# ردس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ردس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ردس

ردس القوم يردسهم ردسا: رماهم بحجر، وكذلك ندسهم قال الشاعر:
  إذا أخوك لواك الحق معترضا                      فاردس أخاك بعبء مثل عتاب وردس الحائط والأرض والمدر ردسا: دكه بشيء صلب عريض، يقال له: المردس، والمرداس، كمنبر ومحراب. قاله الخليل، وخص بعضهم بهما الحجر الذي يرمى به في البئر ليعلم أفيها ماء أم لا. وقال الراجز:
  قذفك بالمرداس في قعر الطوى وبه يسمى الرجل. وقد أشار المصنف بهذا في رجس. وقيل: ردس يردس ردسا: بأي شيء كان. وردس الحجر بالحجر يردسه بالضم، ويردسه، بالكسر، ردسا: كسره به، عن ابن دريد. وقال أبو عمرو: المرداس: الرأس، لأنه يردس به، أي يرد به ويدفع، وأنشد للطرماح:
  تشق مغمضات الليل عنهـا                      إذا طرقت بمرداس رعون يقال: ردس برأسه، إذا دفع به. والرعون: المتحرك. وردس بالشيء: ذهب به، ويقال: ما أدري أين ردس، أي أين ذهب. ومن بني الحارث بن بهثة بن سليم: عباس بن مرداس بن أبي عامر بن جارية السلمي وإخوته: هبيرة، وجزء، ومعاوية، وعمرو، بنو مرداس، وأمهم جميعا غير العباس وحده: خنساء بنت عمرو الشاعرة. وكان مرداس صديقا لحرب ابن أمية، فقتلهما الجن معا. وقيل: إن ثلاثة ذهبوا على وجوههم فهاموا، فلم يسمع لهم بأثر: مرداس، وطالب بن أبي طالب، وسنان بن حارثة المري. والعباس صحابي شاعر شجاع سخي، وكنيته أبو الهيثم، وقيل: أبو الفضل، أسلم قبيل الفتح. وفي اللسان: وأما قول العباس بن مرداس السلمي:
  وما كان حصن ولا حابـس                      يفوقان مرداس في المجمع فكان الأخفش يجعله من ضرورة الشعر، وأنكره المبرد، ولم يجوز في ضرورة الشعر ترك صرف ما ينصرف. وقال: الرواية الصحيحة: يفوقان شيخي في مجمع ورجل رديس، كسكيت، وردوس، مثل صبور: دفوع، وقال ابن الأعرابي: ردوس، أي نطوح مرجم. والمرادسة: المراياة، هكذا في سائر النسخ بالتحتية، وهكذا في العباب، ويمكن أن يكون: المراماة، بالميم. يقال: رادست القوم مرادسة، إذا راميتهم بالحجر.
 وتردس من مكانه،: أي تردى، عن ابن عباد نقله، الصاغاني. وجزيرة رودس، بضم الراء وكسر الدال: ببحر الروم حيال الإسكندرية وهي التي يذكرها بعد، وإهمال الدال هو المشهور. ومما يستدرك عليه: قول ردس، كأنه يرمي به خصمه، عن ابن الأعرابي، وأنشد للعجير السلولي:
  بقول وراء الباب ردس كأنهردى الصخر فالمقلوبة الصيد تسمع

  والردس: الضرب، قاله شمر. وردسه ردسا، كدرسه درسا: ذلله. ومرداس بن عمرو الفدكي، ويقال فيه: بن نهيك. ومرداس ابن عروة، ومرداس بن عقفان بن سعيم، ومرداس بن قيس الدوسي، ومرداس بن مالك الأسلمي ومرداس بن مالك الغنوي. ومرداس بن عقفان العنبري. ومرداس بن مرداس ومرداس نب مويلك: صحابيون.

### Türkçe

**ردس**: Kavim(ler)i **يردسهم** **ردسا**: Onları taşla attı; yine bunun gibi **ندسهم**. Şair dedi ki:
  “Eğer kardeşin hakkı itiraz ederek sana bükerse,                      kardeşini azarlama gibi bir yük ve **ردس** ile **اردس** et.”

Ve **ردس** duvarı, yeri ve kerpici **ردسا**: Onu geniş, sert bir şeyle dövdü; ona **المردس** ve **المرداس** denir; **منبر** ve **محراب** gibi. Bunu Halîl söyledi; bazıları ikisiyle, kuyuda su var mı yok mu bilinsin diye kuyuya atılan taşı tahsis etti. Ve recez şairi dedi ki:
  “Seni **المرداس** ile kuyunun dibine attı.”

Ve onunla adlandırılır adam. Musannif buna **رجس**’te işaret etmiştir. Ve denildi: **ردس يردس ردسا**: Herhangi bir şeyle olursa olsun. Ve taşı taşla **ردس** etti; onu (fiilde) zamme ile **يردسه** ve kesre ile **يردسه**; **ردسا**: Onu onunla kırdı; İbn Düreyd’den. Ebû Amr dedi: **المرداس**: baştır; çünkü onunla **يردس** edilir; yani onunla geri çevrilir ve itilir. Ve Tırmâh’tan inşad etti:
  “Gece karanlıklarının kapalılarını ondan yarar,                      eğer bir serkeşin **مرداس**’ı ile vurulursa.”

Denir: **ردس** başıyla; yani onunla itti. Ve **الرعون**: hareketli olandır. Ve **ردس** bir şeyle: Onunla gitti; ve denir: **ما أدري أين ردس**, yani nereye gitti. Ve Benî’l-Hâris b. Behse b. Süleym’den: Abbâs b. **مرداس** b. Ebî Âmir b. Câriye es-Sülemî ve kardeşleri: Hubeyre, Cüz’, Muâviye ve Amr; **بنو مرداس**; ve anneleri hepsinin—yalnız Abbâs hariç—şair Hansa bint Amr’dır. Ve **مرداس** Harb b. Ümeyye’nin dostu idi; cinler ikisini birlikte öldürdü. Ve denildi: Üç kişi yüzüstü gittiler de şaşkın dolaştılar; kendilerinden bir iz işitilmedi: **مرداس** ve Tâlib b. Ebî Tâlib ve Sinân b. Hârise el-Murrî. Ve Abbâs, sahâbî, şair, cesur, cömerttir; künyesi Ebû’l-Heysem’dir; ve denildi: Ebû’l-Fadl; fetihten az önce Müslüman oldu. Ve **اللسان**’da: Abbâs b. **مرداس** es-Sülemî’nin sözüne gelince:
  “Ne bir Hisn ne de bir Hâbis                      mecliste **مرداس**’tan üstün gelir ikisi.”

Bunun üzerine Ahfeş onu şiir zaruretinden sayardı; Müberred onu inkâr etti ve şiir zaruretinde, sarf olunanın sarfını terk etmeyi caiz görmedi. Ve dedi: Sahih rivayet: “mecliste iki(si) şeyhimi aşar.” Ve bir adam **رديس**; **سكيت** gibi; ve **ردوس**; **صبور** gibi: çok iten. İbnü’l-A‘râbî dedi: **ردوس**; yani boynuzlayan, taşlayan. Ve **المرادسة**: **المراياة**; diğer bütün nüshalarda alt noktalı (ياء) ile böyledir; ve **العباب**’da da böyledir; ve mümkün ki: **المراماة** olsun, mîm ile. Denir: **رادست القوم مرادسة**; yani onları taşla karşılıklı attım.

Ve **تردس** yerinden: yani yuvarlandı/düştü; İbn Abbâd’dan; onu Sâgânî nakletti. Ve Rodos adası, **الراء**’ın zammı ve **الدال**’ın kesri ile: Rum denizinde, İskenderiye’nin karşısındadır; ve o, sonra onu zikrettiğidir; ve **الدال**’ı ihmâl etmek meşhurdur. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **ردس** sözü; sanki onunla hasmını atıyor; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve Uceyr es-Sülûlî’den inşad etti:
  “Kapının arkasından bir sözle **ردس**; sanki                      kayayı yuvarladı da av, ters çevrilmişi işitir.”

Ve **الردس**: darbedir; Şemmer söyledi. Ve onu **ردسه ردسا**; **درسه درسا** gibi: onu zelil kıldı. Ve **مرداس** b. Amr el-Fedekî; ve onda denilir: b. Nüheyk. Ve **مرداس** b. Urve; ve **مرداس** b. Akfân b. Suaym; ve **مرداس** b. Kays ed-Dûsî; ve **مرداس** b. Mâlik el-Eslemî; ve **مرداس** b. Mâlik el-Ganevî. Ve **مرداس** b. Akfân el-Anberî. Ve **مرداس** b. **مرداس** ve **مرداس** b. Muveylik: sahâbîlerdir.
