# رده — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%87/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D9%87/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رده](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%87.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رده

باب الهاء والدّال والرّاء معهما
ه د ر،ه ر د، د ه ر، ر ه د، د ر ه، ر د ه هدر: الهَدْرُ: ما يَبْطُلُ. هَدَرَ دَمُهُ يَهْدِرُ هَدْرا، وأَهْدَرْتُه أنا إهداراً.
وهَدَرَ البعير يَهْدِر هديراً وهَدْراً.
والحمامةُ تَهْدِر، وجرّةُ النَّبيذ تَهْدِرُ.
والأرضُ الهادرة. والعُشْبُ الهادِرُ: الكثير.
وبنو فُلانٍ هِدَرَةٌ، أي: ساقطون ليسوا بشيء.
هرد: الهُرْدِيَّةُ قَصَباتٌ مَلْويّة مَطْويّة تُضَمُّ بطاقات الكَرْم يُرْسَلُ عليها قُضبانُ الكَرْم .
وهَرَّدتُ اللّحم فهو مُهَرَّدْ، أي شَوَيْتُه فهو مَشْويٌ . وقد هَرِد اللَّحْم. نَفِجَ .
دهر: الدَّهْر: الأبد الممدود. ورجل دُهْرٌِي: قديمٌ، والدُّهْرِيُّ الذي يقولُ ببقاءِ الدَّهْرو لايُؤمِنُ بالآخرة.
ودَهْوَريُّ الصَّوتِ. أي: صُلْبُ الصَّوتِ.
والدَّهاديرُ: أوّلُ الدَّهْرِ من الزَّمانِ الماضي يُقال: كان ذلك في دَهْر الدَّهاريرُ ولا يُفْرَد منه دِهْرِير.
والدَّهْرُ: النّازلة. دَهَرَهُمْ أَمْرٌ، أي: نَزَل بِهِمْ مكروهٌ.
وما دَهْري كذا وكذا، أي: ما هِمّتي.
والدَّهْوَرةُ: جَمْعُ الشَّيء ثمّ قَذْفُه في مَهْواة.
وقوله: "لا تَسُبُّوا الدَّهْرَ فإنّ الله هو الدَّهْرُ". يعني: ما أصابك من الدَّهْر فاللهُ فاعِلُهُ، ليس الدّهرِ، فإذا سَبَبْتَ الدَّهْر أردتَ به الله عزّ وجلّ.
رهد: الرَّهيدُ: النّاعم، والمصدر: الرَّهادة. وفتاةٌ رَهِيدةٌ، أي: رَخْصَة.
دره: أُمِيتَ فِعلُهُ، إلاّ قولهم: رجلٌ مِدْرَهُ حَرْبٍ، و هو مِدْرَهُ القومِ، أي: الدّافع عنهم.
رده: الرَّدْهُ: شِبْهُ أَكمَةٍ خَشِنَةٍ، كثيرةِ الحِجارة. والواحدةُ: رَدْهة، والجميع: رَدَهٌ. ورُبّما جاءت الرَّدْهة في وصْفِ بئرٍ تُحْفَرُ في القُفِّ، أو تكون خِلْقةٌ فيه.
ويُقالُ للبيتِ العظيم الذي لا أعظمَ منه: الرَّدْهة، وجمعُه: الرِّداهُ، وقد رَدَهتِ المرأةُ بيتَها تَرْدَهُهُ رَدْهاً.

### Türkçe

باب **الهاء** ve **الدّال** ve **الرّاء** onlarla birlikte
**ه د ر**، **ه ر د**، **د ه ر**، **ر ه د**، **د ر ه**، **ر د ه**

**هدر**: **الهَدْرُ**: bâtıl olan şey. “Kanı heder oldu” **هَدَرَ دَمُهُ يَهْدِرُ هَدْرا**; ve ben onu heder ettim: **وأَهْدَرْتُه أنا إهداراً**.
Ve deve böğürür: **وهَدَرَ البعير يَهْدِر هديراً وهَدْراً**.
Ve güvercin böğürür: **والحمامةُ تَهْدِر**; ve şarap küpü böğürür: **وجرّةُ النَّبيذ تَهْدِرُ**.
Ve böğüren yer: **والأرضُ الهادرة**. Ve böğüren ot: **والعُشْبُ الهادِرُ**: çok olan.
Ve falanın oğulları **هِدَرَةٌ**’dir; yani: düşkünlerdir, bir şey değildirler.

**هرد**: **الهُرْدِيَّةُ**: asma salkımlarının demetleriyle birleştirilen, üzerine asma çubuklarının salıverildiği, bükülmüş, katlanmış kamışlardır.
Ve eti **هَرَّدتُ**; o da **مُهَرَّدْ** olur; yani: onu kızarttım, o da kızartılmıştır: **مَشْويٌ**. Ve et **هَرِد** olmuştur: şişti: **نَفِجَ**.

**دهر**: **الدَّهْر**: uzatılmış ebed. Ve **رجل دُهْرٌِي**: eski. Ve **الدُّهْرِيُّ**: **الدَّهْر**’in kalıcılığını söyleyen ve âhirete iman etmeyen kimsedir.
Ve **دَهْوَريُّ الصَّوتِ**: yani: sesin serti.
Ve **الدَّهاديرُ**: geçmiş zamandan zamanın **الدَّهْر**’inin evveli; “bu, **دَهْر الدَّهاريرُ**’de idi” denir; ondan **دِهْرِير** tekil yapılmaz.
Ve **الدَّهْرُ**: musibet. “Onlara bir iş musibet oldu” **دَهَرَهُمْ أَمْرٌ**; yani: onlara bir hoşlanılmayan şey indi.
Ve “benim **دَهْري**m şöyle şöyle değildir”; yani: benim himmetim değildir.
Ve **الدَّهْوَرةُ**: bir şeyi toplamak, sonra onu bir uçuruma atmak.
Ve onun sözü: “**لا تَسُبُّوا الدَّهْرَ فإنّ الله هو الدَّهْرُ**”. Yani: **الدَّهْر**’den sana isabet eden şeyde Allah onun yapanıdır; **الدَّهْر** değil. Öyleyse **الدَّهْر**’e sövdüğünde onunla Aziz ve Celil olan Allah’ı kastetmiş olursun.

**رهد**: **الرَّهيدُ**: yumuşak; mastar: **الرَّهادة**. Ve **فتاةٌ رَهِيدةٌ**: yani: yumuşak.

**دره**: fiili öldürülmüştür; ancak onların sözü müstesna: “**رجلٌ مِدْرَهُ حَرْبٍ**”; ve o, kavminin **مِدْرَهُ**’sidir; yani: onlardan savan.

**رده**: **الرَّدْهُ**: taşları çok, kaba bir tümseğe benzer şey. Tekili: **رَدْهة**; hepsi: **رَدَهٌ**. Ve bazen **الرَّدْهة**, **القُفِّ**’te kazılan bir kuyunun vasfında gelir; yahut onda yaratılıştan olur.
Ve kendisinden daha büyüğü olmayan büyük eve **الرَّدْهة** denir; çoğulu: **الرِّداهُ**. Ve kadın evini **رَدَهتِ**: onu **تَرْدَهُهُ رَدْهاً**.
