# ردس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ردس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ردس

باب السين والدال والراء معهما
س د ر، د س ر، س ر د، ر د س، د ر س مستعملات
سدر:
السِّدْرُ شَجَرٌ حَمْلُه النَّبِق، والواحدة بالهاء، ووَرَقه غَسولٌ.
وسِدْرةُ المُنتَهى في السّماء السابعة لا يُجاوزُها مَلَكٌ ولا نبيٌّ، قد أَظَلَّتِ السَّماواتِ والجَنّةَ.
والسَّدَرُ: اسمِدْرار البَصَر، وسَدِرَ بَصَرُه سَدَراً اذا لم يكَد يُبصِر الشيءَ حَسَناً، فهو سَدِرٌ وعَيْنُه سَدِرةٌ.
وفي عَيْنة سَماديرُ أي غَشوةٌ.
وسَدَرَ شَعرَه يَسْدُره سَدْراً اذا أرسَلَه، قال: أَثيث شَعْرٍ على المَتنَيْنِ مَسْدورُ وهو كالسَّدْل للثَّوب.
والأسدَران: المَنْكِبان.
وقال الحَسَنُ في الأَثَر: يَضرِبُ أسْدَرَيْهِ ويخطُرُ في مِذْرَوَيْهِ.
والسادِرُ: الذي لا يُقلِعُ ولا ينزعُ عما هو فيه من غَيِّه وضَلالِه وتَكَلَّمَ فلانٌ سادراً: غيرَ مُتَثَبَّتٍ في كلامه، ولم أسمَع له فعلاً، قال:
ولا تَنْطِقِ العَوْراءَ في القَول سادِراً		فإنَّ له فاعلَمْ مـن الـلـهِ واعـيا
والسَّديرُ: اسْمُ نَهرٍ بالحيرة، وقال عَدِيٌّ:
سَرَّه حالُه وكـثـرةُ مـا يَم		لِكُ والبحرُ مُعِرضاً والسَّديرُ
وسيفٌ مُنْسَدِرٌ أي ماضٍ، وانسَدَرَ عليهم الخَيرَ والشَّرُّ أي انْسَدَلَ.
والسِّدْر: الثَّوْبُ بلغة قومٍ.
دسر:
الدَّسْرُ: الدَّفْعُ الشديد والطَّعن، ودَسَره بالرُّمْح.
والدِّسارُ خَيْط من ليف تُشَدُّ به ألواحُ السَّفينةَ، والمَساميرُ أيضاً تُسَمَّى دُسُراً في أمر السفينة، واحدها دِسارٌ، قال العجاج في الدَّسْر: عن ذي قَداميسَ لُهامٍ لَوْ دَسَرْ والبُضعُ أيضاً يستعمل فيه الدَّسرُ.
وجَمَل دَوُسَرٌ ودَوْسريّ ودَوْسَرانيٌّ: ضَخْمُ الهامةِ والمَنكِب.
سرد:
سرَدَ القراءة والحديث يَسرُدُه سَرْداً أي يُتابِعُ بعضَه بعضاً.
والسَّرْدُ: اسمٌ جامع للدُّروع ونحوِها من عَمَل الحَلَق، وسُمِّيَ سَرْداً لأنّه يُسْرَّدُ فيُثْقَبُ طَرَفا كُلِّ حَلقةٍ بمِسمار فذلك الحَلَق المُسَرَّد، قال اللهُ- عَزّ وجلَّ: "وقَدِّرْ في السَّرُدِ اي اجعَلِ المساميرَ على قَدْر خُرُوق الحَلَق، لا تُغلِظْ فتَنخَرِمَ ولا تُدِقَّ فتَقْلَقَ.
والسِّرادُ والزِّراد والمِسْرَدُ: المِثْقَب، قال: كما خَرَجَ السِّرادُ من النِّفالِ وسُمِّيَت النَّعُلُ المَخصُوفةُ اللسان مِسرداً.
وسُمِّيَ الزِّراد سِراداً لأنَّ السينَ قريبةٌ من الزاي كما قالوا للأسَد: أَزَد، فاذا صُغِّر أزد رَجَعوا الى السين فقالوا: أُسَيْد.
ردس:
الرَّدْسُ: دَكُّكَ أرضاً أو حائطا أو مَدَراً بشيءٍ صُلْبٍ عريضٍ يُسَمَّى مِرْدَساً، والفعلُ يَردُسُ، قال العجاج: يُغَمِّدُ الأعداءَ جَوْزاً مِرْدَسا
درس:
الدَّرْسُ: ضَرْبٌ من الجَرَب يبقَى له أَثَرٌ مُتَفَشٍّ في الجِلْد، قال العجاج: من عَرَق النَّضحِ عَصيمُ الدَّرْسِ والدَّرس: بقيّة أَثَرِ الشيءٍ الدّارس، والمصدر الدُرُوس.
ودَرَسَتهُ الرِّياح أي عَفَتْه.
والدَّرْس: دَرْسُ الكتابِ للحِفْظ، ودَرَسَ دِراسةً، ودارَسْتُ فلاناً كتاباً لكي أحفَظَ.
والدَّريسُ: الثَّوُبُ الخَلَق، وكذلك من البُسُطِ ونحوها.
وقَتَلَ رجلٌ رجلاً من جُلَساءِ النُّعمان في مجلسه فأمَرَ بقتله فقال: أيقتُل الرجلُ جارَه ويُضيعُ ذِمارَه، قال: نَعَم اذا قَتَلَ جليسَه وخَضَبَ دريسه، ويجمع الدَريس على الدُّرْسان.

### Türkçe

**باب السين والدال والراء معهما**
**س د ر**، **د س ر**، **س ر د**، **ر د س**، **د ر س** kullanımdadır.

**سدر**:
**السِّدْرُ**: meyvesi **النَّبِق** olan bir ağaçtır; tekili **الهاء** ile (yapılır); yaprağı yıkayıcıdır.
Ve **سِدْرةُ المُنتَهى** yedinci göktedir; onu ne bir melek ne de bir peygamber aşar; gökleri ve cenneti gölgelemiştir.
Ve **السَّدَرُ**: bakışın akıp gitmesi (gözün dalması)dır; **سَدِرَ بَصَرُه سَدَراً**: bir şeyi güzelce görmeye neredeyse güç yetiremediği zaman (denir); o kimse **سَدِرٌ**dür ve gözü **سَدِرةٌ**dur.
Ve bir gözde **سَماديرُ** vardır; yani bir perde (bulanıklık)tır.
Ve **سَدَرَ شَعرَه يَسْدُره سَدْراً**: onu salıverdiği zaman (denir); dedi ki:
Aşırı gür saç, iki omuz üzerinde salıverilmiş; o, elbise için **السَّدْل** gibidir.
Ve **الأسدَران**: iki omuzdur.
Ve **الحَسَنُ** eserde dedi: **يَضرِبُ أسْدَرَيْهِ ويخطُرُ في مِذْرَوَيْهِ**.
Ve **والسادِرُ**: içinde bulunduğu azgınlık ve sapıklılıktan vazgeçmeyen ve ayrılmayan kimsedir; ve falan kimse **سادِراً** konuştu: sözünde sağlamca durmayan (kimse olarak); onun için bir fiil işitmedim; dedi ki:
“Çirkin sözü, sözde **سادِراً** olarak söyleme; çünkü onun için—bil—Allah’tan uyanık (bir karşılık) vardır.”
Ve **السَّديرُ**: Hîre’de bir nehrin adıdır; ve **عَدِيٌّ** dedi ki:
“Hâli onu sevindirdi ve sahip olduğu şeyin çokluğu; deniz karşıdan (görünür) iken ve **السَّديرُ** (de).”
Ve **سيفٌ مُنْسَدِرٌ**: yani keskin (işliyen); ve **انسَدَرَ عليهم الخَيرَ والشَّرُّ**: yani üzerlerine sarktı.
Ve **السِّدْر**: bir kavmin dilinde elbisedir.

**دسر**:
**الدَّسْرُ**: şiddetli itme ve mızrakla saplamadır; onu mızrakla **دَسَره**.
Ve **الدِّسارُ**: geminin tahtalarının bağlandığı liften bir iptir; ve çiviler de gemi işinde **دُسُراً** diye adlandırılır; tekili **دِسارٌ**dur; **العجاج** **الدَّسْر** hakkında dedi ki: “Ayakları (güçlü) olan, iri (develerden) birine karşı—eğer iterse.” Ve **البُضعُ**da da **الدَّسرُ** kullanılır.
Ve **جَمَل دَوُسَرٌ** ve **دَوْسريّ** ve **دَوْسَرانيٌّ**: başı ve omzu iri (olan).

**سرد**:
**سرَدَ** kıraati ve hadisi, **يَسرُدُه سَرْداً**: yani birini diğerinin peşine katar.
Ve **السَّرْدُ**: zırhlar ve benzerleri için, halka işinden olanların hepsini toplayan bir addır; ona **سَرْداً** denildi; çünkü o **يُسْرَّدُ**: her halkanın iki ucu bir çiviyle delinip (birleştirilir); işte bu **الحَلَق المُسَرَّد**dır. Allah—aziz ve yüce—buyurdu: “**وقَدِّرْ في السَّرُدِ**”: yani çivileri, halkaların deliklerinin ölçüsüne göre yap; kalınlaştırma ki yarılsın; inceltme ki oynasın.
Ve **السِّرادُ** ve **الزِّراد** ve **المِسْرَدُ**: delgidir; dedi ki: “**كما خَرَجَ السِّرادُ من النِّفالِ**.” Ve dili dikilerek tutturulmuş nalın **مِسرداً** diye adlandırıldı.
Ve **الزِّراد**a **سِراداً** denildi; çünkü **السين** **الزاي**’a yakındır; **الأسَد** için **أَزَد** dedikleri gibi; **أزد** küçültülünce **السين**’e döndüler de **أُسَيْد** dediler.

**ردس**:
**الرَّدْسُ**: bir yeri veya bir duvarı yahut kerpici, **مِرْدَساً** denilen geniş, sert bir şeyle dövmendir; fiil **يَردُسُ**tur; **العجاج** dedi ki: “Düşmanları, geniş bir **مِرْدَساً** ile (vurup) gömer.”

**درس**:
**الدَّرْسُ**: deride yayılmış bir iz bırakan bir çeşit uyuzdur; **العجاج** dedi ki: “Sıçrayan terden; **عَصيمُ الدَّرْسِ**.” Ve **الدَّرس**: eskimiş şeyin izinin kalıntısıdır; mastar **الدُرُوس**tur.
Ve **دَرَسَتهُ الرِّياح**: yani rüzgârlar onu silip götürdü.
Ve **الدَّرْس**: ezber için kitabı okumaktır; **دَرَسَ دِراسةً**; ve falan kimseyle bir kitabı, ezberleyeyim diye **دارَسْتُ**.
Ve **الدَّريسُ**: eski elbisedir; ve aynı şekilde yaygılardan ve benzerlerinden (olan).
Ve bir adam, **النُّعمان**’ın meclisinde onun meclis arkadaşlarından bir adamı öldürdü; o da onun öldürülmesini emretti; (adam) dedi ki: “Adam komşusunu öldürür de himayesini zayi eder mi?” Dedi ki: “Evet; meclis arkadaşını öldürdüğü ve **دريسه**’ni boyadığı zaman.” Ve **الدَريس**in çoğulu **الدُّرْسان** üzerine toplanır.
