# رذل (ر-ذ-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B0%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir

- Harfler: ر - ذ - ل
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَرْذَلِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%B0%D9%8E%D9%84%D9%90.md) | أَفْعَلِ | En rezil | 2 | 2 | [16:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/16:70.md) |
| [أَرَاذِلُنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%90%D9%84%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفَاعِلُنَا | Bizim en rezillerimiz | 1 | 1 | [11:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/11:27.md) |
| [الْأَرْذَلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%B0%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْأَفْعَلُونَ | En reziller | 1 | 1 | [26:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/26:111.md) |

## Mücavir kökler — 49 mücavir (65 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · “U’mare” katlı bina demektir
2. [همد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Kuru
3. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
4. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
5. [مضغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Et parçası
6. [بهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Behic çiçekli otlak yer demektir
7. [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Yeni doğan çocuktur
8. [هزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kımıldadı
9. [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sülük demektir
10. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · İnek yavrusu, dana demektir
11. [نطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır
12. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
13. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Baid uzak demektir
14. [ربو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
15. [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Toprak demektir
16. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
17. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bitki
18. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Açığa çıkarırsınız
19. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
20. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
21. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
22. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İcl havuz demektir
23. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Şey
24. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
25. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Su
26. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ad verilen
27. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
28. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
29. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İş ayakkabısı
30. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
31. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sicim bağıdır
32. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
33. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
34. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kıdr kazandır
35. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
36. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
37. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
38. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
39. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
40. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
41. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
42. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
43. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
44. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
45. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
46. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
47. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
48. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
49. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رذل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3.md), [سفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md), [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md), [حقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İyisi seçilip alındıktan sonra geriye kalan döküntü, işe yaramaz artık, yıpranmış ve kalitesiz nesne |
| Çekirdek Özet 2 | Fiziksel ve zihinsel melekelerin gerileyip işlevsizleştiği düşkünlük evresi ile kibre dayalı sınıfsal aşağılama |
| Çekirdek Özet 3 | Değerin fıtri veya ahlaki erdem yerine dışsal güç, zenginlik ve gençlik üzerinden ölçülmesinin çarpıklığı |
| Kritik Hata Riski | Kökün ahlaki bir kötülük (rezillik) sanılarak biyolojik yaşlılık veya yoksul sınıflara suçlayıcı bir anlam yüklenmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رذ | Zayıflık, gevşeklik, hafif dökülme ve incelik belirten hareket; örneğin hafif ve ince çiseleyen yağmur için kullanılan [رذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D8%B0.md) kökünde olduğu gibi akışın ve ağırlığın en asgari düzeyde gerçekleşmesi | ل | Temel zayıflık ve döküntü anlamına sınır, nesneleşme ve tortu kalma boyutu eklenerek kalitesizliğin, işe yaramaz hale gelmenin ve ıskartaya çıkmanın somut bir niteleyicisi haline gelmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Baş, öncelik, üst konum, bir durumun tepe noktası veya başlangıç derecesi |
| ذ | Kapı pimi / Çiftleşme işareti (türetme imge, د kökenli) | Giriş çıkış eşiği, zayıflayan bağ, asıl gövdeden ayrılma ve aşağı bırakılma |
| ل | Çoban değneği | Yöneltme, bir sınırda tutma, hareketin nihai sonucuna ulaştırılması |
| رذل | Başlangıç veya üst konumdan ayrılıp sınırın en altına düşüş | Başta değerli, yetkin veya işlevsel olan bir yapının eşiği aşarak işlevsizleşmesi ve geride kalan en alt tortu düzeyine itilmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir metaanın, hurmanın veya sürünün iyileri, dolgunları ve semizleri seçilip ayrıldıktan sonra geriye bırakılan ezik, cılız, döküntü ve ıskarta kısmı; kirli ve eskimiş kumaş |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde kabile aristokrasisinin zayıf ve korumasız kişileri toplumun döküntüsü sayması bağlamında ve savaşta işe yaramayan cılız develeri, kalitesiz eşyayı nitelemek üzere kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi kullanımında dirhemin ayarı düşük, kenarı kırık ve geçersiz olanını ayırt etmek için sarrafın fiili olarak أَرْذَلَ الدَّرَاهِمَ (paraları değersiz bularak geri çevirdi) şeklinde geçmektedir |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça رذل kökü, merkezi Sami dillerinde bir şeyin nitelikçe en aşağı derekeye düşmesi, yıpranması ve atık haline gelmesi ekseninde daralmış fonetik bir yapı sergiler. Kökün ilk iki konsonantı olan رذ çekirdeği, genel Sami zemininde gevşeme, dökülme ve hafifleme bildiren köklerle akrabadır. İbranice ve Aramice katmanlarda doğrudan aynı üçlü kök morfolojisi yaygın bir isim kökü olarak öne çıkmamakla birlikte, kök Arap dilinde kuraklık, sürü yönetimi ve pazar takasında en işlevsiz kalan atık maddeleri (hurma döküntüsü, zayıf koyun, geçer akçe olmayan madeni para) adlandırmak üzere somut bir ayrışmaya uğramıştır. Semantik kayma, maddi nesnelerdeki ıskarta ve posa olma durumundan, bedensel fonksiyonların yitirildiği yaşlılık çaresizliğine ve ardından kabile hiyerarşisindeki zayıf, alt tabaka insanlara yönelmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Arabic-English Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رُذَالَةٌ ve أَرْذَلُ | Meyvenin ve eşyanın en adisi, döküntüsü iken biyolojik yaşlanmanın en çaresiz dönemine ve toplumsal zayıflığa aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | رذ ikili tabanı | Akraba Sami lehçelerinde dökülme ve zayıflama anlamı veren köklerle ortak arkaik köke dayanır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik havzada doğrulanmış dış aile bağlantısı tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رذل | Anlamlı | Döküntü, adi, en alt düzey | İyisi alındıktan sonra geriye kalan niteliksiz atık nesne veya düşkün kimse | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رلذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| ذرل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| ذلر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| لرذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| لذر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رذل | Merkez | Niteliksiz, ıskarta, en alt | Bir bütünden elenip geride kalan, işlevini yitirmiş veya hor görülen | Bir seçme/ayıklama sonrası en dipte kalan posayı ifade eder |
| [خسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3.md) | Komşu | Değersizlik, azlık | Payın veya miktarın fıtraten önemsiz ve kıymetsiz olması | رذل işlev kaybına, [خسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3.md) ise bizatihi ağırlık veya pay azlığına odaklanır |
| [سفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md) | Komşu | Aşağıda olma, düşüş | Mekânsal veya ahlaki hiyerarşide dip noktada bulunma | [سفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md) yön ve derece bakımından en altta olmayı, tabanı bildirir |
| [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) | Komşu | Yakınlık, basitlik | Ulaşılması kolay, sıradan, bayağı ve yüksekten uzak oluş | [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) yücelik karşıtı basitliği, ayağa düşmüşlüğü anlatır |
| [حقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%B1.md) | Komşu | Küçüklük, önemsizlik | Başkalarının bakışında saygı uyandırmayan, küçük görülen | [حقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%B1.md) psikolojik ve sosyal algıdaki küçümsemeyi merkezine alır |
| [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) | Zıt | Artıklık, üstünlük, fazilet | Benzerleri arasında olumlu anlamda payı ve niteliği öne çıkan | Kökün zıddı olup artı değere, erdeme ve fazlalığa işaret eder |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رذل | Döküntü, en alt derece | İyisi ayrıldıktan sonra geriye kalan posa ve çaresiz yaşlılık | Kesin |
| Latince | Abiectus, faex | Aşağı atılmış, tortu, posa | Toplumun veya maddenin en dipte kalan çökeltisini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Dregs, decrepit, outcast | Tortu, elden ayaktan düşmüş, dışlanmış | Yaşlılıkta fiziksel tükenişi, sosyal alanda ise ıskartaya çıkarılmayı verir | Güçlü |
| Almanca | Hinfällig, Auswurf | Çökmüş, düşkün, işe yaramaz atık | Biyolojik çöküş ile maddesel atık olma durumunu kapsar | Güçlü |
| Fransızca | Décrépit, rebut | Yıpranmış, ıskarta, döküntü | Nitelik testinden geçemeyen mal ve takatsiz beden anlamını taşır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَرْذَلِ الْعُمُرِ | Biyolojik zayıflık ve zihinsel melekelerin gerilemesi (bunama, acziyet) | İnsanın yaratılış evreleri, bilginin unutulması ve bedenin çocukluk gibi aciz bir hale dönmesi bağlamı (Nahl [16:70](https://lisan.digital/tr/ayet/16:70.md), Hac [22:5](https://lisan.digital/tr/ayet/22:5.md)) |
| أَرَاذِلُنَا | Sosyal statü bakımından kibrin aşağıladığı, güçsüz ve yoksul görülen zümre | Nuh kavminin ileri gelenlerinin, peygambere tabi olan ilk inananları hor görmek üzere kullandığı seçkinci dil (Hûd [11:27](https://lisan.digital/tr/ayet/11:27.md)) |
| الْأَرْذَلُونَ | İktisadi ve sınıfsal olarak toplumun en alt tabakası sayılan kimseler | Kavmin, peygamberin etrafındaki emekçi ve korumasız kitleleri iman etmeye engel bir gerekçe gibi sunması bağlamı (Şuarâ [26:111](https://lisan.digital/tr/ayet/26:111.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsan fiilleri, teklif ve kabiliyet | İnsanın ömrün son evresinde bilgiyi yitirmesi ile ilahi ilim arasındaki mutlak fark; aklî ehliyetin düşüşü | Teklifin şartı olan akıl ve bilginin zeval bulduğu en aciz sınır |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve hacir hükümleri | Bunama (ateh), bunaklık ve aşırı yaşlılık sebebiyle malî tasarrufların kısıtlanması veya velayet altına alınma | Hukuki iradenin ve temyiz kudretinin ortadan kalktığı yaşlılık evresi |
| Tefsir | Sosyolojik peygamber kıssaları | Kavimlerin peygamberleri servet ve makam ölçüsüyle tartması; imanın sınıfsal bir imtiyaz değil kalbî bir kabul oluşu | Elitlerin kibir diliyle mustazafları ıskarta insan sayması |
| Hadis | Dua ve istiaze metinleri | Hz. Peygamber'in ömrün en düşkün, başkasına muhtaç ve şuursuz dönemine itilmekten Allah'a sığınması | Fiziksel ve ahlaki zaafın zirveye ulaştığı düşkünlük hali |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi değer terazisi | Fıtri/kalbî üstünlük | Dış görünüş ve statü putunu kırma | Allah katında değerin servet veya kaba kuvvete değil takvaya dayandığını tescil eder | Kesin |
| İlmi | İnsan bilişsel kapasitesi | Bilişsel gerileme sınırı | Epistemik acziyet eşiği | İnsanın sonradan kazandığı bilgileri dahi unutabileceği biyolojik sınırını gösterir | Güçlü |
| Siyasi | Otokratik iktidar kibri | Ötekileştirilen kitleler | Hegemonya aracı | Yönetici elitin halkın zayıf kesimlerini marjinalleştirerek meşruiyet üretme çabasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve meta dolaşımı | Iskarta, fire, defolu mal | Değer belirleme ölçütü | Kalitesi en düşük, ticari takası zayıf ve sermaye değeri kalmamış döküntü meta | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropik çöküş ve asimptotik dip seviye | Bir sistemin enerjisinin veya bilgi içeriğinin tüketildikten sonra sistemik işlev üretemez hale gelen en alt kararsız tortusu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal tabakalaşma ve marjinalleşme (lumpenleşme) | Toplumsal hiyerarşide üretim araçlarından ve siyasal güçten dışlanmış, elitler tarafından kıymetsizleştirilen alt tabaka | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Türkçedeki ahlaksızlık, utanmazlık veya skandal anlamındaki «rezil» kelimesine indirgeyerek okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da ahlaki bir sapkınlıktan ziyade, biyolojik acziyet sebebiyle elden ayaktan düşmeyi ve kibirli zorbaların yoksul müminleri hakir görmesini ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nahl [16:70](https://lisan.digital/tr/ayet/16:70.md) ve Hac [22:5](https://lisan.digital/tr/ayet/22:5.md) ayetlerinde geçen yaşlılık durumunun ahlaken kınanmış bir hal olduğu zannı doğar; Şuarâ [26:111](https://lisan.digital/tr/ayet/26:111.md) ayetinde ise inananların ahlaksızlıkla suçlandığı yanılgısına düşülür |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın fani varlığındaki biyolojik sınırları (bilgi ve güç kaybı) göstererek kibri kırması, diğer yandan sınıfsal kibrin ürettiği aşağılayıcı dili deşifre etmesi bakımından ontolojik ve sosyolojik bir anahtardır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılış safhalarını ve yaşlılıkta bilincin gerileyişini anlatan ayetler ile peygamberlerin tebliğine karşı duran mütekebbir kavimlerin sınıfsal itirazlarını aktaran kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Değerin soy, zenginlik ve bedensel dinçlikte olduğu zannını yıkar; biyolojik çöküşün kınanacak bir günah değil fıtri bir sınır olduğunu, asıl düşüklüğün ise insanı hor gören kibirde bulunduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Meyvenin, kumaşın, paranın veya canlının iyileri seçildikten sonra geriye bırakılan en kalitesiz, ezik, yıpranmış ve atık kısmı.
- Soyut anlam: İnsanın fiziksel ve zihinsel işlevlerini yitirdiği çaresizlik hali ile elitist zihniyetin ötekileştirdiği sosyal zaafiyet ve güçsüzlük düzeyi.
- Sistematik karşılık: Değer ve yeterlilik fonksiyonunun minimuma indiği, verili potansiyelin sıfırlandığı veya dışsal yargıyla en alta itildiği taban sınır durumu.
- LaTeX modeli: $$V(t) = V_0 \cdot e^{-\lambda t} \implies \lim_{t \to T} V(t) = V_{\min} = R$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $V(t)$, bir varlığın (biyolojik, iktisadi veya zihinsel) zamana ($t$) bağlı fonksiyonel değerini ve kapasitesini temsil eder. $V_0$ başlangıçtaki yetkinlik seviyesi, $\lambda$ yıpranma veya yaşlanma katsayısıdır. Zaman son sınıra ($T$) ulaştığında değer fonksiyonu asimptotik olarak işlevsizlik veya döküntü seviyesine ($V_{\min}$) geriler; işte bu taban nokta kökün ifade ettiği $R$ durumudur. Toplumsal düzlemde ise bu gerileme nesnel bir yok oluştan ziyade, muktedirlerin katsayısı üzerinden alt tabakaya biçilen değersizlik sınırını simgeler.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B0%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/11:27.md) — أَرَاذِلُنَا

فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine kavminden küfredenlerin elebaşları dediler ki: Biz, senin ancak kendimiz gibi bir insan olduğunu görüyoruz. İçimizde sadece ayak takımının, başlangıçta düşünmeden sana uydukları gözümüzün önündedir. Sizin bize üstün bir meziyyetinizi görmüyoruz. Aksine biz, sizi yalancılar sanıyoruz.

### [Nahl 16:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/16:70.md) — أَرْذَلِ

وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ

Meal (IK): Allah sizi yaratmıştır, sonra da öldürecektir. İçinizden bir kısmı ömrünün en fena zamanına ulaştırılır ki bilirken bilmez olur. Muhakkak Allah Alim’dir, Kadir’dir.

### [Hac 22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/22:5.md) — أَرْذَلِ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ

Meal (IK): Ey insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.

### [Şuara 26:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/26:111.md) — الْأَرْذَلُونَ

قَالُوا أَنُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ

Meal (IK): Sana mı inanacağız? Halbuki sana uyanlar en rezil kimselerdir, dediler.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir.
Elden ayaktan kesilmiş yaşlı kimsedir. Böyle yaşlı olanlar gibi beceriksiz olanlara da rezil denmiştir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الذّال والرّاء والّلام معهما
ر ذ ل يستعمل فقط
رذل:
الرَّذْلُ: الدُّونَ من كلِّ شيءٍ، مصدرُه الرَّذالةُ، وقد رَذُل، والجميع الأرذال، والأرْذلون والرَّذِلون، ورُذالة كَلِّ شيءٍ أردؤه.
ورجْلٌ رَذِل أي وَسِخٌ، وامرأة رَذِلة، وثوبٌ رَذيل أي رَديءٌ.

##### Türkçe

باب **الذّال** و**الرّاء** و**الّلام** معهما
**ر ذ ل** yalnızca kullanılır.

**رذل**:
**الرَّذْلُ**: her şeyden aşağı olan; masdarı **الرَّذالةُ**’dir; ve **رَذُل** olmuştur; çoğulu **الأرذال**’dir; ve **الأرْذلون** ve **الرَّذِلون**; ve her şeyin **رُذالة**’si onun en kötüsüdür.
Ve bir adam **رَذِل**; yani pis; ve bir kadın **رَذِلة**; ve bir elbise **رَذيل**; yani kötü.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَذْلُ: الدونُ الخسيسُ. وقد رَذلَ فلان بالضم يَرْذُلُ رَذالَةً ورُذولَةً، فهو رَذْلٌ ورُذالٌ بالضم، من قوم رُذولٍ وأَرْذالٍ ورُذّلاءَ. وأَرْذَلَهُ غيره ورَذَلَهُ أيضاً، فهو مَرْذولٌ ورُذالُ كلِّ شيءٍ: رديئُهُ.

##### Türkçe

**الرَذْلُ**: aşağı, bayağı olan. Ve falan (kimse) (ر ile) ötre ile **رَذلَ**; **يَرْذُلُ**; **رَذالَةً** ve **رُذولَةً** (olarak) (kötüleşti/aşağılaştı); artık o **رَذْلٌ** ve ötre ile **رُذالٌ**dur; **رُذولٍ** ve **أَرْذالٍ** ve **رُذّلاءَ** (olan) bir kavimdendir. Ve başkası onu **أَرْذَلَهُ** (yaptı) ve onu ayrıca **رَذَلَهُ** (yaptı); artık o **مَرْذولٌ**dur. Ve her şeyin **رُذالُ**u: onun kötü/kalitesiz olanıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ذ ر ل
رذل
استعمل منه : ( رذل ) .
رذل : قال الليث : الرَّذلُ الدُّونُ من الناس في مَنظرِه وحالاتِه ، ورجل رَذْلُ الثيابِ والنعْلِ ، رَذُلَ يَرْذُل رَذالَةً ، وهم الرَّذْلون والأرْذال .
وقال الزّجّاج في قول الله جلّ وعزّ : ( وَاتَّبَعَكَ الاَرْذَلُونَ ) ( الشعراء : 111 ) ، قَالَ قومُ نوحٍ لنوح : اتّبعكَ أرَاذلنا ، قال : نسبوهم إلى الحِياكَةِ ، قال : والصِّناعاتُ لا تَضُرُّ في باب الديانات .
وقال الليث : رُذالَةُ كل شيء أَرْدَؤُه ، وثوبٌ رَذْلٌ وَسِخٌ ، وثوب رَذيلٌ رديءٌ ، ويقال : أَرْذَلَ فلانٌ دراهمي أي فَسَّلَها ، وأرْذَلَ غنَمي ، وَأَرْذَلَ من رحالِهِ كذا وكذا رجلاً ، وهم رُذالَةُ الناس ورُذَالُهم .
وقوله عزّ وجلّ : ( وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ ) ( النحل : 70 ) ، قيل : هو الذي يَخْرَفُ من الكِبَر حتى لا يَعْقِل شيئاً ، وبَيَّنَهُ بقوله : ( لِكَىْ لاَ يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا ) ( النحل : 70 ) ويجمع الرذل أرذالاً .

##### Türkçe

ذ ر ل
**رذل**
Ondan kullanılan: (**رذل**).

**رذل**: Leys dedi: **الرَّذلُ** insanlardan görünüşünde ve hâllerinde aşağı olan(kimse)dir; ve elbisesi ve nalı **رَذْلُ** olan adam; **رَذُلَ** **يَرْذُل** **رَذالَةً**; ve onlar **الرَّذْلون** ve **الأرْذال**dır.

Ve Zecّâc, Allah’ın celîl ve azîz olan sözünde: (**وَاتَّبَعَكَ الاَرْذَلُونَ**) (eş-Şuarâ: 111) hakkında dedi ki: Nûh kavmi Nûh’a dedi: Sana bizim **أرَاذلنا**mız tâbi oldu. Dedi: Onları dokumacılığa nisbet ettiler. Dedi: Ve sanatlar dinler babında zarar vermez.

Ve Leys dedi: Her şeyin **رُذالَةُ**si onun en kötü olanıdır; ve **رَذْلٌ** elbise kirli(dir); ve **رَذيلٌ** elbise kötü(dür). Ve denilir: Falan **أَرْذَلَ** benim dirhemlerimi; yani onları değersizleştirdi. Ve koyunlarımı **أرْذَلَ** etti. Ve bineklerinden şöyle şöyle adamı **وَأَرْذَلَ** etti. Ve onlar insanların **رُذالَةُ**si ve onların **رُذَالُ**udur.

Ve O’nun azîz ve celîl sözü: (**وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ**) (en-Nahl: 70); denildi: O, yaşlılıktan dolayı bunayıp hiçbir şeyi akletmeyen kimsedir. Ve onu şu sözüyle açıkladı: (**لِكَىْ لاَ يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا**) (en-Nahl: 70). Ve **الرذل** çoğul yapılır: **أرذالاً**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والذال وما يثلثهما)
(رذم)  الراء والذال والميم أُصَيلٌ يدلُّ على سَيَلانِ شيءٍ. يقال حَفْنَة رَذُمٌ، إذا سالَتْ دَسَماً. وعَظْمٌ رَذُوم، كأنّه من سِمَنه يسيل دَسَماً. قال:‏
* وفي كفِّها كِسْرٌ أَبحّ رَذُومُ([1]) *‏
(رذا)  الراء والذال والحرف المعتل يدلُّ على ضعفٍ وهزال. فالرّذِية: الناقة المهزولة من السَّير، والجمع رَذَايا. قال أبو دُواد:‏
رَذَايا كالبَلاَيا أو *** كعِيدانٍ من القَضْبِ([2])‏
يقال منه: أرذَيْتُها.‏
(رذل)  الراء والذال واللام قريبٌ من الذي قبله. فالرَّذْل: الدُّون مِن كلِّ شيء، وكذلك الرُّذَال.‏
انقضى الثُّلاثي من الراء.‏
---------------------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: " وفي يدها"، صوابه مما سبق في مادة (بح) حيث الكلام على البيت.‏
([2]) القضب، بالفتح: شجر تتخذ منه القسي، ويقال إنه جنس من النبع. وقد أنشد البيت في السان (قضب) وفسره.‏
  ـ

##### Türkçe

(راء babı ve **الذال** ve ikisini üçlü yapan şeyler)

(**رذم**)  **الراء** ve **الذال** ve **الميم**; bir asıl (kök)tir; bir şeyin akmasına delâlet eder. Denir: **حَفْنَة رَذُمٌ**, eğer yağlılık olarak akarsa. Ve **عَظْمٌ رَذُوم**, sanki şişmanlığından yağlılık olarak akıyor gibidir. Dedi ki:‏
* Ve onun avucunda, boğuk bir kırık vardır: **رَذُومُ**([1]) *‏

(**رذا**)  **الراء** ve **الذال** ve illetli harf; zayıflığa ve zayıf düşmeye delâlet eder. Şu hâlde **الرّذِية**: yürüyüşten (seyrden) zayıflamış deve; çoğulu **رَذَايا**. Ebû Duvâd dedi ki:‏
**رَذَايا** belâlar gibi yahut *** **القَضْب**’den (olan) çubuklar gibi([2])‏
Ondan denir: **أرذَيْتُها**.‏

(**رذل**)  **الراء** ve **الذال** ve **اللام**, kendisinden öncekinin yakınıdır. Şu hâlde **الرَّذْل**: her şeyin aşağısı (dünü); ve كذلك **الرُّذَال**.‏

**الراء**’dan üçlü (bab) sona erdi.‏
---------------------------------------------------------------ـ
([1]) Asılda: “Ve onun elinde”; doğrusu, (بح) maddesinde daha önce geçen şeydendir; orada beyit üzerine söz vardır.‏
([2]) **القضب**, fetha ile: ondan yayların yapıldığı ağaç; ve denir ki o, **النبع**’dan bir cinstir. Beyti Lisân’da (قضب)da inşâd etti ve onu açıkladı.‏
  ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرذل والرذال: المرغوب عنه لرداءته، قال تعالى: ﴿ومنكم من يرد إلى أرذل العمر﴾ [النحل/70]، وقال: ﴿إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي﴾ [هود/ 27]، وقال تعالى: ﴿قالوا أنؤمن لك واتبعك الأرذلون﴾ [الشعراء/111]، جمع الأرذل.

##### Türkçe

- **الرذل** ve **الرذال**: kötülüğü (düşüklüğü) sebebiyle kendisinden rağbet edilmeyen. Yüce Allah dedi ki: ﴿Sizden kimi de ömrün **أرذل**’ine geri çevrilir﴾ [النحل/70]; ve dedi ki: ﴿Ancak onlar ki, bizim **أراذلنا**’mızdır, görüşün başlangıcında﴾ [هود/ 27]; ve Yüce Allah dedi ki: ﴿Dediler ki: Sana iman mı edelim, hâlbuki sana **الأرذلون** tâbi olmuşken﴾ [الشعراء/111]; **الأرذل**’in çoğulu.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ذ ل
رجل رذل ومرذولوهو الدون في منظره وحالاته وقد رذلك رذولة ورذالـة ورذل ورذل وقـوم أرذال وهو من أراذلهم وامرأة رذلة‏.‏
وهـم رذال النـاس‏.‏
وهـي رذال الغنـم‏.‏
وهـذا مـن رذال المتـاع والتمـر ورذالتـه‏:‏ لخشارتـه ورديئه‏.‏
ورجل رذل الثياب‏.‏
وثوب رذل‏:‏ وسخ‏.‏
ودرهم رذل‏:‏ فسل‏.‏
وأرذل الصيرفي من دراهمي كذا درهماً‏.‏
وأرذل فلان من غنمي كذا شاة‏.‏
وأرذل من أصحابي كذا رجلاً‏:‏ لم يرضهم‏.‏
وردوا إلى أرذل العمر وهو الهرم والخرف‏.‏
وفلان مرذل‏:‏ صاحبه أو دابته رذل‏.‏

##### Türkçe

ر ذ ل
**رجل رذل** ve **مرذولوهو**: görünüşünde ve hâllerinde aşağı olan. Ve gerçekten **رذلك** oldu: **رذولة** ve **رذالـة** ve **رذل** ve **رذل**; ve bir kavim **أرذال**dır; ve o, onların **أراذل**lerindendir; ve bir kadın **رذلة**dir.‏
Ve onlar, insanların **رذال**ıdır.‏
Ve o, koyunun **رذال**ıdır.‏
Ve bu, eşya ve hurmanın **رذال**ındandır; ve onun **رذالتـه**si: kabalığından ve kötüsünden dolayıdır.‏
Ve bir adam **رذل الثياب**dır.‏
Ve bir elbise **رذل**dür: kirli.‏
Ve bir dirhem **رذل**dür: sahte.‏
Ve sarraf, dirhemlerimden şöyle şöyle dirhemi **أرذل** etti.‏
Ve falan, koyunumdan şöyle bir koyunu **أرذل** etti.‏
Ve ashabımdan şöyle bir adamı **أرذل** etti: onları beğenmedi.‏
Ve **أرذل العمر**a döndürüldüler; o da ihtiyarlık ve bunamadır.‏
Ve falan **مرذل**dir: arkadaşı yahut biniti **رذل**dir.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّذْل والرَّذِيل والأَرذل: الدُّون من الناس، وقيل: الدُّون في مَنْظَره وحالاته، وقيل: هو الدُّون الخَسيس، وقيل: هو الرَّديء من كل شيء. ورجل رَذْل الثياب والفعل، والجمع أَرذال ورُذَلاء ورُذُول ورُذَال؛ الأَخيرة من الجمع العزيز، والأَرْذَلون، ولا تفارق هذه الأَلف واللام لأَنها عَقِيبة مِن. وقوله عز وجل: واتَّبَعك الأَرْذَلون؛ قاله قوم نوح له، قال الزجاج: نسبوهم إِلى الحِياكة والحِجامة، قال: والصِّناعات لا تَضُرُّ في باب الديانات، والأُنثى رَذْلة، وقد رَذُل فلان، بالضم، يَرْذُل رَذالة ورُذُولة، فهو رَذْلٌ ورُذال، بالضم، وأَرْذَله غيره، ورَذَله يَرْذُله رَذْلاً: جعله كذلك، وهم الرَّذْلون والأَرذال وهو مَرْذُول. وحكى سيبويه رُذِل، قال: كأَنه وضع ذلك فيه يعني أَنه لم يَعْرض لرُذِل، ولو عَرض له لقال رذَّله وشَدَّد. وثوب رَذْل ورَذيل: وَسِخٌ رديءٌ. والرُّذال والرُّذالة: ما انْتُقي جَيِّده وبقي رديئه. والرَّذِيلة: ضد الفضيلة. ورُذالة كل شيء: أَردؤُه. ويقال: أَرْذَلَ فلان دراهمي أَي فَسَّلها، وأَرْذَلَ غنمي وأَرْذَلَ من رجاله كذا وكذا رَجُلاً، وهم رُذالة الناس ورُذالهم. وقوله تعالى: ومنكم من يُردُّ إِلى أَرذل العمر؛ قيل: هو الذي يَخْرَف من الكِبَر حتى لا يَعْقِل، وبَيَّنه بقوله: لكيلا يعلم من بعد علم شيئاً. وفي الحديث: وأَعوذ بك من أَن أُرَدَّ إِلى أَرذل العمر أَي آخره في حال الكِبَر والعجز. والأَرْذَل من كل شيء: الرَّديء منه.

##### Türkçe

**الرَّذْل** ve **الرَّذِيل** ve **الأَرذل**: insanlardan aşağı olan; ve denildi: görünüşünde ve hâllerinde aşağı olan; ve denildi: aşağı, bayağı olan; ve denildi: her şeyden kötü olan. Ve (denir ki:) elbisesi ve fiili **رَذْل** olan adam; çoğulu **أَرذال** ve **رُذَلاء** ve **رُذُول** ve **رُذَال**’dır; sonuncusu az bulunan çoğuldandır; ve **الأَرْذَلون**; bu **الألف** ve **اللام** ondan ayrılmaz; çünkü o, **مِن**’den sonra gelendir. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: **واتَّبَعك الأَرْذَلون**; bunu Nûh kavmi ona söyledi. Zecâc dedi: onları dokumacılığa ve hacamatçılığa nisbet ettiler; dedi: sanatlar dinler babında zarar vermez. Dişisi **رَذْلة**’dir. Ve falan kimse **رَذُل** oldu; (ر’nin) zammesiyle; **يَرْذُل**; **رَذالة** ve **رُذُولة** olarak; o hâlde o **رَذْلٌ** ve **رُذال**’dır; (ر’nin) zammesiyle. Ve başkası onu **أَرْذَله** yaptı. Ve onu **رَذَله يَرْذُله رَذْلاً**: onu öyle kıldı. Ve onlar **الرَّذْلون** ve **الأَرذال**’dır; ve o **مَرْذُول**’dür. Sîbeveyh **رُذِل**’i nakletti; dedi: sanki bu ona konulmuş gibidir; yani o, **رُذِل**’e temas etmedi; eğer ona temas etseydi **رذَّله** der ve şeddelerdi. Ve **ثوب** **رَذْل** ve **رَذيل**: kirli, kötü. Ve **الرُّذال** ve **الرُّذالة**: iyisi seçilip de kötüsü kalan şey. Ve **الرَّذِيلة**: faziletin zıddı. Ve her şeyin **رُذالة**’si: onun en kötüsü. Ve denilir: falan kimse dirhemlerimi **أَرْذَلَ** etti; yani onları **فَسَّل** etti. Ve koyunlarımı **أَرْذَلَ** etti; ve adamlarından şöyle şöyle şu kadar adamı **أَرْذَلَ** etti; ve onlar insanların **رُذالة**’si ve onların **رُذال**’ıdır. Ve Yüce Allah’ın sözü: **ومنكم من يُردُّ إِلى أَرذل العمر**; denildi: o, yaşlılıktan bunayıp akletmeyen kimsedir; ve onu şu sözüyle açıkladı: **لكيلا يعلم من بعد علم شيئاً**. Ve hadiste: “Ve sana sığınırım ki **أُرَدَّ إِلى أَرذل العمر**”; yani yaşlılık ve âcizlik hâlinde onun sonuna. Ve her şeyden **الأَرْذَل**: ondan kötü olan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ذ ل * * الرَّذْلُ * الدون الخسيس وقد * رَذُلَ * من باب ظرف فهو * رَذْلٌ * و * رُذَالٌ * بالضم من قوم * رُذُولٍ * و * أرْذَالٍ * و * رُذَلاءَ * و * أرْذَلَهُ * غيره و * رَذَلَهُ * أيضا فهو * مَرْذُولٌ * و * رُذَالُ * كل شيء رديئه

##### Türkçe

* ر ذ ل * * **الرَّذْلُ** * aşağı, bayağıdır; ve **رَذُلَ** “ظرف” bâbındandır; o hâlde o **رَذْلٌ**dur; ve (ضم ile) **رُذَالٌ**dur; **رُذُولٍ** ve **أرْذَالٍ** ve **رُذَلاءَ** olan bir kavimdendir. Ve başkası onu **أرْذَلَهُ** etti; ve onu ayrıca **رَذَلَهُ** (da) etti; o hâlde o **مَرْذُولٌ**dur. Ve her şeyin **رُذَالُ**u, onun kötüsüdür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرذل، بالفتح والرذال، بالضم، والرذيل، بالفتح والرذال، بالضم، والرذيل، كأمير، والأرذل: الدون من الناس في منظره وحالاته، وقيل: هو الخسيس، أو الرديء من كل شيء، ورجل رذل الثياب والفعل، ج أرذال، وفي بعض النسخ: أراذل، ورذول، بالضم، ورذلاء، جمع رذيل، عن يعقوب ورذال، بالضم، وهو من الجمع العزيز، وقد تقدمت نظائره في ر خ ل قريبا، وأرذلون، ولا تفارق هذه الألف واللام، وقوله عز وجل:  واتبعك الأذلون  ، قاله قوم نوح له، قال الزجاج: نسبوهم إلى الحياكة والحجامة، قال: والصناعات لا تضر في باب الديانات. وفي العباب: ويجمع الأرذال الأراذل، قال الله تعالى:  إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي  ، أي أخساءنا. وقد رذل: ككرم، وعلم، الأخيرة لغة نقلها الصاغاني، رذالة، بالفتح ورذولة، بالضم، كلاهما من مصادر رذل، ككرم، وقد رذله غيره، يرذله، رذلا، وأرذله: جعله كذلك، وهو رذل، ومرذول، وحكى سيبويه: رذل، كعني، قال: كأنه وضع ذلك فيه، يعني أنه لم يعرض لرذل، ولو عرض له لقال: رذله، وشدد. والرذال، والرذالة، بضمهما: ما انتقي جيده، وبقي رديئه. والرذيلة: ضد الفضيلة، والجمع الرذائل. واسترذله: ضد استجاده، ومنه الحديث: ما استرذل الله عبدا إلا حظر عنه العلم والأدب. وأرذل الرجل: صار أصحابه رذلاء، ورذالى، كحبارى. وأرذل العمر: أسوؤه، هكذا في النسخ الصحيحة، وتقديره: رذالى العمر وأرذله أسوؤه، وإن كان في العبارة قصور ما، ووجد في بعض النسخ بحذف الواو هكذا: ورذالى أرذل العمر، وهو مطابق لما في العباب، ووقع في نسخة شيخنا: ورذلاء العمر، وكحبارى: أسوؤه. قلت: وهو خطأ. قال: وزعم بعض أن ؛بارى هنا لفظ مقحم، ولولا هي لكان رد بالمهملة وإلى متعلق به نظير الآية، على أن هذا الوزن غير موجود في كلام أئمة اللغة، فليحرر. قال شيخنا: ولو كان كذلك لكانت إلى مكتوبة بالياء، وهي في أصول القاموس بلام ألف، وهو ينافي ما قالوه. قلت: وهذا بناء على ما وقع في نسخته، وأما التي بأصول النسخ الجيد: رذالى بالياء، ولذا صح وزنه بحبارى، فحينئذ ما زعمه بعض لامرية فيه. ثم قال: وقال آخرون: لعله نظير ما وقع للجوهري في بهازرة وضريحيات، ثم قال: والظاهر أن المتن ورذلاء: أرذل العمر، أي أنه بالمد، وكحبارى، أي يقال مقصورا، وقوله: أسوؤه، شرح له، والله أعلم، فتأمل. قلت: وكل ذلك خبط عشواء، وضرب في حديد بارد، وسببه عدم التأمل في أصول اللغة، والنسخ المقروءة المقابلة. والصواب في العبارة: وأرذل: صار أصحابه رذلاء، ورذالى، كحبارى. إلى هنا تمام الجملة، ثم قال: وأرذل العمر: أسوؤه، وبهذا يندفع الإشكال، ويتضح تحقيق المقام في الحال. ثم أرذل العمر، فسره الزمخشري بالهرم والخرف، أي حتى لا يعقل، ويدل لذلك قوله تعالى فيما بعد في الآية:  ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا، وفي الحديث: أعوذ بك أن أرد إلى أرذل العمر،  أي حال الكبر والعجز. ومما يستدرك عليه: ثوب رذل ورذيل: وسخ رديء. ودرهم رذل: فسل. وأرذل

  الصيرفي من دراهمي كذا: أي فسلها. وأرذل غنمي، وأرذل من رجاله كذا وكذا رجلا: لم يرضهم.في من دراهمي كذا: أي فسلها. وأرذل غنمي، وأرذل من رجاله كذا وكذا رجلا: لم يرضهم.

##### Türkçe

**الرذل**; fetha ile; ve **الرذال**; damme ile; ve **الرذيل**; fetha ile; ve **الرذال**; damme ile; ve **الرذيل**; **أمير** gibi; ve **الأرذل**: insanların görünüşünde ve hâllerinde aşağı olan. Ve denildi ki: o, aşağılık olandır; yahut her şeyden kötü olan yahut değersiz olan. Ve elbise ve fiil bakımından **رذل** olan adam; çoğulu **أرذال**. Ve bazı nüshalarda: **أراذل**. Ve **رذول**; damme ile; ve **رذلاء**: **رذيل**’in çoğulu; Ya‘kūb’dan. Ve **رذال**; damme ile; ve o, az bulunan çoğuldandır; benzerleri daha önce **ر خ ل**’de yakında geçti. Ve **أرذلون**; ve bu **الألف** ve **اللام**’dan ayrılmaz. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: **واتبعك الأذلون**; bunu Nûh kavmi ona söyledi. Zecâc dedi ki: onları dokumacılığa ve hacamatçılığa nispet ettiler. Dedi ki: sanatlar dinler babında zarar vermez. Ve el-‘Ubâb’da: **الأرذال**’ın çoğulu **الأراذل** olarak da toplanır. Allah Teâlâ dedi ki: **إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي**; yani: bizim aşağılarımız. Ve **رذل** oldu: **كرم** gibi; ve **علم** gibi; sonuncusu Sâğânî’nin naklettiği bir lehçedir. **رذالة**; fetha ile; ve **رذولة**; damme ile; ikisi de **رذل**’ün mastarlarındandır; **كرم** gibi. Ve başkası onu **رذله** etti; onu **يرذله**; **رذلا** olarak. Ve **أرذله**: onu öyle yaptı. Ve o, **رذل**’dir ve **مرذول**’dür. Sîbeveyh nakletti: **رذل**; **عني** gibi. Dedi ki: sanki bu ona konulmuştur; yani o, **رذل**’e taarruz etmedi; eğer ona taarruz etseydi “**رذله**” derdi ve şeddelerdi. Ve **الرذال** ve **الرذالة**; ikisinin dammesiyle: iyisi seçilip, kötüsü kalan şey. Ve **الرذيلة**: **الفضيلة**’nin zıddı; çoğulu **الرذائل**. Ve **استرذله**: **استجاده**’nin zıddı. Ondan hadis: “Allah bir kulu **استرذل** etmedikçe, ondan ilmi ve edebi men eder.” Ve **أرذل** adam: arkadaşları **رذلاء** ve **رذالى** oldu; **حبارى** gibi. Ve **أرذل العمر**: onun en kötüsü; sahih nüshalarda böyledir. Ve takdiri: “**رذالى العمر** ve **أرذله** onun en kötüsüdür”; her ne kadar ibarede bir eksiklik olsa da. Ve bazı nüshalarda vavın hazfiyle şöyle bulundu: “ve **رذالى** **أرذل العمر**”; bu, el-‘Ubâb’dakine uygundur. Ve şeyhimizin bir nüshasında: “ve **رذلاء العمر**; ve **حبارى** gibi: onun en kötüsü” vaki oldu. Dedim ki: bu hatadır. Dedi ki: bazıları “**بارى**”nın burada sokulmuş bir lafız olduğunu iddia etti; o olmasaydı, **المهملة** ile “**رد**” olurdu ve “**إلى**” ona bağlı olurdu; ayetin benzeri üzere. Şu da var ki bu vezin, lugat imamlarının كلامında موجود değildir; öyleyse tahkik edilsin. Şeyhimiz dedi ki: eğer öyle olsaydı **إلى** yâ ile yazılmış olurdu; hâlbuki **القاموس**’un asıllarında lâm-elif iledir; bu da onların söylediklerine aykırıdır. Dedim ki: bu, onun nüshasında vaki olana binaendir; ama iyi nüshaların asıllarında olan ise: yâ ile **رذالى**’dır; bu yüzden vezni **حبارى** ile sahih oldu; o vakit bazısının iddiasında şüphe yoktur. Sonra dedi ki: başkaları dedi: belki Cevherî’ye **بهازرة** ve **ضريحيات**’ta vaki olanın benzeridir. Sonra dedi ki: zahir olan, metnin “ve **رذلاء**: **أرذل العمر**” olduğudur; yani med ile; ve “ve **حبارى** gibi”; yani kısaltılmış olarak söylenir. Ve sözü: “onun en kötüsü”; bunun şerhidir. Allah en iyi bilendir; öyleyse düşün. Dedim ki: bütün bunlar körlemesine bir çırpınış ve soğuk demire vuruştur; sebebi, lugat asıllarında ve okunmuş karşılaştırılmış nüshalarda düşünmemektir. Ve ibarede doğru olan: “ve **أرذل**: arkadaşları **رذلاء** ve **رذالى** oldu; **حبارى** gibi.” Buraya kadar cümlenin tamamıdır. Sonra dedi ki: “ve **أرذل العمر**: onun en kötüsü.” Bununla işkâl gider ve makamın tahkiki hâlen açıklığa kavuşur. Sonra **أرذل العمر**’u Zemahşerî ihtiyarlık ve bunama ile tefsir etti; yani akletmeyinceye kadar. Buna delalet eden, ayette daha sonra Allah Teâlâ’nın sözü: **ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا**. Ve hadiste: “**أعوذ بك أن أرد إلى أرذل العمر**”; yani büyüklük ve acz hâli. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **ثوب رذل ورذيل**: pis, kötü. Ve **درهم رذل**: sahte. Ve **أرذل الصيرفي من دراهمي كذا**: yani onları sahte saydı. Ve **أرذل غنمي**; ve “adamlarından şu kadar ve şu kadar adamı **أرذل** etti”: onları beğenmedi. “dirhemlerimden şu kadarında: yani onları sahte saydı. Ve **أرذل غنمي**; ve adamlarından şu kadar ve şu kadar adamı **أرذل** etti: onları beğenmedi.”

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَذُلَ
1 رَذُلَ ذ , (T, S, M, Msb, K,) aor. رَذُلَ , (T, S, K,) inf. n. رَذَالَةٌ (T, S, M, Msb, K) and رُذُلَةٌ; (S, M, Msb, K;) and رَذِلَ, aor. رَذَلَ ; (Sgh, K;) He (a man) was, or became, low, base, vile, mean, or contemptible; (T, S, M, K;) in his aspect, and in his states, or circumstances: (T:) or it (a thing, M, Msb, K, of any kind, M, K) was, or became, bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved. (M, Msb, K.) -A2- رَذَلَهُ, (S, M, K,) aor. رَذُلَ , inf. n. رَذْلٌ; (M, TA;) and ↓ ارذلهُ; (S, K;) He made, or pronounced, him (a man) to be low, base, vile, mean, or contemptible: (S, * M, K, * TA:) or he made, or pronounced, it (a thing of any kind) to be bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved. (M, K. *) You say, دَرَاهِمَ ↓ ارذل, (T,) or مِنْ دَرَاهِمِى كَذَا, (TA,) He (a man, T, or a money-changer, TA) pronounced, or showed, dirhems or pieces of money, or such of my dirhems or pieces of money, to be bad; syn. فَسَّلَهَا. (T, TA.) And غَنَمِى ↓ ارذل [He pronounced my sheep, or goats, to be bad; or he disapproved, or refused, them]. (T, TA.) And مِنْ رِجَالِهِ كَذَا وَكَذَا رَجُلًا ↓ ارذل (T, TA) He disapproved, or refused, [as low, base, &c.,] of his men, such and such men. (TA.)

ارذل
4 ارذل ذ He had low, base, vile, mean, or contemptible, companions. (K.) -A2- As a trans. v.: see 1, in four places.

استرذلهُ
10 استرذلهُ ذ [He reckoned him or esteemed him, or he found him to be, or he desired that he might be, low, base, vile, mean, or contemptible: or he reckoned it or esteemed it, or found it to be, or desired that it might be, bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved:] contr. of اِسْتَجَادَهُ. (O, K.) Hence the trad., مَا اسْتَرْذَلَ اللّٰهُ عَبْدًا اـِلَّا حَظَرَ عَنْهُ العِلْمَ وَالأَدَبَ [God desires not that a servant (meaning a man) may be low, base, vile, mean or contemptible, but He withholds from him knowledge, or science, and discipline of the mind, or good qualities and attributes of the mind or soul, &c.]. (O, TA.)

رَذْلٌ
رَذْلٌ ذ (T, S, M, Msb, K) and ↓ رُذَالٌ (S, K) and ↓ رَذِيلٌ and ↓ أَرْذَلُ (M, K) applied to a man, Low, base, vile, mean, or contemptible; (T, S, M, K;) in his aspect, and in his states, or circumstances: (T:) or, applied to a thing (M, Msb, K) of any kind, (M, K,) bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved: (M, Msb, K:) fem. of the first with ة: (M, Msb:) pl. [of pauc.], of the first, أَرْذُلٌ, (Msb,) or [of the same,] أَرْذَالٌ, (T, S, M, O, and so in some copies of the K,) [or this is more probably pl. of ↓ رَذِيلٌ, accord. to analogy,] and رُذُولٌ (S, M, K) and رُذَالٌ, (M, K,) which is of a rare form, (M,) [in the CK رُذّالٌ,] and رَذْلُونَ, (T,) [which is applied only to rational beings,] and (of ↓ رَذِيلٌ, TA) رُذَلَآءُ, (S, M, K,) and, of the pl. أَرْذُلٌ, (Msb, [but] said in the O to be of [the pl.] أَرْذَالٌ, TA,) أَرَاذِلُ, (T, Msb, TA, and so in some copies of the K in the place of أَرْذَالٌ,) and [of ↓ الأَرْذَلُ,] الأَرْذَلُونَ, (T, M, K,) [which is applied only to rational beings, and is said in the M and TA to be used only with the article ال prefixed to it, but is written without the ال in the K.] You say رَجُلٌ رَذْلُ الثِّيَابِ and الفِعْلِ [A man mean, or bad, &c., in respect of clothes and of action]. (T, TA.) And ثَوْبٌ رَذْلٌ A dirty, bad, or vile, garment; (TA;) and so ↓ ثوب رَذِيلٌ: (M, TA:) or ↓ ثوب رَذِلٌ [so accord. to a copy of the T, but perhaps a mistranscription for رَذْلٌ,] a dirty garment: and ↓ ثوب رَذِيلٌ a bad, or vile, garment. (T.)

رَذِلٌ
رَذِلٌ ذ : see the next preceding paragraph.

رُذَالٌ
رُذَالٌ ذ : see رَذْلٌ [of which it is both a syn. and a pl.]. ― -b2- Also, (S,) or ↓ رُذَالَةٌ, (T,) or both, (M, Msb, K,) The worse or viler, or the worst or vilest, (T,) or the bad, or vile, (S,) of anything: (T, S:) [or the refuse thereof; i. e.] a thing of which the good has been picked out, (M, Msb, K,) and the bad or vile, (M,) or the worse or viler, or worst or vilest, (Msb,) remains. (M, Msb.) You say also, النَّاسِ ↓ هُمْ رُذَالَةُ and رُذَالُهُمْ [They are the lower or baser &c., or lowest or basest &c., or the refuse, of mankind, or of the people]. (T.)

رَذِيلٌ
رَذِيلٌ ذ : see رَذْلٌ, in five places.

رُذَالَةٌ
رُذَالَةٌ ذ : see رُذَالٌ, in two places.

رَذِيلَةٌ
رَذِيلَةٌ ذ A low, base, vile, mean, contemptible, or bad, quality; contr. of فَضِيلَةٌ; (M, K:) pl. رَذَائِلُ. (TA.)

رُذَالَى
رُذَالَى ذ : see the next paragraph.

أَرْذَلُ
أَرْذَلُ ذ : see رَذْلٌ, in two places. ― -b2- Also The worse, or worst: so in the phrase أَرْذَلُ العُمُرِ [The worse, or worst, part of life]. (O, K.) [In the K, immediately after the words وَأَرْذَلَ صَارَ أَصْحَابُهُ رُذَلَآءَ, we find, in some copies, وَرُذَالَى كَحُبَارَى وَأَرْذَلُ العُمُرِ أَسْوَؤْهُ; and in other copies, وَرُذَالَى كَحُبَارَى أَرْذَلُ العُمُرِ أَسْوَؤُهُ: accord. to the former reading, the meaning is, that ↓ رُذَالَى is syn. with رُذَلَآءُ; and such SM holds to be the case: accord. to the latter reading, that رُذَالَى is syn. with أَرْذَلُ العُمُرِ. I have no doubt that the latter is the original reading in the K, and that it is taken from the O, where (with a preceding context different from that in the K) the words are, وَرُذَالَى اَرذَلِ العُمُرِ اَسْوَؤُهُ; thus, with ارذل in the gen. case: but I believe, as this word thus written suggests, and as some persons, alluded to by MF, have supposed, that كحبارى has been foisted into the text of the K in consequence of a misunderstanding or of a mistranscription of the words in question in some work earlier than the O; that the correct reading is, وَرُدَّ اـِلَى أَرْذَلِ العُمُرِ أَسْوَئِهِ; and that this is taken from what here follows.] It is said in the Kur [xvi. 72 and xxii. 5], وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ اـِلَى أَرْذَلِ العُمُرِ, (T, TA,) i. e. [And of you is he who is brought back to] the worse, or worst, [part] of life, (Ksh and Bd and Jel,) and the more, or most, contemptible thereof; (Ksh in xvi. 72;) a state of decrepitude and dotage; (Ksh and Bd and Jel;) which resembles the state of a young infant: (Ksh and Bd:) meaning he who dotes by reason of old age, so that he has no intellect; as is shown by the words in the same [immediately following], لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا or مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا. (T, TA. *)

مَرْذُولٌ
مَرْذُولٌ ذ A man made, or pronounced, to be low, base, vile, mean, or contemptible: (S, * TA:) and a thing made, or pronounced, to be bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved. (TA.)

##### Türkçe

**رَذُلَ**
1 **رَذُلَ** ذ , (T, S, M, Msb, K,) muzâri‘i **رَذُلَ** , (T, S, K,) mastarı **رَذَالَةٌ** (T, S, M, Msb, K) ve **رُذُلَةٌ**; (S, M, Msb, K;) ve **رَذِلَ**, muzâri‘i **رَذَلَ** ; (Sgh, K;) O (bir adam) alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi oldu veya öyle hâle geldi; (T, S, M, K;) görünüşünde ve hâllerinde yahut durumlarında: (T:) yahut o (bir şey, M, Msb, K, her türden, M, K) kötü, bozuk, rezil, bayağı, iğrenç yahut hoş görülmeyen oldu veya öyle hâle geldi. (M, Msb, K.) -A2- **رَذَلَهُ**, (S, M, K,) muzâri‘i **رَذُلَ** , mastarı **رَذْلٌ**; (M, TA;) ve ↓ **ارذلهُ**; (S, K;) O, onu (bir adamı) alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi kıldı yahut öyle diye hükmetti: (S, * M, K, * TA:) yahut o, onu (her türden bir şeyi) kötü, bozuk, rezil, bayağı, iğrenç yahut hoş görülmeyen kıldı yahut öyle diye hükmetti. (M, K. *) Şöyle dersin, **دَرَاهِمَ** ↓ **ارذل**, (T,) yahut **مِنْ دَرَاهِمِى كَذَا**, (TA,) O (bir adam, T, yahut bir sarraf, TA) dirhemleri yahut para parçalarını, yahut benim dirhemlerimden yahut para parçalarımdan şunları, kötü diye hükmetti yahut kötü olduğunu gösterdi; eş anlamlısı **فَسَّلَهَا**. (T, TA.) Ve **غَنَمِى** ↓ **ارذل** [O, benim koyunlarımı yahut keçilerimi kötü diye hükmetti; yahut onları hoş görmedi yahut reddetti]. (T, TA.) Ve **مِنْ رِجَالِهِ كَذَا وَكَذَا رَجُلًا** ↓ **ارذل** (T, TA) O, onun adamlarından, şöyle şöyle adamları [alçak, bayağı, vb. diye] hoş görmedi yahut reddetti. (TA.)

**ارذل**
4 **ارذل** ذ O, alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi arkadaşlara sahip oldu. (K.) -A2- Geçişli fiil olarak: 1’e, dört yerde, bak.

**استرذلهُ**
10 **استرذلهُ** ذ [O, onu alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi saydı yahut öyle gördü; yahut onu öyle buldu; yahut onun öyle olmasını istedi: yahut o, onu (herhangi bir şeyi) kötü, bozuk, rezil, bayağı, iğrenç yahut hoş görülmeyen saydı yahut öyle gördü; yahut onu öyle buldu; yahut onun öyle olmasını istedi:] **اِسْتَجَادَهُ**’nun zıddı. (O, K.) Bundan dolayı rivayet: **مَا اسْتَرْذَلَ اللّٰهُ عَبْدًا اـِلَّا حَظَرَ عَنْهُ العِلْمَ وَالأَدَبَ** [Allah bir kulun (yani bir adamın) alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi olmasını istemez; ancak ondan ilmi ve edebi men eder]. (O, TA.)

**رَذْلٌ**
**رَذْلٌ** ذ (T, S, M, Msb, K) ve ↓ **رُذَالٌ** (S, K) ve ↓ **رَذِيلٌ** ve ↓ **أَرْذَلُ** (M, K) bir adama nispetle: alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi; (T, S, M, K;) görünüşünde ve hâllerinde yahut durumlarında: (T:) yahut bir şeye nispetle (M, Msb, K) her türden, (M, K,) kötü, bozuk, rezil, bayağı, iğrenç yahut hoş görülmeyen: (M, Msb, K:) birincinin müennesi ة ile: (M, Msb:) birincinin cem‘i [kıllet], **أَرْذُلٌ**, (Msb,) yahut [aynısının] **أَرْذَالٌ**, (T, S, M, O, ve K’nın bazı nüshalarında da böyle,) [yahut bu, kıyasa göre, daha muhtemelen ↓ **رَذِيلٌ**’in cem‘idir,] ve **رُذُولٌ** (S, M, K) ve **رُذَالٌ**, (M, K,) ki bu nadir bir vezindedir, (M,) [CK’de **رُذّالٌ**,] ve **رَذْلُونَ**, (T,) [ki yalnız akıllı varlıklara uygulanır,] ve (↓ **رَذِيلٌ**’in, TA) **رُذَلَآءُ**, (S, M, K,) ve, cem‘ **أَرْذُلٌ**’ün, (Msb, [fakat] O’da [cem‘] **أَرْذَالٌ**’ın olduğu söylenir, TA,) **أَرَاذِلُ**, (T, Msb, TA, ve K’nın bazı nüshalarında **أَرْذَالٌ** yerine böyle,) ve [↓ **الأَرْذَلُ**’ün] **الأَرْذَلُونَ**, (T, M, K,) [ki yalnız akıllı varlıklara uygulanır; ve M ile TA’da, yalnız başına başına **ال** takısı getirilerek kullanıldığı söylenir; fakat K’da **ال** olmaksızın yazılmıştır.] Şöyle dersin **رَجُلٌ رَذْلُ الثِّيَابِ** ve **الفِعْلِ** [Elbise ve fiil bakımından bayağı yahut kötü vb. bir adam]. (T, TA.) Ve **ثَوْبٌ رَذْلٌ** Kirli, kötü yahut rezil bir elbise; (TA;) ve bunun gibi ↓ **ثوب رَذِيلٌ**: (M, TA:) yahut ↓ **ثوب رَذِلٌ** [T’nin bir nüshasına göre böyle; fakat belki **رَذْلٌ** yerine yanlış yazımdır,] kirli bir elbise: ve ↓ **ثوب رَذِيلٌ** kötü yahut rezil bir elbise. (T.)

**رَذِلٌ**
**رَذِلٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**رُذَالٌ**
**رُذَالٌ** ذ : **رَذْلٌ**’e bak [ki onun hem eş anlamlısı hem de cem‘idir]. ― -b2- Ayrıca, (S,) yahut ↓ **رُذَالَةٌ**, (T,) yahut ikisi birden, (M, Msb, K,) herhangi bir şeyin daha kötüsü yahut daha rezili, yahut en kötüsü yahut en rezili, (T,) yahut kötü yahut rezil olanı: (S,) (T, S:) [yahut onun posası; yani] iyisi seçilip alınmış, (M, Msb, K,) ve kötü yahut rezil olanı, (M,) yahut daha kötü yahut daha rezil olanı, yahut en kötü yahut en rezil olanı, (Msb,) kalmış olan şey. (M, Msb.) Yine şöyle dersin, **النَّاسِ** ↓ **هُمْ رُذَالَةُ** ve **رُذَالُهُمْ** [Onlar, insanların yahut halkın aşağısı yahut daha aşağısı vb., yahut posasıdır]. (T.)

**رَذِيلٌ**
**رَذِيلٌ** ذ : **رَذْلٌ**’e, beş yerde, bak.

**رُذَالَةٌ**
**رُذَالَةٌ** ذ : **رُذَالٌ**’a, iki yerde, bak.

**رَذِيلَةٌ**
**رَذِيلَةٌ** ذ Alçak, bayağı, rezil, değersiz, hor görülesi yahut kötü bir nitelik; **فَضِيلَةٌ**’nin zıddı; (M, K:) cem‘i **رَذَائِلُ**. (TA.)

**رُذَالَى**
**رُذَالَى** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**أَرْذَلُ**
**أَرْذَلُ** ذ : **رَذْلٌ**’e, iki yerde, bak. ― -b2- Ayrıca daha kötü yahut en kötü: **أَرْذَلُ العُمُرِ** ibaresinde olduğu gibi [Ömrün daha kötü yahut en kötü kısmı]. (O, K.) [K’da, **وَأَرْذَلَ صَارَ أَصْحَابُهُ رُذَلَآءَ** sözlerinden hemen sonra, bazı nüshalarda **وَرُذَالَى كَحُبَارَى وَأَرْذَلُ العُمُرِ أَسْوَؤْهُ**; diğer bazı nüshalarda ise **وَرُذَالَى كَحُبَارَى أَرْذَلُ العُمُرِ أَسْوَؤُهُ** bulunur: birinci okuyuşa göre anlam, ↓ **رُذَالَى**’nın **رُذَلَآءُ** ile eş anlamlı olduğudur; ve SM bunun böyle olduğunu kabul eder: ikinci okuyuşa göre ise, **رُذَالَى**’nın **أَرْذَلُ العُمُرِ** ile eş anlamlı olduğudur. Benim hiç şüphem yoktur ki K’daki aslî okuyuş ikincisidir ve bunun O’dan alındığıdır; orada (K’dakinden farklı bir önceki bağlamla) sözler **وَرُذَالَى اَرذَلِ العُمُرِ اَسْوَؤُهُ** şeklindedir; böylece **ارذل** mecrûr hâlde: fakat ben, bu şekilde yazılmış bu kelimenin telkin ettiği üzere ve MF’nin işaret ettiği bazı kimselerin zannettiği gibi, **كحبارى**’nın, O’dan daha önceki bir eserde söz konusu ibarelerin yanlış anlaşılması yahut yanlış yazımı sebebiyle K metnine sokulduğuna inanıyorum; doğru okuyuşun **وَرُدَّ اـِلَى أَرْذَلِ العُمُرِ أَسْوَئِهِ** olduğu; ve bunun da aşağıda gelen şeyden alındığı.] Kur’ân’da [xvi. 72 ve xxii. 5] şöyle denilmiştir: **وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ اـِلَى أَرْذَلِ العُمُرِ**, (T, TA,) yani [Sizden, kendisi geri döndürülen vardır] hayatın daha kötü yahut en kötü [kısmına], (Ksh ve Bd ve Jel,) ve onun daha çok yahut en çok hor görülesi olanına; (Ksh, xvi. 72’de;) düşkünlük ve bunama hâline; (Ksh ve Bd ve Jel;) ki bu, küçük bir bebeğin hâline benzer: (Ksh ve Bd:) yani yaşlılık sebebiyle bunayan, öyle ki aklı olmayan kimse; nitekim aynı yerde [hemen ardından gelen] **لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا** yahut **مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا** sözleri bunu gösterir. (T, TA. *)

**مَرْذُولٌ**
**مَرْذُولٌ** ذ Alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi kılınmış yahut öyle diye hükmedilmiş bir adam: (S, * TA:) ve kötü, bozuk, rezil, bayağı, iğrenç yahut hoş görülmeyen kılınmış yahut öyle diye hükmedilmiş bir şey. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَذَلَ
رَذَلَ U ( n. ac. رَذْل 1 ),
a.  Rendered vile, base, abject; lowered, debased, degraded.

b.  Deemed vile &c.; despised; rejected.

c.  Reproved, reprehended.

رَذِلَ
رَذِلَ A رَذُلَ U ( n. ac. رَذَاْلَة 22t ,  رُذُوْلَة 27t ),
a.  Was vile, base, abject, contemptible; was bad, worthless; was reprobate.

أَرْذَلَ
أَرْذَلَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ), ( c ).

d.  Committed bad actions; had bad associates.

تَرَاْذَلَ
تَرَاْذَلَ VI ,
a.  Committed bad actions; was bestial.

اِسْتَرْذَلَ
اِسْتَرْذَلَ X ,
a.  see I (b) .

رَذْل
رَذْل 1 , ( pl. أَرْذُل 16 ,  رُذُوْل 27 ,  أَرْذَاْل 38 ),
a.  see 25 .

أَرْذَلُ
أَرْذَلُ 14 , ( pl. أَرَاْذِلُ 37 ),
a.  see 25 .

b.  Worse; worst.

رُذَاْل
رُذَاْل 24 ,  رُذَاْلَة 24t ,
a.  Vileness, baseness; badness, worthlessness; viciousness; villainy.

b.  The bad, the worst, the refuse of.

رَذِيْل
رَذِيْل 25 , ( pl. رُذَلَآءُ 43 ),
a.  Vile, base, ignoble; despicable; bad, worthless.

رَذِيْلَة
رَذِيْلَة 25t , ( pl. رَذَاْئِلُ 46 ),
a.  Badness; defect, flaw, unsoundness; vice, villainy, infamy.

##### Türkçe

**رَذَلَ**
**رَذَلَ** U ( mastar-ı aslî: **رَذْل** 1 ),
a.  Alçak, bayağı, zelil kıldı; alçalttı, değersizleştirdi, düşürdü.

b.  Alçak vb. saydı; hor gördü; reddetti.

c.  Azarladı, kınadı.

**رَذِلَ**
**رَذِلَ** A **رَذُلَ** U ( mastar-ı aslî: **رَذَاْلَة** 22t ,  **رُذُوْلَة** 27t ),
a.  Alçak, bayağı, zelil, hakir oldu; kötü, değersiz oldu; kötü yola sapmış oldu.

**أَرْذَلَ**
**أَرْذَلَ** IV ,
a.  I (a) , ( b ), ( c )’ye bak.

d.  Kötü fiiller işledi; kötü arkadaşları oldu.

**تَرَاْذَلَ**
**تَرَاْذَلَ** VI ,
a.  Kötü fiiller işledi; hayvansı oldu.

**اِسْتَرْذَلَ**
**اِسْتَرْذَلَ** X ,
a.  I (b)’ye bak.

**رَذْل**
**رَذْل** 1 , ( çoğulu: **أَرْذُل** 16 ,  **رُذُوْل** 27 ,  **أَرْذَاْل** 38 ),
a.  25’e bak.

**أَرْذَلُ**
**أَرْذَلُ** 14 , ( çoğulu: **أَرَاْذِلُ** 37 ),
a.  25’e bak.

b.  Daha kötü; en kötü.

**رُذَاْل**
**رُذَاْل** 24 ,  **رُذَاْلَة** 24t ,
a.  Alçaklık, bayağılık; kötülük, değersizlik; kötücüllük; alçaklık (rezillik).

b.  Kötüler, en kötüler, süprüntü (artık).

**رَذِيْل**
**رَذِيْل** 25 , ( çoğulu: **رُذَلَآءُ** 43 ),
a.  Alçak, bayağı, soysuz; hakir; kötü, değersiz.

**رَذِيْلَة**
**رَذِيْلَة** 25t , ( çoğulu: **رَذَاْئِلُ** 46 ),
a.  Kötülük; kusur, ayıp, bozukluk; kötülük (ahlâkî), alçaklık, yüz karalığı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رذل
رَذُلَ - يَرْذُلُ - رَذيْل - أَرْذَل - أَراذِل - الأَرْذَل - الأرْذَلُوْن
رَذُلَ - يَرْذُلُ + الكائن: تأخر أو هبط إلى المرتبة الأخيرة أو السفلى
رَذُلَ - يَرْذُلُ + كائن + على كائن : ضد " فَضَل - يَفْضُل" عليه: ينقص عنه بشيء من طول أو حجم أو وزن أو حسن أو رفعة
رَذيْل: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " رَذُلَ - يَرْذُلُ ": من يتصف بأنه هابط أو متأخر إلى المرتبة أو الدرجة الأخيرة أو السفلى
أَرْذَل: اسم مفاضلة من " رَذيْل ": أكثر هبوطاً وتأخراً إلى الدرجة أو المرتبة السفلى أو الأخيرة من آخر
أَراذِل : جمع " أَرْذَل"
الأرْذَل: اسم مفاضلة عظمى من " رَذيْل ": رَذيْل - أَرْذَل - الأَرْذَل: أكثر الجميع  هبوطاً وتأخراً إلى الدرجة أو المرتبة السفلى أو الأخيرة
الأرْذَلُوْن: جمع " الأرْذَل "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ألفاظ العمق والغور مع الترتيب من الأعلى نحو الأسفل", هي:
رَذُلَ - يَرْذُلُ، سَفُلَ - يَسْفُلُ (سَفَلَ - يَسْفَلُ)، عَمُقَ - يَعْمُقُ، قَاعَ - يَقُوْعُ، قَعُرَ - يَقْعُرُ (قَعَرَ - يَقْعَرُ)، غَاطَ- يَغُوْطُ (غَاطَ - يَغِيْطُ)
أراذلنا
 	﴿فقال الملأ الذين كفروا من قومه ما نراك إلا بشرا مثلنا وما نراك اتبعك إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي وما نرى لكم علينا من فضل بل نظنكم كاذبين(27)﴾ هود
الأرذلون
 ﴿قالوا أنؤمن لك واتبعك الأرذلون(111)﴾ الشعراء
أرذل
 ﴿والله خلقكم ثم يتوفاكم ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكي لا يعلم بعد علم شيئا إن الله عليم قدير(70)﴾ النحل ﴿ياأيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ومنكم من يتوفىومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج(5)﴾ الحج
مختار الصحاح
● [رذل] ر ذ ل: الرَّذْلُ الدون الخسيس وقد رَذُلَ من باب ظرف فهو رَذْلٌ و رُذَالٌ بالضم من قوم رُذُولٍ و أرْذَالٍ و رُذَلاءَ و أرْذَلَهُ غيره و رَذَلَهُ أيضا فهو مَرْذُولٌ و رُذَالُ كل شيء رديئه
الراغب
رذل
- الرذل والرذال: المرغوب عنه لرداءته، قال تعالى: }ومنكم من يرد إلى أرذل العمر﴿[النحل/70]، وقال:﴾إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي﴿[هود/ 27]، وقال تعالى:﴾قالوا أنؤمن لك واتبعك الأرذلون{ [الشعراء/111]، جمع الأرذل.
ملخص اللسان
1.     وقد رَذُل فلان، بالضم، يَرْذُل رَذالة ورُذُولة، فهو رَذْلٌ ورُذال، بالضم، وأَرْذَله غيره، ورَذَله يَرْذُله رَذْلاً: جعله كذلك،
2.    الرَّذْل والرَّذِيل والأَرذل: الدُّون من الناس، وقيل: الدُّون في مَنْظَره وحالاته، هو الدُّون الخَسيس، وقيل: هو الرَّديء من كل شيء. ورجل رَذْل الثياب والفعل، والجمع أَرذال ورُذَلاء ورُذُول ورُذَال، والأَرْذَلون
3.     وثوب رَذْل ورَذيل: وَسِخٌ رديءٌ.
4.     والرُّذال والرُّذالة: ما انْتُقي جَيِّده وبقي رديئه.ورُذالة كل شيء: أَردؤُه.
5.     والرَّذِيلة: ضد الفضيلة.
6.    وأَعوذ بك من أَن أُرَدَّ إِلى أَرذل العمر أَي آخره في حال الكِبَر والعجز.
لسان العرب
● - رذل: الرَّذْل والرَّذِيل والأَرذل: الدُّون من الناس، وقيل: الدُّون في     مَنْظَره وحالاته، وقيل: هو الدُّون الخَسيس، وقيل: هو الرَّديء من كل     شيء. ورجل رَذْل الثياب والفعل، والجمع أَرذال ورُذَلاء ورُذُول ورُذَال؛     الأَخيرة من الجمع العزيز، والأَرْذَلون، ولا تفارق هذه الأَلف واللام     لأَنها عَقِيبة مِن. وقوله عز وجل: واتَّبَعك الأَرْذَلون؛ قاله قوم نوح     له، قال الزجاج: نسبوهم إِلى الحِياكة والحِجامة، قال: والصِّناعات لا     تَضُرُّ في باب الديانات، والأُنثى رَذْلة، وقد رَذُل فلان، بالضم، يَرْذُل     رَذالة ورُذُولة، فهو رَذْلٌ ورُذال، بالضم، وأَرْذَله غيره، ورَذَله     يَرْذُله رَذْلاً: جعله كذلك، وهم الرَّذْلون والأَرذال وهو مَرْذُول. وحكى     سيبويه رُذِل، قال: كأَنه وضع ذلك فيه يعني أَنه لم يَعْرض لرُذِل، ولو     عَرض له لقال رذَّله وشَدَّد. وثوب رَذْل ورَذيل: وَسِخٌ رديءٌ. والرُّذال     والرُّذالة: ما انْتُقي جَيِّده وبقي رديئه. والرَّذِيلة: ضد الفضيلة.     ورُذالة كل شيء: أَردؤُه. ويقال: أَرْذَلَ فلان دراهمي أَي فَسَّلها،     وأَرْذَلَ غنمي وأَرْذَلَ من رجاله كذا وكذا رَجُلاً، وهم رُذالة الناس     ورُذالهم. وقوله تعالى: ومنكم من يُردُّ إِلى أَرذل العمر؛ قيل: هو الذي     يَخْرَف من الكِبَر حتى لا يَعْقِل، وبَيَّنه بقوله: لكيلا يعلم من بعد علم     شيئاً. وفي الحديث: وأَعوذ بك من أَن أُرَدَّ إِلى أَرذل العمر أَي آخره في     حال الكِبَر والعجز. والأَرْذَل من كل شيء: الرَّديء منه.
مقاييس اللغة:
(رذل)  الراء والذال واللام قريبٌ من الذي قبله. فالرَّذْل: الدُّون مِن كلِّ شيء، وكذلك الرُّذَال.‏
انقضى الثُّلاثي من الراء.‏
القاموس المحيط:
الرَّذْلُ والرُّذالُ والرَّذيل والْأَرْذَلُ الدُّونُ الخَسيسُ، أو الرَّدِيءُ من كلِّ شيءٍ، ج أرذالٌ ورُذُولٌ ورُذَلاءُ ورُذالٌ وأرْذَلونَ، وقد رَذُلَ، ككَرُمَ وعَلِمَ، رذالَةً ورُذولَةً، بالضم، ورَذَلَهُ غيرُهُ وأرْذَلَهُ.
والرُّذَالُ والرُّذَالَةُ، بضمهما: ما انْتُقِيَ جَيِّدُه. والرَّذيلَةُ: ضِدُّ الفَضيلَةِ. واسْتَرْذَلَهُ: ضِدُّ اسْتَجَادَهُ.
وأرْذَلَ: صارَ أصحابُهُ رُذَلاءَ ورُذالَى، كحُبارَى. وأرْذَلُ العُمُرِ: أسْوَأُهُ.
تاج العروس:
ر ذ ل
الرَّذْلُ بالفَتْح والرُّذَالُ بالضَّمِّ والرَّذِيلُ بالفَتْحِ والرُّذَالُ بالضَّمِّ والرَّذِيلُ كأَمِيرٍ والأَرْذَلُ : الدُّونُ مِنَ النَّاسِ في مَنْظَرِهِ وحَالاتِهِ وقيلَ : هو الخَسِيسُ أو الرَّدِيءُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ ورَجُلٌ رَذْلُ الثّيابِ والفِعْلِ ج أَرْذَالٌ وفي بعضِ النُّسَخِ : أَرَاذِلُ ورُذُولٌ بالضَّمِّ ورُذَلاءُ جَمْعُ رَذِيلٍ عن يَعْقُوبَ ورُذَالٌ بالضَّمِّ وهو مِن الجَمْعِ العَزِيزِ وقد تقدَّمَتْ نَظَائِرُهُ في ر خ ل قرِيباً وأَرْذَلُونَ ولا تُفارِقُ هذه الألِفَ واللامَ وقولُه عَزَّ وجَلَّ : " واتَّبَعَكَ الأَْذَلُونَ " قالَهُ قَوْمُ نُوحٍ له قالَ الزَّجَّاجُ : نَسَبُوهم إلى الحِياكَةِ والحِجامَةِ قال : والصِّناعاتُ لا تَضُرُّ في بابِ الدّياناتِ . وفي العُبابِ : ويُجْمَعُ الأَرْذَالُ الأَراذِلَ قال اللهُ تعالى : " إِلا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنا بَادِيَ الرَّأْي " أي أَخِسَّاءُنَا . وقد رَذُلَ : ككَرُمَ وعَلِمَ الأخِيرَةُ لُغَةٌ نَقَلَها الصّاغَانِيُّ رَذَالَةً بالفَتْحِ ورُذُولَةً بالضَّمِّ كِلاهُما من مِصادِرِ رَذُلَ ككَرُمَ وقد رَذَلَهُ غَيْرُهُ يَرْذُلُه رَذْلاً وأَرْذَلَهُ : جَعَلَهُ كذلك وهو رَذْلٌ ومَرْذُولٌ وحكَى سِيبَوَيْه : رُذِلَ كعُنِيَ قال : كأنَّه وُضِعَ ذلك فيه يَعْنِي أنَّهُ لم يَعْرض لِرُذِل ولو عَرَضَ له لَقالَ : رَذَّلَهُ وشَدَّدَ . والرُّذَالُ والرُّذَالَةُ بِضَمِّهِما : ما انْتُقِيَ جَيِّدُهُ وبَقِيَ رَدِيئُهُ . والرَّذِيلَةُ : ضِدُّ الْفَضِيلَةِ والجَمْعُ الرَّذائِلُ . واسْتَرْذَلَهُ : ضِدُّ اسْتَجَادَهُ ومنه الحديثُ : ما اسْتَرْذَلَ اللهُ عَبْداً إِلاَّ حَظَرَ عَنْهُ الْعِلْمَ والأَدَبَ . وأَرْذَلَ الرَّجُلُ : صَارَ أَصْحَابُهُ رُذَلاَءَ ورُذَالَى كحُبَارَى . وأَرْذَلُ الْعُمُرِ : أَسْوَؤُهُ هكذا في النُّسَخِ الصَّحِيحةِ وتَقْدِيرُهُ : رُذَالى العُمُرِ وأَرْذَلُهُ أسْوَؤُهُ وإنْ كانَ في العبَارَةِ قُصُورٌ مَّا وَوُجِدَ في بَعْضِ النُّسَخْ بحَذْفِ الواوِ هكذا : ورُذَالَى أَرْذَلُ العُمُرُ وهو مُطابِقٌ لِما في العُبابِ وَوَقَعَ في نُسْخَةِ شَيْخِنا : وَرُذَلاءُ العُمُرِ وكحُبارَى : أَسْوَؤُهُ . قلتُ : وهوَ خَطَأٌ . قال : وزَعَمَ بَعْضٌ أَنَّ ؛ ُبَارَى هنا لَفْظٌ مُقْحَمٌ ولولا هي لَكان رُدَّ بالمُهْمَلَةِ وإلى مُتَعَلِّقٌ به نَظِير الآية على أنَّ هذا الوَزْنَ غَيرُ مَوْجُودٍ في كلامِ أَئِمَّةِ اللُّغَةِ فَلْيُحَرِّرْ . قال شيخُنا : ولو كان كذلكَ لَكانتْ إلى مَكْتُوبَةً بالْياءِ وهي في أُصُولِ القامُوسِ بِلامِ ألف وهو يُنافِي ما قالُوه . قلتُ : وهذا بِناءٌ عَلى ما وَقَعَ في نُسْخَتِهِ وأَمَّا الَّتِي بأُصولِ النُّسَخِ الجَيِّدَِ : رُذَالَى بالْياءِ ولذا صَحَّ وَزْنُهُ بِحُبارَى فحِينَئِذٍ ما زَعَمَهُ بعضٌ لامِرْيَةَ فيه . ثم قالَ : وقال آخَرُونَ : لعلَّه نَظِيرُ ما وَقَعَ للجَوْهَرِيِّ في بَهَازِرة وضريحيات ثم قال : والظَّاهِرُ أنَّ المَتْنَ ورُذَلاَءُ : أَرْذَلُ العُمُرِ أي أنَّهُ بالمَدِّ وكحُبَارَى أي يُقالُ مَقْصُوراً وقولُه : أَسْوَؤُهُ شَرْحٌ له واللهُ أَعْلَمُ فَتَأَمَّلْ . قلتُ : وكلُّ ذلكَ خَبْطُ عَشْواءَ وضَرْبٌ في حَدِيدٍ باردٍ وسَبَبُهُ عَدَمُ التَّأمُّلِ في أُصُولِ اللُّغَةِ والنُّسَخِ المَقْرُوءةِ المُقابِلَةِ . والصَّوابُ في العِبارَةِ : وأَرْذَلَ : صارَ أَصْحابُهُ رُذَلاءَ ورُذَالَى كحُبَارى . إلى هنا تَمامُ الجُمْلَةِ ثم قال : وأَرْذلُ العُمُرِ : أَسْوَؤُهُ وبهذا يَنْدَفِعُ الإِشْكالُ ويَتَّضِحُ تَحْقِيقُ المَقامِ في الحالِ . ثمَّ أَرْذَلُ العُمُرِ فَسَّرَهُ الزَّمَخْشَرِيُّ بالْهَرَمِ والخَرفِ أي حتى لا يَعقِلَ ويدُلّ لذلكَ قولُه تعالى فيما بَعْدُ في الآيةِ : " ومِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إلى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلاَ يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئاً وفي الحديثِ : أعُوذُ بِكَ أَنْ أُرَدَّ إلى أَرْذَلِ الْعُمُرِ " أي حالِ الْكِبَرِ والعَجْزِ . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : ثَوْبٌ رَذْلٌ ورَذِيلٌ : وَسِخٌ رَدِيءٌ . ودِرْهَمٌ رَذْلٌ : فَسْلٌ . وأَرْذَلَ
الصَّيْرَفِيُّ مِن دَرَاهِمِي كذا : أي فَسَلها . وأَرْذَلَ غَنَمِي وأَرْذَلَ مِن رِجالِهِ كذا وكذا رَجُلاً : لم يَرْضَهُمْ . َفِيُّ مِن دَرَاهِمِي كذا : أي فَسَلها . وأَرْذَلَ غَنَمِي وأَرْذَلَ مِن رِجالِهِ كذا وكذا رَجُلاً : لم يَرْضَهُمْ

##### Türkçe

رذl
**رَذُلَ - يَرْذُلُ - رَذيْل - أَرْذَل - أَراذِل - الأَرْذَل - الأرْذَلُوْن**

**رَذُلَ - يَرْذُلُ** + varlık: gecikti veya son yahut aşağı mertebeye indi.

**رَذُلَ - يَرْذُلُ** + varlık + varlık üzerine: onun üzerinde “**فَضَل - يَفْضُل**”un zıddı: uzunluk veya hacim veya ağırlık veya güzellik veya yücelikten bir şeyde ondan eksik olur.

**رَذيْل**: “**فـَعيل**” vezni üzere, “**رَذُلَ - يَرْذُلُ**”den mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: son yahut aşağı mertebe veya dereceye inmiş veya gecikmiş olmakla nitelenen kimse.

**أَرْذَل**: “**رَذيْل**”den ism-i tafdîl: bir başkasından aşağı yahut son dereceye veya mertebeye daha çok iniş ve gecikme.

**أَراذِل**: “**أَرْذَل**”in çoğulu.

**الأرْذَل**: “**رَذيْل**”den en büyük ism-i tafdîl: **رَذيْل - أَرْذَل - الأَرْذَل**: herkesin en çoğu, aşağı yahut son dereceye veya mertebeye iniş ve gecikme bakımından.

**الأرْذَلُوْن**: “**الأرْذَل**”in çoğulu.

Ve lafız, “üstten aşağıya doğru sıralama ile derinlik ve çukur lafızları” lafızlar grubuna mensuptur; o şunlardır:
**رَذُلَ - يَرْذُلُ**، **سَفُلَ - يَسْفُلُ** (**سَفَلَ - يَسْفَلُ**)، **عَمُقَ - يَعْمُقُ**، **قَاعَ - يَقُوْعُ**، **قَعُرَ - يَقْعُرُ** (**قَعَرَ - يَقْعَرُ**)، **غَاطَ- يَغُوْطُ** (**غَاطَ - يَغِيْطُ**)

**أراذلنا**
﴿“Bunun üzerine kavminden inkâr eden ileri gelenler dedi ki: Seni ancak bizim gibi bir beşer görüyoruz; sana uyanları da ancak bizim **أراذلنا**mız, ilk görüşte (bâdî’r-ra’y) görüyoruz; sizin bize karşı bir üstünlüğünüzü de görmüyoruz; bilakis sizi yalancılar sanıyoruz (27).”﴾ Hûd

**الأرذلون**
﴿“Dediler ki: Sana iman mı edelim, hâlbuki sana **الأرذلون** uymuş?” (111)﴾ Şuarâ

**أرذل**
﴿“Ve Allah sizi yarattı, sonra sizi vefat ettirir; içinizden kimi **أرذل** ömre geri çevrilir ki, bir ilimden sonra hiçbir şey bilmesin. Şüphesiz Allah bilendir, kadirdir.” (70)﴾ Nahl
﴿“Ey insanlar! Eğer dirilişten bir şüphe içindeyseniz, şüphesiz biz sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alakadan, sonra şekillenmiş ve şekillenmemiş bir mudgadan yarattık ki size açıklayalım; ve dilediğimizi rahimlerde belirlenmiş bir süreye kadar durdururuz; sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız; sonra güçlü çağınıza erişmeniz için; ve içinizden kimi vefat ettirilir, içinizden kimi **أرذل** ömre geri çevrilir ki, bir ilimden sonra hiçbir şey bilmesin; ve yeri kupkuru görürsün; üzerine su indirdiğimizde titreşir, kabarır ve her güzel çiftten bitirir.” (5)﴾ Hac

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**رذل**] ر ذ ل: **الرَّذْلُ** aşağı, değersiz olandır; ve “zarf babı”ndan **رَذُلَ** olmuştur; o hâlde o **رَذْلٌ**dür ve (zammesiyle) **رُذَالٌ**dur; **رُذُولٍ** ve **أرْذَالٍ** ve **رُذَلاءَ**dan bir kavimdendir. Ve başkası onu **أرْذَلَهُ** etti; onu ayrıca **رَذَلَهُ** etti; o hâlde o **مَرْذُولٌ**dur. Ve her şeyin **رُذَالُ**u: onun kötüsüdür.

Râgıb
رذل
- **الرذل** ve **الرذال**: kötülüğü sebebiyle rağbet edilmeyen; Yüce Allah’ın sözü: ﴿“Ve içinizden kimi **أرذل** ömre geri çevrilir”﴾ [Nahl/70]; ve dedi: ﴿“Ancak onlar bizim **أراذلنا**mız, ilk görüşte”﴾ [Hûd/27]; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿“Dediler ki: Sana iman mı edelim, hâlbuki sana **الأرذلون** uymuş”﴾ [Şuarâ/111]; **الأرذل**in çoğulu.

Lisân özeti
1. Ve falan kimse (zammesiyle) **رَذُل** oldu; **رَذالة** ve **رُذُولة** olarak **يَرْذُل**; o hâlde o **رَذْلٌ**dür ve (zammesiyle) **رُذال**dır. Başkası onu **أَرْذَله** etti; ve onu **رَذَله يَرْذُله رَذْلاً**: onu öyle yaptı.
2. **الرَّذْل** ve **الرَّذِيل** ve **الأَرذل**: insanlardan aşağı olan; ve denildi ki: görünüşünde ve hâllerinde aşağı olan; o, aşağı, değersiz olandır; ve denildi ki: her şeyin kötüsüdür. Ve adam: elbisesi ve fiili **رَذْل**dir; çoğulu **أَرذال** ve **رُذَلاء** ve **رُذُول** ve **رُذَال**dır; ve **الأَرْذَلون**.
3. Ve elbise **رَذْل** ve **رَذيل**: kirli, kötü.
4. Ve **الرُّذال** ve **الرُّذالة**: iyisi seçilip de kötüsü kalan şey. Ve her şeyin **رُذالة**si: onun en kötüsüdür.
5. Ve **الرَّذِيلة**: **الفضيلة**nin zıddıdır.
6. Ve sana sığınırım: **أَرذل** ömre geri çevrilmekten; yani yaşlılık ve acizlik hâlinde onun sonuna.

Lisânü’l-Arab
● - **رذل**: **الرَّذْل** ve **الرَّذِيل** ve **الأَرذل**: insanlardan aşağı olan; ve denildi ki: görünüşünde ve hâllerinde aşağı olan; ve denildi ki: aşağı, değersiz olandır; ve denildi ki: her şeyin kötüsüdür. Ve adam: elbisesi ve fiili **رَذْل**dir; çoğulu **أَرذال** ve **رُذَلاء** ve **رُذُول** ve **رُذَال**dır; sonuncusu nadir çoğuldandır; ve **الأَرْذَلون**; ve bu elif-lâm ondan ayrılmaz; çünkü o, **مِن**’den sonra gelen (âkıbe)dir. Ve Aziz ve Celîl’in sözü: “Ve sana **الأَرْذَلون** uydu”; bunu Nûh’un kavmi ona söyledi. Zeccâc dedi ki: onları dokumacılığa ve hacamatçılığa nisbet ettiler; dedi ki: sanatlar dinler babında zarar vermez. Dişisi **رَذْلة**dir. Ve falan kimse (zammesiyle) **رَذُل** oldu; **رَذالة** ve **رُذُولة** olarak **يَرْذُل**; o hâlde o **رَذْلٌ**dür ve (zammesiyle) **رُذال**dır. Başkası onu **أَرْذَله** etti; ve onu **رَذَله يَرْذُله رَذْلاً**: onu öyle yaptı. Ve onlar **الرَّذْلون** ve **الأَرذال**dır; ve o **مَرْذُول**dur. Sîbeveyh **رُذِل**i nakletti; dedi ki: sanki bu ona yerleştirilmiş gibidir; yani **رُذِل**e temas etmedi; eğer temas etseydi “**رذَّله**” der ve şeddelerdi. Ve elbise **رَذْل** ve **رَذيل**: kirli, kötü. Ve **الرُّذال** ve **الرُّذالة**: iyisi seçilip de kötüsü kalan şey. Ve **الرَّذِيلة**: **الفضيلة**nin zıddıdır. Ve her şeyin **رُذالة**si: onun en kötüsüdür. Ve denilir: falan kimse benim dirhemlerimi **أَرْذَلَ** etti; yani onları **فَسَّل** etti. Ve koyunlarımı **أَرْذَلَ** etti; ve adamlarından şu kadar şu kadar adamı **أَرْذَلَ** etti; ve onlar insanların **رُذالة**si ve onların **رُذال**ıdır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve içinizden kimi **أَرذل** ömre geri çevrilir”; denildi ki: o, yaşlılıktan bunayıp akletmeyen kimsedir; ve onu şu sözüyle açıkladı: “Bir ilimden sonra hiçbir şey bilmesin diye.” Ve hadiste: “Ve sana sığınırım: **أَرذل** ömre geri çevrilmekten”; yani yaşlılık ve acizlik hâlinde onun sonuna. Ve her şeyden **الأَرْذَل**: ondan kötü olan.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**رذل**) **الراء** ve **الذال** ve **اللام**, kendinden öncekinin yakınıdır. Şu hâlde **الرَّذْل**: her şeyden aşağı olandır; ve كذلك **الرُّذَال**.
**الراء**’dan üçlü (bab) bitti.

El-Kâmûsü’l-Muhît:
**الرَّذْلُ** ve **الرُّذالُ** ve **الرَّذيل** ve **الْأَرْذَلُ**: aşağı, değersiz; yahut her şeyin kötüsü; çoğulu **أرذالٌ** ve **رُذُولٌ** ve **رُذَلاءُ** ve **رُذالٌ** ve **أرْذَلونَ**dur. Ve **رَذُلَ** oldu; **ككَرُمَ** ve **عَلِمَ** gibi; (zammesiyle) **رذالَةً** ve **رُذولَةً** olarak. Ve başkası onu **رَذَلَهُ** ve **أرْذَلَهُ** etti.
Ve **الرُّذَالُ** ve **الرُّذَالَةُ**, ikisinin de zammesiyle: iyisi seçilmiş olan şey. Ve **الرَّذيلَةُ**: **الفَضيلَةِ**nin zıddı. Ve onu **اسْتَرْذَلَهُ**: **اسْتَجَادَهُ**nun zıddı.
Ve **أرْذَلَ**: arkadaşları **رُذَلاءَ** ve **رُذَالَى** oldu; **كحُبارَى** gibi. Ve **أرْذَلُ العُمُرِ**: onun en kötüsüdür.

Tâcü’l-Arûs:
ر ذ ل
**الرَّذْلُ** fetha ile, **الرُّذَالُ** zamme ile, **الرَّذِيلُ** fetha ile, **الرُّذَالُ** zamme ile, ve **الرَّذِيلُ** “**أَمِير**” gibi, ve **الأَرْذَلُ**: insanlardan görünüşünde ve hâllerinde aşağı olan; ve denildi ki: o değersizdir; yahut her şeyden kötüdür. Ve adam: elbisesi ve fiili **رَذْل**dir; çoğulu **أَرْذَالٌ**dur; bazı nüshalarda: **أَرَاذِلُ**. Ve (zammesiyle) **رُذُولٌ** ve **رُذَلاءُ**: Ya‘kūb’dan, **رَذِيل**in çoğuludur. Ve (zammesiyle) **رُذَالٌ**: nadir çoğuldandır; benzerleri az önce **ر خ ل**’de geçti. Ve **أَرْذَلُونَ**; bu elif-lâm ondan ayrılmaz. Ve Aziz ve Celîl’in sözü: “**واتَّبَعَكَ الأَْذَلُونَ**”; bunu Nûh’un kavmi ona söyledi. Zeccâc dedi ki: onları dokumacılığa ve hacamatçılığa nisbet ettiler; dedi ki: sanatlar dinler babında zarar vermez. Ve **العُباب**’da: **الأَرْذَالُ**un **الأَراذِلَ** olarak çoğul yapıldığı. Allah Teâlâ dedi ki: “**إِلا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنا بَادِيَ الرَّأْي**”; yani bizim en değersizlerimiz. Ve **رَذُلَ** oldu: **ككَرُمَ** ve **عَلِمَ** gibi; ikincisi, Sâgānî’nin naklettiği bir lugattır: fetha ile **رَذَالَةً**, zamme ile **رُذُولَةً**; ikisi de **رَذُلَ ككَرُمَ**’un masdarlarındandır. Ve başkası onu **رَذَلَهُ يَرْذُلُه رَذْلاً** etti; ve onu **أَرْذَلَهُ** etti: onu öyle yaptı; ve o **رَذْلٌ**dür ve **مَرْذُولٌ**dur. Sîbeveyh **رُذِلَ كعُنِيَ**yi nakletti; dedi ki: sanki bu ona yerleştirilmiş gibidir; yani **رُذِل**e temas etmedi; eğer temas etseydi “**رَذَّلَهُ**” der ve şeddelerdi. Ve **الرُّذَالُ** ve **الرُّذَالَةُ** ikisinin de zammesiyle: iyisi seçilip de kötüsü kalan şey. Ve **الرَّذِيلَةُ**: **الْفَضِيلَةِ**nin zıddıdır; çoğulu **الرَّذائِلُ**dir. Ve onu **اسْتَرْذَلَهُ**: **اسْتَجَادَهُ**nun zıddı. Ve ondan hadis: “Allah bir kulu **ما اسْتَرْذَلَ** etmez ki ondan ilmi ve edebi men etsin.” Ve adam **أَرْذَلَ** etti: arkadaşları **رُذَلاَءَ** ve **رُذَالَى** oldu; **كحُبَارَى** gibi. Ve **أَرْذَلُ الْعُمُرِ**: onun en kötüsüdür; sahih nüshalarda böyledir. Ve takdiri: **رُذَالى العُمُرِ**; ve **أَرْذَلُهُ**: onun en kötüsüdür; her ne kadar ibarede bir kısalık varsa da. Bazı nüshalarda vavın hazfiyle şöyle bulunmuştur: “**ورُذَالَى أَرْذَلُ العُمُرُ**”; bu, **العُباب**’dakine uygundur. Şeyhimizin nüshasında: “**وَرُذَلاءُ العُمُرِ وكحُبارَى : أَسْوَؤُهُ**” vaki olmuştur. Dedim ki: bu hatadır. Dedi ki: bazısı zannetmiştir ki burada **ُبَارَى** lafzı sokulmuş bir lafızdır; o olmasaydı ihmal edilmiş (harfle) reddedilirdi; ve **إلى** ona bağlıdır; âyetin benzeriyle; şu da var ki bu vezin, dil imamlarının كلامında موجود değildir; öyleyse tahkik edilsin. Şeyhimiz dedi ki: eğer öyle olsaydı **إلى** yâ ile yazılmış olurdu; hâlbuki o, **القاموس**un asıllarında lâm-elif iledir; bu da onların söylediklerine aykırıdır. Dedim ki: bu, onun nüshasında vaki olana binaendir; ama nüshaların iyi asıllarında: **رُذَالَى** yâ iledir; bu yüzden vezni **بِحُبارَى** ile sahih oldu; o hâlde bazısının zannettiğinde şüphe yoktur. Sonra dedi ki: başkaları dedi: belki bu, Cevherî’ye **بَهَازِرة** ve **ضريحيات**’ta vaki olanın benzeridir. Sonra dedi ki: zahir olan, metnin “**ورُذَلاَءُ : أَرْذَلُ العُمُرِ**” olmasıdır; yani med ile; ve “**كحُبَارَى**” yani kısaltılmış olarak da söylenir; ve “**أَسْوَؤُهُ**” sözü onun şerhidir; Allah daha iyi bilir; öyleyse düşün. Dedim ki: bütün bunlar kör bir şaşkınlıkla çırpınma ve soğuk demire vuruştur; sebebi, dilin asıllarında ve okunmuş, karşılaştırılmış nüshalarda düşünmemenin yokluğudur. Ve ibarede doğru olan: “Ve **أَرْذَلَ**: arkadaşları **رُذَلاءَ** ve **رُذَالَى** oldu; **كحُبَارى** gibi.” Buraya kadar cümlenin tamamıdır. Sonra dedi ki: “Ve **أَرْذلُ العُمُرِ**: onun en kötüsüdür.” Bununla işkâl gider ve makamın tahkiki hâlde açıklığa kavuşur. Sonra **أَرْذَلُ العُمُرِ**ü Zemahşerî ihtiyarlık ve bunama ile tefsir etti; yani akletmeyinceye kadar; buna delalet eder, âyette bundan sonra gelen Yüce sözü: “Ve içinizden kimi **أَرْذَلِ الْعُمُرِ**e geri çevrilir ki, bir ilimden sonra hiçbir şey bilmesin.” Ve hadiste: “Sana sığınırım: **أَرْذَلِ الْعُمُرِ**e geri çevrilmekten”; yani yaşlılık ve acizlik hâli. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: elbise **رَذْلٌ** ve **رَذِيلٌ**: kirli, kötü. Ve dirhem **رَذْلٌ**: **فَسْلٌ**. Ve **أَرْذَلَ الصَّيْرَفِيُّ مِن دَرَاهِمِي كذا**: yani onları **فَسَلها** etti. Ve koyunlarımı **أَرْذَلَ** etti; ve adamlarından şu kadar şu kadar adamı **أَرْذَلَ** etti: onları beğenmedi. **َفِيُّ مِن دَرَاهِمِي كذا**: yani onları **فَسَلها** etti. Ve koyunlarımı **أَرْذَلَ** etti; ve adamlarından şu kadar şu kadar adamı **أَرْذَلَ** etti: onları beğenmedi.
