bunun hiçbirisi **أَفْعَلْت**’in masdarı değildir; fakat çokluk istediğin zaman masdarı bunun üzerine bina ettin; tıpkı **فَعَلْتُ**’u **فَعَّلْتُ** üzerine bina ettiğin gibi.” Bitti.

Ve **التَّرْدِيدُ**’e gelince: o, birden fazlasının açıkça belirttiği üzere **رَدَّدَه**’den kıyastır. Ve denir: **ردَّدَه تَرْدِيداً وتَرْاداداً**; o hâlde o **مُرَدَّدٌ**’dur; ve **رجلٌ مُرَدَّدٌ**.

Ve **المُرَدَّدُ** ( **مُعَظَّم** gibi): şaşkın, helâk olmuş olandır; ve bu mecazdır.

Ve **الارْتِدادُ**: dönüştür; ondan **المُرْتَدُّ**.

Ve **رادَّهُ الشيءَ**: yani onu ona geri çevirdi.

Ve **رادَّه القَوْلَ**: onunla karşılıklı konuştu; ve ikisi **يَتَرادَّانِ البَيْعَ**: reddetmeden ve fesihden (dolayı).

Ve “Bu iş ona **أَرَدُّ**” yani ona daha faydalıdır.

Ve “Bu işte **رَادَّةَ** yoktur” yani ona fayda yoktur.

Ve “Bu sana ne **يَرُدُّك**”: sana ne fayda verir. Ve bu mecazdır.

**كلاَ مَرَدَّةَ**: Sâgânî onu mîm’in zammı ve râ’nın kesri ile ضبط etti.

Ve **المُرٍدُّ** fâil ismi sigası üzere: azgın şehvetli.

Ve **البَحْرُ المُرِدّ**: dalgalı; yani suyu çok. Şair dedi ki:
**رَكِبَ البَحْرَ إلى البَحْرِ إِلى ... غَمَرَات المَوْتِ ذي المَوْد المُرِدّ**

Ve **أَرَدَّ البَحْرُ**: dalgaları çoğaldı ve coştu.

Ve **المُرِدُّ**: öfkeli. Denir: “Falan **مُرِدَّ الوجْهِ** geldi” yani öfkeli.

Ve **أَرَدَّ الرجُلُ**: öfkeden şişti; bunu **صاحِبُ الأَلفاظ** hikâye etti. Ebü’l-Hasen dedi: “Bazı nüshalarda: **ارْبَدَّ**.”

Ve **المُرِدّ**: uzun bekârlık sahibi uzun adam. Yahut uzun gurbet sahibi; böylece su onun sırtında geri döner. Sâgânî dedi: “Birincisi daha sahih; çünkü su onun sırtında **المَرْدُودِ** gibi geri döner.”

Ve **المُرِدُّ**: çöktüğü bir çiğ (nem) üzerine çökmekten dolayı memesi ve hayâsı şişmiş bir dişi devedir. Ve “**أَردَّت**” denildi. Ve her hamile ki doğumu yaklaştı, karnı ve memesi büyüdü: **مُرِدٌ**.

Ve Kisâî dedi: “**ناقةٌ مُرْمِدٌ** ( **مُكرِم** misali) ve **مُرِدٌّ** ( **مُقِلٍّ** misali): memesi parladığı ve içine süt düştüğü zaman.” Ve daha önce geçti.

Ve denildi: o, **الضَّبَعَة**’den hayânın şişmesidir.

Ve denildi: **أَردَّت النّاقَةُ وهي مُرِدٌّ**: su içmekten **أَرفاغُها** ve hayâsı şişti.

Ve **المُرِدّ**: memesi sütlenmiş bir koyun; ve **أَردَّتْ**.

Ve **ناقةٌ مُرِدٌّ** ve aynı şekilde **جَمَلٌ مُرِدٌّ**: su içmeyi çoğalttığı zaman, böylece ağırlaştı. Çoğulu: **مَرَادُّ**; **نُوقٌ مَرادُّ** ve **جِمَالٌ مَرادُّ**.

Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **الرُّدُد** ( **عُنُقٍ** gibi): insanlardan çirkinler; **رَدٍّ**’in cem‘i. Ve daha önce geçti.

Ve **الرَّديدُ** ( **أَميرٍ** gibi): geri çevrilmiş şey. Dedi ki:
**فَتًى لم تَلدْهُ بنْتُ عَمٍّ قَريبةٌ ... فيَضْوَى وقد يَضْوَى رَديدُ الغَرَائب**

Ve **الرَّدِيدُ**: suyunu dökmüş buluttan **الجَفْلُ**.

Ve **استَرَدَّهُ الشيء**: onu istedi ve onun geri verilmesini sordu; yani onu kendisine geri çevirmesini; **كارتَدَّه** gibi.

Ve **وَرَدَّادٌ** ( **كَتَّانٍ** gibi): bir kırıkçı (kemikçi) adıdır; yani meşhur, kırıkçılar ona nisbet edilir; bu sebeple her kırıkçıya: **رَدَّادِيٌّ** denir.

Ve **يومَ الكُلاَب** günü bir adam görüldü; bir kavme saldırıyor ve diyordu: “Ben **أبو شَدَّاد**’ım.” Sonra onlara geri dönüyor ve diyordu: “Ben **أَبو رَدَّادٍ**’ım.”

Ve **الرَّادَّةُ**: tekerleğin ön tarafında, iki **النَّبْع** arasına enlemesine konulan bir tahta.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **ارتَدَّ الشيءَ**: onu geri çevirdi. Müleyh dedi:
**بعَزْمٍ كَوَقْعِ السَّيفِ لا يَسْتَقِلُّهُ ... ضَعِيفٌ ولا يَرْتَدُّهُ الدَّهْرَ عاذِلُ**

Ve **ارتَدَّ عن هِبَتِهِ**: onu geri aldı. Zemahşerî dedi: “Bunu Araplardan böyle işittim.” Ve şu beyti okudu:
**فيا بَطْحاءَ مَكَّةَ خَبِّرِينِي ... أمَّا تَرْتَدُّنِي تِلْك البِقاعُ**

Ve **رَدَّ إِليه جَواباً**: döndü.

Ve **ارتَدَّ الشيءَ**: onun kendisine geri verilmesini istedi. Kuseyyir ‘Azze dedi:
**وما صُحْبَتِي عَبْدَ العَزيزِ ومِدْحَتِي ... بعارِيَّةٍ يَرْتَدُّهَا مَن يُعِيرُها**

Ve bu, sözün **مردُودُه**’dur ve **وَرديدُه**’dur.

Ve **رَدَّدَ القولَ**: onu tekrarladı.

Ve **قولٍ مَرْدُود** ve **مُرَدَّد**’de hayır yoktur.

Ve **رادَّه القَوْلَ**: onunla karşılıklı konuştu.

Ve **تَرادّاَ القَوْلَ**.

Ve **واردَّه البَيْعَ**: onunla **قايَلَه**.

Ve **تَرادَّ الماءُ**: bir engelden dolayı yatağından geri döndü.

Ve **الرِّدُّ** (kesra ile): **الكَهْف**; **كُراع**’dan. Ve bazıları bununla Allah Teâlâ’nın şu sözünü tefsir etti: **" فَأَرْسِلْهُ معِيَ رِدّاً "**.

Ve hadiste: **" رُدُّوا السَّائِلَ ولو بِظِلْفٍ مُحْرَقٍ "**: yani ona verin; ve mahrum bırakma ve men etme reddini kastetmedi; senin “selâm verdi de ona karşılık verdi” sözün gibi; yani ona cevap verdi.

Başka bir hadiste: **" لا تَرُدُّوا السَّائِلَ ولو بِظِلْف "**: yani onu, hiçbir şey olmaksızın mahrum bırakma reddiyle geri çevirmeyin; isterse bir **ظِلْف** olsun.

Ve ‘Urve b. el-Verd’in sözü:
**وزَوَّدَ خَيْراً مالِكاً إِنَّ مالكاً ... له رَدَّةٌ فِينا إِذا العَمُّ زَهَّدُوا**

Şemir dedi: **الرَّدَّة**: onlara meyil ve onlarda rağbet.

Ve fitneler hadîsinde: “Ve o savaşınızın yanında **رَدَّةٌ** şiddetli olacaktır.” Ve o fetha iledir; yani kuvvetli bir meyil.

Ve **تَردَّدَ** ve **تَرادَّ**: geri geri döndü.

Ve **تَردَّدَ في الجواب**: dili sendeledi.

Ve o, sabah gidişlerinde ilim meclislerine **يَتَرَدَّدُ** eder ve onlara gidip gelir.

Ve **الرِّدُّ** (kesra ile): develerden yük hayvanı. Ebû Mansûr dedi: “Ona **رِدّاً** denildi; çünkü göç günü otlağından eve geri çevrilir.”

Ve **رجلٌ مُتَرَدِّدٌ**: toplanık, kısa; yaratılışı yayvan (uzun-uzun) olmayan.

Ve (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: **" ليس بالطَّوِيلِ البائِنِ ولا القَصير المُتَرَدِّدِ "**: yani kısalıkta nihayete varmış; sanki onun yaratılışının bir kısmı bir kısmı üzerine geri dönmüş ve parçaları iç içe girmiştir.

Ve **عُضْوٌ رَدِيدٌ**: dolgun, toplanık. Ebû Hirâş dedi:
**تَخاطَفُه الحُتُوفُ فهُوَّ جَوْنٌ ... كِنَازُ اللَّحْمِ فائِلُهُ رَدِيدُ**

Ve **الرِّدَّة**: bakiye. Ebû Sahr el-Hüzelî dedi:
**إذا لم يَكُنْ بين الحَبِيبَيْنِ رِدَّةٌ ... سِوَى ذِكْرِ شَيءٍ قد مَضَى دَرَس الذِّكْرُ**

Ve **مَرْدودٌ**: Muharriq el-Gassânî’nin kardeşi Ziyâd’ın atıdır.

Ve **الرَّوْدَدُ** ( **كجَوْهرٍ**): meyleden. Rü’be dedi:
**" وإِنْ رَأَيْنَا الحِجَجَ الرَّوادِدَا**

“ **قَوَاصِراً** ömürle yahut **مَوادِدَا**; onu Sâğânî, **رود** terkibinde zikretti. Ve bir adam **مِرَدٌّ** (kesre ile): reddi ve geri dönmeyi çok olan. Ebû Züeyb dedi ki:

**مِرَدٌّ**; ondan olanı muhakkak görürüz... fakat ancak **النَّجِيبُ** çağrılır.

Ve **المصباح**’ta: **تَردَّدْت إليه**: bir defadan sonra bir başka defa geri döndüm. Ve mecazdan: reddi ve geri çevirmesi çok olan bir **ضَيْعَةٌ**, yani **الرَّيْع**. Ve **الرَّدَّادُ** b. Kays b. Muâviye b. Hazn: bir batın (kabile kolu). Ve Ebû **الرَّدَّاد** el-Leysî, Ebû Seleme b. Abdurrahman’dan. Ve Ebû **الرَّدّاد** Amr b. Bişr el-Kaysî, Burd b. Sinân’dan. Ve Muhammed b. Abdurrahman b. **رَدَّاد**’ın, Yahyâ b. Saîd el-Ensârî’den (rivayeti) zayıftır. Ve Hilâl b. **رَدّاد** el-Kinânî, ez-Zührî’den; ve oğlu Muhammed, babasını işitti. Ve Muhammed b. el-Hadır b. **رَدَّاد** ed-Dımaşkî, Ali b. Haşrem’den; ve Ebû **الرَّدَّاد** Abdullah b. Abdüsselâm el-Mısrî el-müezzin, **المِقْيَاس** sahibi. Ve onun evladında **المقْيَاس** işi şimdiye kadar (devam etmektedir). Ve Muhammed b. Tarhân b. **رَدَّاد** el-Makdisî, Mansûr b. Yeslem’in şeyhlerindendir.
