# ردي — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%8A/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AF%D9%8A/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ردي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%8A.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: ردي

ر د ي
أقيك من الردى وقد رديَ الشيء فهو ردٍ‏.‏
وأرداه الدهر‏.‏
قال دريد‏:‏ تنادوا فقالوا أردت الخيل فارساً فقلت أعبـد اللـه ذلكـم الـردى وأقبلوا والخيل تردي بهم‏:‏ تعـدو رديانـاً‏.‏
وارتـدى بالثـوب وتـردّى بـه‏.‏
وجـاء وعليـه الـرداء والمردى وجاؤا وعليهم الأرتدية والمرادي‏.‏
قال عبد بني الحسحاس‏:‏ لعبن ببدكداك خصيـب جنابـه وألقيـن عـن أعطافهن المراديا وهو حسن الردية‏.‏
ورديته أنا‏.‏
ورديته بالحجارة وترادوا بها‏.‏
وتردّى في الهوة‏.‏
وتردّى من الجبل‏.‏
وتقول‏:‏ إن فلاناً تردّى لما تردى أي للقضاء والتقدّم‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فلان مردي حرب وهم مرادي حروب‏.‏
والخيل تضـرب الـأرض بمراديهـا‏.‏
وهـو يرادي عن قومه‏:‏ يناضل عنهم‏.‏
وقنّعه رداءه أي سيفه‏.‏
قال‏:‏ وداهيـة جرّهـا جارم جعلت رداءك فيها خماراً أي قنعت سيفـك رءوس القـوم يقـال‏:‏ عمّمـه بسيفـه وخمّـره بسيفـه‏.‏
وفلـان خفيـف الـرداء‏:‏ لا دين عليه‏.‏
ومنه قول العرب‏:‏ من أراد البقاء ولا بقاء فليباكـر الغـداء وليخفـف الـرداء وليقـلّ عشيان النساء وهو غمر الرداء وهو المعروف والعطاء‏.‏
ولبست المرأة رداءها أي وشاحها‏.‏
وتردّت وارتدت‏:‏ توشحت‏.‏
وهي هيفاء المردّى‏:‏ ضامر الموشح‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ ضمر المردى رداح في تأودهـا مخطوفة منتهى الأحشاء عطبول
وحلّتِ الشّمس على وجهه رداءها أي حسنها وبهاءها؛ قال طرفة:
ووَجه كأنّ الشمسَ حلّتْ رِداءها
عليه نَقيّ اللَّوْنِ لم يَتَخَدّدِ

### Türkçe

ر د ي
Seni **الرَّدَى**’dan korurum; ve şey **رَدِيَ** olur; o hâlde o **رَدٍّ**’dir.
Ve zaman onu **أَرْدَاهُ**.
Dürey(d) dedi: Seslendiler de dediler: “Atları bir süvariye **أَرَدْتَ**”; ben de dedim: “**أَعْبَدَ اللَّهِ**; işte bu **الرَّدَى**.” Ve geldiler; atlar onları **تُرْدِي**: **تَعْدُو رَدْيَانًا**.
Ve elbiseyle **ارْتَدَى** ve onunla **تَرَدَّى**.
Ve geldi; üzerinde **الرِّدَاء** ve **المَرْدَى** vardı; ve geldiler; üzerlerinde **الأَرْتِدِيَة** ve **المَرَادِي** vardı.
Abd Benî’l-Hasḥâs dedi:
“**لَعِبْنَ بِبَدَكْدَاكَ خَصِيبٍ جَنَابُهُ**
**وَأَلْقَيْنَ عَنْ أَعْطَافِهِنَّ الْمَرَادِيَا**”
Ve o, **الرَّدِيَّة**’si güzel olandır.
Ve ben onu **رَدَيْتُهُ**.
Ve onu taşlarla **رَدَيْتُهُ**; ve onunla **تَرَادَوْا**.
Ve uçuruma **تَرَدَّى**.
Ve dağdan **تَرَدَّى**.
Ve dersin ki: “Şüphesiz falan **تَرَدَّى**; **لِمَا تَرَدَّى**” yani hükme ve öne geçmeye (sebebiyle).
Ve mecazdan: Falan **مَرْدِي** savaş(ın adamı)dır; ve onlar savaşların **مَرَادِي**’sidir.
Ve atlar, **مَرَادِيهَا** ile yere vurur.
Ve o, kavmi adına **يُرَادِي** eder: onlar adına çarpışır.
Ve onu **رِدَاءُهُ** ile örttü; yani kılıcıyla.
Dedi:
“**وَدَاهِيَةٍ جَرَّهَا جَارِمٌ**
**جَعَلْتَ رِدَاءَكَ فِيهَا خِمَارًا**”
Yani kılıcını kavmin başlarına örttün; denir ki: Onu kılıcıyla sarıklandırdı ve onu kılıcıyla örttü.
Ve falan **خَفِيفُ الرِّدَاءِ**’dır: üzerinde din yoktur.
Ve ondan Arapların sözü: “Kim bekayı isterse—ve beka yoktur—öyleyse öğle yemeğini erken yesin, ve **الرِّدَاء**’ı hafifletsin, ve kadınlarla akşamlamayı azaltsın.” Ve o, **غَمْرُ الرِّدَاءِ**’dır; ve o, bilinen ve bağıştır.
Ve kadın **رِدَاءَهَا**’sını giydi; yani kuşağını.
Ve **تَرَدَّتْ** ve **ارْتَدَتْ**: kuşandı.
Ve o, **هَيْفَاءُ الْمَرْدَى**’dır: kuşaklısı zayıf olan.
İbn Mukbil dedi:
“**ضَمَرَ الْمَرْدَى رَدَّاحٌ فِي تَأَوُّدِهَا**
**مَخْطُوفَةٌ مُنْتَهَى الْأَحْشَاءِ عَطْبُولُ**”
Ve güneş onun yüzüne **رِدَاءَهَا**’sını indirdi; yani güzelliğini ve parlaklığını; Tarafe dedi:
“**وَوَجْهٌ كَأَنَّ الشَّمْسَ حَلَّتْ رِدَاءَهَا**
**عَلَيْهِ نَقِيُّ اللَّوْنِ لَمْ يَتَخَدَّدِ**”
