# ردم (ر-د-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Tıkaç veya tıkaç deliği demektir

- Harfler: ر - د - م
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [رَدْمًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%AF%D9%92%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Engel | 1 | 1 | [18:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/ayet/18:95.md) |

## Mücavir kökler — 8 mücavir (10 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Yardım istenilen
2. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kuvvet
3. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kevn tepe demektir
4. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hayr : At sürüsü demektir
5. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
6. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beyn topraktaki yarık demektir
7. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
8. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ردم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md), [حجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B2.md), [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [ثلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yarığı, geçidi veya gedikli açıklığı taş ve toprak yığarak kat kat doldurup geçilmez kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Bozucu unsurların geçişini engellemek üzere iki kütle arasında katmanlı ve masif tahkimat kurma |
| Çekirdek Özet 3 | Zayıf ve açık noktanın yalnızca yüzeyden kapatılması değil, malzeme takviyesiyle kütlesel olarak berkitilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sıradan bir perde veya tek katmanlı duvar zannedilerek set ile dolgu tahkimatı arasındaki farkın gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رد | Geri çevirme, itme, engelleme ve bir hareketin önünü keserek tersine yöneltme; nitekim [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) geri göndermeyi, [ردأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%A3.md) arkadan destekleyip takviye etmeyi, [ردف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%81.md) peş peşe gelerek arkadan basmayı, [ردي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%8A.md) ise uçuruma düşüp helak olmayı ifade eder | م | Toplama, biriktirme ve kütlesel yığılma bildiren م harfinin eklenmesiyle geri çevirme eylemi somut malzeme yığarak, gedikleri kat kat doldurup kütle oluşturarak geçişi bütünüyle tıkama anlamına daralmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin yukarıya doğru yükselmesini, malzeme katmanlarının üst üste yığılarak bir kütle tepesi oluşturmasını simgeler |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | İki kütle arasındaki geçiş aralığını, yarık veya gedik açıklığını temsil eder |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Kütlesel dolgu malzemesini, birbirine bağlanan harç ve yoğun yığını, akışkan veya yoğun kütleyi ifade eder |
| ردم | Baş/üst + Kapı/geçit + Yoğunluk/yığın | Bir geçidin veya gedik açıklığının üst üste malzeme yığılarak, kütlesel bir kalkan oluşturacak şekilde bütünüyle kapatılıp tıkanması hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir duvar veya dağ yarığını, gedikli bir açıklığı taş, toprak ve moloz yığıp üst üste basarak tamamen kapatmak; yırtık veya aşınmış bir giysiyi üst üste kumaş parçaları ekleyip dikerek yamamak (ثوب مردم) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antere b. Şeddâd muallakasının ilk beytinde kökü sözdeki gediklerin yamalığı anlamında istiareyle kullanır: هَلْ غَادَرَ الشُّعَرَاءُ مِنْ مُتَرَدَّمِ / أَمْ هَلْ عَرَفْتَ الدَّارَ بَعْدَ تَوَهُّمِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik kullanımda hummanın vücudu sarıp hiç aralık bırakmaksızın üst üste nöbetlerle devam etmesine أردمت عليه الحمى, göğü kat kat kaplayan yoğun buluta ise سحاب مردم denilmiştir; ayrıca yıkılan duvardan düşen kütlesel moloz yığınına da ردم adı verilir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ردم kökü, fiziksel bir gediğin, boşluğun veya yarığın malzeme basılarak örtülmesi, üst üste yığılarak tıkanması temel anlam ekseninde gelişmiştir. İbranicede r-d-m (רדם) kökü ağır uykuya dalma, hissizleşme, duyu kapılarının kapanması ve dış dünyaya karşı bilincin örtülmesi (nirdam, tardemah) anlamını taşır; bu durum Arapçadaki bir geçidin bütünüyle kapatılıp dış etkilerin kesilmesi semantiğiyle kavramsal bir iz düşüm gösterir. Süryanicede r-d-m köküne ait türevler de benzer biçimde hissizleşme, kapanma ve ağırlık altında kalma çağrışımlarına sahiptir. Güney Sami ve Arapça sahasında ise kök daha somut, inşaî ve fiziksel düzlemde korunmuş; bir açıklığın taş, kaya ve molozla üst üste doldurulması (re-da-ma) anlamında uzmanlaşmıştır. Dolayısıyla kök, Proto-Sami düzeyde bir açıklığı örtme ve dış etkiyi kütlesel ağırlıkla bloke etme matrisinden türeyerek Arapçada masif tahkimat kurma anlamına yerleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رد kökünden م ziyadesiyle türetim | Geri çevirme ve itme anlamındaki ikili çekirdeğe kütle ve toplanma harfi eklenerek gediğin malzeme yığınıyla tıkanması anlamı üretilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice r-d-m (רדם), Süryanice r-d-m kökleri | Dış algıya kapanma, ağırlaşma ve örtülme anlamları Arapçadaki geçişi kütlesel olarak bloke etme semantiğiyle derin akrabalık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin Sami dışı kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha ve Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ردم | Anlamlı | Tıkamak, kat kat yığmak | Bir gediği veya yarığı taş, toprak ve harçla doldurup geçilmez kılmak; giysiyi yamamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [رمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AF.md) | Anlamlı | Külleşmek, yanıp kül olmak | Bir şeyin yanarak toz ve kül haline gelmesi, gözün kül rengi veya tozdan iltihaplanması | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçer |
| [درم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%85.md) | Anlamlı | Düzleşmek, silinmek | Dişlerin veya tırnakların aşınıp aynı hizaya gelmesi, topuğun etle dolup çukurunun kaybolması | Kur'an'da geçmez |
| [دمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B1.md) | Anlamlı | Helak olmak, yıkılmak | Kökten yıkılma, bir yapının üst üste çökerek enkaz haline gelmesi | Zıt yönelimli ilişki; Kur'an'da geçer |
| [مرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AF.md) | Anlamlı | Soyulmak, boyun eğmemek | Kabuğundan veya tüyünden sıyrılmak; her türlü bağdan soyutlanıp itaatten çıkmak | Kur'an'da geçer |
| [مدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%B1.md) | Anlamlı | Balçıkla sıvamak | Kuru kil veya yapışkan balçık parçası; havuzun yarığını kille sıvayıp kapatmak | Ortak çekirdek ve benzer eylem; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ردم | Merkez | Masif dolguyla tıkama | Açıklığı sadece perdelemekle kalmayıp kütlesel malzeme yığıp kaynatarak kat kat kapatma | Gedikli bir boğazın aşılmaz hale getirilmesi |
| [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md) | Komşu | Önünü kapama, set çekme | Doğrultuyu kesmek, düz bir engel veya bent ile akışı durdurmak; düzgünlük ve tek hat | ردم köküne göre daha düzlemsel ve tek hatlı engel |
| [حجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B2.md) | Komşu | Araya girme, ayırma | İki şeyin birbirine karışmasını engellemek için sınır çekme; mutlaka dolgu gerektirmez | İki alan arasına soyut veya somut engel koyma |
| [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) | Komşu | Tıkanma, ağırlık | Boşluğun ağırlık ve sağırlıkla dolması; genellikle kulak ve iç duyular için kullanılır | İçsel boşluğun işlevsiz kalacak şekilde dolması |
| [ثلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Gedik açma, yarma | Sağlam bir duvarda, sınırda veya kapta yarık, oyuk ve gedik oluşturma | Tahkimatı ve bütünlüğü bozup geçit açma eylemi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ردم | Engel, kütlesel dolgu | Bir gediğin kat kat malzeme yığılarak aşılmaz kılınması | Kesin |
| Latince | Agger, Obstructio | Yığma tahkimat, barikat | Agger özellikle toprak ve taş yığarak yapılan masif tahkimatı karşılar; kökün kütlesel yönüyle örtüşür | Güçlü |
| İngilizce | Rampart, Massive barrier | Tahkimat seti, kütlesel tıkaç | Rampart koruyucu ve dolgulu sur yapısını verir; basit bir duvardan (wall) daha kalındır | Güçlü |
| Almanca | Schuttwall, Verbauung | Molozlu set, kütle tahkimatı | Yığma malzeme ile yapılan derin ve geçilmez engeli tam olarak karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Rempart, Comblement | Yığma set, gedik doldurma | Boşluğun doldurularak tahkimata dönüştürülmesini ve aşılmaz bir mania kurulmasını ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَدْمًا (İsim / mastar) | İki dağ arasındaki yarığı kat kat demir ve erimiş bakırla dolduran masif tahkimat | Zülkarneyn kıssasında bozgunculuk yapan topluluğun geçişini bütünüyle engellemek için inşa edilen katmanlı engel bağlamı (Kehf [18:95](https://lisan.digital/tr/ayet/18:95.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eşrât-ı sâat (kıyamet alametleri) | Ye'cuc ve Me'cuc seddinin mahiyeti, açılma vakti ve ilahi takdirle yıkılış kanunları | İmtihan dünyasında fesadın önünü kesen ilahi ve kevni mânia |
| Fıkıh | Maslahat ve sedd-i zerâi' | Fesada ve zarara giden yolların kökten ve kütlesel olarak kapatılması ilkesi | Tehlike yollarını sadece yüzeyden değil, temelden tıkama zarureti |
| Tefsir | Kehf [18:95](https://lisan.digital/tr/ayet/18:95.md) tefsiri | İstenen basit bir set (سد) iken Zülkarneyn'in daha muhkem olan bir yığma tahkimat (ردم) vadetmesi | Basit duvar yerine demir kütleleri ve bakırla kaynatılmış katmanlı dolgu |
| Hadis | Fiten ve melâhim | Hz. Peygamber'in Ye'cuc ve Me'cuc engelinden bir delik açıldığını haber vermesi | Muhkem tahkimatta meydana gelebilecek ilk gedik ve fesadın sızma tehlikesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fesadı engelleme | Sedd-i zerâi' ve himaye | Kötülüğün sirayet yollarını kütlesel olarak tıkama | Dinin korunması için haram ve bozgunculuk kanallarının sadece yasakla değil yapısal korumayla kapatılması | Güçlü |
| İlmi | İnşaat ve malzeme mühendisliği | Kompozit dolgu ve tahkimat | Zayıf zemin veya geçitlerin mukavemetli dolguyla pekiştirilmesi | Demir ve bakırın termal ve mekanik olarak birleştirilip kütlesel dolgu üretilmesi | Kesin |
| Siyasi | Sınır güvenliği ve kamu nizamı | Aşılamaz stratejik hat | Dış tehditlere ve anarşik akınlara karşı sınır koruması | Toplumun can ve mal güvenliğini temin etmek üzere jeopolitik boğazların tahkim edilmesi | Kesin |
| İktisadi | Altyapı yatırımı ve ortak emek | Emek-sermaye iş birliği | Vergiden ziyade ortak insan gücüyle kamu güvenliğini inşa | Halkın haraç teklifine karşılık Zülkarneyn'in bedensel güç ve malzeme desteği talep etmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüksek potansiyel bariyeri ve sönümleme dolgusu (Potential barrier) | Fizikte bir parçacığın geçişini imkansız kılan, geçirgenliği sıfıra yaklaştıran kütlesel ve enerji yüklü kalın engel matrisi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal tahkimat ve sızdırmaz güvenlik mimarisi | Sosyoloji ve kamu yönetiminde anarşiyi önlemek için mevzuatın ve kurumların gedik bırakmayacak biçimde yapısal olarak kenetlenmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin alelade bir bahçe duvarı, çit veya basit bir taş set gibi anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | ردم, iki dağ arasındaki yarığı tabandan yukarıya kadar dolduran, demir kütleleriyle örülüp araları erimiş bakırla kaynatılmış, tırmanılamaz ve delinemez masif bir kompozit engeldir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zülkarneyn'in muhataplarına sağladığı teknolojik ve stratejik üstünlük anlaşılamaz; fesadın önlenmesinde gereken kütlesel ve köklü tedbirler yerine yüzeysel çözümlerle yetinilebileceği yanılgısı doğar |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fesadı engellemede pasif temennileri değil, malzeme bilimine, kolektif emeğe ve stratejik mühendisliğe dayalı aşılmaz tahkimat modelini nasıl vazettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kehf suresinde Zülkarneyn kıssasının anlatıldığı ve toplumsal ıslah, güç kullanımı ve medeniyet inşasını ele alan ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Güvenliğin sadece para veya vergiyle satın alınabileceği zannını yıkarak; yöneticinin adil rehberliği ile halkın bedensel katılımının birleştiği kütlesel savunma bilincini ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki yüksek nokta arasındaki açık gediği demir, taş ve eritilmiş maden gibi katı malzemelerle kat kat yığıp doldurarak geçişi tamamen imkansız kılan aşılmaz tahkimat.
- Soyut anlam: Bir sistemdeki zafiyet noktasının sadece yüzeyden örtülmesiyle yetinilmeyip, yapısal ve kütlesel takviyelerle sızıntıya yer bırakmayacak biçimde muhkemleştirilmesi.
- Sistematik karşılık: Kaotik ve bozucu unsurların akışını engellemek için kurulan geçirgenlik katsayısı sıfır olan aşılmaz koruyucu blokaj.
- LaTeX modeli: $$B = \lim_{d \to \infty} \sum_{i=1}^{n} M_i \implies T(F) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $M_i$ üst üste yığılan kompozit malzeme katmanlarını (demir kütleleri ve erimiş bakır), $n$ bu katmanların dağ hizasına kadar yükselen sayısını, $d$ tahkimatın derinlik ve kalınlığını, $B$ oluşan masif engeli (radm) temsil eder. $T(F)$ fonksiyonu ise bozucu akışın (fesat unsurlarının) geçişkenliğini gösterir; malzeme katmanları derinleşip kenetlendikçe geçirgenlik sıfıra inmekte ve kaosun geçişi mutlak surette engellenmektedir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Kehf 18:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/ayet/18:95.md) — رَدْمًا

قَالَ مَا مَكَّنِّي فِيهِ رَبِّي خَيْرٌ فَأَعِينُونِي بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْمًا

Meal (IK): Dedi ki: Rabbımın bana verdikleri sizinkinden daha hayırlıdır. Bana gücünüzle yardım edin de, sizin ve onların arasına sağlam bir duvar yapayım.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Tıkaç veya tıkaç deliği demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والراء والميم معهما
د ر م، ر د م، م ر د، ر م د، م د ر، د م ر مستعملات
درم:
الدَّرَمُ: استِواءُ الكَعْبِ وعظمِ الحاجِب ونحوه إذا لم يَنْبَتِرْ فهو أَدْرَمُ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِمٌ.
ودَرِمٌ: اسْمُ رجلِ من بني شيبان ذكره الأعشى فقال:
ولم يُودِ من كنتَ تَسْعَـى لـه		كما قيلَ في الحَرْبِ أَوْدَى دَرِمْ
والدَّرّامةُ من النساء: السيِّئةُ المشي، قال:
من البِيض، لا دَرّامةٌ فَمَليّةٌ		تَبُذُّ نِساءَ الناسِ دَلاًّ ومِيَسما
والدَّرَمُ في الأسنان: كَسرُها وانثِلامُها.
والدَّرَمانُ: مِشية الأرنب والفَأرةِ والقُنْفُذِ ونحوها، والفعل دَرَمَ يدرِمُ.
والدَّرّامةُ: اسْمُ القُنفُذةِ والأرنب.
والدَّرّامةُ: نَعْتٌ للمرأةِ القصيرة.
وبَنوُ دارِمٍ من تَميم، فيها بيتُها وشَرَفُها.
ردم:
رَدَمتُ الثُّلْمةَ والبابَ أردِمُ رَدْماً أي سَدَدْتُه، والاسم الرَّدْم وجمعُه رُدُوم، وثوبٌ مُرَدَّم ومُلَدَّم إذ رُقِّعَ، وقال عنترة:
هل غادَرَ الشُّعَراءُ من مُتَرَدَّمِ
أي مُرَقَّع مُستَصْلَحٌ.
والرَّدْمُ: سَدُّ ما بيننا وبينَ يأجوجَ ومَأْجُوجَ.
مرد:
المَرْدُ: حَمْلُ الأَراك.
والمَرْدُ: دَفعُك السفينة بالمُرْديِّ أي خَشبَة يدفع بها المَلاّح السّفينة، والفعل مَرَدَ يمرُد مَرْداً.
ومُرادٌ: حيٌّ في اليَمَن، ويقال: الأصل من نِزارٍ.
والمَرادة: مصدر المارِد.
والمَريدُ: من شياطين الإِنْس والجِنِّ.
وقد تَمَرَّدَ عليه أي عَصَى واستَعْصىَ.
ومَرَدَ على الشيءِ أي عَتَا وطَغَى، وكذلك قولُه تعالى: "مَرَودوا على النِّفاقِ".
والتِّمْرادُ: بيتٌ صغير يُجعَلُ في بيوت الحَمام لِمبيضة، فإذا كانت نَسَقاً بعضها فوق بعضٍ فهي التَّماريدُ، وقد مَرَّدَها صاحبها تمريداً وتِمراداً بالكَسْر.
والتمراد: بالفتح، اسْمٌ.
والتمريدُ: تمليسُ الطِّينِ والتَسوية كما مُرِّدَ صَرْحُ سُلَيمان عليه السلام.
ومَرِدَ الأَمرَدُ مُرودةً ومَرَداً، وجمعُه مُرْدٌ.
وتَمَرَّدَ فلانٌ زماناً ثمّ خَرَج وجهُه، وذلك أن يبقَى حَسَناً أمرَدَ.
ورَمْلة مَرْداء: لا تُنبتُ شجرةً إلا نُبذَاً من بُقُول، أي قليلاً، وهي صُلبَةُ المَوْطِئُ.
وإمرأةٌ مَرْداءُ: لم يُخْلَقْ لها إسبٌ.
رمد:
الرَّمَدُ: وَجَعُ العين، وعَيْنٌ رَمْداءُ، ورجلٌ أرمَدُ ورَمِدٌ.
وقد رَمِدَتْ عينه وأرمَدَتُ.
وصارَ الرَّمادُ رِمْدِداً أي هَباءً أدَقَّ ما يكون، والرَّمادُ دُقاق فحم من حُراقةِ النّار.
والمُرَمَّدُ من اللحم: الشِّواءَ يُمَلُّ في الجَمْر، ورَمَّدْتُه فهو مُرَمَّدٌ.
ورُمَّدتِ النّاقةُ ترميداً فهي مُرَمَّدة إذا أنزَلَتْ شيئاً من اللَّبَنِ عند النِّتاح أو قُبَيلَه.
ورَمِدَ القومُ وأرمَدوا: هَلَكُوا.
وارْمَدّ الظليم، أي أسرَعَ، قال:
وارْمَدَّ مثل شِهابِ النّار مُنصَلتاً		كأنّه خَشْرمٌ بالقـاع يأتَـلِـقُ
مدر:
المَدَرُ: قِطَعُ طينٍ يابِسٍ، الواحدة مَدَرة.
والمَدْرُ: تَطيينُكَ وجْهَ الحوض بالطِّين الحُرِّ لئلاً يَنشَف الماءُ.
والمَدرةُ: موضِعٌ فيه طين حُرٌّ يُستَعَدُّ لذلك.
ومَدَرْتُ الحوضَ أمدُرُه.
ورجل أمدَرُ الجَنْبَينِ أي عظيمهما، ويقال: مُنتَبرهما.
والأمدَرُ من الظِّباءِ: الذي يُرى على جَسَدِه لُمَعٌ من سَلْحِه.
والمِدرار: المَطَر الغزير الدِّيمة، قال:
وسقالك من نَوءِ الثُرَيّا مُزْنةٌ		سَحَراً تَحَلَّبُ وابلاً مِدْرارا
دمر:
الدَّمارُ: استئصال الهلاك، يقال: دَمَرَ القومُ يدمُرون دَماراً أي هَلَكوا.
ودَمَّر عليهم: مَقَتَهُم. ودَمَّرَهم اللهُ تدميراً.
وقال الله -عزَّ وجلَّ-: "فدَمَّرناهم تدميراً"، يعني فِرْعَونَ وقومَه الذين مُسِخوا قِرَدةً وخَنازيرَ.
والمُدَمِّرُ: اسمُ الصَّيّاد.
وتَدْمُر: اسمُ مدينةٍ بَناها الشَّياطين بإِذنِ سليمان بن داود -عليه السلام-، قال:
يَبنُونَ تَدْمُرَ بالصُّفّاحِ والعَمَدِ
والتَّدْمُريُّ من اليَرابيع: ضَرْبٌ لئيم الخِلْقةِ عَلْب اللحم أي عَضِلٌ.
يقال: هو من مِعزى اليَرابيع، وأمّا ضَأنُها فهو شَفارِيُّها، وعلامةُ الضَّأن فيها أن له في وَسَط ساقه ظُفْراً في مَوضِع صِيصِيَةِ الدِّيك، ويوصف به الرجل اللئيم.
والدُّمُور: الدُّخول على القوم بلا إِذنٍ، ودَمَرَ يَدْمُرُ دَمْراً ودُموراً.

##### Türkçe

باب **الدال** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte
د ر م، ر د م، م ر د، ر م د، م د ر، د م ر kullanılagelenler

درم:
**الدَّرَمُ**: **الكَعْبِ**’in ve **الحاجِب** kemiğinin ve benzerinin, kopup ayrılmadığı zaman düz/aynı seviyede olmasıdır; o **أَدْرَمُ**’dur. Fiil **دَرِمَ يَدْرَمُ**’dur; o da **دَرِمٌ**’dir.
Ve **دَرِمٌ**: **بني شيبان**’dan bir adamın adıdır; onu **الأعشى** zikretti, şöyle dedi:
ولم يُودِ من كنتَ تَسْعَـى لـه		كما قيلَ في الحَرْبِ أَوْدَى دَرِمْ
Ve kadınlardan **الدَّرّامةُ**: yürüyüşü kötü olan (kadın). Dedi ki:
من البِيض، لا دَرّامةٌ فَمَليّةٌ		تَبُذُّ نِساءَ الناسِ دَلاًّ ومِيَسما
Ve dişlerde **الدَّرَمُ**: onların kırılması ve çatlayıp parçalanmasıdır.
Ve **الدَّرَمانُ**: tavşanın, farenin, kirpinin ve benzerlerinin yürüyüşüdür; fiil **دَرَمَ يدرِمُ**’dur.
Ve **الدَّرّامةُ**: kirpinin ve tavşanın adıdır.
Ve **الدَّرّامةُ**: kısa boylu kadın için bir niteleme.
Ve **بَنوُ دارِمٍ** **تَميم**’dendir; onun evi ve şerefi ondadır.

ردم:
**رَدَمتُ** **الثُّلْمةَ**’yi ve kapıyı **أردِمُ رَدْماً**; yani onu kapattım. İsim **الرَّدْم**’dür; çoğulu **رُدُوم**’dur. Ve yamandığı zaman elbise **مُرَدَّم** ve **مُلَدَّم** (denir). **عنترة** dedi ki:
هل غادَرَ الشُّعَراءُ من مُتَرَدَّمِ
Yani: yamalı, onarılmış.
Ve **الرَّدْمُ**: bizimle **يأجوجَ** ve **مَأْجُوجَ** arasındaki set/kapamadır.

مرد:
**المَرْدُ**: **الأَراك**’ı taşımaktır.
Ve **المَرْدُ**: gemiyi **المُرْديِّ** ile itmendir; yani denizcinin gemiyi ittiği bir tahta. Fiil **مَرَدَ يمرُد مَرْداً**’dır.
Ve **مُرادٌ**: Yemen’de bir kabiledir; ve denir ki: asıl (nesep) **نِزارٍ**’dandır.
Ve **المَرادة**: **المارِد**’in mastarıdır.
Ve **المَريدُ**: insan ve cin şeytanlarındandır.
Ve gerçekten ona **تَمَرَّدَ**; yani isyan etti ve başkaldırdı.
Ve şeye karşı **مَرَدَ**; yani azdı ve taştı. Yüce Allah’ın sözü de böyledir: "**مَرَودوا على النِّفاقِ**".
Ve **التِّمْرادُ**: hamam evlerinde yumurtlama yeri olarak yapılan küçük bir evdir; eğer bazıları bazısının üstünde sıra sıra olursa onlar **التَّماريدُ**’dir. Sahibi onu **تمريداً** ve kesre ile **تِمراداً** olarak **مَرَّدَ**.
Ve **التمراد**: fetha ile, bir isimdir.
Ve **التمريدُ**: çamurun düzleştirilmesi ve tesviye edilmesidir; nitekim Süleyman’ın -aleyhisselâm- **صَرْحُ**’ı düzleştirildi (**مُرِّدَ**).
Ve **مَرِدَ** **الأَمرَدُ** **مُرودةً** ve **مَرَداً**; çoğulu **مُرْدٌ**’dur.
Ve falan kimse bir zaman **تَمَرَّدَ**; sonra yüzü çıktı; bu, güzel, **أمرَدَ** olarak kalmasıdır.
Ve **رَمْلة مَرْداء**: ağaç bitirmez; ancak otlardan atılmış/serpiştirilmiş (şey) olarak; yani az (bitirir). Ve o, basılan yeri sert olandır.
Ve **إمرأةٌ مَرْداءُ**: onun için **إسبٌ** yaratılmamıştır.

رمد:
**الرَّمَدُ**: göz ağrısıdır. Ve göz **رَمْداءُ**; ve adam **أرمَدُ** ve **رَمِدٌ**.
Ve onun gözü **رَمِدَتْ**; ve ben onu **أرمَدَتُ**.
Ve **الرَّمادُ** **رِمْدِداً** oldu; yani en ince olduğu hâlde toz zerresi (gibi) oldu. Ve **الرَّمادُ**: ateşin yakmasından (kalan) kömür kırıntılarıdır.
Ve etten **المُرَمَّدُ**: közde bıktırılan/közde tutulan kızartmadır; onu **رَمَّدْتُ**; o da **مُرَمَّدٌ**’dir.
Ve dişi deve **رُمَّدتِ** **ترميداً**; o da **مُرَمَّدة**’dir: **النِّتاح** sırasında yahut ondan az önce sütten bir şey indirdiği (akıtıp verdiği) zaman.
Ve kavim **رَمِدَ** ve **أرمَدوا**: helâk oldular.
Ve devekuşu **ارْمَدّ**; yani hızlandı. Dedi ki:
وارْمَدَّ مثل شِهابِ النّار مُنصَلتاً		كأنّه خَشْرمٌ بالقـاع يأتَـلِـقُ

مدر:
**المَدَرُ**: kuru çamur parçalarıdır; teki **مَدَرة**.
Ve **المَدْرُ**: su kurumasın diye havuzun yüzünü saf çamurla çamurlamandır.
Ve **المَدرةُ**: bunun için hazırlanılan saf çamurun bulunduğu yerdir.
Ve havuzu **مَدَرْتُ**; onu **أمدُرُه**.
Ve adam **أمدَرُ الجَنْبَينِ**; yani ikisi büyük; ve denir ki: ikisi kabarık/çıkıntılı.
Ve ceylanlardan **الأمدَرُ**: bedeninde dışkısından lekeler görülen (olan).
Ve **المِدرار**: bol, sürekli yağmur (**الدِّيمة**)dur. Dedi ki:
وسقالك من نَوءِ الثُرَيّا مُزْنةٌ		سَحَراً تَحَلَّبُ وابلاً مِدْرارا

دمر:
**الدَّمارُ**: helâkin kökünden kazınmasıdır. Denir ki: kavim **دَمَرَ**; **يدمُرون دَماراً**; yani helâk oldular.
Ve onlara karşı **دَمَّر**: onlara buğzetti. Ve Allah onları **تدميراً** olarak **دَمَّرَ**.
Ve Allah -azze ve celle- dedi: "**فدَمَّرناهم تدميراً**"; yani Firavun’u ve maymunlara ve domuzlara çevrilen kavmini.
Ve **المُدَمِّرُ**: avcının adıdır.
Ve **تَدْمُر**: Süleyman b. Davud’un -aleyhisselâm- izniyle şeytanların bina ettiği bir şehrin adıdır. Dedi ki:
يَبنُونَ تَدْمُرَ بالصُّفّاحِ والعَمَدِ
Ve **التَّدْمُريُّ** **اليَرابيع**’den: yaratılışı aşağılık, eti sert; yani kaslı bir türdür.
Denir ki: o, **مِعزى اليَرابيع**’dendir. Onun koyunu ise onun **شَفارِيُّها**’sıdır. Ve onda koyunun alâmeti: baldırının ortasında, horozun **صِيصِيَةِ**’sinin yerinde bir tırnak bulunmasıdır. Ve bununla aşağılık adam vasfedilir.
Ve **الدُّمُور**: kavmin üzerine izinsiz girmektir. Ve **دَمَرَ يَدْمُرُ دَمْراً ودُموراً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَدَمْتُ الثُلْمَةَ أَرْدِمُها بالكسر رَدْماً، أي سَدَدْتُها. والرَدْمُ أيضاً: الاسمُ، وهو السدُّ. والرُدامُ: بالضم: الحَبْقُ. وقد رَدَمَ يَرْدُمُ بالضم رُداماً. والرَديمُ: الثوب الخلق. ورَدَمْتُ الثوب ورَدَّمْتُهُ تَرْديماً، فهو ثوب رَديمٌ ومُرَدَّمٌ، أي مرقّعٌ. وتَرَدَّمَ الثوبُ، أي أخلقَ واسترقع، فهو مُتَرَدِّمٌ. والمُتَرَدَّمُ: الموضع الذي يرقّع. قال عنترة:
هل غادرَ الشُعراءُ مِن مُتَرَدَّمِأم هَل عرفتَ الدارَ بعدَ تَوهُّم
يقال: تَرَدَّمَ الرجل ثوبَه، أي رقَّعه، يتعدَّى ولا يتعدّى. ورُدَمَتِ الحمَّى: دامتْ. يقال: وِرْدٌ مُرْدِمٌ، وسحابٌ مُرْدِمٌ.

##### Türkçe

**رَدَمْتُ** **الثُلْمَةَ**: onu kırıkla **أَرْدِمُها** **رَدْماً**; yani onu kapattım. Ve **الرَدْمُ** da: isimdir; o da settir. Ve **الرُدامُ**: zamme ile: **الحَبْقُ**. Ve gerçekten **رَدَمَ** **يَرْدُمُ** zamme ile **رُداماً**.

Ve **الرَديمُ**: eski elbise. Ve **رَدَمْتُ** **الثوب** ve **رَدَّمْتُهُ** **تَرْديماً**; artık o, **ثوب رَديمٌ** ve **مُرَدَّمٌ**dur; yani yamalıdır. Ve **تَرَدَّمَ** **الثوبُ**; yani eskidi ve yama istedi; artık o, **مُتَرَدِّمٌ**dur. Ve **المُتَرَدَّمُ**: yamalanan yer. **عنترة** dedi:

هل غادرَ الشُعراءُ مِن **مُتَرَدَّمِ**
أم هَل عرفتَ الدارَ بعدَ تَوهُّم

Denilir: **تَرَدَّمَ** adam elbisesini; yani onu yamadı; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve **رُدَمَتِ** **الحمَّى**: devam etti. Denilir: **وِرْدٌ مُرْدِمٌ** ve **سحابٌ مُرْدِمٌ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

د ر م
دمر ، رمد ، مدر ، مرد ، درم ، ردم : مستعملات .
درم : قال الليث : الدَرَم استِوَاءُ الكَعْب وعَظم الحاجب ونحوه إذا لم يَنْتَبِر فهو أَدْرَمُ ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِم ، قال : ودَرِمٌ اسم رجل من بني شيبان ذكره الأعشى فقال :
ولم يُودِ مَنْ كُنْتَ تَسْعَى له
كما قِيلَ في الحربِ أَوْدَى دَرِمْ
قال أبو عَمرو : هو دَرِمُ بنُ دُبّ بن ذُهْل بن شيبانَ ، فُقِد كما فُقِد القارظَ
العَنَزِيّ فصار مَثَلاً لكلِّ مَن فُقِد ، وقال الليث : بنو دَارِم حيٌّ مِنْ بني تميم فيه بيتُها وشَرَفُها ، وقال غيره : سمي دارماً لأنه حَمَلَ إلى أبيه شيئاً يَدْرِمُ به أي يُقارِبُ خُطاه في مَشْيِه ، عمرو عن أبيه الدَّرُوم من النوق الحَسَنَةُ المِشية .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الدَّرِيم الغُلام الفُرْهُدُ النَّاعمُ .
الليث : الدَّرَّامة من أسماء القُنْفُذ والأرانب ، والدَّرامة من نَعْتِ المرأةِ القصيرة ، قال : والدَّرَمَانُ مِشْيَةُ الأَرنب والفأرةِ والقُنْفُذِ وما أشبهه ، والفعْلُ دَرَمَ يَدْرِم .
أبو عبيد عن الأصمعي : الدَّرْماءُ من نبات السّهل ، وكذلك الطَّحْماء والحَرْشَاءُ والصَّفراءُ .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : إذا أَثْنَى الفَرَسُ أَلْقَى رَوَاضِعه فيقال : أَثْنَى وَأَدْرَمَ للإثْناء ثم هو ربَاعٌ .
ويقال : أَهْضَم للإِرباع .
وقال ابن شميل : الإدرام أن يَسْقُطَ سِنُّ البعيرِ لسِنَ نَبَتَتْ .
يقال : أَدْرَمَ للإثْناء ، وأَدرم للإِرْباع ، وأَدْرَمَ للإِسداس .
ولا يقال : أَدْرَمَ لِلْبُزُول لأن البازِل لا ينبت إلا في مكان لم تكن فيه سنّ قبله ، ومكانٌ أَدْرَمُ مستوٍ .
أبو عُبيد عن أبي زيد : دَرَمَتْ الدّابةُ تَدْرِمُ دَرْماً إذا دَبَّتْ دَبِيباً .
شمر : المُدَرَّمَةُ من الدُّروع اللّينة المستَوية وأنشد فقال :
هَاتِيكَ تَحْمِلُني وتَحملُ شِكَّتِي
ومُفاضَةٌ تَغْشَى البَنانُ مُدَرَّمَهْ
ردم : الليث : الرَّدْمُ سَدُّك باباً كُلَّه أو ثُلْمَةً أَوْ مَدْخلاً ونحو ذلك يقال : رَدَمتُه رَدْماً والاسم الرَّدْم وجمعه رُدُومٌ وثوب مُرَدَّمٌ ومُلَدَّم إذا رُقِّعَ . وقال عنترة :
هل غادر الشُّعراء مِنْ مُتَرَدَّمِ
أي مُرَقَّع مُسْتَصْلَح ، وقال غيره : هل ترك الشعراء مقالاً لقائل .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : المرَدَّم والملَدَّم والمرقّع ، وقال غيره : ثوبٌ رَديمٌ خَلْقٌ وثيابٌ رُدُمٌ .
وقال ساعدة الهذليُّ :
يُذْرِينَ دَمْعاً على الأَشْفَارِ مُبْتَدِراً
يَرْفُلْنَ بَعْدَ ثِيابِ الخالِ في الرُّدُمِ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الأرْدَمُ الملاَّحُ والجميع الأرْدَمُونَ وأنشد في صفة ناقة فقال :
وتَهْفُو بهادٍ لها مَيْلَعٍ
كما أَقْحمَ القَادِسَ الأَرْدَمونا
المَيْلَعُ المضطرب هكذا وهكذا ، والمَيْلَعُ الخفيف .
أبو عبيد عن الأصمعي وسلمة عن الفراء : أَرْدَمَتْ عليه الحُمَّى إذا لم تُفارِقْه .
وقال أبو الهيثم : الرُّدَامُ ضُراط الحِمار وقد رَدَم يَرْدُم إذا ضَرِط .
مرد : ثعلب عن ابن الأعرابي : المَرَدُ الثَّرِيدُ .
أبو عبيد عن الأصمعي : مَرَد فلان الخبزَ في الماء ومَرَثَهُ .
شمر يُقال : مَرَدَ الطعام إذا ماثَه حتى يَلينَ فقد مَردَه ، وتَمْرٌ مريدٌ ، وقال النابغة :
فلَمَّا أَبى أَنْ يَنْزَعَ القَوْدُ لحمَهُ
نزعنا المرِيذ والمريدَ لِيَضْمَرا
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المرَدُ نَقَاءُ الخدَّين من الشعر ، ونقاء الغُصْن من الورق ، والمَرَد التَّمْلِيسُ ، ومَرَدْتُ الشيءَ وَمَرَّدْتُهُ لَيَّنْتُهُ وصَقلْتُه ، وغلام أَمْردُ ، ولا يقال : جارية مَرْداء ، ويقال : شجرة مَرْداء ، ولا يقال : غُصْنٌ أَمْردُ .
أبو عبيد عن الأصمعي : أَرْضٌ مَرْداءُ وجمعها مَرَادَى وهي رمال مُتَسَطِّحة لا يُنْبَتُ فيها ، ومنها قيل للغلام : أمرد ، قال : والبَرِيرُ ثمر الأراك ، فالغَضُّ منه المرْدُ ، والنَّضِيجُ الكَباثُ ، قال وقال الكسائي : شجرة مَرْداءُ ، وغصن أَمْرَدُ لا ورق عليها .
أبو عبيد المُمَرَّد بناء طويل ، قلت : ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( صَرْحٌ مُّمَرَّدٌ مِّن ) ( النمل : 44 ) .
وقيل : المُمَرَّدُ : المُمَلَّسُ ، وأمّا قول الله جلّ وعزّ : ( وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُواْ عَلَى النَّفَاقِ ) ( التوبة : 101 ) .
قال الفراء : يريد مَرَنوا عليه وَجَرَنوا كقولك : تمرَّدوا .
وقال ابن الأعرابيّ : المَرْدُ التَّطاوُل بالكبْر والمعاصي ومنه قوله : مَرَدوا على النفاق أي تطاولوا .
وقال الليث : المَرْدُ دَفْعُكَ السَّفينة بالمُرْوِيِّ ، وهي خشبةٌ يدفعُ بها الملاَّحُ ، والفعل يَمْرُدُ .
قال : ومُرادٌ حي ، هم اليوم في اليمن ، ويقال : إن نسبهم في الأصل من نِزَار .
قال : المرادَةُ مَصدر المارِدِ ، والمَرِيدُ من شياطين الإنس والجن وقد تمرَّدَ علينا أي عتا واستعصى وَمَرَدَ على الشَّرِّ تَمَرّد أي عتا وطغى .
قال : والتِّمرادُ بيتٌ صغير يجعل في بيت الحمامِ لِمَبيضِه ، فإذا جُعِلتْ نَسقاً بعضُها فوق بعض فهي التَّماريدُ وقد مرَّدها صاحبها تمْرِيداً وتِمْراداً .
والتِّمْرادُ الاسم بكسر التاء قال : والتمريدُ : التمليس والتطيين ، والأَمْرَدُ الشابُّ الذي بلغ خروج لحيته ، وطُرَّ شاربه ولمَّا تبْدُ لحيتُه ، وقد تمرَّدَ فلان زماناً ثم خرج وجهه ذلك أن يبقى أَمْرَدُ ، قال : وامرأة مَرْدَاءُ لم يُخلَق لها إسْبٌ
وهي شِعْرَتُها .
وفي الحديث : ( أهل الجنة جُرْدٌ مُرْدٌ ) .
وقال أبو تراب : سمعتُ الْخُصَيْبي يقول : مَرَدَه وَهَرَدَه إذا قَطَعَه وَهَرَطَ عِرْضَه وَهَدَدَه ، ومن أمثالهم : تمرَّدَ مارِدٌ وعَزَّ الأَبْلَقُ ، وهما حِصْنان في بلاد العرب غزتهما الزَّبَّاء فامتنعا عليها فقالت هذه المقالة وصارت مثلاً لِكل عزيز مُمتنع ، والمَرِّيد الخبيث .
التمرد وكذلك المارد والمريد والمُتَمَرِّد الشرير .
رمد : الحراني عن ابن السكِّيت : الرَّمْدُ الهلاك ، يقال : رَمَدَت الغنمُ إذا هلكتْ من بَرْدٍ أو صقيعٍ ، قال أبو وَجْرة السّعدي في شعره :
صَبَبتُ عليكم حاصِبي فتَركتُكُم
كَأَصْرَامِ عادٍ حين جَلَّلها الرّمْدُ
قال : والرّمْدُ في العين ، وَقَد رَمِدَت تَرْمَد رَمداً .
وقال شمر في تفسيره عام الرَّمَادة يقال : أَرْمد القومُ إذا جُهِدوا .
قال : سميت عام الرَّمادة بذلك قال ويقال : رَمَد عيشهم إذا هلكوا ، وهو الرَّمْد .
يقال : أصابهم الرَّمد إذا هلكوا ، قال : وقال : القاسم : رَمَدَ القومُ وأَرْمَد إذا هلكوا والرَّمادَةُ الهلكَةُ ، قلت : وقد أخبرني ابن هاجك عن ابن جَبَلة عن أبي عبيد أنه قال : رَمِد القوم بكسر الميم وارْمَدُّوا بتشديد الدال والصحيح ما رواه شمر : رَمَدُوا ، وأَرْمدُوا كذلك .
قال ابن السكيت : قال شمر ، وقال ابن شميل : يقال للشيء الهالك من الثياب خُلُوقةً : قد رَمَدَ وهَمَد وباد ، والرَّامِد البالي الذي ليس فيه مَهَاةٌ : أي خَير وبقِيَّةٌ ، وقد رَمَد يَرمُد رُمودَةً .
وأقرأني الإياديُّ لأبي عبيد عن أبي زيد : الرَّمْد الهلاك وقد رَمَدَهم يَرْمِدهم فجعله متعَدياً .
وقال الليث : يقال عَيْنٌ رَمْداءُ ورجل أَرْمدُ . وقد رَمِدتْ عينُه وأَرْمدت ، والرَّمادُ دُقاقُ الفحم من حُراقَةِ النار ، وصار الرَّمادُ رِمْدِداً ، إذا هَبا ، وصار أدقَّ ما يكون ، والمُرَمَّد من اللحم المشوِيُّ الذي مُلَّ في الجَمْر ، وقد رَمَّدت الناقة تَرْميداً إذا أَنْزَلَتْ شيئاً قليلاً من اللبن عند النَّتاج .
أبو عبيد عن أَبي زياد : إذا استبان حملُ الشاةِ من المعز والضأن ، وَعظُم ضرعُها . قيل : رَمَّدتْ تَرْمِيداً وأضرعتْ .
وقال ابن الأعرابيّ : العرب تقول : رَمَّدتِ الضأن فَرَبِّقْ رَبِّقْ ورَمّدَت المعزى فَرَنِّقْ رَنِّقْ ، وقد مر تفسير التَّرْنيق والتربيق في كتاب القاف .
وقال الكسائي : ناقة مُرْمِدٌ ومُرِدٌّ إذا أَضْرَعَتْ .
وروي عن قتادة أنه قال : يتوضأ الرجلُ بالماء الرَّمِدِ والماءِ الطَّرِدِ ، فالطَّرِدُ الذي خاضَتْه الدّوابُ ، والرّمِدُ الكَدِر . قلت : وبالشَّواجين ماءٌ يقال له : الرَّمادَةُ ، وشرِبْتُ من مائها فوجدتُه عَذباً فُراتاً .
أبو عبيد عن أبي عمرو : ارْقَدّ البعيرُ ارْقِداداً ، وارْمَدّ ارْمِدَاداً ، وهو شدة العَدْوِ .
وقال الأصمعيّ : ارْقدَّ وارْمَدّ إذا مضى على وجهه وأسرع ، وثيابٌ رُمْدٌ وهي الغُبْرُ فيها كُدُورَةٌ مأخوذٌ من الرّماد ، ومن هذا قيل لِضَرْبٍ من البعوض : رُمْدٌ ، وقال أبو وَجْرَة :
تبيتُ جارتَه الأفْعى وسامرُه
رُمْدٌ به عَاذِرٌ منهن كالجَربِ
يصف الصائد ، ومن أمثالهم : شَوَى أَخُوكَ حتى إذا أَنْضَجَ رَمّدَ ، يُضْرَبُ مَثَلاً للرجل يَعُود بالفَساد على ما كان أَصْلَحَهُ .
مدر : قال الليث : المَدر قِطَعُ الطين اليابِس ، الواحدةُ مَدَرةٌ ، والمَدْر تطيينُك وَجْهَ الحوض بالطِّين الحُرِّ لئلا يَنْشَفَ ، والمَمْدَرَةُ موضعٌ فيه طِين حُرٌّ ، وقد مَدَرتُ الحوضَ أَمْدُرُه .
وفي حديث إبراهيم للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه يَأْتيهِ أبوه يوم القيامة فيسأَلُه أن يشفعَ له فيَلتفِتُ إليه فإذا هو بِضِبعَانٍ أَمْدَرَ ، فيقول : ما أنت بأَبي .
قال أبو عبيد : الأمْدَرُ المنتفخُ الجَنْبيْنِ العظيم البطن .
قال الراعي يصف إبلاً لها قيم فقال :
وقَيِّمٍ أَمْدَرِ الجَنْبَيْنِ مُنْخَرِقٍ
عَنْهُ العَبَاءَةُ قَوَّامٌ على الهَملِ
قوله : أَمْدَرُ الجَنْبَين أي عِظَمِهما . قال : ويقال : الأمْدَرُ الذي قد تَتَرَبَّ جَنْباهُ من المَدَرِ ، يذهب به إلى التراب أي أَصاب جَسَدَهُ التراب .
قال أبو عبيد :
وقال بعضهم : الأمْدَرُ الكثيرُ الترجيع الذي لا يَقْدِر عَلَى حَبْسِه . قال : ويستقيم أَن يَكون المعْنَيان جميعاً في ذلك الضِّبْعَانِ .
شمر عن ابن شميل : المِدْرَاء من الضِّبَاع التي لَصِقَ بها بَوْلها ويَبِسَ خَراؤها ، ويقال للرجُل : أَمْدَرُ وهو الذي لا يَمْتَسِحُ بالماء ولا بالحجر ، وَمَدَرَتْ الضَّبُعُ إذا سَلَحَتْ .
وقال شمر : سمعت أحمد بن هانىء يقول : سمعت خالد بن كلثوم يروِي بيتَ عمرو بن كلثوم :
ولا تُبْقِي خُمُورَ الأَمْدَرِينَا
بالميم قال : الأمْدَرُ الأقْلَفُ ، والعربُ تسمي القرية المبنية بالطين وَاللَّبِن المَدَرَةَ ، وكذلك المدينة الضخمة يقال لها :
المَدَرَةُ .
دمر : في الحديث : مَن نَظَرَ من صِيرِ باب فقد دَمَر .
قال أبو عبيد وغيره : دَمَر أي دَخَل بغير إذْنٍ ، وَهو الدُّمور ، وقد دَمَرَ يَدْمُر دُموراً ، ودَمَقَ دَمْقاً ودُمُوقاً .
وقال الليث : الدَّمار استئصال الهلاك ، يقال : دَمَر القومُ يَدْمُرون دَماراً : أي هلكوا ، ودَمَرَهم مَقَتَهم ودَمّرهم الله تَدْميراً . قال الله جلّ وعزّ : ( فَدَمَّرْنَاهُمْ تَدْمِيراً ) ( الفرقان : 36 ) يعني به فرعون وقومه الذين مُسِخُوا قِرَدَةً وخَنازير .
أبو عبيد : المُدَمِّر بالدال الصَّائدُ يُدَخِّن في قُتْرَته للصيد بأَوْبَار الإبل ، لكَيْلا يجدَ الوحشُ ريحَه ، وقال أوسُ بنُ حُجْر :
فلاقى عليها مِن صَباح مُدَمِّراً
لِنا مُوسِهِ مِن الصَّفيحِ سَقَائِفُ
وقال الليث : تَدْمرُ اسم مدينة بالشام . قال : والتُّدْمُرِي من اليرابيع ضربٌ لئيم الخِلقة عَلْبُ اللحم .
يقال : هو من مِعْزى اليرابيع وأما ضَأْنها فهو شُفَارِيُّها ، وعلامةُ الضأن فيها أن له في وسط ساقه ظُفْراً في مَوضع صِيصَة الدِّيك ، ووُصف الرجل اللئيم بالتَّدْمِري .
وقال اللحياني : يقال : فلان خاسرٌ دامِر دابِرٌ ، وخَسِرٌ دَمِرٌ دبِرٌ ، وما رأيت من خسارته ودَمارته ودَبارته .
الفراء عن الدُّبيريَّة يقال : ما في الدار عَيْنٌ ولا عَيِّنٌ ولا تَدْمُرِيٌ ولا تامُورِيٌ ولا دُبِّيٌ ولا دِبِّيٌ بمعنى واحد والله أعلم .

##### Türkçe

د ر م
**دمر** ، **رمد** ، **مدر** ، **مرد** ، **درم** ، **ردم** : kullanılagelenlerdir.

**درم** : Leys dedi: **الدَرَم**; topuğun ve kaş kemiğinin ve benzerinin, kabarmadığı zaman düz olmasıdır; o, **أَدْرَمُ**’dur. Fiil **دَرِمَ يَدْرِمُ**; o, **دَرِم**’dir. Dedi: Ve **دَرِمٌ** Şeybân oğullarından bir adam adıdır; A‘şâ onu zikretti de şöyle dedi:
ولم يُودِ مَنْ كُنْتَ تَسْعَى له
كما قِيلَ في الحربِ أَوْدَى دَرِمْ
Ebû Amr dedi: O, **دَرِمُ** b. **دُبّ** b. **ذُهْل** b. Şeybân’dır; **القارظَ العَنَزِيّ** kaybolduğu gibi kayboldu; böylece kaybolan her kimse için bir mesel oldu. Leys dedi: **بنو دَارِم** Temîm oğullarından bir kabiledir; onda onun evi ve şerefi vardır. Başkası dedi: **دارم** diye adlandırıldı; çünkü babasına onunla **يَدْرِمُ** edeceği bir şey taşıdı; yani yürüyüşünde adımlarını yaklaştırır. Amr, babasından: **الدَّرُوم** develerden yürüyüşü güzel olan(lar)dır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الدَّرِيم**; yumuşak, nazik, iri yapılı oğlandır.

Leys: **الدَّرَّامة** kirpi ve tavşanların adlarındandır; **الدَّرامة** kısa kadının sıfatındandır. Dedi: **الدَّرَمَانُ**; tavşanın, farenin, kirpinin ve benzerinin yürüyüşüdür. Fiil **دَرَمَ يَدْرِم**.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الدَّرْماءُ** ova bitkisindendir; aynı şekilde **الطَّحْماء** ve **الحَرْشَاءُ** ve **الصَّفراءُ**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: At **أَثْنَى** ettiği zaman, ayak basış yerlerini atar; bunun üzerine “**أَثْنَى وَأَدْرَمَ**” denir; **الإثْناء** içindir; sonra o **ربَاعٌ**’dır.
Ve “**أَهْضَم**” denir; **الإِرباع** için.

İbn Şümeyl dedi: **الإدرام**; devenin dişinin, bitmiş bir diş için düşmesidir.
**أَدْرَمَ** denir **للإثْناء** için; ve **أَدرم** **للإِرْباع** için; ve **أَدْرَمَ** **للإِسداس** için.
Ve **أَدْرَمَ لِلْبُزُول** denmez; çünkü **البازِل** ancak daha önce dişin bulunmadığı bir yerde biter. Ve **مكانٌ أَدْرَمُ**: düz yerdir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **دَرَمَتْ** binek hayvanı **تَدْرِمُ دَرْماً**; eğer sürünür gibi yürüdüyse.

Şemr: **المُدَرَّمَةُ**; yumuşak, düz zırhlardandır. Şiir okudu, dedi ki:
هَاتِيكَ تَحْمِلُني وتَحملُ شِكَّتِي
ومُفاضَةٌ تَغْشَى البَنانُ مُدَرَّمَهْ

**ردم** : Leys: **الرَّدْمُ**; bir kapıyı bütünüyle, yahut bir gedik, yahut bir giriş ve bunun benzerini kapatmandır. Denir: **رَدَمتُه رَدْماً**; isim **الرَّدْم**’dür; çoğulu **رُدُومٌ**’dur. Ve **ثوب مُرَدَّمٌ** ve **مُلَدَّم**; eğer yamandıysa. Antara dedi:
هل غادر الشُّعراء مِنْ مُتَرَدَّمِ
Yani: yamalı, onarılmış. Başkası dedi: Şairler, söyleyene bir söz bıraktı mı?

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **المرَدَّم** ve **الملَدَّم** ve **المرقّع**. Başkası dedi: **ثوبٌ رَديمٌ**; eski, yıpranmış; ve **ثيابٌ رُدُمٌ**.

Sâ‘ide el-Hüzelî dedi:
يُذْرِينَ دَمْعاً على الأَشْفَارِ مُبْتَدِراً
يَرْفُلْنَ بَعْدَ ثِيابِ الخالِ في الرُّدُمِ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأرْدَمُ**; denizci(olan)dır; hepsi **الأرْدَمُونَ**. Bir deve sıfatında şiir okudu, dedi ki:
وتَهْفُو بهادٍ لها مَيْلَعٍ
كما أَقْحمَ القَادِسَ الأَرْدَمونا
**المَيْلَعُ**: şöyle ve şöyle sallanan; ve **المَيْلَعُ**: hafif.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den; ve Seleme, Ferrâ’dan: **أَرْدَمَتْ** ona humma; eğer ondan ayrılmadıysa.

Ebû’l-Heysem dedi: **الرُّدَامُ**; eşeğin yellenmesidir; ve **رَدَم يَرْدُم**; eğer yellenirse.

**مرد** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المَرَدُ**; **الثَّرِيدُ**’dir.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Falan, ekmeği suya **مَرَد** etti ve onu **مَرَثَهُ**.

Şemr: Denir: **مَرَدَ الطعام**; eğer onu yumuşayıncaya kadar karıştırdıysa; artık onu **مَردَه** etmiştir. Ve **تَمْرٌ مريدٌ**. Nâbiga dedi:
فلَمَّا أَبى أَنْ يَنْزَعَ القَوْدُ لحمَهُ
نزعنا المرِيذ والمريدَ لِيَضْمَرا

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المرَدُ**; yanakların kıllardan arınmışlığıdır; ve dalın yapraktan arınmışlığıdır. Ve **المَرَد**: düzleştirmedir. Ve **مَرَدْتُ** şeyi ve **مَرَّدْتُهُ**: onu yumuşattım ve parlattım. Ve **غلام أَمْردُ**. Ve “**جارية مَرْداء**” denmez. Ve “**شجرة مَرْداء**” denir; ve “**غُصْنٌ أَمْردُ**” denmez.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **أَرْضٌ مَرْداءُ**; çoğulu **مَرَادَى**; bunlar, içinde bitki bitmeyen düzleşmiş kumlardır. Bundan dolayı oğlana **أمرد** denildi. Dedi: **البَرِيرُ**; arak meyvesidir; onun tazesi **المرْدُ**’dür; olgunu **الكَباثُ**’tır. Dedi: Ve Kisâî dedi: **شجرة مَرْداءُ**; ve **غصن أَمْرَدُ**: üzerinde yaprak olmayan.

Ebû Ubeyd: **المُمَرَّد** uzun bir yapıdır. Dedim: Ondandır, Allah’ın (azze ve celle) sözü: **( صَرْحٌ مُّمَرَّدٌ مِّن )** (**النمل : 44**).

Ve denildi: **المُمَرَّدُ**: düzleştirilmiş olandır. Amma Allah’ın (azze ve celle) sözü: **( وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُواْ عَلَى النَّفَاقِ )** (**التوبة : 101**).
Ferrâ dedi: Onunla, ona alıştılar ve onda ustalaştılar demek ister; senin “**تمرَّدوا**” demen gibi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **المَرْدُ**; kibir ve günahlarla boy ölçüşmedir; ondandır onun sözü: **مَرَدوا على النفاق**; yani boy ölçüştüler.

Leys dedi: **المَرْدُ**; gemiyi **بالمُرْوِيِّ** ile itmendir; o, denizcinin ittiği bir tahtadır. Fiil **يَمْرُدُ**.

Dedi: Ve **مُرادٌ** bir kabiledir; bugün Yemen’dedirler; ve denilir: Nesebleri aslında **نِزَار**’dandır.

Dedi: **المرادَةُ**; **المارِدِ**’in mastarıdır. Ve **المَرِيدُ**; insan ve cin şeytanlarındandır. Ve “Bize karşı **تمرَّدَ** etti” yani azdı ve inat etti. Ve “Şerre karşı **مَرَدَ** **تَمَرّد**” yani azdı ve taştı.

Dedi: **التِّمرادُ**; hamam evinin içinde, onun yumurtalığı için yapılan küçük bir evdir; eğer bir kısmı bir kısmının üstüne dizili olarak yapılırsa, onlar **التَّماريدُ**’dir. Sahibi onları **تمْرِيداً** ve **تِمْراداً** ile **مرَّدها** etmiştir.

Ve **التِّمْرادُ**; ismdir, **التاء**’nın kesresiyle. Dedi: **التمريدُ**: düzleştirme ve sıvama. Ve **الأَمْرَدُ**; sakalının çıkışı ergenliğe ulaşmış, bıyığının ucu tıraş edilmiş, sakalı henüz belirmemiş gençtir. Ve falan bir zaman **تمرَّدَ** etti, sonra yüzü çıktı; bu, **أَمْرَدُ** kalmasıdır. Dedi: Ve **امرأة مَرْدَاءُ**; ona **إسْبٌ** yaratılmamıştır; o, onun kıl(ı)dır.

Hadiste: **( أهل الجنة جُرْدٌ مُرْدٌ )**.

Ebû Turâb dedi: **الْخُصَيْبي**’yi şöyle derken işittim: **مَرَدَه وَهَرَدَه**; eğer onu kesti ve ırzını **هَرَطَ** etti ve onu **هَدَدَه** ettiyse. Ve onların mesellerindendir: **تمرَّدَ مارِدٌ وعَزَّ الأَبْلَقُ**; ikisi Arap beldelerinde iki kaledir; **الزَّبَّاء** onları gazâ etti de ona karşı güçlendiler; bunun üzerine bu sözü söyledi; ve her güçlü, erişilmez için bir mesel oldu. Ve **المَرِّيد**: habistir.

**التمرد**; ve aynı şekilde **المارد** ve **المريد** ve **المُتَمَرِّد**: şerlidir.

**رمد** : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **الرَّمْدُ** helâktir. Denir: **رَمَدَت** koyunlar; eğer soğuktan yahut ayazdan helâk oldularsa. Ebû Vecra es-Sa‘dî şiirinde dedi:
صَبَبتُ عليكم حاصِبي فتَركتُكُم
كَأَصْرَامِ عادٍ حين جَلَّلها الرّمْدُ
Dedi: Ve **الرّمْدُ** gözde(ki hastalık)tır; ve **رَمِدَت** **تَرْمَد** **رَمداً**.

Şemr, **عام الرَّمَادة** tefsirinde dedi: Denir: Kavim **أَرْمد** etti; eğer şiddetli sıkıntıya uğratıldılarsa.
Dedi: **عام الرَّمادة** bununla adlandırıldı. Dedi: Ve denir: **رَمَد** onların geçimi; eğer helâk oldularsa; o, **الرَّمْد**’dür.
Denir: Onlara **الرَّمد** isabet etti; eğer helâk oldularsa. Dedi: Ve dedi: **القاسم**: Kavim **رَمَدَ** etti ve **أَرْمَد** etti; eğer helâk oldularsa; ve **الرَّمادَةُ** helâktir. Dedim: Bana İbn Hâcik, İbn Cebele’den, Ebû Ubeyd’den haber verdi ki o dedi: Kavim **رَمِد** etti, mîm’in kesresiyle; ve **ارْمَدُّوا** dâl’ın şeddelenmesiyle. Doğru olan, Şemr’in rivayet ettiğidir: **رَمَدُوا** ve **أَرْمدُوا** da aynı şekilde.

İbnü’s-Sikkît dedi: Şemr dedi; ve İbn Şümeyl dedi: Elbiselerden helâk olmuş şeye **خُلُوقةً** denir: “**قد رَمَدَ** ve **هَمَد** ve **باد**.” Ve **الرَّامِد**; içinde **مَهَاةٌ** bulunmayan, yani hayır ve kalıntı(=bakiye) bulunmayan eskimiştir. Ve **رَمَد يَرمُد رُمودَةً**.

Ve bana İyâdî, Ebû Ubeyd için, Ebû Zeyd’den okuttu: **الرَّمْد** helâktir; ve **رَمَدَهم يَرْمِدهم**; böylece onu geçişli kıldı.

Leys dedi: Denir: **عَيْنٌ رَمْداءُ** ve **رجل أَرْمدُ**. Ve onun gözü **رَمِدتْ** ve **أَرْمدت**. Ve **الرَّمادُ**; ateşin yakmasından kömürün ince kırıntılarıdır. Ve **الرَّمادُ** **رِمْدِداً** oldu; eğer savrulduysa ve olabildiğince en ince olduysa. Ve **المُرَمَّد**; közde gömülmüş kızarmış ettir. Ve deve **رَمَّدت** **تَرْمِيداً**; eğer doğum sırasında sütten az bir şey indirdiyse.

Ebû Ubeyd, Ebû Ziyâd’dan: Keçi ve koyundan olan koyunun gebeliği belli olup memesi büyüdüğü zaman, “**رَمَّدتْ تَرْمِيداً**” ve “**أضرعتْ**” denildi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Araplar der ki: **رَمَّدتِ الضأن فَرَبِّقْ رَبِّقْ** ve **رَمّدَت المعزى فَرَنِّقْ رَنِّقْ**. Ve **التَّرْنيق** ve **التربيق**’in tefsiri, **القاف** kitabında geçmişti.

Kisâî dedi: **ناقة مُرْمِدٌ** ve **مُرِدٌّ**; eğer sütü çoğaldıysa.

Katâde’den rivayet olundu ki dedi: Adam **بالماء الرَّمِدِ** ve **الماءِ الطَّرِدِ** ile abdest alır. **الطَّرِدُ**; binek hayvanlarının içine girdiği sudur; ve **الرّمِدُ**: bulanıktır. Dedim: **بالشَّواجين**’de “**الرَّمادَةُ**” denilen bir su vardır; onun suyundan içtim de onu tatlı, çok tatlı buldum.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: Deve **ارْقَدّ** etti **ارْقِداداً**; ve **ارْمَدّ** etti **ارْمِدَاداً**; o, koşunun şiddetidir.

Asma‘î dedi: **ارْقدَّ** ve **ارْمَدّ**; eğer yüzü üzere gidip hızlandıysa. Ve **ثيابٌ رُمْدٌ**; onlar, içinde bulanıklık bulunan tozlulardır; **الرّماد**’dan alınmıştır. Ve bundan dolayı sivrisineğin bir türüne **رُمْدٌ** denildi. Ebû Vecra dedi:
تبيتُ جارتَه الأفْعى وسامرُه
رُمْدٌ به عَاذِرٌ منهن كالجَربِ
Avcıyı vasfeder. Ve onların mesellerindendir: **شَوَى أَخُوكَ حتى إذا أَنْضَجَ رَمّدَ**; bir adam için mesel olarak vurulur: ıslah ettiği şeye fesatla geri döner.

**مدر** : Leys dedi: **المَدر**; kuru çamur parçalarıdır; bir tanesi **مَدَرةٌ**’dir. Ve **المَدْر**; havuzun yüzünü, kurumaması için serbest çamurla sıvaman(dır). Ve **المَمْدَرَةُ**; içinde serbest çamur bulunan yerdir. Ve ben havuzu **مَدَرتُ**; onu **أَمْدُرُه**.

İbrâhim’in Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde: Babası kıyamet günü ona gelir; ondan kendisine şefaat etmesini ister; ona döner; bir de o, **بِضِبعَانٍ أَمْدَرَ**’dir; der ki: “Sen benim babam değilsin.”

Ebû Ubeyd dedi: **الأمْدَرُ**; yanları şişkin, karnı büyük olandır.

Râ‘î, kıymeti olan develeri vasfederek dedi:
وقَيِّمٍ أَمْدَرِ الجَنْبَيْنِ مُنْخَرِقٍ
عَنْهُ العَبَاءَةُ قَوَّامٌ على الهَملِ
Onun sözü: **أَمْدَرُ الجَنْبَين**; yani ikisinin büyüklüğü. Dedi: Ve denir: **الأمْدَرُ**; yanları **المَدَرِ**’den topraklanmış olandır; onu toprağa götürür; yani bedenine toprak isabet etti.

Ebû Ubeyd dedi:
Ve bazısı dedi: **الأمْدَرُ**; çokça geri getiren, onu tutmaya güç yetiremeyen(kişidir). Dedi: O **الضِّبْعَانِ**’da iki mananın da birlikte olması uygun olur.

Şemr, İbn Şümeyl’den: **المِدْرَاء**; idrarı ona yapışmış ve dışkısı kurumuş sırtlanlardandır. Ve adama **أَمْدَرُ** denir; o, suyla da taşla da temizlenmeyendir. Ve sırtlan **مَدَرَتْ**; eğer dışkıladıysa.

Şemr dedi: Ahmed b. Hânî’yi şöyle derken işittim: Hâlid b. Kulsûm’u, Amr b. Kulsûm’un beytini rivayet ederken işittim:
ولا تُبْقِي خُمُورَ الأَمْدَرِينَا
mîm ile. Dedi: **الأمْدَرُ**; sünnetsiz olandır. Araplar, çamur ve kerpiçle yapılmış köye **المَدَرَةَ** der; ve aynı şekilde büyük şehre de denir:
**المَدَرَةُ**.

**دمر** : Hadiste: Kapının aralığından bakan kimse, artık **دَمَر** etmiştir.

Ebû Ubeyd ve başkası dedi: **دَمَر**; izinsiz girdi demektir; o, **الدُّمور**’dur. Ve **دَمَرَ يَدْمُر دُموراً**. Ve **دَمَقَ دَمْقاً ودُمُوقاً**.

Leys dedi: **الدَّمار**; helâkin kökünden kazınmasıdır. Denir: Kavim **دَمَر** eder **يَدْمُرون دَماراً**; yani helâk oldular. Ve onları **دَمَرَهم**; onlara buğzetti. Ve Allah onları **دَمّرهم** **تَدْميراً**. Allah (azze ve celle) dedi: **( فَدَمَّرْنَاهُمْ تَدْمِيراً )** (**الفرقان : 36**) bununla Firavun’u ve kavmini kasteder; onlar maymunlara ve domuzlara çevrildiler.

Ebû Ubeyd: **المُدَمِّر**; **بالدال** avcıdır; av için, yabanî hayvan kokusunu bulmasın diye, avda deve kıllarıyla duman çıkarır. Evs b. Hucr dedi:
فلاقى عليها مِن صَباح مُدَمِّراً
لِنا مُوسِهِ مِن الصَّفيحِ سَقَائِفُ

Leys dedi: **تَدْمرُ** Şam’da bir şehrin adıdır. Dedi: Ve **التُّدْمُرِي**; **اليرابيع**’den, yaratılışı aşağı, eti sert bir türdür.
Denir: O, **مِعْزى اليرابيع**’dendir. Amma onun koyunu, onun **شُفَارِيُّها**’dır. Ve onda koyunun alâmeti: bacağının ortasında, horozun ibiğinin yerinde bir tırnak bulunmasıdır. Ve aşağı adam **بالتَّدْمِري** ile vasfedildi.

Lihyânî dedi: Denir: Falan, kaybeden, **دامِر** , **دابِر**’dir; ve kaybetti, **دَمِر** , **دبِر**’dir. Ve onun kaybından, **دَمارته**’sinden ve **دَبارته**’sinden (daha fazlasını) görmedim.

Ferrâ, **الدُّبيريَّة**’den: Denir: Evde ne **عَيْنٌ** vardır ne **عَيِّنٌ** ne **تَدْمُرِيٌ** ne **تامُورِيٌ** ne **دُبِّيٌ** ne **دِبِّيٌ**; tek bir manadadır; Allah daha iyi bilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والدال وما يثلثهما)
  (ردس)  الراء والدال والسين أُصَيلٌ يدلُّ على ضربِ شيءٍ بشيء. يقال ردَسْتُ الأرض بالصّخرةِ وغيرها، إذا ضربْتَها بها. والمِرْدَاس: صَخْرة عظيمة، مِفْعال من رَدَسْت. قال الأصمعيُّ: ما أدرِي أين رَدَس؟ أي ذَهب. والقياسُ واحدٌ، لأنَّ الذاهبَ يقال له: ذَهَب في الأرض، وضَرَب في الأرض.
  (ردك)  الراء والدال والكاف ليس أصلاً، لكنهم يقولون: خَلْقٌ مُرَوْدَكٌ؛ أي سمين. قال:
  * قامت تُرِيك خَلْقَهَا المُرَوْدَكا *
  (ردع)  الراء والدال والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مَنْع وصَرْع. يقال ردَعْتُه عن هذا الأمرِ فارتدَع. ويقال للصَّريع: الرَّدِيع. حكاه ابنُ الأعرابيّ([1]).
  والمرتدع من السِّهام: الذي [إذا] أصاب الهدف انفضَخَ عُودُه. والمُرْتدع: المتَلَطِّخ بالشيء. قال ابنُ مقبِل:
  * يَجْرِي بديباجَتَيْه الرَّشْحُ مُرتَدِعُ([2]) *
  فالمرتدِع المتلطِّخ؛ ويقال إنّه من الرَّدْع، والرَّدْع: الدم. قال بعضُ أهل اللُّغة. ومنه يقال للقتيل: "رَكِبَ رَدْعَه". والأصل في هذا كلِّه ما ذكرناه أن الرَّدْع الصَّرْع، وإذا صُرِع ارتَدَع بدمِه إن كان هناك دَم. قال ابن الأعرابيّ: ركِبَ رَدْعَه، إذا خَرَّ لِوَجهِهِ. ومن الباب الرُّدَاع وهو وجع الجسم أجْمَع، وهذا صحيحٌ لأن السقيم صريع. قال:
فواحَزَنِي وعاوَدَني ردَاعِي *** وكان فِراقُ لُبْنَى كالخِدَاع([3])  (ردغ)  الراء والدال والغين أُصَيلٌ يدلُّ على استرخاء واضطراب. من ذلك الرَّدَْغُ: الماء والطين. ومنه الرَّديغ، وهو الأحمق، والأحمق مضطرِب الرأي.
  ومما شذّ عن ذلك المَرَادِغ: ما بَين الْعنق والتَّرقُوة.
  (ردف)  الراء والدال والفاء أصلٌ واحدٌ مطّرد، يدلُّ على اتبِّاع الشيء. فالتَّرادف: التتابع. والرَّدِيف: الذي يُرادِفُك. وسُمِّيت العجيزَةُ رِدْفاً من ذلك. ويقال: نَزَلَ بهم أمرٌ فرَدِفَ لهم أعظَمُ منه، أي تبِع الأوَّلَ ما كان أعظَمَ منه. والرِّدَاف: مَوضع مَرْكَب الرِّدف. وهذا بِرذَونٌ لا يُرادِفُ، أي لا يَحمِل رَدِيفا. وأردافُ النُّجوم: تَوَالِيها. ويقال أتينا فلاناً فارتدفْناهُ ارْتِدافاً، أي أخذناه أَخْذاً. والرَّدِيف: النجم الذي يَنُوء مِن المشرق  إذا انغمَسَ رقِيبُه في المغرب: وأرداف الملوك في الجاهلية: الذين كانوا يَخْلُفُون الملوك. والرِّدْفانِ: الليل والنهار. وفي شعر لبيدٍ "الرِّدْف([4])"، وهو مَلاّح السَّفينة. وهذا أمرٌ ليس له رِدْف، أي ليست له تَبِعة. قال الأصمعيّ: تعاونوا عليه وترادَفُوا وتَرَافَدوا، بمعنىً. ويقال رَادَف الجرادُ؛ والمُرادفة: ركوب الذكرِ الأُنثى. قال أبو حاتم: الرّديف: الذي يجيء بقِدْحه بعد أن فاز مِن الأيسار واحد أو اثنانِ، ويسألُهم أن يدخلوا قِدْحَه في قِدَاحِهم. قال الأصمعيّ: الرُّدَافَى، هم الحُداة، لأنَّهم إِذا أعيا أحدُهم خَلَفَه الآخر. قال الرَّاعي:
وَخُودٌ مِن اللائي يُسَمَّعْنَ بالضُّحى *** قريضَ الرُّدَافَى بالغِناءِ المُهَوِّدِ([5])  والرَّوَافد: رواكِيب النَّخل.
  (ردم)  الراء والدال والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سَدّ ثُلْمة. يقال رَدَمْت البابَ والثُّلْمة. والرَّدْم: مصدرٌ، والرَّدْم اسم([6]). والثوب المُرَدَّم هو الخَلَق المُرَقَّع. فأما قوله:
*هل غادَرَ الشُّعراءُ مِن مُتَرَدَّمِ *** أم هل عَرَفْتَ الدارَ بعد توهُّمِ([7])على رواية من رواه كذا، فإِنّه فيما يقال الكلام يُلْصَق بعضُه ببعض.
  ومن الباب: أردَمَتْ عليه الحُمَّى: دامت وأَطبَقَتْ، يقال وِرْدٌ مُرْدِمٌ، وسَحاب مُرْدِم.
  (ردن)  الراء والدال والنون هذا بابٌ متفاوتُ الكَلِم لا تكاد تلتقي منه كلمتانِ في قياسٍ واحد، فكتبناه على ما به، ولم نَعْرِضْ لاشتقاق أصلِه ولا قياسِه. فالرُّدْن: مقدَّم الكُمّ. يقال أرْدَنْتُ القَميصَ جعلْتُ له رُدْناً.، والجمع أَرْدَان. قال:
وعَمْرةُ مِن سَرَوَاتِ النِّسا *** ءِ ينفَحُ بالمسك أردانُها([8])ويقولون إن الرَّدَن الخزُّ، في قول الأعشى:
فأفنيتُها وتعَلَّلْتُها *** على صَحصَحٍ ككِساءِ الرَّدَن([9])  والرُّمْح الرُّدينيّ، منسوبٌ إلى امرأة كانت تسمَّى رُدَيْنَةَ. ويقال للبعير إذا خالطَتْ حمرتَه صُفرةٌ: هو أحمرُ رادِنيٌّ، والناقة رادِنِيَّة. ويقولون إنَّ المِرْدَن المِغزل الذي يُغزَل به الرَّدَن، وليس هذا ببعيدٍ، ويقال إن الرَّادِن الزَّعفران. وينشد:
  * وأخذَتْ من رادِنٍ وكُرْكُمِ([10]) *
  وحُكي عن الفرّاء: رَدِن جِلدُه رَدَنا، أي تقبَّض. والأردُنّ: النُّعاس الشديد. قال:
  * قَدْ أَخَذَتْني نَعْسَةٌ أُرْدُنُّ([11]) *
  ولم يسمع من أُرْدُنّ فِعْل. قال قطرب: الرَّدَن: الغِرس الذي يخرج مع الولد من بطن أمِّه، وتقول العرب: هذا مِدْرَع الرَّدَن. قال: الرَّدْن: النَّضْد. تقول: رَدَنْتُ المتاع. قال: والرَّدْن: صوتُ وَقْعِ السلاحِ بعضِه على بعض.
  (رده)  الراء والدال والهاء أُصَيلٌ يدل على هَزْمٍ في صَخرةٍ أو غيرها. قالوا: الرَّدْهَة: قَلْتٌ في الصَّفا يجتمع فيه ماء السماء؛ والجمع رِدَاه. فأما الذي حُكِي عن الخليل فمخالفٌ لما ذكَرْناه؛ قال: الرَّدَه([12]): شِبهُ آكامٍ خشنةٍ كثيرة الحجارة، الواحدة رَدْهَةٌ. قال وهي تِلال القِفاف. قال رُؤبة:
  * مِن بَعْد أَنْضاد التلال الرُّدَّهِ([13]) *
  (ردي)  الراء والدال والياء([14]) أصلٌ واحدٌ يدلُّ على رَمْيٍ أو تَرَامٍ وما أشبه ذلك. يقال ردَيْتُه بالحجارة أَردِيه: رميتُه. والحجر مِرْداةٌ. والرَّدْي ثلاثة مواضع ترجع إلى قياس [ما] قد ذكرناه. فالأول رَدَى الحجرَ. والثاني رَدَى الفرسُ: أسرع. وَرَدَتِ الجارية، إذا رفعَتْ إحدى رجلَيها وقفزت بواحدة، وهو الثالث. وكلُّ ذلك يرجِع إلى الترامِي. والرَّدَيَان: عدْوُ الحمار بين آرِيِّه ومُتمعَّكِه. ومن الباب الرَّدَى، وهو الهَلاك؛ يقال رَدِيَ يَرْدَى، إذا هلَك. وأرْدَاه الله: أهلَكَه. والتَّردِّي: التَّهَوُّر في المَهْوَى. يقال رَدِيَ في البئر كما يقال تَرَدَّى. قالها أبو زيد. ويقال: ما أدري أين رَدَى، أي أين ذَهَب. وهو من الباب، معناه ما أدرِي أين رَمَى بنفسِه. ومن الباب الرَّدَاةُ: الصخرة، وجمعها الرَّدَى. قال:
  * فَحْل مَخَاضٍ كالرِّدَى المنقَضِّ([15]) *
  وإذا قالوا للناقة مِرْداةٌ، فإنما شبّهوها بالصَّخرة. ويقال رادَيتُ عن القوم، إذا رَامَيْتَ عنهم. فأما قول طُفَيل:
يُرَادَى على فَأْسِ اللِّجام كأنما *** يُرادَى على مِرْقَاةِ جِذْعٍ مشذَّبِ([16])  فليس هذا من الباب؛ لأنَّ هذا مقلوبٌ. ومعناه يُراوَد. وقد ذكر في موضعه. ومما شذّ عن الباب الرِّداء الذي يُلبَس، ما أدري مِمّ اشتقاقُه، وفي أيِّ شيءٍ قياسُه. يقال فلانٌ حسَنُ الرِّدْية، من لُبْس الرداء. ومما شذّ أيضاً قولُهم: أردَى على الخمسين، إذا زاد عليها.
  فأما المهموز فكلمتانِ متباينتان جِدّاً. يقال أَردأْتُ: أَفسدْتُ. ورَدُؤَ الشيءُ فهو ردِيءٌ. والكلمة الأخرى أردأت، إذا أَعَنْتَ. وفلان رِدْءُ فلانٍ، أي مُعِينه. قال الله جلّ جلالُه* في قصة موسى: ﴿فَأَرْسِلْهُ معِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُني﴾ [القصص 34].
  (ردج)  الراء والدال والجيم ليس بشيء. على أنَّهم يقولون إنّ الرَّدَج ما يُلقيه [المُهْر([17])] من بطنه ساعةَ يُولَد. وينشدون:
لها رَدَجٌ في بيتها تستعدُّه *** إذا جاءها يوماً من الدّهر خاطبُ([18])  (ردح)  الراء والدال والحاء أصَّل فيه ابنُ دُريدٍ أصلاً. قال: أصله تراكُمُ الشيءِ بعضِه على بعض. ثم قال: كتيبة رَدَاحٌ: كثيرة الفُرسان. وقال أيضاً: يقال أصل الرَّدَاحِ الشجرة العظيمة الواسعة. ومن الباب فلانٌ رَدَاحٌ أي مخصِب. ومن الباب الرَّدَاحُ: المرأة الثَّقيلة الأوراك. ومنه ردَحْتُ البيت وأَرْدَحْتُه، من الرُّدْحة، وهو قطعةٌ تُدخَل فيه، أو زيادةٌ تزاد في عَُمَُده. وأنشد الأصمعي:
  * بَيْتَ حُتُوفٍ أُرْدِحَتْ حَمَائِرُه([19])*
  قال ابن دريد([20]): رَدَحْت البيتَ، إذا ألقيتَ عليه الطِّين.
  (ردخ)  الراء والدال والخاء ليس بشيء. على أنَّهم حكَوْا عن الخليل أن الرَّدْخ: الشَّدْخ.
  (ردب([21]))  الراء والدال والباء ليس بشيءٍ. ويقولون للقِرْمِيدة الإِردَبة. والإردَبُّ: مكيالٌ لأهل مِصرَ ضخمٌ.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) زاد في المجمل: "ويقال هو بالغين".
([2]) سبق إنشاده في (دبج). وصدره كما في اللسان (دبج، رشح، ردع):
* يخدي بها بازل فتل مرافقه *
([3]) لقيس بن ذريح، كما في اللسان (ردع).
([4]) يعني قول لبيد في ديوان 66 طبع 1880 واللسان (ردف 16):
فالتام طائقها القديم فأصبحت *** ما إن يقوم درأها ردفان([5]) البيت في صفة ناقة. انظر اللسان (وخد، ردف، هود).
([6]) الاسم والمصدر سواء، كما في اللسان والقاموس.
([7]) البيت مطلع معلقة عنترة.
([8]) لقيس بن الخطيم الأنصاري في ديوانه 8 واللسان (ردن).
([9]) ديوان الأعشى 16. ويروى: " تعاللتها" و:" كرداء الردن".
([10]) للأغلب العجلي، كما في اللسان (ردن).
([11]) لأباق الدبيري، كما في اللسان (ردن).
([12]) في اللسان: "بفتح الراء والدال. هذا قول أهل اللغة. قال ابن سيده: والصحيح أنه اسم للجمع".
([13]) ديوان رؤبة 167 واللسان (رده). والذي في الديوان:
تعدل أنضاد القفاف الرده *** عنها وأثباج الرمال الوره وقد أشير في حواشي اللسان إلى رواية التكملة: "يعدل أَنضاد القفاف".
([14]) في الأصل: "رود، الراء والواو والدال"، تحريف.
([15]) البيت في اللسان (ردي 33).
([16]) ديوان طفيل 11 واللسان (ردي 34).
([17]) التكملة من المجمل.
([18]) البيت لجرير كما في اللسان (ردج).
([19]) من رجز لحميد الأرقط، كما في اللسان (حمر). وقد سبق إنشاده في (حمر). وأنشده في اللسان (ردح) أيضاً. وقبله: * أعد للبيت الذي يسامره *
([20]) الجمهرة (2: 121). ونصها: "والردح من قولهم ردحت البيت بالطين أردحه ردحاً وأردحته إرداحاً، لغتان فصيحتان، إذا كاثفت عليه الطين".
([21]) الترتيب الصحيح لهذه المادة أَن تكون بعد مادة (ردي)، لكن هكذا وضعت في المجمل والمقاييس. ويبدو أنه قد انساق مع ترتيب المجمل.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** و**الدال** وما يثلثهما)
  (**ردس**)  **الراء** ve**الدال** ve**السين**; bir asıl (kök)tir; bir şeyi bir şeyle vurmağa delâlet eder. Denir: **ردَسْتُ** toprağı kaya ile ve onun dışındakilerle; onu onunla vurduğun zaman. Ve **المِرْدَاس**: büyük bir kaya; **رَدَسْت**’ten **مِفْعال** veznindedir. **الأصمعيّ** dedi: “Bilmiyorum **رَدَس** nerede?” yani gitti. Ve kıyas birdir; çünkü giden kimse için “toprağa gitti” denir; ve “toprakta vurdu” denir.
  (**ردك**)  **الراء** ve**الدال** ve**الكاف** asıl değildir; lâkin onlar derler: **خَلْقٌ مُرَوْدَكٌ**; yani semiz. Dedi:
  * قامت تُرِيك خَلْقَهَا المُرَوْدَكا *
  (**ردع**)  **الراء** ve**الدال** ve**العين** bir tek asıldır; men‘ ve ser‘e delâlet eder. Denir: **ردَعْتُه** onu bu işten; derken o **ارتدَع** (vazgeçti/çekindi). Ve yere serilmişe denir: **الرَّدِيع**. Bunu **ابنُ الأعرابيّ** hikâye etti([1]).
  Ve okların **المرتدع**’ı: hedefe isabet ettiği vakit sapı yarılıp parçalanan şeydir. Ve **المُرْتدع**: bir şeyle bulaşmış olan. **ابنُ مقبِل** dedi:
  * يَجْرِي بديباجَتَيْه الرَّشْحُ مُرتَدِعُ([2]) *
  Şu hâlde **المرتدِع** bulaşmış olandır; ve denir ki o **الرَّدْع**’dandır; ve **الرَّدْع**: kandır. Bazı dil ehli dedi. Ve ondan, öldürülene “**رَكِبَ رَدْعَه**” denir. Ve bunun hepsinde asıl, zikrettiğimiz şeydir: **الرَّدْع** yere sermedir; ve yere serilince, orada kan varsa, kanıyla **ارتَدَع** (bulaşır). **ابن الأعرابيّ** dedi: **ركِبَ رَدْعَه**; yüzüstü düştüğü zaman. Ve babdandır **الرُّدَاع**; o, bedenin tümünün ağrısıdır; ve bu doğrudur, çünkü hasta yere serilmiş gibidir. Dedi:
فواحَزَنِي وعاوَدَني ردَاعِي *** وكان فِراقُ لُبْنَى كالخِدَاع([3])  (**ردغ**)  **الراء** ve**الدال** ve**الغين**; bir asıl (kök)tir; gevşeklik ve çalkantıya delâlet eder. Ondandır **الرَّدَْغُ**: su ve çamur. Ve ondan **الرَّديغ**; o ahmaktır; ahmak ise görüşü çalkantılı olandır.
  Ve bundan şâz olan: **المَرَادِغ**; boyun ile köprücük kemiği arasındaki şeydir.
  (**ردف**)  **الراء** ve**الدال** ve**الفاء**; bir tek asıldır, muntazamdır; bir şeyin ardınca gelmeye delâlet eder. O hâlde **التَّرادف**: peş peşe gelmedir. Ve **الرَّدِيف**: sana binen (arkana binen) kimsedir. Ve kalça bundan dolayı **رِدْفاً** diye adlandırıldı. Ve denir: Onlara bir iş indi de, onlara ondan daha büyüğü **رَدِفَ**; yani birincinin ardından ondan daha büyük olan tâbi oldu. Ve **الرِّدَاف**: **الرِّدف**’in binek yeri. Ve bu, **بِرذَونٌ**dur, **لا يُرادِفُ**; yani bir **رَدِيفا** taşımaz. Ve yıldızların **أردافُ**’ı: onların ard arda gelişi. Ve denir: Falana geldik de onu **ارتدفْناهُ ارْتِدافاً**; yani onu bir alışla aldık. Ve **الرَّدِيف**: doğudan yükselip, gözetleyicisi batıda batınca (ufka gömülünce) ağırlaşan yıldızdır. Ve câhiliyede kralların **أرداف**’ı: kralların ardından gelen kimselerdi. Ve **الرِّدْفانِ**: gece ve gündüzdür. Ve **لبيدٍ**’in şiirinde “**الرِّدْف([4])**”; o, geminin kayıkçısıdır. Ve bu, **رِدْف**’i olmayan bir iştir; yani onun bir tâbii yoktur. **الأصمعيّ** dedi: Ona karşı yardımlaştılar ve **ترادَفُوا** ve **تَرَافَدوا**; bir mânâdadır. Ve denir: Çekirge **رَادَف**; ve **المُرادفة**: erkeğin dişiye binmesidir. **أبو حاتم** dedi: **الرّديف**: **الأيسار**’dan bir veya iki kişi kazandıktan sonra, kadehiyle gelen ve onlardan kadehini onların kadehleri içine sokmalarını isteyen kimsedir. **الأصمعيّ** dedi: **الرُّدَافَى**; onlar **الحُداة**’dır; çünkü onlardan biri yorulunca öteki onun yerine geçer. **الرَّاعي** dedi:
وَخُودٌ مِن اللائي يُسَمَّعْنَ بالضُّحى *** قريضَ الرُّدَافَى بالغِناءِ المُهَوِّدِ([5])  Ve **الرَّوَافد**: hurma ağacının binenleridir.
  (**ردم**)  **الراء** ve**الدال** ve**الميم**; bir tek asıldır; bir gedik kapamaya delâlet eder. Denir: **رَدَمْت** kapıyı ve gediği. Ve **الرَّدْم**: bir masdardır; ve **الرَّدْم** bir isimdir([6]). Ve **المُرَدَّم** elbise: yıpranmış, yamalı olandır. Amma şu sözü:
*هل غادَرَ الشُّعراءُ مِن مُتَرَدَّمِ *** أم هل عَرَفْتَ الدارَ بعد توهُّمِ([7])على رواية من رواه كذا، o hâlde o, denildiğine göre, sözün bir kısmının bir kısmına yapıştırılmasıdır.
  Ve babdandır: **أردَمَتْ** ona humma: devam etti ve kapladı; denir: **وِرْدٌ مُرْدِمٌ**, ve **سَحاب مُرْدِم**.
  (**ردن**)  **الراء** ve**الدال** ve**النون**; bu, kelimeleri farklı bir babdır; ondan iki kelime bir tek kıyasta neredeyse buluşmaz; biz de onu olduğu hâl üzere yazdık; aslının iştikakına ve kıyasına ilişmedik. O hâlde **الرُّدْن**: kol ağzının önü. Denir: **أرْدَنْتُ** gömleği; ona bir **رُدْناً** yaptım. Ve cem‘i **أَرْدَان**’dır. Dedi:
وعَمْرةُ مِن سَرَوَاتِ النِّسا *** ءِ ينفَحُ بالمسك أردانُها([8])Ve derler ki **الرَّدَن** ipektir; **الأعشى**’nın sözünde:
فأفنيتُها وتعَلَّلْتُها *** على صَحصَحٍ ككِساءِ الرَّدَن([9])  Ve **الرُّمْح الرُّدينيّ**; **رُدَيْنَةَ** diye adlandırılan bir kadına nisbetlidir. Ve deveye, kızıllığına sarılık karıştığı vakit denir: o **أحمرُ رادِنيٌّ**dur; ve dişi deve **رادِنِيَّة**. Ve derler ki **المِرْدَن**: **الرَّدَن**’in onunla eğrildiği iğdir; ve bu uzak değildir. Ve denir ki **الرَّادِن** safrandır. Ve şu okunur:
  * وأخذَتْ من رادِنٍ وكُرْكُمِ([10]) *
  Ve **الفرّاء**’dan hikâye olundu: **رَدِن** derisi **رَدَنا**; yani büzüldü. Ve **الأردُنّ**: şiddetli uyuklamadır. Dedi:
  * قَدْ أَخَذَتْني نَعْسَةٌ أُرْدُنُّ([11]) *
  Ve **أُرْدُنّ**’dan fiil işitilmedi. **قطرب** dedi: **الرَّدَن**: yavruyla birlikte anasının karnından çıkan döl eşi; ve Araplar der: bu, **مِدْرَع الرَّدَن**’dir. Dedi: **الرَّدْن**: dizmedir. Dersin: **رَدَنْتُ** eşyayı. Dedi: ve **الرَّدْن**: silahın bir kısmının bir kısmına çarpmasının sesidir.
  (**رده**)  **الراء** ve**الدال** ve**الهاء**; bir asıl (kök)tir; bir kayada veya başkasında bir oyuk açmaya delâlet eder. Dediler: **الرَّدْهَة**: düz kayada, gök suyunun toplandığı bir çukurdur; cem‘i **رِدَاه**. Amma **الخليل**’den hikâye olunan şey, zikrettiğimize muhaliftir; dedi: **الرَّدَه([12])**: taşları çok, kaba, küçük tepecikler gibidir; bir tanesi **رَدْهَة**’dir. Dedi: o, **القِفاف** tepeleridir. **رُؤبة** dedi:
  * مِن بَعْد أَنْضاد التلال الرُّدَّهِ([13]) *
  (**ردي**)  **الراء** ve**الدال** ve**الياء([14])**; bir tek asıldır; atmaya yahut karşılıklı atışmaya ve buna benzer şeye delâlet eder. Denir: **ردَيْتُه** onu taşlarla, **أَردِيه**: onu attım. Ve taş **مِرْداةٌ**dır. Ve **الرَّدْي** üç yerdir; zikrettiğimiz kıyasa döner. Birincisi: **رَدَى** taşı. İkincisi: **رَدَى** at: hızlandı. Ve **وَرَدَتِ** cariye; bir ayağını kaldırıp bir ayağıyla sıçradığı vakit; bu üçüncüdür. Ve bunların hepsi karşılıklı atışmaya döner. Ve **الرَّدَيَان**: eşeğin, yemliği ile yuvarlandığı yeri arasında koşmasıdır. Ve babdandır **الرَّدَى**; o helâktir; denir: **رَدِيَ يَرْدَى**; helâk olduğu vakit. Ve Allah onu **أرْدَاه**: onu helâk etti. Ve **التَّردِّي**: uçuruma atılmada pervasızlıktır. Denir: **رَدِيَ** kuyuya; nitekim **تَرَدَّى** denildiği gibi. Bunu **أبو زيد** söyledi. Ve denir: Bilmiyorum **رَدَى** nerede; yani nereye gitti. Ve o babdandır; mânâsı: bilmiyorum kendini nereye attı. Ve babdandır **الرَّدَاةُ**: kaya; cem‘i **الرَّدَى**. Dedi:
  * فَحْل مَخَاضٍ كالرِّدَى المنقَضِّ([15]) *
  Ve onlar deveye **مِرْداةٌ** dedikleri vakit, onu ancak kayaya benzettiler. Ve denir: **رادَيتُ** kavimden; onlar adına atıştığın vakit. Amma **طُفَيل**’in sözü:
يُرَادَى على فَأْسِ اللِّجام كأنما *** يُرادَى على مِرْقَاةِ جِذْعٍ مشذَّبِ([16])  bu babdan değildir; çünkü bu ters çevrilmiştir. Mânâsı **يُراوَد**’dur. Ve yerinde zikredilmiştir. Ve babdan şâz olan: giyilen **الرِّداء**; onun hangi iştikaktan olduğunu ve hangi şeyde kıyasının bulunduğunu bilmiyorum. Denir: falan **حسَنُ الرِّدْية**’dir; **الرداء** giymekten. Ve yine şâz olan: onların sözü: **أردَى** ellinin üzerine; onu aştığı vakit.
  Amma hemzeli olan ise, pek ayrı iki kelimedir. Denir: **أَردأْتُ**: bozdum. Ve şey **رَدُؤَ**; o **ردِيءٌ**dur. Ve öteki kelime: **أردأت**; yardım ettiğin vakit. Ve falan, falanın **رِدْءُ**’üdür; yani onun yardımcısıdır. Allah, celâli yüce olsun, Musa kıssasında dedi: ﴿فَأَرْسِلْهُ معِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُني﴾ [القصص 34].
  (**ردج**)  **الراء** ve**الدال** ve**الجيم** bir şey değildir. Şu var ki onlar derler ki **الرَّدَج**: **المُهْر([17])**’in doğduğu saat karnından attığı şeydir. Ve şu beyiti okurlar:
لها رَدَجٌ في بيتها تستعدُّه *** إذا جاءها يوماً من الدّهر خاطبُ([18])  (**ردح**)  **الراء** ve**الدال** ve**الحاء**’da **ابنُ دُريدٍ** bir asıl kökleme yaptı. Dedi: aslı, bir şeyin bir kısmının bir kısmı üzerine yığılmasıdır. Sonra dedi: **كتيبة رَدَاحٌ**: süvarisi çok. Ve yine dedi: **الرَّدَاحِ**’ın aslı, büyük geniş ağaçtır denir. Ve babdandır: falan **رَدَاحٌ**; yani bereketli. Ve babdandır **الرَّدَاحُ**: kalçaları ağır kadın. Ve ondan: **ردَحْتُ** evi ve **أَرْدَحْتُه**; **الرُّدْحة**’dan; o, içine sokulan bir parçadır, yahut direğine eklenen bir fazlalıktır. **الأصمعي** inşad etti:
  * بَيْتَ حُتُوفٍ أُرْدِحَتْ حَمَائِرُه([19])*
  **ابن دريد([20])** dedi: **رَدَحْت** evi; üzerine çamur attığın vakit.
  (**ردخ**)  **الراء** ve**الدال** ve**الخاء** bir şey değildir. Şu var ki onlar **الخليل**’den hikâye ettiler: **الرَّدْخ**: **الشَّدْخ**’tır.
  (**ردب([21])**)  **الراء** ve**الدال** ve**الباء** bir şey değildir. Ve onlar kiremide **الإِردَبة** derler. Ve **الإردَبُّ**: Mısır ehlinin büyük bir ölçeğidir.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) **المجمل**’de artırdı: “Ve denir ki o **بالغين**’dir.”
([2]) Daha önce (دبج)’de inşad edildi. Ve sadrı, **اللسان**’da (دبج، رشح، ردع) olduğu üzere:
* يخدي بها بازل فتل مرافقه *
([3]) **قيس بن ذريح**’indir; **اللسان**’da (ردع) olduğu üzere.
([4]) Yani **لبيد**’in divanında 66 (1880 basımı) ve **اللسان**’da (ردف 16) şu sözü:
فالتام طائقها القديم فأصبحت *** ما إن يقوم درأها ردفان([5])  Beyit, bir dişi deve vasfındadır. **اللسان**’a bak: (وخد، ردف، هود).
([6]) İsim ve masdar birdir; **اللسان** ve **القاموس**’ta olduğu üzere.
([7]) Beyit, **عنترة**’nin muallakasının matla‘ıdır.
([8]) **قيس بن الخطيم الأنصاري**’nindir; divanında 8 ve **اللسان**’da (ردن).
([9]) **ديوان الأعشى** 16. Ve rivayet olunur: “**تعاللتها**” ve: “**كرداء الردن**”.
([10]) **الأغلب العجلي**’nindir; **اللسان**’da (ردن) olduğu üzere.
([11]) **أباق الدبيري**’nindir; **اللسان**’da (ردن) olduğu üzere.
([12]) **اللسان**’da: “**بفتح الراء والدال**. Bu, dil ehlinin sözüdür. **ابن سيده** dedi: ve sahih olan, onun cem‘ için bir isim olduğudur.”
([13]) **ديوان رؤبة** 167 ve **اللسان**’da (رده). Ve divanda olan:
تعدل أنضاد القفاف الرده *** عنها وأثباج الرمال الوره وقد أشير في حواشي اللسان إلى رواية التكملة: “يعدل أَنضاد القفاف”.
([14]) Asılda: “**رود، الراء والواو والدال**”, tahriftir.
([15]) Beyit **اللسان**’da (ردي 33).
([16]) **ديوان طفيل** 11 ve **اللسان**’da (ردي 34).
([17]) **التكملة** **المجمل**’dendir.
([18]) Beyit **جرير**’indir; **اللسان**’da (ردج) olduğu üzere.
([19]) **حميد الأرقط**’un recezindendir; **اللسان**’da (حمر) olduğu üzere. Ve daha önce (حمر)’de inşad edildi. Ve **اللسان**’da (ردح) da inşad etti. Ve ondan önce: * أعد للبيت الذي يسامره *
([20]) **الجمهرة** (2: 121). Ve nassı: “**والردح** onların sözü: **ردحت البيت بالطين أردحه ردحاً وأردحته إرداحاً**; iki fasih lugattır; üzerine çamuru yığdığın vakit.”
([21]) Bu maddenin doğru tertibi, (ردي) maddesinden sonra olmasıdır; lâkin **المجمل** ve **المقاييس**’te böyle konuldu. Ve görünür ki **المجمل**’in tertibiyle sürüklenmiştir.
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الردم: سد الثلمة بالحجر، قال تعالى: ﴿أجعل بينكم وبينهم ردما﴾ [الكهف/ 95]، والردم: المردوم، وقيل: المردم، قال الشاعر:
- *هل غادر الشعراء من متردم*
*** (هذا شطر بيت، وعجزه:
*أم هل عرفت الدار بعد توهم*
وهو لعنترة من مطلع معلقته، وهو في ديوانه ص 15؛ وشرح المعلقات 2/5)
وأردمت عليه الحمى (أي: دامت، انظر: المجمل 2/427)، وسحاب مردم (انظر: المجمل 2/427؛ واللسان: ردم).

##### Türkçe

- **الردم**: yarığı taşla kapatma; Yüce Allah dedi ki: ﴿أجعل بينكم وبينهم **ردما**﴾ [الكهف/ 95]; ve **الردم**: örtülmüş olan; ve denildi ki: **المردم**; şair dedi ki:
- **هل غادر الشعراء من متردم**
*** (bu bir beytin yarısıdır; ve onun ikinci yarısı:
**أم هل عرفت الدار بعد توهم**
ve o, Muallakasının matla‘ından, Antara’nındır; ve onun divanında s. 15’tedir; ve Şerhu’l-Mu‘allaqāt 2/5)
Ve **أردمت** عليه **الحمى** (yani: devam etti; bak: **المجمل** 2/427), ve **سحاب مردم** (bak: **المجمل** 2/427; ve **اللسان**: **ردم**).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر د م
ردم الثلمة‏:‏ سدّها ومنه ردم يأجوج‏.‏
وردم الثوب وردمه‏:‏ رقعه وثوب رديم ومردوم ومردم وتردمه‏:‏ رقعه لنفسه ونظرير ردمه وتردمه أثل المال وتأثله‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ردم كلامه وتردّمه‏.‏
تتبعه حتى أصلحه وسدّ خلله‏.‏
قال عنترة‏:‏ هل غادر الشعراء مـن متـَرَدَّمَ

##### Türkçe

ر د م
**ردم الثلمة**: onu kapattı; bundan da **ردم يأجوج** (vardır).

**وردم الثوب وردمه**: onu yamadı; ve **ثوب رديم** ve **مردوم** ve **مردم** ve **تردمه**: onu kendisi için yamadı; ve **نظرير ردمه وتردمه أثل المال وتأثله** (vardır).

Mecazdan: **ردم كلامه وتردّمه**.
Onu izledi; nihayet onu düzeltti ve onun gedğini kapattı.

Antere dedi: Şairler **مـن متـَرَدَّمَ**’dan bir şey bıraktı mı?

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّدْمُ: سَدُّكَ باباً كلّه أو ثُلْمَةً أو مدخلاً أو نحو ذلك. يقال: رَدَمَ البابَ والثُّلْمَةَ ونحوَهما يَرْدِمُهُ، بالكسر، رَدْماً سدَّه، وقيل: الرَّدْم أكثر من السَّدّ، لأن الرَّدْمَ ما جعل بعضه على بعض، والاسم الرَّدْمُ وجمعه رُدُومٌ. والرَّدْمُ: السَّدُّ الذي بيننا وبين يَأْجوج ومَأْجوج. وفي التنزيل العزيز: أَجْعَلْ بينكم وبينهم رَدْماً. وفي الحديث: فُتِح اليومَ من رَدْمِ يأْجوج ومأْجوج مثلُ هذه، وعَقَدَ بيده تسعين، من رَدَمْتُ الثُّلْمَة رَدْماً إذا سَددتها، والاسم والمصدر سواء؛ الرَّدْمُ وعَقْدُ التسعين: من مُواضَعات الحُسّاب، وهو أن يجعل رأس الإصبع السَّبابة في أصل الإبهام ويضمها حتى لا يَبين بينهما إلا خَلَلٌ يسير. والرَّدْمُ: ما يسقط من الجدار إذا انهدم. وكل ما لُفِقَ بعضُه ببعض فقد رُدِمَ.
والرَّدِيمةُ: ثوبان يخاط بعضهما ببعض نحو اللِّفاق وهي الرُّدُومُ، على توهم طرح الهاء. والرَّدِيمُ: الثوب الخَلَقُ. وثوب رَدِيمٌ: خَلَقٌ، وثياب رُدُمٌ؛ قال ساعدة الهذلي:
يُذْرِينَ دَمْعاً على الأَشْفارِ مُبْتَدِراً،
يَرْفُلْنَ بعد ثِيابِ الخالِ في الرُّدُمِ
ورَدَمْتُ الثوب ورَدَّمْتُه تَرْدِيماً، وهو ثوب رَديمٌ ومُرَدَّمٌ أي مرقع. وتَرَدَّمَ الثوبُ أي أَخْلَقَ واسْتَرْقَعَ فهو مُتَرَدِّمٌ. والمُتَرَدَّمُ: الموضع الذي يُرَقَّعُ. ويقال: تَرَدَّمَ الرجلُ ثوبه أي رقعه، يتعدى ولا يتعدى. ابن سيده: ثوب مُرَدَّمٌ ومُرْتَدَمٌ ومُتَرَدَّمٌ ومُلَدَّمٌ خَلَقٌ مُرَقَّعٌ؛ قال عنترة:
هل غادَرَ الشُّعَراءُ من مُتَرَدَّمِ،
أم هل عَرَفْتَ الدارَ بعد تَوَهُّمِ؟
معناه أي مُسْتَصْلَحٍ؛ وقال ابن سيده: أي من كلام يَلْصَقُ بعضُه ببعض ويُلَبَّق أي قد سبقونا إلى القول فلم يَدَعُوا مقالاً لقائل. ويقال: صِرتُ بعد الوَشْي والخَزِّ في رُدُمٍ، وهي الخُلْقان، بالدال غير معجمة. ابن الأعرابي: الأَرْدَمُ المَلاَّحُ، والجمع الأَرْدمون؛ وأنشد في صفة ناقة:
وتَهْفُو بهادٍ لها مَيْلَعٍ،
كما أقحَمَ القادِسَ الأرْدَمُونا
المَيْلَعُ: المضطرب هكذا وهكذا، والمَيْلَعُ: الخفيف. وتَرَدَّمَتِ الناقةُ: عطفت على ولدها.
والرَّدِيمُ: لَقَب رجل من فُرْسان العرب، سُمِّي بذلك لعظم خَلقِه، وكان إذا وقف مَوْقِفاً رَدَمَهُ فلم يجاوز.
وتَرَدَّمَ القومُ الأرض: أكلوا مَرْتَعَها مرة بعد مرة.
وأَرْدَمَتْ عليه الحُمَّى، وهي مُرْدِمٌ: دامت ولم تفارقه. وأرْدَمَ عليه المرضُ: لزمه. ويقال: وِرْدٌ مُرْدِمٌ وسحاب مُرُْدِمٌ. ورَدَمَ البعيرُ والحمار يَرْدُمُ رَدْماً: ضَرطَ، والاسم الرُّدامُ، بالضم، وقيل: الرَّدْمُ الضُّراط عامَّةً. ورَدَمَ بها رَدْماً: ضَرطَ. الجوهري: رَدَمَ يَرْدُمُ، بالضم، رُداماً. والرَّدْمُ: الصوت، وخص به بعضهم صوت القَوْس. ورَدَمَ القوس: صَوَّتها بالإنْباض؛ قال صَخْر الغَيّ يصف قوساً:
كأنَّ أُزْبِيَّها إذا رُدِمَتْ،
هَزْمُ بُغاةٍ في إثْرِ ما فَقَدُوا
رُدِمَتْ: صُوّتت بالإِنْباض، وفي التهذيب: رُدِمَتْ أُنْبض عنها، والهَزْمُ: الصوت. قال الأزهري: كأنه مأْخوذ من الرُّدامِ، وهو الضراط. ورجل رَدْمٌ ورُدامٌ: لا خير فيه. ورَدَمَ الشيءُ يَرْدُمُ رَدْماً: سال؛ هذه عن كراع، ورواية أبي عبيد وثعلب: رَذَمَ، بالذال المعجمة. والرَّدْمُ: موضع بتهامة؛ قال أَبو خِراش:
فَكَلاّ ورَبِّي لا تعودي لِمِثْلِهِ،
عَشِيّةَ لاقَتْهُ المَنِيّةُ بالرَّدْمِ
حذف النون التي هي علامة رفع الفعل في قوله تَعُودي للضرورة؛ ونظيره قول الآخر:
أَبيتُ أَسْرِي، وتَبِيتي تَدْلُكي
جسمك بالجادِيِّ والمِسْكِ الذكي
وله نظائر، ونصب عشية على المصدر، أراد عَوْدَ عشيةٍ، ولا يجوز أن تنتصب على الظرف لتدافع اجتماع الاستقبال والمضي، لأن تعودي آتٍ وعشية لاقَتْهُ ماض؛ هذا معنى قول ابن جني. ورَدْمان: قبيلة من العرب باليمن.

##### Türkçe

**الرَّدْمُ**: bir kapıyı bütünüyle yahut bir gedik yahut bir giriş yahut bunun benzeri şeyi tıkaman (kapaman).

Denilir: **رَدَمَ** kapıyı ve gediği ve benzerlerini **يَرْدِمُهُ**, kesre ile, **رَدْماً**; onu tıkadı. Ve denildi: **الرَّدْم** **السَّدّ**’den daha fazladır; çünkü **الرَّدْم** bir kısmı bir kısmı üzerine konulan şeydir. İsim **الرَّدْم**’dür, çoğulu **رُدُومٌ**’dur. Ve **الرَّدْم**: bizimle **يَأْجوج** ve **مَأْجوج** arasındaki set. Aziz tenzilde: “Aranıza ve onların arasına **رَدْماً** yapayım.” Hadiste: “Bugün **رَدْمِ** **يَأْجوج** ve **مَأْجوج**’dan bunun gibi açıldı” ve eliyle doksanı düğümledi; **رَدَمْتُ** gediği **رَدْماً** (yani) onu tıkadığım zaman; isim ile mastar birdir: **الرَّدْم**. Ve doksanın düğümlenmesi: hesapçıların uzlaşımlarındandır; o da işaret parmağının ucunu başparmağın köküne koyup onu sıkıştırmasıdır; ikisi arasında ancak az bir aralık görünür. Ve **الرَّدْم**: duvar yıkıldığı zaman ondan düşen şey. Ve her ne ki bir kısmı bir kısmına yamandıysa, muhakkak **رُدِمَ**.

Ve **الرَّدِيمةُ**: iki elbise; **اللِّفاق** gibi birbirine dikilir; o **الرُّدُومُ**’dur, هاء’nın atıldığı vehmi üzerine. Ve **الرَّدِيمُ**: eski elbise. Ve **ثوب رَدِيمٌ**: eski; ve **ثياب رُدُمٌ**. Sa‘ide el-Huzelî dedi:
يُذْرِينَ دَمْعاً على الأَشْفارِ مُبْتَدِراً،
يَرْفُلْنَ بعد ثِيابِ الخالِ في الرُّدُمِ

Ve **رَدَمْتُ** elbiseyi ve **رَدَّمْتُه** **تَرْدِيماً**; o, **ثوب رَديمٌ** ve **مُرَدَّمٌ**’dur; yani yamalı. Ve **تَرَدَّمَ** elbise: yani eskidi ve yama istedi; o hâlde o **مُتَرَدِّمٌ**’dir. Ve **المُتَرَدَّمُ**: yamanılan yer. Ve denilir: **تَرَدَّمَ** adam elbisesini; yani onu yamadı; geçişli de olur geçişsiz de. İbn Sîde: **ثوب مُرَدَّمٌ** ve **مُرْتَدَمٌ** ve **مُتَرَدَّمٌ** ve **مُلَدَّمٌ**: eski, yamalı; ‘Antere dedi:
هل غادَرَ الشُّعَراءُ من مُتَرَدَّمِ،
أم هل عَرَفْتَ الدارَ بعد تَوَهُّمِ؟

Manası: yani **مُسْتَصْلَحٍ**. Ve İbn Sîde dedi: yani bir kısmı bir kısmına yapışan ve birbirine yapıştırılan sözden; yani söyleyişe bizden önce geçtiler de bir söyleyene söz bırakmadılar. Ve denilir: **صِرتُ** **الوَشْي** ve **الخَزّ**’den sonra **رُدُمٍ** içinde; o, eskilerdir; **الدال** ile, mu‘ceme olmayan. İbnü’l-A‘râbî: **الأَرْدَمُ** denizci; çoğulu **الأَرْدمون**. Ve bir deve tasvirinde inşad etti:
وتَهْفُو بهادٍ لها مَيْلَعٍ،
كما أقحَمَ القادِسَ الأرْدَمُونا

**المَيْلَعُ**: şöyle böyle çalkantılı; ve **المَيْلَعُ**: hafif. Ve **تَرَدَّمَتِ** deve: yavrusuna meyletti (ona döndü).

Ve **الرَّدِيمُ**: Arap süvarilerinden bir adamın lakabı; yaratılışının büyüklüğünden dolayı bununla adlandırıldı; bir mevki tuttuğu zaman onu **رَدَمَهُ** ederdi de (kimse) geçemezdi.

Ve **تَرَدَّمَ** kavim yeri: onun otlağını defa defa yediler.

Ve **أَرْدَمَتْ** ona humma; o **مُرْدِمٌ**’dir: devam etti ve ondan ayrılmadı. Ve **أرْدَمَ** ona hastalık: ona yapıştı. Ve denilir: **وِرْدٌ مُرْدِمٌ** ve **سحاب مُرُْدِمٌ**.

Ve **رَدَمَ** deve ve eşek **يَرْدُمُ رَدْماً**: osurdu; isim **الرُّدامُ**’dur, damme ile. Ve denildi: **الرَّدْمُ** genel olarak osuruştur. Ve onunla **رَدْماً** **رَدَمَ**: osurdu. el-Cevherî: **رَدَمَ يَرْدُمُ** damme ile, **رُداماً**. Ve **الرَّدْمُ**: sestir; bazısı onu yay sesiyle tahsis etti. Ve **رَدَمَ** yay: onu **بالإنْباض** ile seslendirdi; Sahr el-Ğayy bir yayı vasfederek dedi:
كأنَّ أُزْبِيَّها إذا رُدِمَتْ،
هَزْمُ بُغاةٍ في إثْرِ ما فَقَدُوا

**رُدِمَتْ**: **بالإِنْباض** ile sesletildi. Ve **التهذيب**’de: **رُدِمَتْ**: ondan **أُنْبض** edildi. Ve **الهَزْمُ**: sestir. el-Ezherî dedi: sanki **الرُّدام**’dan alınmıştır; o da osuruştur. Ve adam **رَدْمٌ** ve **رُدامٌ**: onda hayır yoktur. Ve **رَدَمَ** şey **يَرْدُمُ رَدْماً**: aktı; bu, Kurâ‘dan. Ebû ‘Ubeyd ve Sa‘leb rivayeti: **رَذَمَ**, mu‘ceme **الذال** ile. Ve **الرَّدْمُ**: Tihâme’de bir yer; Ebû Hirâş dedi:
فَكَلاّ ورَبِّي لا تعودي لِمِثْلِهِ،
عَشِيّةَ لاقَتْهُ المَنِيّةُ بالرَّدْمِ

Zaruret için **تَعُودي** sözünde fiilin ref‘ alâmeti olan nûn’u hazf etti; onun benzeri ötekinin sözü:
أَبيتُ أَسْرِي، وتَبِيتي تَدْلُكي
جسمك بالجادِيِّ والمِسْكِ الذكي

Ve onun benzerleri vardır. Ve **عشية**’yi mastar üzerine nasb etti; **عَوْدَ عشيةٍ** murad etti. Ve onun zarf üzerine nasb olması caiz değildir; istikbal ile mazinin bir araya gelmesini defetmek için; çünkü **تعودي** gelecek, **عشية لاقَتْهُ** geçmiş. Bu, İbn Cinnî’nin sözünün manasıdır. Ve **رَدْمان**: Yemen’de Araplardan bir kabile.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر د م * * رَدَمَ * الثلمة سدها وبابه ضرب و * الرَّدْمُ * أيضا الاسم وهو السد

##### Türkçe

* ر د م * * **رَدَمَ** * gedik(liği) kapattı; bâbı **ضرب**’dır. Ve * **الرَّدْمُ** * da isimdir; o, settir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( رَدَم البابَ والثُّلمَة يَردِمُه ) رَدْمًا : | ( سَدَّه كُلَّه ) ، أو مدخَله ، ( أو ثُلُثَه ) ، | أو نحو ذلك ، ( أو هَوَ أَكْثَر من | السّدّ ) ، لأن الرَّدْم ما جُعِل بعضُه | على بعض . ( والرَّدْم الاسْمُ ) | والمَصْدَر جَمِيعًا . ووقع في البصائر | للمُصَنّف :   والاسم الرَّدَم | بالتَّحْريك   ، وهو غَلَط ( ج : | رُدومٌ ) . وفي التَّنْزِيل : ! 2 \< أجعل بينكم وبينهم ردما > 2 ! . | | ( و ) الرَّدم ( بالتَّسْكِين ) ، قد خالف | هنا اصطِلاحَه ، فإن إطلاقه كان كافيًا | للضَّبْط إذ لم يُعارِضْ ما يُخالِفه ، ثم | إنّ عادتَه أن يَقُول في مِثْل هذا : | وبالفَتْح ، فتأمَّل ، ( : ة | بالبَحْرَيْن . و ) أيضاً : ( ع بمَكَّة | يضاف إلى بَنِي جُمح ، وهو لِبَنِي | قُراد ) كَغُراب . قال أبو خِراش : | % ( فَكَلاَّ وَرَبِّي لا تَعودِي لمِثْلِه % | عشِيَّةَ لاقَتْه المَنِيَّةُ بالرَّدْمِ ) % |

| | ( و ) الرَّدْمُ : ( مَا يَسْقُط من الجِدار | المُتَهَدّم ) ، نقله ابنُ سِيدَه . | | ( و ) الرَّدْمُ : ( السَّدُّ ) الذي بيننا | و ( بَيْنَ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ ) . وفي | سِياق المُصنِّف قصورٌ لا يَخْفَى ، | وبه فُسِّرت الآية . وفي الحَدِيث : |   فُتِح اليومَ من رَدْم يأجوجَ وَمَأْجُوج | مثلُ هذه ، وعَقَد بيده تِسْعِين   . | | ( و ) الرَّدْمُ : ( صَوْتُ القَوْس ) ، | هكذا خَصَّه بعضٌ ، ( أو عَامٌ ) في | كُلّ صَوْت . ( و ) الرَّدْم : ( مَنْ لا | خَيْرَ فيه ) من الرِّجال ( كالمِرْدَامِ ) ، | كَمِحْراب . | | ( و ) الرَّدْمُ : ( الضَّرِط ) ، وقد رَدَم بها | رَدْمًا ( كالرُّدَام ، بالضَّم فِيهِما ) . يقال : | رجل رُدامٌ : لا خَيْرَ فيه . ويقال : رَدَم | البعيرُ والحمارُ يردُم ردْمًا : إذا ضَرِط ، | والاسم الرُّدام . وفي الصحاح : رَدَم | يَردُم بالضّم رُدامًا . | | ( و ) الرَّدْمُ : ( تَصْوِيت القَوْس | بالإِنْباضِ ) ، قال صَخْر الغَيّ يَصِف | قَوْسًا : | % ( كأنَّ أُزِبيَّها إذا رُدِمَت % | هَزْمُ بُغاةٍ في إِثْر ما فَقَدُوا ) % | | رُدِمت : صَوَّتَت بالإنباض . وفي | التَّهذِيب : رُدِمَت . أُنْبِضَ عنها . | والهَزْم : الصَّوتْ . | | ( و ) الرَّدْمُ ( بالكَسْرِ : ع ) . | ( وَثَوبٌ مُرْدَّمٌ ، كمُعَظَّم : مُرقَّع ) ، | وكذلك ثوب رَدِيمٌ ، كأمير ، وقد | رَدَّمه تَرْدِيما ورَدَمه رَدْمًا كما في | الصحاح . | | ( و ) قيل : ثَوْبٌ رَدِيم ( كَأَمِير : | خَلَقٌ ، ج : كَكُتُب ) ، نقله الجوهريُّ | أيضًا ، وثياب رُدُمٌ بِضَمَّتَيْن ، قال | ساعِدَةُ الهُذَلِيّ : | % ( يَذرِين دَمْعًا على الأشْفار مُبتَدِرا % | يرفُلْنَ بَعْدَ ثيابِ الخالِ في الرُّدْمِ ) % |

| | ( وتَردَّمَ ) الرجلُ ( ثوبَه : رَفَعَه . و ) | تَردَّم ( الثوبُ : اَخْلَقَ واسْتَرْقَع ) فهو | مُتَردِّم ، يتعَدَّى ولا يَتَعَدَّى ، نقله | الجَوْهَرِيّ . | | ( والمُتَردَّمُ ) على صيغة اسم | المَفْعُول : ( المَوضِع الذي يُرقَّع | منه ) . وأنشدَ الجَوْهَرِيّ لعَنْتَرَةَ : | % ( هل غادَرَ الشُّعراءُ من مُتَردَّمِ % | أم هل عَرفتَ الدَّارِ بعد تَوَهُّمِ ) % | | أي مُسْتَصْلَح . يقال : ثوب مُتردَّم | أي : خَلَق مُرقَّع . وقال ابنُ سِيده : | أي مِنْ كَلامٍ يَلْصَقُ بعضُه ببعض | ويُلَبَّق أي : قد سَبَقُونا إلى القول فلم | يَدعُوا مَقالاً لِقائل . | | ( و ) تَردَّمَت ( الخُصومَةُ ) : بَعُدَت | وطَالَت . | | ( و ) من المَجاز : تَرَدَّم فُلانًا ) إذا | ( تَعَقَّبَه واطَّلَع على ما هُو فِيهِ ) ، كأَنّه | ضَلَّلَه . | | ( وأَردَمَتِ السَّحابُ والوِرْدُ | والحُمَّى : دَامَت ) فلم تُفارِق ، | يقال : سَحاب مَردِم ، وَوِرْد مُردِمٌ ، | وحُمَّى مُردِم ، نقله الجَوْهَرِيُّ . | | ( و ) أردَمَتِ ( الشَّجَرة : اخْضَرَّت | بعد يُبُوسَتِها ، كَرَدَمَت فِيهِما ) أي : | في الشِّجَرة والحُمَّى . | | ( و ) أردَمَ ( البَعِيرَ : غَمزَه ) . | | ( ومحمدُ بنُ يُوسُفَ بن ردام | ككتاب : مُحدّث ) بُخاريّ ، ذكره | غُنْجَارٌ في تاريخ بُخارى . | | ( والأردُمُ : المَلاَّح الحَاذق ج : | أَردَمُون ) . أنشدَ ابنُ الأعرابيَ في | صِفَة نَاقَة : | % ( وتَهْفُوا بهادٍ لها مَيْلَع % | كما أَقْحَم القادِسَ الأَردَمُونَا ) % | | ( والرِّدْمَة ، بالكَسْر : ما يَبْقَى في ) | أَسْفَل ( الجُلَّة ) من التَّمر يكون نِصْفَها | أو ثُلُثَها . |

| | قُلتُ : والصَّوابُ أَنَّه بالزَّاي كما | سيأتي . | | ( وردَّمَت ) ، الناقةُ ( على وَلَدِها | تَرْدِيمًا وتَردَّمَت ) : إذا ( تَعَطَّفَت ) . | | ( والرَّدِيمَان ) هكذا في النُّسَخ ، | والصَّواب : والرَّدِيمَة كما هو نَصّ | المُحْكَم : ( ثَوْبان يُخاطُ بَعْضُهما | بِبَعْض نَحْو اللّفاف ) ، كذا في | النُّسَخ ، والصَّواب نَحْو اللفاق ( ج ) | رُدُمٌ ( كَكُتُب ) ، كَسَفِينة وسُفُن ، | والذي في المحكم : وهي | الرَّدُوم ، على تَوَهُّم طَرْح الهَاءِ . | | ( ورَدْمانُ : ع باليَمَن ) . قُلتُ : وهو | من حُصُون الحَيْمَة ، وقد خَرِب . | | ( و ) رَدْمانُ ( بنُ ناجِيَة وابنُ وَائِلٍ | وابنُ رُعَيْن : آباءُ قَبائِل ) ، ومن الأخِيرة | خارجة بن عَوَّالٍ الرَّدْمانيّ ، شَهِد فتح | مصر ، وقد ذكره المصنف في ع و ل ، | وإسماعيل بن المنتظر بن إسماعيل | الرَّدمانيّ مولاهم الحِمصِيّ ، وتوفي | سنة إحدى ومائتين ، ذكره ابن يُونُس . | | ( و ) الرَّدِيمُ ( كَأَمِير ) : لَقَب رجل | ( من فُرْسانِهم ، سُمِّي ) بِذلِك | ( لِعَظَم خَلْقِه ) ، وكان إذا وَقَف موقِفًا | رَدَمه فلم يُجاوِز . | | ( ودارَةُ المَرْدَمَةِ لِبَنِي مَالِك بنِ | رَبِيعة ) ، وقد ذُكِرت في الدَّارات . | | ( ورَدَم الشيءُ ) يَرْدُم ردمًا : ( سَالَ ) ، | وهذه عن كُراع ، ورِواية أَبِي عُبَيْدة | وثَعْلب : رَذَم بالذّال المعجمة ، | وعله اقْتَصَر الجوهريُّ كما سيأتي . | | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | كل ما لُفِّق بعضُه ببعض فقد رُدِم ، | وثوب مُردَّم ومُرْتَدَم ومُتَردَّم ومُلَدَّم : | خَلَقٌ مُرقَّ ، كذا في المُحْكم . | | وتَردَّمَ القَومُ الأرضَ : أكلوا مرتَعَها | مَرَّةً بعد مَرَّة . وردم كلامه وتَردَّمه : | تَعقَّبه حتى أَصلَحه ، وسَدَّ خَلَله ، | وهو مجاز . | | وأَردَمَ عليه المرضُ : لَزِمه |

| | ويوم الرَّدْم : من أَيَّامهم قُتِل فيه | حُصَيْنٌ ذُو الغُصَّة والمُثَلَّمُ بنُ | قَيْس . ورَدْمانُ بنُ الغَوْث : قِبيلَة من | حِمْير . |

##### Türkçe

| | ( **رَدَم البابَ والثُّلمَة يَردِمُه** ) **رَدْمًا** : | ( Onu bütünüyle kapattı ) , yahut girişi(ni) , ( yahut üçte birini ) , | yahut bunun gibi , ( yahut o, | kapatmadan daha fazladır ) , çünkü **الرَّدْم** bir kısmı | bir kısmı üzerine konulmuş olan şeydir. ( Ve **الرَّدْم** isimdir ) | ve mastardır, ikisi birden. Ve el-Baṣāʾir’de | musannif için vâki oldu: ve isim **الرَّدَم** | harekeli olarak, ve o hatadır ( çoğulu: | **رُدومٌ** ) . Ve Tenzîl’de: ! 2 \< أجعل بينكم وبينهم ردما > 2 ! . | | ( Ve ) **الرَّدم** ( sükûn ile ) , burada | ıstılahına muhalefet etmiştir; zira onu إطلاق etmesi kâfi idi | ضبط için, zıddı olan şeye muârız olmadıkça; sonra | onun âdeti bunun gibi bir yerde şunu demektir: | ve fetih ile; öyleyse düşün. ( : ة | Bahreyn’de. Ve ) ayrıca: ( Mekke’de bir yer; | Benî Cumah’a izafe olunur; ve o Benî | Kurâd’ındır ) **كَغُراب**. Ebû Ḫırâş dedi: | % ( فَكَلاَّ وَرَبِّي لا تَعودِي لمِثْلِه % | عشِيَّةَ لاقَتْه المَنِيَّةُ بالرَّدْمِ ) % |

| | ( Ve ) **الرَّدْمُ** : ( yıkılmakta olan | duvardan düşen şey ) , onu İbn Sîde nakletti. | | ( Ve ) **الرَّدْمُ** : ( set ) ki bizim | ve ( **بَيْنَ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ** ) arasındadır. Ve | musannifin سياقında bir kusur vardır, gizli değildir; | ve onunla âyet tefsir edilmiştir. Ve hadiste: |   Bugün **رَدْم يأجوجَ وَمَأْجُوج**’dan | bunun gibi açıldı, ve eliyle doksanı عقد etti. | | ( Ve ) **الرَّدْمُ** : ( yayın sesi ) , işte böyle onu bazıları tahsis etti, ( yahut umumîdir ) | her ses hakkında. ( Ve ) **الرَّدْم** : ( içinde | hayır olmayan kimse ) erkeklerden ( **كالمِرْدَامِ** ) , | **كَمِحْراب**. | | ( Ve ) **الرَّدْمُ** : ( yellenme ) , ve onunla **رَدَم** etti | **رَدْمًا** ( **كالرُّدَام** , ikisinde de damme ile ) . Denir: | adam **رُدامٌ**: onda hayır yoktur. Ve denir: **رَدَم** | deve ve eşek **يَردُم ردْمًا**: yellenince; | ve isim **الرُّدام**dır. Ve Ṣıḥâḥ’ta: **رَدَم** | **يَردُم** damme ile **رُدامًا**. | | ( Ve ) **الرَّدْمُ** : ( yayın | inbâż ile ses çıkarması ) , Ṣaḫr el-Ġayy bir yayı vasfederek dedi: | % ( كأنَّ أُزِبيَّها إذا رُدِمَت % | هَزْمُ بُغاةٍ في إِثْر ما فَقَدُوا ) % | | **رُدِمت**: inbâż ile ses çıkardı. Ve | Tehẕîb’de: **رُدِمَت**. Ondan inbâż edildi. | Ve **الهَزْم**: sestir. | | ( Ve ) **الرَّدْمُ** ( kesre ile: bir yer adı ) . | ( Ve **ثَوبٌ مُرْدَّمٌ** , **كمُعَظَّم**: yamalı ) , | ve كذلك **ثوب رَدِيمٌ** , **كأمير**; ve muhakkak | onu **رَدَّمه** **تَرْدِيما** ve **رَدَمه** **رَدْمًا** Ṣıḥâḥ’ta olduğu gibi. | | ( Ve ) denildi: **ثَوْبٌ رَدِيم** ( **كَأَمِير**: | eski, yıpranmış; çoğulu: **كَكُتُب** ) , onu Cevherî | da nakletti; ve elbiseler **رُدُمٌ** iki damme ile. Saʿîde el-Huẕelî dedi: | % ( يَذرِين دَمْعًا على الأشْفار مُبتَدِرا % | يرفُلْنَ بَعْدَ ثيابِ الخالِ في الرُّدْمِ ) % |

| | ( Ve **تَردَّمَ** ) adam ( elbisesini: onu kaldırdı. Ve ) | **تَردَّم** ( elbise: eskidi ve yama istedi ) ; o **مُتَردِّم**dir; | geçişli olur ve geçişsiz olur; onu Cevherî nakletti. | | ( Ve **المُتَردَّمُ** ) ism-i mef‘ûl sîgası üzere: | ( kendisinden yama yapılan yer ) . Ve Cevherî ʿAntere’den inşâd etti: | % ( هل غادَرَ الشُّعراءُ من مُتَردَّمِ % | أم هل عَرفتَ الدَّارِ بعد تَوَهُّمِ ) % | | yani ıslah edilmiş. Denir: **ثوب مُتردَّم** | yani: eski, yamalı. Ve İbn Sîde dedi: | yani bir kısmı bir kısmına yapışan | ve birbirine yapıştırılan sözden; yani: söylemeye bizden önce geçtiler, | söyleyene bir söz bırakmadılar. | | ( Ve ) **تَردَّمَت** ( husumet ) : uzaklaştı | ve uzadı. | | ( Ve ) mecazdan: ( **تَرَدَّم فُلانًا** ) eğer | ( onu takip etti ve içinde bulunduğu şeye muttali oldu ) ise; sanki | onu şaşırtmış gibidir. | | ( Ve **أَردَمَتِ السَّحابُ والوِرْدُ | والحُمَّى** : devam etti ) ayrılmadı; | denir: **سَحاب مَردِم** , ve **وِرْد مُردِمٌ** , | ve **حُمَّى مُردِم**; onu Cevherî nakletti. | | ( Ve ) **أردَمَتِ** ( ağaç: kuruluğundan sonra yeşerdi, | ikisinde de **كَرَدَمَت** gibi ) yani: | ağaçta ve hummada. | | ( Ve ) **أردَمَ** ( deveyi: onu sıktı/ezdi ) . | | ( Ve **محمدُ بنُ يُوسُفَ بن ردام** | **ككتاب**: muhaddis ) Buhârî’dir; onu | Ġuncâr Buhârâ tarihi’nde zikretti. | | ( Ve **الأردُمُ** : mahir gemici; çoğulu: | **أَردَمُون** ) . İbnü’l-Aʿrâbî bir deve tasvirinde inşâd etti: | % ( وتَهْفُوا بهادٍ لها مَيْلَع % | كما أَقْحَم القادِسَ الأَردَمُونَا ) % | | ( Ve **الرِّدْمَة** , kesre ile: aşağıda kalan şey ) | ( **الجُلَّة** )’nin alt kısmında hurmadan kalan şeydir; onun yarısı | yahut üçte biri olur. |

| | Dedim: ve doğru olan onun **بالزَّاي** ile olmasıdır, | geleceği üzere. | | ( Ve **ردَّمَت** ) dişi deve ( yavrusu üzerine | **تَرْدِيمًا** ve **تَردَّمَت** ) : eğer ( şefkat gösterdi ) ise. | | ( Ve **الرَّدِيمَان** ) nüshalarda böyle; | ve doğru olan: ve **الرَّدِيمَة**’dir, Muḥkem’in nassı olduğu üzere: | ( iki elbise ki bir kısmı | bir kısmına dikilir, **نَحْو اللّفاف** gibi ) ; nüshalarda böyle; doğru olan **نَحْو اللفاق**. ( çoğulu ) | **رُدُمٌ** ( **كَكُتُب** ) , **كَسَفِينة وسُفُن**; | ve Muḥkem’de olan: ve o | **الرَّدُوم**dur, **الهَاءِ**’yı atma vehmi üzere. | | ( Ve **رَدْمانُ** : Yemen’de bir yer ) . Dedim: o | Ḥayme’nin kalelerindendir; ve harap olmuştur. | | ( Ve ) **رَدْمانُ** ( **بنُ ناجِيَة وابنُ وَائِلٍ | وابنُ رُعَيْن** : kabilelerin babalarıdır ) ; ve sonuncusundan | Ḫârice b. ʿAvvâl er-Radmânî; Mısır’ın fethine şahit oldu; | ve musannif onu **ع و ل**’de zikretti. | Ve İsmâʿîl b. el-Muntaẓır b. İsmâʿîl | er-Radmânî, onların mevlâsı Ḥımṣî; ve vefat etti | iki yüz bir senesinde; onu İbn Yûnus zikretti. | | ( Ve ) **الرَّدِيمُ** ( **كَأَمِير** ) : bir adamın lakabıdır | ( onların süvarilerinden ) ; ( adlandırıldı ) bununla | ( yaratılışının büyüklüğünden dolayı ) ; ve bir mevki’de durduğu vakit | onu **رَدَمه** ederdi, geçmezdi. | | ( Ve **دارَةُ المَرْدَمَةِ** Benî Mâlik b. | Rabîʿa’nındır ) ; ve **الدَّارات**’ta zikredilmiştir. | | ( Ve **رَدَم الشيءُ** ) **يَرْدُم** **ردمًا** : ( aktı ) ; | ve bu Kurâʿ’dan; ve Ebû ʿUbeyde | ve Saʿleb’in rivayeti: muʿceme **الذّال** ile **رَذَم**; | ve belki bunun için Cevherî iktisar etti, geleceği üzere. | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | | Her ne ki bir kısmı bir kısmına birleştirildi, muhakkak **رُدِم** edilmiştir. | Ve **ثوب مُردَّم** ve **مُرْتَدَم** ve **مُتَردَّم** ve **مُلَدَّم**: | eski, yamalı; Muḥkem’de böyle. | | Ve **تَردَّمَ** kavim yeri: onun otlağını | bir defadan sonra bir defa yediler. Ve **ردم** sözünü ve **تَردَّمه**: | onu takip etti, nihayet onu ıslah etti, ve gediklerini kapattı; | ve o mecazdır. | | Ve **أَردَمَ** üzerine hastalık: ona yapıştı. |

| | Ve **يوم الرَّدْم**: onların günlerindendir; onda | **حُصَيْنٌ ذُو الغُصَّة** ve **المُثَلَّمُ بنُ | قَيْس** öldürüldü. Ve **رَدْمانُ بنُ الغَوْث**: Ḥimyer’den | bir kabiledir. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَدَمَ
1 رَدَمَ ذ , (S, M, Msb, K,) aor. رَدِمَ , (S, K,) or رَدُمَ , (M, Msb,) inf. n. رَدْمٌ, (Lth, T, S, M, Msb,) He stopped up, or closed, syn. سَدَّ, (Lth, T, S, M, Msb, K,) a door, (Lth, T, M, K,) or a place of entrance, (T,) and a gap, or breach, (Lth, T, S, M, Msb, K,) and the like, (Lth, T, M, Msb,) wholly: (Lth, T, K:) or to the extent of a third thereof: (K:) or it signifies more than سَدَّ; (M, K;) [i. e. he stopped up by putting one thing upon another; as in building up a doorway or the like;] for الرَّدْمُ is “ that of which one part is put upon another. ” (M.) ― -b2- And رَدَمَ, (S, TA,) inf. n. رَدْمٌ; (TA;) and ↓ ردّم, inf. n. تَرْدِيمٌ; (S, TA;) and ↓ تردّم; (S, K, TA;) He patched, or pieced, a garment, or piece of cloth; or patched, or pieced, it in several places. (S, K, TA.) ― -b3- And رُدِمَ It (anything) was put, and joined, or sewed, one part to another. (TA.) -A2- رَدَمَ القَوْسَ, (M,) inf. n. رَدْمٌ, He caused the bow to make a sound, [i. e., to twang,] by pulling the string and then letting it go. (M, K. *) And رُدِمَتِ القَوْسُ The bow was so caused to make a sound. (T, M.) -A3- رَدَمَ, aor. يَرْدِمُ, or يَرْدُمُ, with damm, (accord. to different copies of the S, [in one copy رَدُمَ, with damm, which is a mistake,]) inf. n. رُدَامٌ; (S, K; *) or رَدَمَ, said of a camel, and of an ass, aor. يَرْدِمُ, (M,) inf. n. رَدْمٌ, (M, K, *) and رُدَامٌ is the subst.; or رَدَمَ بِهَا, inf. n. رَدْمٌ, used in a general manner; (M;) He broke wind, with a sound. (S, M, K. *) -A4- See also 4, in two places.

2 رَدَّمَ see 1. ― -b2- [Hence,] ردّم كَلَامَهُ, and ↓ تردّم [i. e. تردّم كلامه] (tropical:) He considered repeatedly his saying, or speech, so as to rectify it, and repair what was defective thereof. (TA.) -A2- See also 5.

أَرْدَمَتِ الحُمّى
4 أَرْدَمَتِ الحُمّى ذ The fever continued, or was continuous; (T, S, M, K;) as also ↓ رَدَمَت: and in like manner one says of the سَحَاب [or clouds]; and of the وِرْد [or coming to water, or company of men &c. coming to water, &c.]. (K.) You say, أَرْدَمَتْ عَلَيْهِ الحُمَّى The fever continued upon him: (M:) did not quit him. (T.) And اردم عَلَيْهِ المَرَضُ The disease clave to him. (M.) ― -b2- أَرْدَمَتِ الشَّجَرَةُ The tree became green after it had become dry; as also ↓ رَدَمَت. (K.) -A2- اردم البَعِيرَ He felt the camel, to know if he were fat. (K.)

5 تَرَدَّمَ see 1: ― -b2- and 2. ― -b3- Also تردّم فُلَانًا (tropical:) He sought to find in such a one something that he should be ashamed to expose, or some slip or fault, and obtained a knowledge of the state, or case, in which he was; (K, TA;) as though he imputed some error to him. (TA.) ― -b4- And تردّم القَوْمُ الأَرْضَ (assumed tropical:) The people, or party, consumed, or ate, the pasture (مَرْتَع) of the land time after time [or part after part, app. so as to make the ground appear as though it were patched]. (M.) -A2- تردّم also signifies It (a garment, or piece of cloth,) was, or became, old, and worn out, requiring to be patched: (S, K: [see also 8:]) this verb being intrans. as well as trans. (S.) -A3- تردّمت, [or تردّمت عَلَى وَلَدِهَا, as seems to be implied in the K,] She (a camel, M) inclined to, or affected, her young one; (M, K;) [perhaps from رَدَمَ القَوْسَ, because of her yearning cry;] as also عَلَى وَلَدِهَا ↓ ردّمت, inf. n. تَرْدِيمٌ. (K.) -A4- تردّمت الخُصُومَةُ The contention, or altercation, was, or became, far-extending, and long. (K. [See also 4.])

ارتدم
8 ارتدم ذ , said of a place, [a door, or a place of entrance, a gap, or breach, and the like, (see 1, first sentence,)] It was, or became, stopped up, or closed. (Msb.) ― -b2- [And app., said of a garment, or piece of cloth, It was, or became, old, and worn out, and patched, or pieced; or patched, or pieced, in several places: see its part. n., مُرْتَدِمٌ: and see also 5.] ― -b3- [Also He put on, or he was, or became, clad with, old and worn-out garments. (Freytag, from the “ Deewلn el-Hudhaleeyeen. ”)]

رَدْمٌ
رَدْمٌ ذ is an inf. n. and also a subst. [in the proper sense of this term]: (S, M, TA:) as the latter, i. q. سَدٌّ (S, K *) or سُدٌّ (M) [as meaning A thing intervening between two other things, preventing the passage from one to the other; an obstruction; a barrier; any building with which a place is obstructed]; a meaning erroneously assigned in the B to رَدَمٌ: (TA:) or a thing of which one part is put upon another: (M:) a rampart, or fortified barrier: it is larger than a سدّ; and is [said to be] from ثَوْبٌ مُرَدَّمٌ meaning “ [a garment, or piece of cloth,] having patches upon patches: ” (Bd in xviii. 94:) and signifies also anything having parts put, and joined or sewed, one upon another: (M:) pl. رُدُومٌ. (M, K.) الرَّدْمُ also signifies particularly The rampart (السُّدُّ, M, or السَّدُّ, K) that is between us [meaning the people of the territory of the Muslims] and Yلjooj and Mلjooj [or Gog and Magog]: (M, K, * TA:) mentioned in the Kur xviii. 94. (TA.) And What falls, [and lies in a heap, one part upon another,] of a wall in a state of demolition. (M, K.) -A2- Also A sound, (M, K,) in a general sense: (K:) or particularly the sound [or twang] of a bow. (M, K.) ― -b2- And An emission of wind from the anus, with a sound; (M, K;) as also ↓ رُدَامٌ: (S, K:) or this is a subst. from رَدَمَ said of a camel, and of an ass, meaning “ he broke wind with a sound. ” (M.) ― -b3- And, applied to a man, (M,) (assumed tropical:) One in whom is no good; and so ↓ رُدَامٌ, (M, K,) and ↓ مِرْدَامٌ. (K.)

رُدَامٌ
رُدَامٌ ذ : see the next preceding paragraph, last two sentences.

رَدُومٌ
[ رَدُومٌ ذ One who often breaks wind, with a sound: used in this sense by Jereer. (Freytag.)]

رَدِيمٌ
رَدِيمٌ ذ An old, and worn-out, garment, or piece of cloth: (T, S, K:) and a garment, or piece of cloth, patched, or pieced; or patched, or pieced, in several places; (S;) and so ↓ مُرَدَّمٌ; (Lth, T, S, K;) like مُلَدَّمٌ: (Lth, T:) or ↓ مُرَدَّمٌ signifies having patches upon patches: (Bd in xviii. 94:) or this last, and ↓ مُرْتَدِمٌ and ↓ مُتَرَدِّمٌ, a garment, or piece of cloth, old, and worn-out, and patched, or pieced, or patched or pieced in several places: (M:) or ↓ مُتَرَدِّمٌ, a garment, or piece of cloth, old, and worn out, requiring to be patched: (S:) the pl. of رَدِيمٌ is رُدُمٌ. (Lth, T, K.)

رَدِيمَةٌ
رَدِيمَةٌ ذ [in some copies of the K رَدِيمَانِ, which, as is said in the TA, is a mistranscription,] Two garments, or pieces of cloth, that are sewed together; (M, K;) like what is called لِفَاق; (M, TA;) in the copies of the K, erroneously, لِفَاف: (TA:) pl. رُدُمٌ, (M, K, [in a copy of the M, accord. to the TA, رُدُوم,]) as though the ة [in the sing.] were imagined to be rejected. (M.) حُمَّى مُرْدِمٌ, (S, M,) and سَحَابٌ مُرْدِمٌ, (S,) and وِرْدٌ مُرْدِمٌ, (TA,) [A fever, and clouds, and a coming to water, or a company of men &c. coming to water, &c.,] continuing, or continuous. (S, M, TA.)

مُرَدَّمٌ
مُرَدَّمٌ ذ : see رَدِيمٌ, in two places.

مِرْدَامٌ
مِرْدَامٌ ذ : see رَدْمٌ, last sentence.

مُرْتَدِمٌ
مُرْتَدِمٌ ذ : see رَدِيمٌ.

مُتَرَدَّمٌ
مُتَرَدَّمٌ ذ A place, of a garment, or piece of cloth, that is to be patched, or pieced, (T, S, K,) syn. مُتَرَقَّعٌ; and to be repaired, or mended, syn. مُتَصَلَّحٌ. (T.) 'Antarah says,
[commencing his mo'allakah,]
هَلْ غَادَرَ الشُّعَرَآءُ مِنْ مُتَرَدَّمِ
أَمْ هَلْ عَرَفْتَ الدَّارَ بَعْدَ تَوَهُّمِ
(T, S, M,) i. e. (assumed tropical:) [Have the poets left any deficiency to be supplied? or,] any discourse to be annexed to other discourse? meaning, they have preceded me in saying, and left no say for a sayer [after them]: (M:) or have the poets left any place to be patched, or pieced, which they have not patched, or pieced, and repaired? meaning, the former has not left for the latter anything respecting which to mould his verses; i. e. poets have preceded me not leaving for me any place that I may patch, or piece, nor any place that I may repair: then he digresses, and says, address- ing himself, [Nay but I have somewhat to say:] hast thou known the abode of thy beloved, 'Ableh, after thy doubting respecting it? (EM pp. 219 - 220.)

مُتَرَدِّمٌ
مُتَرَدِّمٌ ذ : see رَدِيمٌ, in two places.

##### Türkçe

**رَدَمَ**
1 **رَدَمَ** ذ , (S, M, Msb, K,) muzâri‘i **رَدِمَ**, (S, K,) yahut **رَدُمَ**, (M, Msb,) mastarı **رَدْمٌ**, (Lth, T, S, M, Msb,) O, bir kapıyı, (Lth, T, M, K,) yahut bir giriş yerini, (T,) ve bir gedik yahut yarığı, (Lth, T, S, M, Msb, K,) ve benzerini, (Lth, T, M, Msb,) bütünüyle tıkadı yahut kapattı; (Lth, T, K:) yahut onun üçte biri miktarınca: (K:) yahut **سَدَّ**’den daha fazlasını ifade eder; (M, K;) [yani bir şeyi diğerinin üzerine koyarak tıkadı; kapı ağzını ve benzerini örmek gibi;] çünkü **الرَّدْمُ** “bir parçası diğerinin üzerine konulan şey”dir. (M.) ― -b2- Ve **رَدَمَ**, (S, TA,) mastarı **رَدْمٌ**; (TA;) ve ↓ **ردّم**, mastarı **تَرْدِيمٌ**; (S, TA;) ve ↓ **تردّم**; (S, K, TA;) O, bir elbiseyi yahut bir kumaş parçasını yamadı yahut parça ekledi; yahut onu birkaç yerde yamadı yahut parça ekledi. (S, K, TA.) ― -b3- Ve **رُدِمَ** O (herhangi bir şey) bir parçası diğerine konuldu ve birleştirildi yahut dikildi. (TA.) -A2- **رَدَمَ القَوْسَ**, (M,) mastarı **رَدْمٌ**, O, kirişi çekip sonra salıvermek suretiyle yayı ses çıkarır hâle getirdi, [yani tınlattı]. (M, K. *) Ve **رُدِمَتِ القَوْسُ** Yay, böyle ses çıkarır hâle getirildi. (T, M.) -A3- **رَدَمَ**, muzâri‘i **يَرْدِمُ**, yahut **يَرْدُمُ**, damme ile, (S’nin farklı nüshalarına göre, [bir nüshada damme ile **رَدُمَ** vardır ki bu hatadır,]) mastarı **رُدَامٌ**; (S, K; *) yahut deve ve merkep hakkında söylenir olarak **رَدَمَ**, muzâri‘i **يَرْدِمُ**, (M,) mastarı **رَدْمٌ**, (M, K, *) ve **رُدَامٌ** isimdir; yahut genel tarzda kullanılan **رَدَمَ بِهَا**, mastarı **رَدْمٌ**; (M;) O, sesli olarak yel çıkardı. (S, M, K. *) -A4- Ayrıca 4’e, iki yerde bak.

2 **رَدَّمَ** 1’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **ردّم كَلَامَهُ**, ve ↓ **تردّم** [yani **تردّم كلامه**] (mecaz:) O, sözünü yahut konuşmasını, onu düzeltmek ve ondaki kusurlu olanı onarmak için tekrar tekrar düşündü. (TA.) -A2- Ayrıca 5’e bak.

**أَرْدَمَتِ الحُمّى**
4 **أَرْدَمَتِ الحُمّى** ذ Hummâ devam etti yahut sürekli oldu; (T, S, M, K;) bunun gibi ↓ **رَدَمَت** de: ve aynı şekilde **سَحَاب** [yahut bulutlar] hakkında; ve **وِرْد** [yahut suya geliş, yahut suya gelen erkek topluluğu vb.] hakkında da söylenir. (K.) Sen dersin: **أَرْدَمَتْ عَلَيْهِ الحُمَّى** Hummâ onun üzerinde devam etti: (M:) onu terk etmedi. (T.) Ve **اردم عَلَيْهِ المَرَضُ** Hastalık ona yapıştı. (M.) ― -b2- **أَرْدَمَتِ الشَّجَرَةُ** Ağaç, kuruduktan sonra yeşerdi; bunun gibi ↓ **رَدَمَت**. (K.) -A2- **اردم البَعِيرَ** O, devenin semiz olup olmadığını bilmek için onu yokladı. (K.)

5 **تَرَدَّمَ** 1’e bak: ― -b2- ve 2’ye. ― -b3- Ayrıca **تردّم فُلَانًا** (mecaz:) O, bir kimsede açığa vurulmasından utanacağı bir şey yahut bir sürçme veya kusur bulmayı aradı ve onun içinde bulunduğu hâl yahut durumu öğrendi; (K, TA;) sanki ona bir hata isnat ediyormuş gibi. (TA.) ― -b4- Ve **تردّم القَوْمُ الأَرْضَ** (farz edilen mecaz:) Kavim yahut topluluk, yerin otlağını (**مَرْتَع**) defalarca [yahut parça parça; görünüşe göre yeri sanki yamalanmış gibi gösterecek şekilde] tüketti yahut yedi. (M.) -A2- **تردّم** ayrıca şu mânaya gelir: O (bir elbise yahut kumaş parçası) eski ve yıpranmış oldu, yamaya muhtaç oldu: (S, K: [ayrıca 8’e bak:]) bu fiil, geçişli olduğu gibi geçişsizdir de. (S.) -A3- **تردّمت**, [yahut K’da ima edildiği üzere **تردّمت عَلَى وَلَدِهَا**,] O (dişi deve, M) yavrusuna meyletti yahut ona düşkünlük gösterdi; (M, K;) [belki **رَدَمَ القَوْسَ**’tan, onun özlem seslenişi sebebiyle;] bunun gibi **عَلَى وَلَدِهَا** ↓ **ردّمت**, mastarı **تَرْدِيمٌ**. (K.) -A4- **تردّمت الخُصُومَةُ** Çekişme yahut ağız kavgası genişledi ve uzadı. (K. [ayrıca 4’e bak.])

**ارتدم**
8 **ارتدم** ذ , bir yer hakkında söylenir olarak, [bir kapı, yahut bir giriş yeri, bir gedik yahut yarık ve benzeri, (1’in ilk cümlesine bak,)] O tıkandı yahut kapandı. (Msb.) ― -b2- [Ve görünüşe göre, bir elbise yahut kumaş parçası hakkında söylenir olarak, O eski ve yıpranmış oldu ve yamandı yahut parça eklendi; yahut birkaç yerde yamandı yahut parça eklendi: onun ism-i fâiline bak, **مُرْتَدِمٌ**: ve ayrıca 5’e bak.] ― -b3- [Ayrıca O, eski ve yıpranmış elbiseler giydi; yahut eski ve yıpranmış elbiselerle giyinmiş oldu yahut oldu. (Freytag, “Deewلn el-Hudhaleeyeen”den.)]

**رَدْمٌ**
**رَدْمٌ** ذ bir mastardır ve ayrıca bir isimdir [bu terimin asıl mânasında]: (S, M, TA:) isim olarak, **سَدٌّ** (S, K *) yahut **سُدٌّ** (M) ile eş anlamlıdır [iki şey arasında bulunan, birinden ötekine geçişi engelleyen şey; bir engel; bir set; bir yerin tıkandığı her türlü yapı]; B’de **رَدَمٌ**’a yanlış olarak nispet edilen bir mânadır: (TA:) yahut bir parçası diğerinin üzerine konulan şeydir: (M:) bir siper yahut tahkimli engeldir: o, bir **سدّ**’den daha büyüktür; ve [denilmiştir ki] “yamalar üstüne yamaları olan [bir elbise yahut kumaş parçası]” mânasındaki **ثَوْبٌ مُرَدَّمٌ**’dan gelir: (Bd, xviii. 94’te:) ve ayrıca parçaları birinin üzerine konulmuş ve birleştirilmiş yahut dikilmiş olan her şeyi ifade eder: (M:) çoğulu **رُدُومٌ**. (M, K.) **الرَّدْمُ** ayrıca özellikle şu mânaya gelir: Bizim [yani Müslüman beldesi halkının] ile Yلjooj ve Mلjooj [yahut Gog ve Magog] arasında olan set (**السُّدُّ**, M, yahut **السَّدُّ**, K): (M, K, * TA:) Kur’ân’da xviii. 94’te zikredilmiştir. (TA.) Ve yıkılma hâlindeki bir duvardan düşen [ve bir yığın hâlinde, bir parçası diğerinin üstünde yatan] şey. (M, K.) -A2- Ayrıca genel mânada bir sestir, (M, K,) : (K:) yahut özellikle bir yayın sesi [yahut tınlaması]. (M, K.) ― -b2- Ve makattan sesli yel çıkarmadır; (M, K;) bunun gibi ↓ **رُدَامٌ**: (S, K:) yahut bu, deve ve merkep hakkında söylenen **رَدَمَ**’dan bir isimdir; mânası “sesli olarak yel çıkardı”dır. (M.) ― -b3- Ve bir adama uygulanınca, (M,) (farz edilen mecaz:) kendisinde hayır olmayan kimse; ve bunun gibi ↓ **رُدَامٌ**, (M, K,) ve ↓ **مِرْدَامٌ**. (K.)

**رُدَامٌ**
**رُدَامٌ** ذ : bir önceki paragrafın son iki cümlesine bak.

**رَدُومٌ**
[ **رَدُومٌ** ذ Sesli olarak çokça yel çıkaran kimse: bu mânada Cerîr tarafından kullanılmıştır. (Freytag.)]

**رَدِيمٌ**
**رَدِيمٌ** ذ Eski ve yıpranmış bir elbise yahut kumaş parçası: (T, S, K:) ve yamalı yahut parça eklenmiş bir elbise yahut kumaş parçası; yahut birkaç yerde yamalı yahut parça eklenmiş; (S;) ve bunun gibi ↓ **مُرَدَّمٌ**; (Lth, T, S, K;) **مُلَدَّمٌ** gibi: (Lth, T:) yahut ↓ **مُرَدَّمٌ** “yamalar üstüne yamaları olan” mânasına gelir: (Bd, xviii. 94’te:) yahut bu sonuncusu ve ↓ **مُرْتَدِمٌ** ve ↓ **مُتَرَدِّمٌ**, eski ve yıpranmış ve yamalı yahut parça eklenmiş, yahut birkaç yerde yamalı yahut parça eklenmiş bir elbise yahut kumaş parçası: (M:) yahut ↓ **مُتَرَدِّمٌ**, eski ve yıpranmış, yamaya muhtaç bir elbise yahut kumaş parçası: (S:) **رَدِيمٌ**’in çoğulu **رُدُمٌ**’dur. (Lth, T, K.)

**رَدِيمَةٌ**
**رَدِيمَةٌ** ذ [K’nın bazı nüshalarında **رَدِيمَانِ** vardır ki TA’da söylendiği üzere bu bir yanlış yazımdır,] birbirine dikilmiş iki elbise yahut kumaş parçası; (M, K;) **لِفَاق** denilen şey gibi; (M, TA;) K nüshalarında yanlış olarak **لِفَاف**: (TA:) çoğulu **رُدُمٌ**, (M, K, [M’nin bir nüshasında TA’ya göre **رُدُوم**,]) sanki [tekildeki] **ة**’nin atıldığı tasavvur edilmiş gibi. (M.) **حُمَّى مُرْدِمٌ**, (S, M,) ve **سَحَابٌ مُرْدِمٌ**, (S,) ve **وِرْدٌ مُرْدِمٌ**, (TA,) [devam eden yahut sürekli olan bir hummâ, ve bulutlar, ve suya geliş yahut suya gelen erkek topluluğu vb.] (S, M, TA.)

**مُرَدَّمٌ**
**مُرَدَّمٌ** ذ : **رَدِيمٌ**’e bak, iki yerde.

**مِرْدَامٌ**
**مِرْدَامٌ** ذ : **رَدْمٌ**’e bak, son cümle.

**مُرْتَدِمٌ**
**مُرْتَدِمٌ** ذ : **رَدِيمٌ**’e bak.

**مُتَرَدَّمٌ**
**مُتَرَدَّمٌ** ذ Yamalanacak yahut parça eklenecek olan bir elbise yahut kumaş parçasının bir yeri, (T, S, K,) eş anlamlısı **مُتَرَقَّعٌ**; ve onarılacak yahut tamir edilecek, eş anlamlısı **مُتَصَلَّحٌ**. (T.) ‘Anterah der ki,
[mu‘allakasına başlayarak,]
هَلْ غَادَرَ الشُّعَرَآءُ مِنْ مُتَرَدَّمِ
أَمْ هَلْ عَرَفْتَ الدَّارَ بَعْدَ تَوَهُّمِ
(T, S, M,) yani (farz edilen mecaz:) [Şairler, tamamlanacak bir eksiklik bıraktılar mı? yahut,] başka bir söze eklenecek herhangi bir söz? mânası: söylemede benden önce geldiler ve söyleyenden sonra [onlardan sonra] bir söyleyene söz bırakmadılar: (M:) yahut şairler, yamayıp parça eklemedikleri ve onarıp düzeltmedikleri yamalanacak yahut parça eklenecek herhangi bir yer bıraktılar mı? mânası: önceki, sonraki için, onun hakkında şiirlerini kalıplayacağı herhangi bir şey bırakmadı; yani şairler benden önce geldiler, benim yamayıp parça ekleyeceğim bir yer de, benim onaracağım bir yer de bırakmadılar: sonra sözü değiştirir ve kendine hitap ederek der ki, [Hayır, fakat benim söyleyecek bir şeyim var:] şüphe etmen sonrasında sevgilin ‘Ableh’in yurdunu tanıdın mı? (EM s. 219 - 220.)

**مُتَرَدِّمٌ**
**مُتَرَدِّمٌ** ذ : **رَدِيمٌ**’e bak, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَدَمَ
رَدَمَ I ( n. ac. رَدْم 1 ),
a.  Closed, stopped, blocked up; obstructed.

b.  U ( n. ac. رَدْم 1 ), Continued, lasted long.

c.  Became green again ( tree ).

d.  Flowed.

رَدَّمَ
رَدَّمَ II ,
a.  Mended, patched up.

أَرْدَمَ
أَرْدَمَ IV ,
a.  see I (b) , ( c ).

تَرَدَّمَ
تَرَدَّمَ V ,
a.  see II .

b.  Was worn, patched.

c.  Followed about, watched.

d.  see I (b) .

اِرْتَدَمَ
اِرْتَدَمَ VIII ,
a.  Was closed, stopped up.

b.  Was shabby.

رَدْم
رَدْم 1 , ( pl. رُدُوْم 27 ),
a.  Obstruction, barrier; rampart; wall.

b.   Ruins, rubbish, débris.

c.  Worthless, useless, good-fornothing; scamp.

d.  Twang ( of a bow ).

أَرْدَمُ
أَرْدَمُ 14 , ( pl. reg. ),
a.  Good sailor, seaman.

رُدَاْم
رُدَاْم 24 ,
a.  see 1 (c) .

رَدِيْم
رَدِيْم 25 , ( pl. رُدُم 10 ),
a.  Worn, torn; patched.

مِرْدَاْم
مِرْدَاْم 45 ,
a.  see 1 (c) .

##### Türkçe

رَدَمَ
**رَدَمَ** I ( n. ac. **رَدْم** 1 ),
a. Kapattı, durdurdu, tıkadı; engelledi.

b. U ( n. ac. **رَدْم** 1 ), Devam etti, uzun sürdü.

c. Yeniden yeşil oldu (ağaç).

d. Aktı.

رَدَّمَ
**رَدَّمَ** II ,
a. Onardı, yamadı.

أَرْدَمَ
**أَرْدَمَ** IV ,
a. I (b), (c)’ye bak.

تَرَدَّمَ
**تَرَدَّمَ** V ,
a. II’ye bak.

b. Eskimiş oldu, yamalı oldu.

c. Peşinden dolaştı, gözetledi.

d. I (b)’ye bak.

اِرْتَدَمَ
**اِرْتَدَمَ** VIII ,
a. Kapatılmış oldu, tıkanmış oldu.

b. Pejmürde oldu.

رَدْم
**رَدْم** 1 , ( pl. **رُدُوْم** 27 ),
a. Engel, set; siper; duvar.

b. Harabeler, moloz, enkaz.

c. Değersiz, faydasız, hiçbir işe yaramaz; serseri.

d. Tınlama (yayın).

أَرْدَمُ
**أَرْدَمُ** 14 , ( pl. reg. ),
a. İyi gemici, denizci.

رُدَاْم
**رُدَاْم** 24 ,
a. 1 (c)’ye bak.

رَدِيْم
**رَدِيْم** 25 , ( pl. **رُدُم** 10 ),
a. Eskimiş, yırtık; yamalı.

مِرْدَاْم
**مِرْدَاْم** 45 ,
a. 1 (c)’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ردم
رَدَمَ - يَرْدِمُ - رَدْم
رَدَمَ - يَرْدِمُ + كائن + شيئاً (حفرة): يملؤها بالتراب والحجارة: يأتي إلى حفرة أو ثلم أو شق، وخاصة في الأرض، فيدفع فيها ما يملأها ويسدها، وخاصة من التراب والحجارة
رَدْم : على وزن " فـَعـْل" اسم فعل من " رَدَمَ - يَرْدِمُ ": عملية ردم الحفر: وهو كذلك ما يكون بفعل" رَدَمَ - يَرْدِمُ":  كوم كبير من الحجارة والتراب التي " يُرْدَم " بها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " جمع أشياء فوق بعضها على شكل كتلة أو ركام أو كبة، واستعمالها لتغطية وطم كائن أو حفرة"، وهي:
رَكَمَ - يَرْكُمُ، كَبْكَبَ - يُكَبْكِبُ، طَمَّ - يَطُمُّ (طَمَّ - يَطِمُّ)، كَثَبَ - يَكْثُبُ، رَدَمَ - يَرْدِمُ، دَمَّ - يَدُمُّ (دَمْدَمَ - يُدَمْدِمُ)
ردم
 	قَالَ مَا مَكَّنِّي فِيهِ رَبِّي خَيْرٌ فَأَعِينُونِي بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْماً " (95) الكهف
 	﴿قَالُوا يَاذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَى أَنْ تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا(94)﴾الكهف
مختار الصحاح
● [ردم] ر د م: رَدَمَ الثلمة سدها وبابه ضرب و الرَّدْمُ أيضا الاسم وهو السد
معجم الفرائد القرآنية
ر د م
"رَدْماً" في قوله تعالى :" قَالَ مَا مَكَّنِّي فِيهِ رَبِّي خَيْرٌ فَأَعِينُونِي بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْماً " (95) الكهف .
رَدَمَ : سدّ وأطبق، والرّدم سد الثُّلمة .
الراغب
ردم
- الردم: سد الثلمة بالحجر، قال تعالى: }أجعل بينكم وبينهم ردما{ [الكهف/ 95]، والردم: المردوم، وقيل: المردم، قال الشاعر:   - 186 - هل غادر الشعراء من متردم *** (هذا شطر بيت، وعجزه:  أم هل عرفت الدار بعد توهم
وهو لعنترة من مطلع معلقته، وهو في ديوانه ص 15؛ وشرح المعلقات 2/5)
وأردمت عليه الحمى (أي: دامت، انظر: المجمل 2/427)، وسحاب مردم (انظر: المجمل 2/427؛ واللسان: ردم).
ملخص اللسان
1.     الرَّدْمُ: سَدُّكَ باباً كلّه أو ثُلْمَةً أو مدخلاً أو نحو ذلك.  يقال: رَدَمَ البابَ والثُّلْمَةَ ونحوَهما يَرْدِمُهُ، بالكسر، رَدْماً سدَّه،
2.     وقيل: الرَّدْم أكثر من السَّدّ، لأن الرَّدْمَ ما جعل بعضه على بعض،
3. من رَدَمْتُ الثُّلْمَة رَدْماً إذا سَددتها،
4.     والرَّدْمُ: ما يسقط من الجدار إذا انهدم. وكل ما لُفِقَ بعضُه ببعض فقد رُدِمَ.
5. والرَّدِيمُ: الثوب الخَلَقُ.
6.     ورَدَمْتُ الثوب ورَدَّمْتُه تَرْدِيماً، وهو ثوب رَديمٌ ومُرَدَّمٌ أي مرقع. وتَرَدَّمَ الثوبُ أي أَخْلَقَ واسْتَرْقَعَ فهو مُتَرَدِّمٌ.
7. وأَرْدَمَتْ عليه الحُمَّى، وهي مُرْدِمٌ: دامت ولم تفارقه.
8.     وأرْدَمَ عليه المرضُ: لزمه.
لسان العرب
● - ردم: الرَّدْمُ: سَدُّكَ باباً كلّه أو ثُلْمَةً أو مدخلاً أو نحو ذلك.      يقال: رَدَمَ البابَ والثُّلْمَةَ ونحوَهما يَرْدِمُهُ، بالكسر، رَدْماً      سدَّه، وقيل: الرَّدْم أكثر من السَّدّ، لأن الرَّدْمَ ما جعل بعضه على      بعض، والاسم الرَّدْمُ وجمعه رُدُومٌ. والرَّدْمُ: السَّدُّ الذي بيننا      وبين يَأْجوج ومَأْجوج. وفي التنزيل العزيز: أَجْعَلْ بينكم وبينهم      رَدْماً. وفي الحديث: فُتِح اليومَ من رَدْمِ يأْجوج ومأْجوج مثلُ هذه، وعَقَدَ      بيده تسعين، من رَدَمْتُ الثُّلْمَة رَدْماً إذا سَددتها، والاسم والمصدر      سواء؛ الرَّدْمُ وعَقْدُ التسعين: من مُواضَعات الحُسّاب، وهو أن يجعل      رأس الإصبع السَّبابة في أصل الإبهام ويضمها حتى لا يَبين بينهما إلا      خَلَلٌ يسير. والرَّدْمُ: ما يسقط من الجدار إذا انهدم. وكل ما لُفِقَ بعضُه      ببعض فقد رُدِمَ.      والرَّدِيمةُ: ثوبان يخاط بعضهما ببعض نحو اللِّفاق وهي الرُّدُومُ، على      توهم طرح الهاء. والرَّدِيمُ: الثوب الخَلَقُ. وثوب رَدِيمٌ: خَلَقٌ،      وثياب رُدُمٌ؛ قال ساعدة الهذلي:      يُذْرِينَ دَمْعاً على الأَشْفارِ مُبْتَدِراً،      يَرْفُلْنَ بعد ثِيابِ الخالِ في الرُّدُمِ      ورَدَمْتُ الثوب ورَدَّمْتُه تَرْدِيماً، وهو ثوب رَديمٌ ومُرَدَّمٌ أي      مرقع. وتَرَدَّمَ الثوبُ أي أَخْلَقَ واسْتَرْقَعَ فهو مُتَرَدِّمٌ.      والمُتَرَدَّمُ: الموضع الذي يُرَقَّعُ. ويقال: تَرَدَّمَ الرجلُ ثوبه أي      رقعه، يتعدى ولا يتعدى. ابن سيده: ثوب مُرَدَّمٌ ومُرْتَدَمٌ ومُتَرَدَّمٌ      ومُلَدَّمٌ خَلَقٌ مُرَقَّعٌ؛ قال عنترة:      هل غادَرَ الشُّعَراءُ من مُتَرَدَّمِ،      أم هل عَرَفْتَ الدارَ بعد تَوَهُّمِ؟      معناه أي مُسْتَصْلَحٍ؛ وقال ابن سيده: أي من كلام يَلْصَقُ بعضُه ببعض      ويُلَبَّق أي قد سبقونا إلى القول فلم يَدَعُوا مقالاً لقائل. ويقال:      صِرتُ بعد الوَشْي والخَزِّ في رُدُمٍ، وهي الخُلْقان، بالدال غير معجمة.      ابن الأعرابي: الأَرْدَمُ المَلاَّحُ، والجمع الأَرْدمون؛ وأنشد في صفة      ناقة:      وتَهْفُو بهادٍ لها مَيْلَعٍ،      كما أقحَمَ القادِسَ الأرْدَمُونا      المَيْلَعُ: المضطرب هكذا وهكذا، والمَيْلَعُ: الخفيف. وتَرَدَّمَتِ      الناقةُ: عطفت على ولدها.      والرَّدِيمُ: لَقَب رجل من فُرْسان العرب، سُمِّي بذلك لعظم خَلقِه،      وكان إذا وقف مَوْقِفاً رَدَمَهُ فلم يجاوز.      وتَرَدَّمَ القومُ الأرض: أكلوا مَرْتَعَها مرة بعد مرة.      وأَرْدَمَتْ عليه الحُمَّى، وهي مُرْدِمٌ: دامت ولم تفارقه. وأرْدَمَ      عليه المرضُ: لزمه. ويقال: وِرْدٌ مُرْدِمٌ وسحاب مُرُْدِمٌ.      ورَدَمَ البعيرُ والحمار يَرْدُمُ رَدْماً: ضَرطَ، والاسم الرُّدامُ،      بالضم، وقيل: الرَّدْمُ الضُّراط عامَّةً. ورَدَمَ بها رَدْماً: ضَرطَ.      الجوهري: رَدَمَ يَرْدُمُ، بالضم، رُداماً. والرَّدْمُ: الصوت، وخص به بعضهم      صوت القَوْس. ورَدَمَ القوس: صَوَّتها بالإنْباض؛ قال صَخْر الغَيّ يصف      قوساً:      كأنَّ أُزْبِيَّها إذا رُدِمَتْ،      هَزْمُ بُغاةٍ في إثْرِ ما فَقَدُوا      رُدِمَتْ: صُوّتت بالإِنْباض، وفي التهذيب: رُدِمَتْ أُنْبض عنها،      والهَزْمُ: الصوت. قال الأزهري: كأنه مأْخوذ من الرُّدامِ، وهو الضراط. ورجل      رَدْمٌ ورُدامٌ: لا خير فيه. ورَدَمَ الشيءُ يَرْدُمُ رَدْماً: سال؛ هذه      عن كراع، ورواية أبي عبيد وثعلب: رَذَمَ، بالذال المعجمة. والرَّدْمُ:      موضع بتهامة؛ قال أَبو خِراش:      فَكَلاّ ورَبِّي لا تعودي لِمِثْلِهِ،      عَشِيّةَ لاقَتْهُ المَنِيّةُ بالرَّدْمِ      حذف النون التي هي علامة رفع الفعل في قوله تَعُودي للضرورة؛ ونظيره قول      الآخر:      أَبيتُ أَسْرِي، وتَبِيتي تَدْلُكي      جسمك بالجادِيِّ والمِسْكِ الذكي      وله نظائر، ونصب عشية على المصدر، أراد عَوْدَ عشيةٍ، ولا يجوز أن تنتصب      على الظرف لتدافع اجتماع الاستقبال والمضي، لأن تعودي آتٍ وعشية      لاقَتْهُ ماض؛ هذا معنى قول ابن جني. ورَدْمان: قبيلة من العرب باليمن.
مقاييس اللغة:
(ردم)  الراء والدال والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سَدّ ثُلْمة. يقال رَدَمْت البابَ والثُّلْمة. والرَّدْم: مصدرٌ، والرَّدْم اسم([6]). والثوب المُرَدَّم هو الخَلَق المُرَقَّع. فأما قوله:
*هل غادَرَ الشُّعراءُ مِن مُتَرَدَّمِ *** أم هل عَرَفْتَ الدارَ بعد توهُّمِ([7])
على رواية من رواه كذا، فإِنّه فيما يقال الكلام يُلْصَق بعضُه ببعض.
ومن الباب: أردَمَتْ عليه الحُمَّى: دامت وأَطبَقَتْ، يقال وِرْدٌ مُرْدِمٌ، وسَحاب مُرْدِم.
القاموس المحيط:
رَدَمَ البابَ والثُّلْمَةَ يَرْدِمُهُ سَدَّهُ كُلَّهُ، أو ثُلُثَه، أو هو أكثَرُ من السَّدِّ، والرَّدْمُ الاسْمُ ج رُدومٌ،
وبالتَّسكينِ: ة بالبَحْرَيْنِ، وع بمكَّةَ يُضافُ إلى بني جُمَحَ، وهو لِبَنِي قُرادٍ، وما يَسْقُطُ من الجِدارِ المُتَهَدِّمِ، والسَّدُّ بينَ يأجوجَ ومأجوجَ، وصَوْتُ القَوْسِ، أو عامٌّ، ومن لا خَيْرَ فيه، كالمِرْدَامِ، والضَّرِطُ، كالرُّدامِ، بالضم، فيهما، وتَصْوِيتُ القَوْسِ بالإِنْبَاضِ، وبالكسر: ع.
وثَوْبٌ مُرَدَّمٌ، كمُعَظَّمٍ: مُرَقَّعٌ، وكأَميرٍ: خَلَقٌ ج: ككُتُبٍ. وتَرَدَّمَ ثَوْبَهُ: رَقَعَهُ، و الثَّوْبُ: اسْتَرْقَعَ، وأخْلَقَ، والمُتَرَدَّمُ: الموضِعُ الذي يُرَقَّعُ منه، و الخُصومَةُ: بَعُدَتْ، وطَالَتْ، و فلاناً: تَعَقَّبَهُ، واطَّلَعَ على ما هو فيه. وأرْدَمَتِ السَّحَابُ والوِرْدُ والحُمَّى: دامَتْ، رضي الله عنها الشجرةُ: اخْضَرَّتْ بعدَ يُبُوسَتِها، كرَدَمَتْ فيهما، و البعيرَ: غَمَزَهُ.
ومحمدُ بنُ يوسُفَ بنِ رِدامٍ، ككِتابٍ: محدِّثٌ. والأَرْدَمُ: المَلاَّحُ الحاذِقُ ج: أرْدَمونَ.
والرِّدْمَةُ، بالكسر: ما يَبْقَى في الجُلَّةِ. ورَدَّمَتْ على ولدِها تَرْدِيماً وتَرَدَّمَتْ: تَعَطَّفَتْ.
والرَّديمانِ: ثَوْبَانِ يُخاطُ بعضُهما ببعضٍ نحو اللِّفافِ، ج: ككُتُبٍ. ورَدْمانُ: ع باليمنِ، وابنُ ناجِيَةَ، وابنُ وائِلٍ، وابنُ رُعَيْنٍ: آباءُ قبائِلَ. وكأَميرٍ: من فُرْسانِهِم، سمِّي لِعِظَمِ خَلْقِهِ.
ودارَةُ المَرْدَمَةِ: لِبَنِي مالكِ بن رَبيعَةَ. ورَدَمَ الشيءُ: سالَ، ك
تاج العروس:
( ردم الباب والثلمة يرد مه ) ردما ( سده كله ) أو مدخله ( أو ثلثه ) أو نحو ذلك ( أو هو أكثر من السد ) لان الردم ما جعل بعضه على بعض ( والردم الاسم ) والمصدر جميعا وقع في البصائر للمصنف والاسم الردم بالتحريك وهو غلط ( ج ردوم ) وفي التنزيل أجعل بينكم وبينهم ردما ( و ) الردم ( بالتسكين ) قد خالف هنا اصطلاحه فان اطلاقه كان كافيا للضبط إذ لم يعارضه ما يخالفه ثم ان عادته أن يقول في مثل هذا وبالفتح فتأمل ( ة بالبحرين و ) أيضا ( ع بمكة يضاف إلى بنى جمح وهو لبنى قراد ) كغراب قال أبوخراش فكلا وربى لا تعودي لمثله * عشية لا قته المنية بالردم ( و ) الردم ( ما يسقط من الجدار المتهدم ) نقله ابن سيده ( و ) الردم ( السد ) الذى بيننا و ( بين يأجوج ومأجوج ) وفي سياق المصنف قصور لا يخفى وبه فسرت الآية وفي الحديث فتح اليوم من ردم يأجوج ومأجوج مثل هذه وعقد بيده تسعين ( و ) الردم ( صوت القوس ) هكذا خصه بعض ( أو عام ) في كل صوت ( و ) الردم ( من لا خير فيه ) من الرجال ( كالمردام ) كمحراب ( و ) الردم ( الضرط ) وقدر دم بها ردما ( كالردام بالضم فيهما ) يقال رجل ردام لا خير فيه ويقال ردم البعير والحمار يردم ردما إذا ضرط والاسم الردام وفي الصحاح ردم يردم بالضم رداما ( و ) الردم ( تصويت القوس بالانباض ) قال صخر الغى يصف قوسا كأن أزبيها إذا ردمت * هزم بغاة في اثر ما فقدوا ردمت صوتت بالانباض وفي التهذيب ردمت أنبض عنها والهزم الصوت ( و ) الردم ( بالكسر ع وثوب مر دم كمعظم مرقع ) وكذلك ثوب رديم كأمير وقدر دمه ترديما وردمه ردما كما في الصحاح ( و ) قيل ثوب رديم ( كأمير خلق ج ككتب ) نقله الجوهرى أيضا وثياب ردم بضمتين قال ساعدة الهذلى يذرين دمعا على الاشفار مبتدرا * يرفلن بعد ثياب الخال في الردم ( وتردم ) الرجل ( ثوبه رقعه و ) تردم ( الثوب أخلق واسترقع ) فهو متردم يتعدى ولا يتعدى نقله الجوهرى ( والمتردم ) على صيغة اسم المفعول ( الموضع الذى يرقع منه ) وأنشد الجوهرى لعنترة هل غادر الشعراء من متردم * أم هل عرفت الدار بعد توهم
أي مستصلح يقال ثوب متردم أي خلق مرقع وقال ابن سيده أي من لام يلصق بعضه ببعض ويلبق أي قد سبقونا إلى القول فلم يدعوا مقالا لقائل ( و ) تردمت ( الخصومة بعدت وطالت و ) من المجاز تردم ( فلانا ) إذا ( تعقبه واطلع على ما هو فيه ) كأنه ضلله ( وأردمت السحاب والورد والحمى دامت ) فلم تفارق يقال سحاب مردم وورد مردم وحمى مردم نقله الجوهرى ( و ) أردمت ( الشجرة اخضرت بعد يبوستها كردمت فيهما ) أي في الشجرة والحمى ( و ) أردم ( البعير غمزه ومحمد بن يوسف بن ردام ككتاب محدث ) بخارى ذكره غنجار في تاريخ نخارا ( والاردم الملاح الحاذق ج أردمون ) أنشد ابن الاعرابي في صفة ناقة وتهفو بهاد لها ميلع * كما أقحكم القادس الاردمونا ( والردمة بالكسر ما يبقى في ) أسفل ( الجلة ) من التمر يكون نصفها أو ثلثها * قلت والصواب انه بالزاى كما سيأتي ( وردمت ) الناقة ( على ولدها ترديما وتردمت ) إذا ( تعطفت والرديمان ) هكذا في النسخ والصواب والرديمة كما هو نص المحكم ( ثوبان يخاط بعضهما ببعض نحو اللفاف ) كذا في النسخ والصواب نحو اللفاق ( ج ) ردم ( ككتب ) كسفينة وسفن والذى في المحكم وهى الردوم على توهم طرح الهاء ( وردمان ع باليمن ) * قلت وهو من حصون الحيمة وقد خرب ( و ) ردمان ( بن ناجية وابن وائل وابن رعين آباء قبائل ) ومن الاخيرة خارجة بن عوال الردمانى شهد فتح مصر وقد ذكره المصنف في ع ول واسمعيل بن المنتظر بن اسمعيل الردمانى مولاهم الحمصى توفى سنة احدى ومائتين ذكره ابن يونس ( و ) الرديم ( كأمير ) لقب رجل ( من فرسانهم سمى ) بذلك ( لعظم خلقه ) وكان إذا وقف موقفا ردمه فلم يجاوز ( ودارة المردمة لبنى مالك بن ربيعة ) وقد ذكرت في الدارات ( وردم الشئ ) يردم ردما ( سال ) وهذه عن كراع ورواية أبى عبيد وثعلب رذم بالذال المعجمة وعليه اقتصر الجوهرى كما سيأتي * ومما يستدرك عليه كل ما لفق بعضه ببعض فقد ردم وثوب مردم ومرتدم ومتردم وملدم خلق مرقع كذا في المحكم وتردم القوم الارض أكلوا مرتعها مرة بعد مرة وردم كلامه وتردمه تعقبه حتى أصلحه وسد خلله وهو مجاز وأردم عليه المرض لزمه ويوم الردم من أيامهم قتل فيه حصين ذو الغصة والمثلم بن قيس وردمان بن الغوث قبيلة من حمير

##### Türkçe

ردم
**رَدَمَ** - **يَرْدِمُ** - **رَدْم**
**رَدَمَ** - **يَرْدِمُ** + bir varlık + bir şeyi (çukur): onu toprak ve taşlarla doldurur: bir çukura yahut bir gedik veya bir yarığa, özellikle de yerde olana gelir; içine onu dolduracak ve onu kapatacak şeyi iter, özellikle toprak ve taşlardan.
**رَدْم**: "فـَعـْل" vezninde, **رَدَمَ** - **يَرْدِمُ**’den isim-fiildir: çukurları doldurma işlemi: ve yine **رَدَمَ** - **يَرْدِمُ** fiiliyle olan şeydir: onunla **يُرْدَم** edilen taş ve topraktan büyük bir yığın.
Ve lafız, “bazı şeyleri birbiri üstüne bir kütle veya yığın yahut küme şeklinde toplamak ve onları bir varlığı veya bir çukuru örtmek ve tıkamak için kullanmak” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**رَكَمَ** - **يَرْكُمُ**, **كَبْكَبَ** - **يُكَبْكِبُ**, **طَمَّ** - **يَطُمُّ** (**طَمَّ** - **يَطِمُّ**), **كَثَبَ** - **يَكْثُبُ**, **رَدَمَ** - **يَرْدِمُ**, **دَمَّ** - **يَدُمُّ** (**دَمْدَمَ** - **يُدَمْدِمُ**)

ردم
 	" قَالَ مَا مَكَّنِّي فِيهِ رَبِّي خَيْرٌ فَأَعِينُونِي بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكمْ وَبَيْنَهُمْ **رَدْماً** " (95) الكهف
 	﴿قَالُوا يَاذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَى أَنْ تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا(94)﴾الكهف

مختار الصحاح
● [ردم] ر د م: **رَدَمَ** **الثلمة**: onu kapattı; ve babı **ضرب**’dır; ve **الرَّدْمُ** da ayrıca isimdir; ve o, settir.

معجم الفرائد القرآنية
ر د م
"**رَدْماً**" Yüce Allah’ın şu sözü içinde: " قَالَ مَا مَكَّنِّي فِيهِ رَبِّي خَيْرٌ فَأَعِينُونِي بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكمْ وَبَيْنَهُمْ **رَدْماً** " (95) الكهف .
**رَدَمَ**: kapattı ve sıkıca örttü; ve **الرّدم**: **الثُّلمة**’nin kapatılmasıdır.

الراغب
ردم
- **الردم**: gedik kapatmak, taşla; Yüce Allah dedi: }أجعل بينكم وبينهم **ردما**{ [الكهف/ 95]؛ ve **الردم**: **المردوم**; ve denildi ki: **المردم**; şair dedi:   - 186 - هل غادر الشعراء من **متردم** *** (bu bir beytin yarısıdır; ve ikinci yarısı:  أم هل عرفت الدار بعد توهم
ve o, **عنترة**’nın muallakasının matla‘ındandır; ve onun divanında s. 15; ve muallakalar şerhi 2/5)
Ve **أردمت** عليه **الحمى** (yani: devam etti; bak: **المجمل** 2/427); ve **سحاب مردم** (bak: **المجمل** 2/427; ve **اللسان**: ردم).

ملخص اللسان
1.     **الرَّدْمُ**: bir kapıyı bütünüyle yahut bir gediği yahut bir girişi yahut bunun benzerini kapatmandır. Denilir: **رَدَمَ** **البابَ** ve **الثُّلْمَةَ** ve benzerlerini **يَرْدِمُهُ**, kesre ile, **رَدْماً**: onu kapattı,
2.     ve denildi ki: **الرَّدْمُ**, **السَّدّ**’den daha fazladır; çünkü **الرَّدْمَ**, bir kısmı bir kısmı üzerine konulandır,
3.     **رَدَمْتُ** **الثُّلْمَة** **رَدْماً**: onu kapattığım zaman,
4.     ve **الرَّدْمُ**: duvar yıkıldığında ondan düşen şeydir. Ve her ne ki bir kısmı bir kısmına eklenmişse, muhakkak **رُدِمَ** olmuştur.
5.     ve **الرَّدِيمُ**: eski elbisedir.
6.     ve **رَدَمْتُ** elbiseyi ve **رَدَّمْتُه** **تَرْدِيماً**; ve o, **ثوب رَديمٌ** ve **مُرَدَّمٌ**’dır; yani yamalıdır. Ve **تَرَدَّمَ** elbise: yani eskidi ve yamalanmayı istedi; o hâlde o, **مُتَرَدِّمٌ**’dir.
7.     ve **أَرْدَمَتْ** عليه **الحُمَّى**, ve o, **مُرْدِمٌ**’dir: devam etti ve ondan ayrılmadı.
8.     ve **أرْدَمَ** عليه hastalık: ona yapıştı.

لسان العرب
● - ردم: **الرَّدْمُ**: bir kapıyı bütünüyle yahut bir gediği yahut bir girişi yahut bunun benzerini kapatmandır. Denilir: **رَدَمَ** **البابَ** ve **الثُّلْمَةَ** ve benzerlerini **يَرْدِمُهُ**, kesre ile, **رَدْماً**: onu kapattı; ve denildi ki: **الرَّدْمُ**, **السَّدّ**’den daha fazladır; çünkü **الرَّدْمَ**, bir kısmı bir kısmı üzerine konulandır. Ve isim **الرَّدْمُ**’dür; çoğulu **رُدُومٌ**’dur. Ve **الرَّدْمُ**: bizimle **يَأْجوج** ve **مَأْجوج** arasındaki settir. Ve aziz tenzilde: **أَجْعَلْ** بينكم وبينهم **رَدْماً**. Ve hadiste: “Bugün **رَدْمِ** **يأْجوج** ve **مأْجوج**’dan bunun gibi açıldı” ve eliyle doksanı bağladı. **رَدَمْتُ** **الثُّلْمَة** **رَدْماً**: onu kapattığım zaman; ve isim ile masdar birdir: **الرَّدْمُ**. Ve doksanı bağlamak: hesapçıların uzlaşımlarındandır; o, işaret parmağının ucunu başparmağın köküne koyup onu bitiştirmektir; aralarında ancak az bir açıklık görünür. Ve **الرَّدْمُ**: duvar yıkıldığında ondan düşen şeydir. Ve her ne ki bir kısmı bir kısmına eklenmişse, muhakkak **رُدِمَ** olmuştur. Ve **الرَّدِيمةُ**: iki elbisedir; ikisi birbirine dikilir; **اللِّفاق** gibidir; ve o, **الرُّدُومُ**’dur; هاء’nın atıldığı vehmi üzere. Ve **الرَّدِيمُ**: eski elbisedir. Ve **ثوب رَدِيمٌ**: eskidir; ve **ثياب رُدُمٌ**; **ساعدة الهذلي** dedi:
      يُذْرِينَ دَمْعاً على الأَشْفارِ مُبْتَدِراً،
      يَرْفُلْنَ بعد ثِيابِ الخالِ في **الرُّدُمِ**
Ve **رَدَمْتُ** elbiseyi ve **رَدَّمْتُه** **تَرْدِيماً**; ve o, **ثوب رَديمٌ** ve **مُرَدَّمٌ**’dır; yani yamalıdır. Ve **تَرَدَّمَ** elbise: yani eskidi ve yamalanmayı istedi; o hâlde o, **مُتَرَدِّمٌ**’dir. Ve **المُتَرَدَّمُ**: yamalanan yerdir. Ve denilir: **تَرَدَّمَ** adam elbisesini: yani onu yamadı; geçişli de olur geçişsiz de. **ابن سيده**: **ثوب مُرَدَّمٌ** ve **مُرْتَدَمٌ** ve **مُتَرَدَّمٌ** ve **مُلَدَّمٌ**: eski, yamalıdır; **عنترة** dedi:
      هل غادَرَ الشُّعَراءُ من **مُتَرَدَّمِ**،
      أم هل عَرَفْتَ الدارَ بعد تَوَهُّمِ؟
Manası: yani **مُسْتَصْلَحٍ**; ve **ابن سيده** dedi: yani, sözden bir kısmı bir kısmına yapışan ve birbirine eklenen; yani, söylemeye bizden önce geçtiler; söyleyene bir söz bırakmadılar. Ve denilir: **صِرتُ** بعد **الوَشْي** و**الخَزِّ** في **رُدُمٍ**; ve o, eskilerdir; **الدال**’ın **غير معجمة** olanıyla. **ابن الأعرابي**: **الأَرْدَمُ**: denizcidir; çoğulu **الأَرْدمون**; ve bir deve tasvirinde inşad etti:
      وتَهْفُو بهادٍ لها مَيْلَعٍ،
      كما أقحَمَ القادِسَ **الأرْدَمُونا**
**المَيْلَعُ**: şöyle böyle çalkantılıdır; ve **المَيْلَعُ**: hafiftir. Ve **تَرَدَّمَتِ** deve: yavrusuna şefkatle yöneldi. Ve **الرَّدِيمُ**: Arap süvarilerinden bir adamın lakabıdır; yaratılışının büyüklüğünden dolayı böyle adlandırıldı; ve bir mevkiide durduğunda onu **رَدَمَهُ** ederdi; geçmezdi. Ve **تَرَدَّمَ** kavim yeri: onun otlağını defa defa yediler. Ve **أَرْدَمَتْ** عليه **الحُمَّى**, ve o, **مُرْدِمٌ**’dir: devam etti ve ondan ayrılmadı. Ve **أرْدَمَ** عليه hastalık: ona yapıştı. Ve denilir: **وِرْدٌ مُرْدِمٌ** ve **سحاب مُرُْدِمٌ**. Ve **رَدَمَ** deve ve eşek **يَرْدُمُ** **رَدْماً**: yellenmek; isim **الرُّدامُ**’dır, zamme ile; ve denildi ki: **الرَّدْمُ**, yellenmenin geneli. Ve onunla **رَدَمَ** **رَدْماً**: yellenmek. **الجوهري**: **رَدَمَ** **يَرْدُمُ**, zamme ile, **رُداماً**. Ve **الرَّدْمُ**: sestir; ve bazıları onu yay sesiyle tahsis etti. Ve **رَدَمَ** yay: onu **بالإنْباض** ile seslendirdi; **صَخْر الغَيّ** bir yayı tasvir ederek dedi:
      كأنَّ أُزْبِيَّها إذا **رُدِمَتْ**،
      هَزْمُ بُغاةٍ في إثْرِ ما فَقَدُوا
**رُدِمَتْ**: **بالإِنْباض** ile seslendirildi; ve **التهذيب**’de: **رُدِمَتْ**: ondan **أُنْبض** edildi; ve **الهَزْمُ**: sestir. **الأزهري** dedi: sanki **الرُّدامِ**’dan alınmıştır; o da yellenmedir. Ve **رجل رَدْمٌ** ve **رُدامٌ**: onda hayır yoktur. Ve **رَدَمَ** şey **يَرْدُمُ** **رَدْماً**: aktı; bu, **كراع**’dan. Ve **أبي عبيد** ve **ثعلب** rivayeti: **رَذَمَ**, **الذال المعجمة** ile. Ve **الرَّدْمُ**: **تهامة**’de bir yerdir; **أَبو خِراش** dedi:
      فَكَلاّ ورَبِّي لا تعودي لِمِثْلِهِ،
      عَشِيّةَ لاقَتْهُ المَنِيّةُ بِ**الرَّدْمِ**
Zaruret için **تَعُودي** sözünde fiilin ref alameti olan **النون**’u hazfetti; ve onun benzeri, başkasının sözü:
      أَبيتُ أَسْرِي، وتَبِيتي تَدْلُكي
      جسمك بالجادِيِّ والمِسْكِ الذكي
Ve onun benzerleri vardır. Ve **عشية**’yi masdar üzerine nasb etti; **عَوْدَ عشيةٍ** istedi. Ve onun zarf üzerine nasb edilmesi caiz değildir; çünkü istikbal ile mazinin bir araya gelmesini defeder: zira **تعودي** gelecek, **عشية لاقَتْهُ** geçmiş. Bu, **ابن جني**’nin sözünün manasıdır. Ve **رَدْمان**: Yemen’de Araplardan bir kabiledir.

مقاييس اللغة:
(**ردم**)  **الراء** ve **الدال** ve **الميم** tek bir asıldır; **ثُلْمة** kapatmaya delalet eder. Denilir: **رَدَمْت** **البابَ** ve **الثُّلْمة**. Ve **الرَّدْم**: masdardır; ve **الرَّدْم** isimdir([6]). Ve **الثوب المُرَدَّم**: eski, yamalıdır. Şu söze gelince:
*هل غادَرَ الشُّعراءُ مِن **مُتَرَدَّمِ** *** أم هل عَرَفْتَ الدارَ بعد توهُّمِ([7])
onu böyle rivayet edenin rivayetine göre; o, denildiği üzere sözün bir kısmının bir kısmına yapıştırılması hakkındadır.
Ve babdandır: **أردَمَتْ** عليه **الحُمَّى**: devam etti ve sıkıca kapladı; denilir: **وِرْدٌ مُرْدِمٌ**, ve **سَحاب مُرْدِم**.

القاموس المحيط:
**رَدَمَ** **البابَ** ve **الثُّلْمَةَ** **يَرْدِمُهُ**: onu bütünüyle kapattı; yahut üçte birini; yahut o, **السَّدّ**’den daha fazladır; ve **الرَّدْمُ** isimdir; çoğulu **رُدومٌ**’dur.
Ve sükûn ile: Bahreyn’de bir yer; ve Mekke’de bir yer; **بني جُمَح**’a izafe edilir; ve o, **بني قُراد**’ındır. Ve yıkılan duvardan düşen şey. Ve **يأجوج** ile **مأجوج** arasındaki set. Ve yay sesi. Yahut geneldir. Ve onda hayır olmayan kimse. **المِرْدَام** gibi. Ve yellenme; **الرُّدام** gibi; zamme ile; ikisinde. Ve yayın **بالإِنْبَاض** ile seslendirilmesi. Ve kesre ile: bir yer.
Ve **ثَوْبٌ مُرَدَّمٌ**, **كمُعَظَّمٍ**: yamalıdır. Ve **كأَميرٍ**: eskidir; çoğulu: **ككُتُبٍ**. Ve **تَرَدَّمَ** elbisesini: onu yamadı; ve elbise: yamalanmayı istedi ve eskidi. Ve **المُتَرَدَّمُ**: ondan yamalanan yer. Ve husumet: uzaklaştı ve uzadı. Ve falanı: onu izledi ve onun içinde bulunduğu şeye muttali oldu. Ve **أرْدَمَتِ** bulut ve **الوِرْد** ve **الحُمَّى**: devam etti. Allah ondan razı olsun: ağaç, kuruluğundan sonra yeşerdi; ikisinde **كرَدَمَتْ** gibi. Ve deveyi: onu sıktı.
Ve **محمدُ بنُ يوسُفَ بنِ رِدامٍ**, **ككِتابٍ**: bir muhaddistir. Ve **الأَرْدَمُ**: mahir denizcidir; çoğulu: **أرْدَمونَ**.
Ve **الرِّدْمَةُ**, kesre ile: **الجُلَّة**’de kalan şeydir. Ve dişi deve yavrusu üzerine **رَدَّمَتْ** **تَرْدِيماً** ve **تَرَدَّمَتْ**: şefkat gösterdi.
Ve **الرَّديمانِ**: iki elbisedir; ikisi birbirine dikilir; **اللِّفاف** gibidir; çoğulu: **ككُتُبٍ**. Ve **رَدْمانُ**: Yemen’de bir yerdir; ve **ابنُ ناجِيَةَ**, ve **ابنُ وائِلٍ**, ve **ابنُ رُعَيْنٍ**: kabilelerin babalarıdır. Ve **كأَميرٍ**: onların süvarilerinden birisidir; yaratılışının büyüklüğünden dolayı adlandırıldı.
Ve **دارَةُ المَرْدَمَةِ**: **بني مالكِ بن رَبيعَةَ**’nindir. Ve **رَدَمَ** şey: aktı, ك

تاج العروس:
( **ردم** **الباب** ve **الثلمة** **يرد مه** ) **ردما** ( onu bütünüyle kapattı ) yahut girişini ( yahut üçte birini ) yahut bunun benzerini ( yahut o, **السد**’den daha fazladır ) çünkü **الردم** bir kısmı bir kısmı üzerine konulandır ( ve **الردم** isimdir ) ve masdarın ikisi de; musannifin **البصائر**’inde vaki olmuştur; ve isim **الردم** hareke ile; ve o yanlıştır ( ج **ردوم** ) ve tenzilde: **أجعل** بينكم وبينهم **ردما** ( ve ) **الردم** ( sükûn ile ) burada onun ıstılahına muhalefet etmiştir; zira ضبط için onun إطلاقı kâfi idi; ona muhalif olan bir şeyle karşılaşmadıkça; sonra onun âdeti, bunun gibi yerde “ve fetha ile” demesidir; öyleyse düşün ( ة Bahreyn’de ve ) ayrıca ( Mekke’de bir yer; **بنى جمح**’a izafe edilir; ve o, **بنى قراد**’ındır ) **كغراب**; **أبوخراش** dedi: **فكلا وربى لا تعودي لمثله** * **عشية لا قته المنية بالردم** ( ve ) **الردم** ( yıkılan duvardan düşen şeydir ) **ابن سيده** nakletti ( ve ) **الردم** ( settir ) ki bizimle ( ve **يأجوج** ve **مأجوج** arasında ) musannifin siyakında gizli olmayan bir kusur vardır; ve onunla ayet tefsir edilmiştir; ve hadiste: “Bugün **ردم** **يأجوج** ve **مأجوج**’dan bunun gibi açıldı” ve eliyle doksanı bağladı ( ve ) **الردم** ( yay sesidir ) bazıları onu böyle tahsis etti ( yahut genel ) her seste ( ve ) **الردم** ( onda hayır olmayan kimsedir ) erkeklerden ( **كالمردام** ) **كمحراب** ( ve ) **الردم** ( yellenmedir ) ve onunla **ردم** **ردما** ( **كالردام** zamme ile; ikisinde ) denilir: **رجل ردام** onda hayır yoktur; ve denilir: **ردم** deve ve eşek **يردم** **ردما**: yellenmek; isim **الردام**’dır; ve **الصحاح**’ta: **ردم** **يردم** zamme ile **رداما** ( ve ) **الردم** ( yayın **بالانباض** ile seslendirilmesidir ) **صخر الغى** bir yayı tasvir ederek dedi: **كأن أزبيها إذا ردمت** * **هزم بغاة في اثر ما فقدوا**; **ردمت**: **بالانباض** ile seslendirildi; ve **التهذيب**’de: **ردمت**: ondan **أنبض** edildi; ve **الهزم** sestir ( ve ) **الردم** ( kesre ile: bir yer ) ve **ثوب مر دم** **كمعظم**: yamalıdır ) ve yine **ثوب رديم** **كأمير**; ve onu **ترديما** ile **قدر دمه** etti; ve onu **ردما** ile **ردمه** etti; **الصحاح**’ta olduğu gibi ( ve ) denildi: **ثوب رديم** ( **كأمير**: eski; ج: **ككتب** ) **الجوهرى** de nakletti; ve **ثياب ردم** iki zamme ile; **ساعدة الهذلى** dedi: **يذرين دمعا على الاشفار مبتدرا** * **يرفلن بعد ثياب الخال في الردم** ( ve **تردم** ) adam ( elbisesini: onu yamadı; ve ) **تردم** ( elbise: eskidi ve yamalanmayı istedi ) o hâlde o, **متردم**’dir; geçişli de olur geçişsiz de; **الجوهرى** nakletti ( ve **المتردم** ) ism-i mef‘ûl sigasında ( ondan yamalanan yerdir ) ve **الجوهرى** **عنترة**’den inşad etti: **هل غادر الشعراء من متردم** * **أم هل عرفت الدار بعد توهم**
yani **مستصلح**; denilir: **ثوب متردم**: yani eski, yamalıdır. Ve **ابن سيده** dedi: yani, sözden bir kısmı bir kısmına yapışan ve birbirine eklenen; yani, söylemeye bizden önce geçtiler; söyleyene bir söz bırakmadılar ( ve ) **تردمت** ( husumet: uzaklaştı ve uzadı; ve ) mecazdan: **تردم** ( falanı ) ( onu izledi ve onun içinde bulunduğu şeye muttali oldu ) sanki onu gölgeledi ( ve **أردمت** bulut ve **الورد** ve **الحمى**: devam etti ) ayrılmadı; denilir: **سحاب مردم** ve **ورد مردم** ve **حمى مردم**; **الجوهرى** nakletti ( ve ) **أردمت** ( ağaç: kuruluğundan sonra yeşerdi; ikisinde **كردمت** gibi ) yani ağaçta ve hummada ( ve ) **أردم** ( deveyi: onu sıktı; ve **محمد بن يوسف بن ردام** **ككتاب**: bir muhaddistir ) Buhara; **غنجار** onu **تاريخ نخارا**’da zikretti ( ve **الاردم**: mahir denizcidir; ج: **أردمون** ) **ابن الاعرابي** bir deve tasvirinde inşad etti: **وتهفو بهاد لها ميلع** * **كما أقحكم القادس الاردمونا** ( ve **الردمة** kesre ile: **الجلة**’nin alt kısmında kalan şeydir ) hurmadan; onun yarısı yahut üçte biri olur * dedim: doğrusu, **الزاى** iledir; yakında gelecektir ( ve **ردمت** ) dişi deve ( yavrusu üzerine **ترديما** ile; ve **تردمت** ) olduğu zaman ( şefkat gösterdi; ve **الرديمان** ) nüshalarda böyledir; doğrusu: **الرديمة**; **المحكم**’in nassı olduğu üzere ( iki elbisedir; ikisi birbirine dikilir; **اللفاف** gibidir ) nüshalarda böyledir; doğrusu: **اللفاق** gibidir ( ج ) **ردم** ( **ككتب** ) **كسفينة** ve **سفن**; ve **المحكم**’de olan: o, **الردوم**’dur; هاء’nın atıldığı vehmi üzere ( ve **ردمان** Yemen’de bir yerdir ) * dedim: o, **الحيمة** hisarlarından biridir; ve harap olmuştur ( ve ) **ردمان** ( **بن ناجية** ve **ابن وائل** ve **ابن رعين**: kabilelerin babalarıdır ) ve sonuncusundan: **خارجة بن عوال الردمانى**; Mısır’ın fethine şahit oldu; ve musannif onu **ع ول**’da zikretti; ve **اسمعيل بن المنتظر بن اسمعيل الردمانى** onların mevlâsı, Humuslu; 201 yılında vefat etti; **ابن يونس** onu zikretti ( ve ) **الرديم** ( **كأمير** ) bir adamın lakabıdır ( onların süvarilerinden; adlandırıldı ) bununla ( yaratılışının büyüklüğünden dolayı ) ve bir mevkiide durduğunda onu **ردمه** ederdi; geçmezdi ( ve **دارة المردمة** **لبنى مالك بن ربيعة**’nindir ) ve o, **الدارات**’ta zikredilmiştir ( ve **ردم** şey ) **يردم** **ردما** ( aktı ) ve bu, **كراع**’dandır; ve **أبى عبيد** ve **ثعلب** rivayeti: **رذم** **بالذال المعجمة** ile; ve **الجوهرى** onunla iktifa etti; yakında geleceği üzere * ve onun üzerine istidrâk edilenden: her ne ki bir kısmı bir kısmına eklenmişse, muhakkak **ردم** olmuştur; ve **ثوب مردم** ve **مرتدم** ve **متردم** ve **ملدم**: eski, yamalıdır; **المحكم**’de böyledir. Ve **تردم** kavim yeri: onun otlağını defa defa yediler. Ve **ردم** sözünü ve **تردمه**: onu izledi; nihayet onu ıslah etti ve onun gediklerini kapattı; ve o mecazdır. Ve **أردم** عليه hastalık: ona yapıştı. Ve **يوم الردم** onların günlerindendir; onda **حصين ذو الغصة** ve **المثلم بن قيس** öldürüldü. Ve **ردمان بن الغوث**: **حمير**’den bir kabiledir.
