# رده — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%87/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D9%87/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رده](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%87.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رده

: ( الرَّدْهَةُ : حَفيرَةٌ في القُفِّ ) تُحْفَرُ أَو ( تكونُ خِلْقَةً ) ؛ ) وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه لطُفَيْلٍ :
كأَنَّ رِغالَ الخَيْلِ حين تَبادَرَتْبوادِي جَرادِ الرَّدْهَةِ المُتَصَوِّبِوأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي :
عَسَلانَ ذِئبِ الرَّدْهَةِ المُسْتَوْرِد وفي الصِّحاحِ : الرَّدْهَةُ نقْرَةٌ في صَخْرةٍ يَسْتَنْقِعُ فيها الماءُ ، ( ج رَدْهٌ ) بحذْفِ التاءِ ؛ قالَ الشاعِرُ :
لمَنِ الدِّيارُ بجانبِ الرَّدْهِقَفْراً من التَّأْيِبهِ والنَّدْهِأَو هو بضمَ فسكونٍ ، ( ورِداهٌ ) ، بالكسْرِ ، ( ورُدَّهٌ ) ، كسُكَّرٍ . ويقالُ : قَرِّبِ الحِمارَ من الرَّدْهَةِ ولا تَقُلْ سَأْ .
( و ) قالَ الخَليلُ : الرَّدْهَةُ : ( شِبْهُ

أَكَمةٍ خَشِنَةٍ ) كَثِيرَة الحِجارَةِ ، ( ج رَدَهٌ ، محرّكةً ) ؛ ) هذا قَوْلُ أَهْلِ اللغَةِ .
قالَ ابنُ سِيدَه : والصَّحِيحُ أنَّه اسمٌ للجَمْعِ .
( و ) الرَّدْهَةُ : ( البَيْتُ الذي لا أَعْظَمَ منه ) ؛ ) عن اللّيْثِ .
قالَ الأَزْهرِيُّ : والجَمْعُ رِدَاهٌ .
( و ) الرَّدْهَةُ : ( الصَّخْرَةُ في الماءِ ) .
( وقالَ المُؤَرِّجُ : هي الأتانُ .
وقالَ غيرُهُ : حَجَرٌ مُسْتَنْقَع في الماءِ ، والجَمْعُ رِدَاهٌ ؛ قالَ ابنُ مُقْبل :
وقافِيةٍ مِثْل وَقْعِ الرِّداهِ لم تَتَّرِكْ لمُجِيبٍ مَقالا ( و ) الرَّدْهَةُ : ( ماءُ الثَّلْجِ ) ، عن المُؤَرِّج .
( و ) الرَّدْهَةُ : ( الثَّوْبُ الخَلَقُ المُسَلْسَلُ ) ؛ ) عن المُؤَرِّج .
قالَ الأَزْهرِيُّ : لا أَعْرِفُ شيئاً ممَّا رَوَى المُؤَرِّج ، وهي مَناكِيرُ كُلُّها .
( و ) الرَّدْهَةُ : ( مَدْفَنُ بِشْرِ بنِ أَبي خازِمٍ ) ، وهو مَوْضِعٌ ببِلادِ قَيْسٍ .
( ورَدَهَهُ بحَجَرٍ ، كمَنَعَ : رَمَاهُ به .
( و ) رَدَهَ ( البَيْتَ : عَظَّمَهُ وكَبَّرَهُ ) .
( قالَ الأَزْهرِيُّ : والأصْلُ فيه رَدَحَ ، والهاءُ مُبْدلَةٌ منه .
( و ) رَدَهَ ( فلانٌ : سادَ القومَ بشَجاعَةٍ وكَرَمٍ ونحوِهِما ) ؛ ) عن ابنِ الأعْرابيِّ . وضَبَطَه الصَّاغانيُّ بالتَّشْديدِ ، وهو الصَّوابُ .
( ورَجُلٌ رَدِهٌ ، كخَجِلٍ : صُلْبٌ مَتِينٌ لَجُوجٌ لا يُغْلَبُ ) ؛ ) عن المُؤَرِّج .
وقد أَنْكَرَه الأَزْهرِيُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الرَّدْهَةُ : المَوْردُ ؛ عن المُؤَرِّج .

والرَّدْهَةُ : قُلَّةُ الرَّابيةِ .
والرُّدَّةُ ، كسُكَّرٍ : تِلالُ القِفافِ ، قالَ رُؤْبة :
من بعضِ أَنْضاضِ القِفافِ الرُّدَّةِ والرِّدَاه الرُّدَّ للمُبالَغَةِ والإجَادَةِ ، كما يقالُ : أَعوامٌ عُوَّمِ .
وشَيْطانُ الرَّدْهَةِ : ذُو الثّدَيَّة المَقْتولُ بنَهْرَوانَ ، وقد ذَكَرَه الجوْهرِيُّ . وأَيْضاً مُعاوِيَة بن أَبي سُفْيان ؛ ومنه حدِيثُ عليَ في صِفِّين : ( وأَمَّا شَيْطانُ الرَّدْهَةِ فقد كُفِيتُه بصيحةٍ سمعْتُ لها وَجِيبَ قَلْبِه ) ؛ وذلكَ حينَ انْهَزَمَ أَهْلُ الشأمِ وأَخْلَدَ مُعاوِيَةُ إلى المُحاكَمَةِ .
وهو أَيْضاً أَحَدُ المَرَدَةِ مِن أَعْوانِ إبْليس .
ويَقولُونَ : أَعْذَب مِن مُوَيْهَة في رُدَيْهةٍ ، تَصْغيرُ رَدْهَة .

### Türkçe

: **الرَّدْهَةُ**: (sert taşlıkta bir çukur) kazılır yahut (yaratılıştan olur); ) ve İbn Sîdeh, Tufeyl’e ait olarak inşâd etti:
Sanki atların ayakları, birbirine koşuştukları vakit, aşağıya doğru akan **الرَّدْهَةِ**’nin çekirge vadileridir
Ve İbn Berrî inşâd etti:
**الرَّدْهَةِ**’nin suya varan kurdu(nun) koşuşu
Ve Sıhâh’ta: **الرَّدْهَةُ**, bir kayada bir oyuktur; su onda birikir; (çoğulu **رَدْهٌ**) tâ’nın hazfiyle; şair dedi ki:
Kimin içindir yurtlar, **الرَّدْهِ**’nin yanında, ıssız; **التَّأْيِبهِ** ve **النَّدْهِ**’den
Yahut o, zamme ile sonra sükûn iledir; (ve **رِداهٌ**), kesre ile; (ve **رُدَّهٌ**), **سُكَّرٍ** gibi. Ve denilir: Eşeği **الرَّدْهَةِ**’ye yaklaştır ve “**سَأْ**” deme.

( Ve ) Halîl dedi: **الرَّدْهَةُ**: (taşları çok, kaba bir tümseğe benzer)dir; (çoğulu **رَدَهٌ**, harekeli); ) bu, lugat ehlinin sözüdür.
İbn Sîdeh dedi: ve sahih olan, onun cem‘ için bir isim olduğudur.
( Ve ) **الرَّدْهَةُ**: (ondan daha büyük olmayan ev); ) Leys’ten.
Ezherî dedi: ve çoğulu **رِدَاهٌ**’dır.
( Ve ) **الرَّدْهَةُ**: (suyun içindeki kaya).
( Ve Müerric dedi: o, dişi eşektir.
Ve başkası dedi: suda biriken bir taş; çoğulu **رِدَاهٌ**’dır; İbn Mukbil dedi ki:
Ve bir kafiye ki **الرِّداهِ**’nin vuruşu gibi; cevap verene söz bırakmadı
( Ve ) **الرَّدْهَةُ**: (kar suyu), Müerric’ten.
( Ve ) **الرَّدْهَةُ**: (eski, zincirli elbise); ) Müerric’ten.
Ezherî dedi: Müerric’in rivayet ettiğinden hiçbir şey bilmem; hepsi münkerlerdir.
( Ve ) **الرَّدْهَةُ**: (Bişr b. Ebî Hâzim’in mezarı), Kays diyarında bir yerdir.
( Ve ) **رَدَهَهُ** bir taşla, **مَنَعَ** gibi: onu onunla attı.
( Ve ) **رَدَهَ** (evi: onu yüceltti ve büyüttü).
( Ezherî dedi: ve bunun aslı **رَدَحَ**’tır; **الهاء** ondan bedeldir.
( Ve ) **رَدَهَ** (falanca: kavme cesaret ve cömertlik ve benzerleriyle reis oldu); ) İbnü’l-A‘râbî’den. Sâgânî onu teşdîd ile ضبط etti; doğru olan odur.
( Ve bir adam **رَدِهٌ**, **خَجِلٍ** gibi: sert, sağlam, inatçı; yenilmez); ) Müerric’ten.
Ezherî onu inkâr etti.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الرَّدْهَةُ**: suya varılan yer; Müerric’ten.

Ve **الرَّدْهَةُ**: tepenin zirvesi.
Ve **الرُّدَّةُ**, **سُكَّرٍ** gibi: sert taşlıkların tepeleri; Rü’be dedi ki:
Sert taşlıkların yığınlarından, **الرُّدَّةِ**
Ve **الرِّدَاه**: mübalağa ve iyi yapma için **الرُّدَّ**’dur; nitekim denilir: **أَعوامٌ عُوَّمِ**.
Ve **شَيْطانُ الرَّدْهَةِ**: Nehrevan’da öldürülmüş, memeli olan; Cevherî onu zikretti. Ve ayrıca Muâviye b. Ebî Süfyân; ondan, Ali’nin Sıffîn’deki hadisi: (Ve **شَيْطانُ الرَّدْهَةِ**’ye gelince, onu bir çığlıkla bana yeter kıldım; onun için kalbinin çarpışını işittim); bu, Şam ehli bozguna uğradığı ve Muâviye muhakemeye meylettiği vakittir.
Ve o, ayrıca İblîs’in yardımcılarından bir azgınlardan biridir.
Ve derler: **رُدَيْهةٍ** içindeki **مُوَيْهَة**’den daha tatlı; **رَدْهَة**’nin küçültmesidir.
