# رذذ (ر-ذ-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B0%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ذ - ذ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D8%B0/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الذال والراء
ذ ر، ر ذ يستعملان
ذر:
الذَّرُّ: صِغارُ النَّمل.
والذَّرُّ مصدر ذَرَرْت وهو أَخْذُكَ الشيءَ بأطراف أصابِعكَ تَذُرُّه ذَرَّ المِلْحِ على الخُبْز، وتَذُرُّ الدَّواءَ في العين، والذَّرُورُ اسمُ الدّواء اليابس للعَيْن.
والذَّريرةُ: فُتاتُ قَصَبٍ من الطِّيبِ يُجاء به من الهند، كأنَّه قَصَبُ النُّشاب.
والذُّرارةُ: ما تَناثَرَ م الشيء الذي تَذُرُّه.
والذُّرِّيَّةُ فُعْلِيّة من ذّررت لأنّ اللَّهَ ذَرَّهم في الأرض فنَثَرَهُم فيها، كما أنَّ السُرِّية من تَسَرَّرْتُ، والجميع الذَّراريُّ، وإنْ خُفِّفَ جازَ.
وذُرُورُ الشمس: طُلوعُها وسُقوطُها على الأرض، وذَرَّ قَرْن الشمس أي طَلَعَ، قال:
صُورةُ الشمسِ على صُورتِها		كُلَّما تَغُرُبَ شمسٌ أو تَـذُرّْ
رذ:
الرَّذاذ: مَطَرٌ كالغُبار، واحدُها رَذاذَةٌ.
ويومٌ مُرِذٌّ، وأرَذَّتِ السماءُ إِرذاذاً ورَذاذاً.

##### Türkçe

باب **الذال** والراء
**ذ ر**، **ر ذ** يستعملان
**ذر**:
**الذَّرُّ**: küçük karıncalar.
Ve **الذَّرُّ** **ذَرَرْت**’in masdarıdır; o, senin şeyi parmaklarının uçlarıyla almandır; onu ekmek üzerine tuzu serper gibi **تَذُرُّه ذَرَّ المِلْحِ** (serpersin), ve ilacı göze **تَذُرُّ** (serpersin); ve **الذَّرُورُ** göz için kuru ilacın adıdır.
Ve **الذَّريرةُ**: güzel kokudan kamış kırıntısıdır; onunla Hind’den gelinir; sanki o, ok kamışıdır.
Ve **الذُّرارةُ**: senin onu serptiğin şeyden saçılan şeydir.
Ve **الذُّرِّيَّةُ** **ذّررت**’ten **فُعْلِيّة**’dir; çünkü Allah onları yerde **ذَرَّ** etti de onları orada saçtı; nitekim **السُرِّية** de **تَسَرَّرْتُ**’dendir; ve hepsinin çoğulu **الذَّراريُّ**’dir; eğer hafifletilirse caiz olur.
Ve **ذُرُورُ** güneş: onun doğması ve yere düşmesidir; ve **ذَرَّ قَرْن** güneş, yani doğdu; dedi ki:
Güneşin sûreti onun sûreti üzerinedir		her ne zaman bir güneş batarsa veya **تَـذُرّْ**

**رذ**:
**الرَّذاذ**: toz gibi bir yağmurdur; onun teki **رَذاذَةٌ**’dir.
Ve **يومٌ مُرِذٌّ**, ve gök **أرَذَّتِ** **إِرذاذاً** ve **رَذاذاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D8%B0/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَذاذُ: المطرُ الضعيف، وهو فوقِ القِطْقِطِ. يقال: أَرَذَّتِ السماءُ، وأرضٌ مُرَذَّةٌ. وقال أبو عُبيد: أرضٌ مُرَذٌّ عليها، ولا يقال مُرَذَّةٌ ولا مَرْذُوذَةٌ. الأموي: يومٌ مُرِذٌّ: ذو رَذاذٍ.

##### Türkçe

**الرَذاذُ**: zayıf yağmur; ve o, **القِطْقِطِ**’in üstündedir. Denilir: **أَرَذَّتِ السماءُ**; ve **أرضٌ مُرَذَّةٌ**. Ebû Ubeyd dedi: **أرضٌ مُرَذٌّ عليها**; ve **مُرَذَّةٌ** da denilmez, **مَرْذُوذَةٌ** da. el-Emavî: **يومٌ مُرِذٌّ**: **رَذاذٍ** sahibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D8%B0/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ذ ذ
يومنا يوم رَذاذ وسرور والتذاذ؛ وهو مطر رقيق فوق الطلّ. وقد أرَذّتِ السماء ورَذّت والسّماء مُرذّة، وبالتت السماء تُرِذّنا، وتقول: إن السماء مرذّ وإن السماع مُلذّ فهل أنت إلينا
مُغِذّ؛ أراد سماع الحديث والعلم لا سماع الغناء‏.‏
ومن المجاز‏:‏ يوم مرذ‏.‏
وأرذت العين بمائها‏.‏
وأرذ السقاء وسقـاه مـرذ مغـذ‏.‏
وأرذت الشجـة‏.‏
ونحن نرضى برذاذ نيلك ورشاش سيلك‏.‏

##### Türkçe

ر ذ ذ
Bizim günümüz **رَذاذ** ve sevinç ve haz günüdür; o, çiğin üstünde ince bir yağmurdur. Ve gök **أرَذّتِ** ve **رَذّت**; ve gök **مُرذّة**dir; ve “gök bizi **تُرِذّنا**” diye **بالتت**. Ve der ki: “Şüphesiz gök **مرذّ**dür ve işitme **مُلذّ**dür; öyleyse sen bize **مُغِذّ** misin?”; hadîsin ve ilmin işitilmesini kastetti, şarkının işitilmesini değil.‏
Mecazdan: **يوم مرذ**.
Ve göz, suyuyla **أرذت**.
Ve kırba **أرذ** etti; ve onu **مـرذ مغـذ** suladı.
Ve yara **أرذت**.
Ve biz, senin ihsanının **رذاذ**ına ve senin selinin **رشاش**ına razı oluruz.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D8%B0/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّذاذ، المطر، وقيل: الساكن الدائم الصغار القطر كأَنه غبار، وقيل: هو بَعْدَ الطَّلِّ. قال الأَصمعي: أَخف المطر وأَضعفه الطل ثم الرَّذاذُ، والرَّذاذُ فوق القِطْقِطِ؛ قال الراجز:
كأَنَّ هَفْتَ القِطْقِطِ المنثورِ،
بَعْدَ رَذَاذ الدِّيمَةِ الدَّيْجُورِ،
على قَرَاهُ فِلَقُ الشُّذُورِ
فجعل الرَّذَاذَ للديمة، واحدته رذاذة. وفي الحديث: ما أَصاب أَصحاب محمد يوم بدر إِلا رَذاذٌ لَبَّد لهم الأَرض؛ الرَّذَاذُ: أَقل المطر، قيل: هو كالغبار؛ وأَما قول بخدج يهجو أَبا نخيلة:
لاقى النخيلاتُ حِناذاً مِحْنَذا
مِنِّي، وشَلاًّ للأَعادي مِشْقَذَا
وقافِياتٍ عارماتٍ شُمَّذَا،
من هاطِلاتٍ وابلاً ورَذَذَا
فإِنه أَراد رذاذاً فحذف للضرورة كقول الآخر:
منازل الحيّ تعفّي الطِّلَل
أَراد الطِّلالَ فحذف، وشبه بخدج شعره بالرذاذ في أَنه لا يكاد ينقطع، لا أَنه عنى به الضعيف بل يشتد مرة فيكون كالوابل، ويسكن مرة فيكون كالرذاذ الذي هو دائم ساكن.
ويومٌ مُرِذٌّ وقد أَرَذَّت السماء وأَرض مُرَذٌّ عليها ومُرَذَّةٌ ومَرْذوذَةٌ؛ الأَخيرة عن ثعلب، وقد أَرَذَّتْ، فهي تُرِذُّ إِرْذَاذاً ورَذَاذاً، وأَرَذَّتِ العينُ بمائها وأَرَذَّ السّقاءُ إِرْذَاذاً إِذا سال ما فيه. وأَرَذَّتِ الشَّجَّةُ إِذا سالت؛ وكل سائل: مُرذٌّ. قال الأَصمعي: لا يقال أَرض مُرَذَّة ولا مرذوذة، ولكن يقال: أَرض مُرَذٌّ عليها. وقال الكسائي: أَرض مُرَذَّةٌ ومَطْلُولَةٌ. الأُموي: يوم مُرِذ وذو رَذاذٍ.

##### Türkçe

**الرَّذاذ**: yağmur; ve denildi ki: küçük damlaları sâkin, dâimî olan; sanki toz gibidir. Ve denildi ki: o, **الطَّلّ**’den sonradır. **الأَصمعي** dedi: Yağmurun en hafifi ve en zayıfı **الطَّلّ**’dir, sonra **الرَّذاذُ**; ve **الرَّذاذُ** **القِطْقِطِ**’in üstündedir; **الراجز** dedi:

Sanki saçılmış **القِطْقِطِ**’in hafif dökülüşü,
Karanlık **الدِّيمَةِ**’nin **رَذَاذ**’ından sonra,
Üzerine, **الشُّذُورِ** parçaları onun **قَرَاهُ**’u üzerinedir.

Böylece **الرَّذَاذَ**’ı **الدِّيمَة** için kıldı; onun teki **رذاذة**’dir. Ve hadiste: “Bedir günü Muhammed’in ashabına isabet eden şey ancak, onlara yeri yapıştıran bir **رَذاذٌ** idi”; **الرَّذَاذُ**: yağmurun en azı; denildi ki: o, toz gibidir. Ama **بخدج**’in **أَبا نخيلة**’yi hicvederek sözü:

**النخيلاتُ** **حِناذاً** **مِحْنَذا** ile karşılaştı
Benden; ve düşmanlara **شَلاًّ** **مِشْقَذَا**
Ve azgın **قافِياتٍ** **شُمَّذَا**
**هاطِلاتٍ**’ten, **وابلاً** ve **رَذَذَا**

Şüphesiz o, **رذاذاً** istedi de zaruret için hazfetti; başkasının sözü gibi:

**منازل الحيّ** **الطِّلَل**’i siler,

**الطِّلالَ** istedi de hazfetti. Ve **بخدج** şiirini **الرذاذ**’a benzetti; onun, neredeyse kesilmemesi bakımından; yoksa onunla zayıf olanı kastetmedi; bilakis bir kere şiddetlenir de **الوابل** gibi olur, bir kere sâkinleşir de, dâimî sâkin olan **الرذاذ** gibi olur.

Ve **يومٌ مُرِذٌّ**; ve gök **أَرَذَّت**; ve üzerinde **أَرض مُرَذٌّ** ve **مُرَذَّةٌ** ve **مَرْذوذَةٌ**; sonuncusu **ثعلب**’dendir. Ve **أَرَذَّتْ**; artık o, **إِرْذَاذاً** ve **رَذَاذاً** olarak **تُرِذُّ**. Ve göz, suyu ile **أَرَذَّت**; ve kırba **إِرْذَاذاً** olarak **أَرَذَّ**; içindekinin akması hâlinde. Ve yara **أَرَذَّت**; aktığı zaman. Ve her akan: **مُرذٌّ**. **الأَصمعي** dedi: **أَرض مُرَذَّة** ve **مرذوذة** denilmez; fakat denilir: üzerinde **أَرض مُرَذٌّ**. Ve **الكسائي** dedi: **أَرض مُرَذَّةٌ** ve **مَطْلُولَةٌ**. **الأُموي**: **يوم مُرِذ** ve **ذو رَذاذٍ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D8%B0/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ذ ذ * * الرَّذَاذُ * بالفتح المطر الضعيف يقال منه * أرَذَّتِ * السماء

##### Türkçe

* ر ذ ذ * * **الرَّذَاذُ** * fetha ile: zayıf yağmur; ondan şöyle denir: * **أرَذَّتِ** * gök (yağmur) serpti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D8%B0/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرذاذ، كسحاب: المطر الضعيف، وهو فوق القطقط، أو الساكن الدائم الصغار القطر كالغبار، أو هو بعد الطل، هذه الأقوال الثلاثة ذكرها ابن سيده في المحكم، وأنشد للراجز:
  كأن هفت القطقط المنثور                      بعد رذاذ الديمة الديجور
  على قراه فلق الشذور فجعل الرذاذ للديمة، واحدته رذاذة. وفي الأساس الرذاذ، بالفتح: مطر رقيق فوق الطل. واقتصر الجوهري على القول الأول، وفي المحكم، وأما قول بخدج يهجو أبا نخيلة:
  لاقى النخيلات حناذا محنذا                      منى وشلا للأعادي مشقذا
  وقافيات عارمات شـمـذا                      من هاطلات وابلا ورذذا

  فإنه أراد رذاذا، فحذف ضرورة، وشبه شعره بالرذاذ في أنه لا يكاد ينقطع، لا أنه عنى به الضعيف، بل يشتد مرة، فيكون كالوابل، ويسكن مرة، فيكون كالرذاذ الذي هو الدائم ساكن،قد أرذت السماء فهي ترذ إرذاذا، ورذت ترذ رذاذا، وهذه عن الزجاج، وأرض مرد عليها ومرذة ومرذوذة، هذه عن ثعلب، وقال الأصمعي: لا يقال مرذة ولا مرذوذة، ولكن مرذ عليها، هذا نص عبارة المحكم، وفي التهذيب عن الأصمعي: أخف المطر وأضعفه الطل، ثم الرذاذ، وقال الكسائي: أرض مرذة ومطلولة، ونقل الجوهري عن أبي عبيد مثل قول الأصمعي، ونقل شيخنا عن الخطابي والسهيلي في الروض: الرذاذ: أكثر من الطش والبغش، وأما الطل فأقوى قليلا أو نحو منه، قال منه، يقال أرض مطلولة ومطشوشة، ولا يقال مزوذة ولكن مرذة ومرذ عليها. وفي الأساس: باتت السماء ترذنا، ويومنا يوم رذاذ، وسرور والتذاذ. وتقول: السماء مرذ، والسماع ملذ. فهل أنت إلينا مغذ. أراد سماع الحديث والعلم لاسماع الغناء. من المجاز أرذ السقاء والشجة: سال ما فيهما وسقاء مرذ مغذ، وكذا أرذت العين. وقي التهذيب رذت العين بمائها وأرذ السقاء إرذاذا إذا سال ما فيه وكل سائل مرذ من المجاز يوم مرذ، عن الليث ذو رذاذ، وكذا، نحن نرضى براذاذ نيلك، ورشاش سيلك.

##### Türkçe

**الرذاذ**، **كسحاب**: zayıf yağmur; ve o, **القطقط**’ın üstündedir; yahut toz gibi, damlaları küçük olan, durgun, devamlı olandır; yahut o, **الطل**’dan sonradır; bu üç söz(ü) İbn Sîde **المحكم**’de zikretmiştir; ve recez söyleyen için inşad etti:
  Sanki saçılmış **القطقط** hafifçe düştü                      karanlık **الديمة**’nin **رذاذ**’ından sonra
  onun köyü üzerine; **الشذور**’u yarıp; böylece **الرذاذ**’ı **الديمة** için kıldı; onun bir tanesi **رذاذة**’dir. Ve **الأساس**’ta **الرذاذ** (fetha ile): **الطل**’ın üstünde ince yağmur. Ve Cevherî birinci söz üzerine iktisar etti; ve **المحكم**’de; ve أما Buḫduc’un Ebû Nuḫayla’yı hicvederek sözü:
  **النخيلات**’a **حناذا** **محنذا** ile karşılaştı                      benden; ve düşmanlara **وشلا**; **مشقذا**
  ve **قافيات** **عارمات** **شمذا**                      **هاطلات**’tan; **وابلا** ve **رذذا**

  şüphesiz o, **رذاذا** murad etti; böylece zaruret olarak hazf etti; ve şiirini **الرذاذ**’a benzetti: onun neredeyse kesilmemesi bakımından; yoksa onunla zayıfı kastetmedi; bilakis bir kere şiddetlenir, böylece **الوابل** gibi olur; ve bir kere durgunlaşır, böylece devamlı durgun olan **الرذاذ** gibi olur. Gök **أرذت** etti; artık o **ترذ** **إرذاذا**; ve **رذت** **ترذ** **رذاذا**; ve bu, Zecâc’dandır. Ve üzerine **مرد** edilmiş bir yer; ve **مرذة** ve **مرذوذة**; bu, Sa‘leb’dendir. Ve Asma‘î dedi: **مرذة** denilmez ve **مرذوذة** denilmez; fakat **مرذ** عليه denilir; bu, **المحكم** ibaresinin nassıdır. Ve **التهذيب**’de Asma‘î’den: yağmurun en hafifi ve en zayıfı **الطل**’dır; sonra **الرذاذ**. Ve Kisâî dedi: **أرض مرذة** ve **مطلولة**. Ve Cevherî Ebû ‘Ubeyd’den Asma‘î’nin sözü gibi olanı nakletti. Ve şeyhimiz Hattâbî ve Suheylî’den **الروض**’da nakletti: **الرذاذ**: **الطش** ve **البغش**’tan daha çoktur; أما **الطل** ise biraz daha kuvvetlidir yahut ona yakın(ıdır); ondan dedi: **أرض مطلولة** ve **مطشوشة** denilir; ve **مزوذة** denilmez; fakat **مرذة** ve **مرذ** عليها (denilir). Ve **الأساس**’ta: gök bize geceleyin **ترذنا** etti; ve günümüz, **رذاذ** günü; ve sevinç ve lezzetlenme. Ve dersin: gök **مرذ**’dur; ve işitme **ملذ**’dür. Öyleyse sen bize **مغذ** misin? Hadis ve ilim işitmesini murad etti; şarkı işitmesini değil. Mecazdan: **أرذ** kırba ve yarık: içlerinde olan aktı; ve **سقاء مرذ مغذ**; ve كذلك göz **أرذت** etti. Ve **التهذيب**’de: göz suyu ile **رذت** etti; ve kırba içindekini akıttığı zaman **أرذ** eder, **إرذاذا**; ve her akan, mecazdan **مرذ**’dur. **يوم مرذ** (mecazdan); Leys’ten: **ذو رذاذ**; ve كذلك: biz senin Nil’inin **راذاذ**’ına ve senin selinin **رشاش**’ına razı oluruz.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D8%B0/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَذَّ
رَذَّ U ( n. ac. رَذَاْذ 22 ),
a.  Drizzled ( sky ).

أَرْذَذَ
أَرْذَذَ IV ,
a.  see I .

b.  Leaked ( bucket ).

رَذَاْذ
رَذَاْذ 22 ,
a.  Fine drizzling rain.

أَرْذَذَ
N. Ag. أَرْذَذَ IV ,
a.  Drizzling ( day ).

##### Türkçe

رَذَّ
**رَذَّ** U (n. ac. **رَذَاْذ** 22),
a. (gök) çiseledi.

أَرْذَذَ
**أَرْذَذَ** IV,
a. I’e bak.

b. (kova) sızdırdı.

رَذَاْذ
**رَذَاْذ** 22,
a. İnce çiseleyen yağmur.

أَرْذَذَ
N. Ag. **أَرْذَذَ** IV,
a. Çiseleyen (gün).
