# رذل — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B0%D9%84/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: رذل

رَذُلَ
1 رَذُلَ ذ , (T, S, M, Msb, K,) aor. رَذُلَ , (T, S, K,) inf. n. رَذَالَةٌ (T, S, M, Msb, K) and رُذُلَةٌ; (S, M, Msb, K;) and رَذِلَ, aor. رَذَلَ ; (Sgh, K;) He (a man) was, or became, low, base, vile, mean, or contemptible; (T, S, M, K;) in his aspect, and in his states, or circumstances: (T:) or it (a thing, M, Msb, K, of any kind, M, K) was, or became, bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved. (M, Msb, K.) -A2- رَذَلَهُ, (S, M, K,) aor. رَذُلَ , inf. n. رَذْلٌ; (M, TA;) and ↓ ارذلهُ; (S, K;) He made, or pronounced, him (a man) to be low, base, vile, mean, or contemptible: (S, * M, K, * TA:) or he made, or pronounced, it (a thing of any kind) to be bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved. (M, K. *) You say, دَرَاهِمَ ↓ ارذل, (T,) or مِنْ دَرَاهِمِى كَذَا, (TA,) He (a man, T, or a money-changer, TA) pronounced, or showed, dirhems or pieces of money, or such of my dirhems or pieces of money, to be bad; syn. فَسَّلَهَا. (T, TA.) And غَنَمِى ↓ ارذل [He pronounced my sheep, or goats, to be bad; or he disapproved, or refused, them]. (T, TA.) And مِنْ رِجَالِهِ كَذَا وَكَذَا رَجُلًا ↓ ارذل (T, TA) He disapproved, or refused, [as low, base, &c.,] of his men, such and such men. (TA.)

ارذل
4 ارذل ذ He had low, base, vile, mean, or contemptible, companions. (K.) -A2- As a trans. v.: see 1, in four places.

استرذلهُ
10 استرذلهُ ذ [He reckoned him or esteemed him, or he found him to be, or he desired that he might be, low, base, vile, mean, or contemptible: or he reckoned it or esteemed it, or found it to be, or desired that it might be, bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved:] contr. of اِسْتَجَادَهُ. (O, K.) Hence the trad., مَا اسْتَرْذَلَ اللّٰهُ عَبْدًا اـِلَّا حَظَرَ عَنْهُ العِلْمَ وَالأَدَبَ [God desires not that a servant (meaning a man) may be low, base, vile, mean or contemptible, but He withholds from him knowledge, or science, and discipline of the mind, or good qualities and attributes of the mind or soul, &c.]. (O, TA.)

رَذْلٌ
رَذْلٌ ذ (T, S, M, Msb, K) and ↓ رُذَالٌ (S, K) and ↓ رَذِيلٌ and ↓ أَرْذَلُ (M, K) applied to a man, Low, base, vile, mean, or contemptible; (T, S, M, K;) in his aspect, and in his states, or circumstances: (T:) or, applied to a thing (M, Msb, K) of any kind, (M, K,) bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved: (M, Msb, K:) fem. of the first with ة: (M, Msb:) pl. [of pauc.], of the first, أَرْذُلٌ, (Msb,) or [of the same,] أَرْذَالٌ, (T, S, M, O, and so in some copies of the K,) [or this is more probably pl. of ↓ رَذِيلٌ, accord. to analogy,] and رُذُولٌ (S, M, K) and رُذَالٌ, (M, K,) which is of a rare form, (M,) [in the CK رُذّالٌ,] and رَذْلُونَ, (T,) [which is applied only to rational beings,] and (of ↓ رَذِيلٌ, TA) رُذَلَآءُ, (S, M, K,) and, of the pl. أَرْذُلٌ, (Msb, [but] said in the O to be of [the pl.] أَرْذَالٌ, TA,) أَرَاذِلُ, (T, Msb, TA, and so in some copies of the K in the place of أَرْذَالٌ,) and [of ↓ الأَرْذَلُ,] الأَرْذَلُونَ, (T, M, K,) [which is applied only to rational beings, and is said in the M and TA to be used only with the article ال prefixed to it, but is written without the ال in the K.] You say رَجُلٌ رَذْلُ الثِّيَابِ and الفِعْلِ [A man mean, or bad, &c., in respect of clothes and of action]. (T, TA.) And ثَوْبٌ رَذْلٌ A dirty, bad, or vile, garment; (TA;) and so ↓ ثوب رَذِيلٌ: (M, TA:) or ↓ ثوب رَذِلٌ [so accord. to a copy of the T, but perhaps a mistranscription for رَذْلٌ,] a dirty garment: and ↓ ثوب رَذِيلٌ a bad, or vile, garment. (T.)

رَذِلٌ
رَذِلٌ ذ : see the next preceding paragraph.

رُذَالٌ
رُذَالٌ ذ : see رَذْلٌ [of which it is both a syn. and a pl.]. ― -b2- Also, (S,) or ↓ رُذَالَةٌ, (T,) or both, (M, Msb, K,) The worse or viler, or the worst or vilest, (T,) or the bad, or vile, (S,) of anything: (T, S:) [or the refuse thereof; i. e.] a thing of which the good has been picked out, (M, Msb, K,) and the bad or vile, (M,) or the worse or viler, or worst or vilest, (Msb,) remains. (M, Msb.) You say also, النَّاسِ ↓ هُمْ رُذَالَةُ and رُذَالُهُمْ [They are the lower or baser &c., or lowest or basest &c., or the refuse, of mankind, or of the people]. (T.)

رَذِيلٌ
رَذِيلٌ ذ : see رَذْلٌ, in five places.

رُذَالَةٌ
رُذَالَةٌ ذ : see رُذَالٌ, in two places.

رَذِيلَةٌ
رَذِيلَةٌ ذ A low, base, vile, mean, contemptible, or bad, quality; contr. of فَضِيلَةٌ; (M, K:) pl. رَذَائِلُ. (TA.)

رُذَالَى
رُذَالَى ذ : see the next paragraph.

أَرْذَلُ
أَرْذَلُ ذ : see رَذْلٌ, in two places. ― -b2- Also The worse, or worst: so in the phrase أَرْذَلُ العُمُرِ [The worse, or worst, part of life]. (O, K.) [In the K, immediately after the words وَأَرْذَلَ صَارَ أَصْحَابُهُ رُذَلَآءَ, we find, in some copies, وَرُذَالَى كَحُبَارَى وَأَرْذَلُ العُمُرِ أَسْوَؤْهُ; and in other copies, وَرُذَالَى كَحُبَارَى أَرْذَلُ العُمُرِ أَسْوَؤُهُ: accord. to the former reading, the meaning is, that ↓ رُذَالَى is syn. with رُذَلَآءُ; and such SM holds to be the case: accord. to the latter reading, that رُذَالَى is syn. with أَرْذَلُ العُمُرِ. I have no doubt that the latter is the original reading in the K, and that it is taken from the O, where (with a preceding context different from that in the K) the words are, وَرُذَالَى اَرذَلِ العُمُرِ اَسْوَؤُهُ; thus, with ارذل in the gen. case: but I believe, as this word thus written suggests, and as some persons, alluded to by MF, have supposed, that كحبارى has been foisted into the text of the K in consequence of a misunderstanding or of a mistranscription of the words in question in some work earlier than the O; that the correct reading is, وَرُدَّ اـِلَى أَرْذَلِ العُمُرِ أَسْوَئِهِ; and that this is taken from what here follows.] It is said in the Kur [xvi. 72 and xxii. 5], وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ اـِلَى أَرْذَلِ العُمُرِ, (T, TA,) i. e. [And of you is he who is brought back to] the worse, or worst, [part] of life, (Ksh and Bd and Jel,) and the more, or most, contemptible thereof; (Ksh in xvi. 72;) a state of decrepitude and dotage; (Ksh and Bd and Jel;) which resembles the state of a young infant: (Ksh and Bd:) meaning he who dotes by reason of old age, so that he has no intellect; as is shown by the words in the same [immediately following], لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا or مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا. (T, TA. *)

مَرْذُولٌ
مَرْذُولٌ ذ A man made, or pronounced, to be low, base, vile, mean, or contemptible: (S, * TA:) and a thing made, or pronounced, to be bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved. (TA.)

### Türkçe

**رَذُلَ**
1 **رَذُلَ** ذ , (T, S, M, Msb, K,) muzâri‘i **رَذُلَ** , (T, S, K,) mastarı **رَذَالَةٌ** (T, S, M, Msb, K) ve **رُذُلَةٌ**; (S, M, Msb, K;) ve **رَذِلَ**, muzâri‘i **رَذَلَ** ; (Sgh, K;) O (bir adam) alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi oldu veya öyle hâle geldi; (T, S, M, K;) görünüşünde ve hâllerinde yahut durumlarında: (T:) yahut o (bir şey, M, Msb, K, her türden, M, K) kötü, bozuk, rezil, bayağı, iğrenç yahut hoş görülmeyen oldu veya öyle hâle geldi. (M, Msb, K.) -A2- **رَذَلَهُ**, (S, M, K,) muzâri‘i **رَذُلَ** , mastarı **رَذْلٌ**; (M, TA;) ve ↓ **ارذلهُ**; (S, K;) O, onu (bir adamı) alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi kıldı yahut öyle diye hükmetti: (S, * M, K, * TA:) yahut o, onu (her türden bir şeyi) kötü, bozuk, rezil, bayağı, iğrenç yahut hoş görülmeyen kıldı yahut öyle diye hükmetti. (M, K. *) Şöyle dersin, **دَرَاهِمَ** ↓ **ارذل**, (T,) yahut **مِنْ دَرَاهِمِى كَذَا**, (TA,) O (bir adam, T, yahut bir sarraf, TA) dirhemleri yahut para parçalarını, yahut benim dirhemlerimden yahut para parçalarımdan şunları, kötü diye hükmetti yahut kötü olduğunu gösterdi; eş anlamlısı **فَسَّلَهَا**. (T, TA.) Ve **غَنَمِى** ↓ **ارذل** [O, benim koyunlarımı yahut keçilerimi kötü diye hükmetti; yahut onları hoş görmedi yahut reddetti]. (T, TA.) Ve **مِنْ رِجَالِهِ كَذَا وَكَذَا رَجُلًا** ↓ **ارذل** (T, TA) O, onun adamlarından, şöyle şöyle adamları [alçak, bayağı, vb. diye] hoş görmedi yahut reddetti. (TA.)

**ارذل**
4 **ارذل** ذ O, alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi arkadaşlara sahip oldu. (K.) -A2- Geçişli fiil olarak: 1’e, dört yerde, bak.

**استرذلهُ**
10 **استرذلهُ** ذ [O, onu alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi saydı yahut öyle gördü; yahut onu öyle buldu; yahut onun öyle olmasını istedi: yahut o, onu (herhangi bir şeyi) kötü, bozuk, rezil, bayağı, iğrenç yahut hoş görülmeyen saydı yahut öyle gördü; yahut onu öyle buldu; yahut onun öyle olmasını istedi:] **اِسْتَجَادَهُ**’nun zıddı. (O, K.) Bundan dolayı rivayet: **مَا اسْتَرْذَلَ اللّٰهُ عَبْدًا اـِلَّا حَظَرَ عَنْهُ العِلْمَ وَالأَدَبَ** [Allah bir kulun (yani bir adamın) alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi olmasını istemez; ancak ondan ilmi ve edebi men eder]. (O, TA.)

**رَذْلٌ**
**رَذْلٌ** ذ (T, S, M, Msb, K) ve ↓ **رُذَالٌ** (S, K) ve ↓ **رَذِيلٌ** ve ↓ **أَرْذَلُ** (M, K) bir adama nispetle: alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi; (T, S, M, K;) görünüşünde ve hâllerinde yahut durumlarında: (T:) yahut bir şeye nispetle (M, Msb, K) her türden, (M, K,) kötü, bozuk, rezil, bayağı, iğrenç yahut hoş görülmeyen: (M, Msb, K:) birincinin müennesi ة ile: (M, Msb:) birincinin cem‘i [kıllet], **أَرْذُلٌ**, (Msb,) yahut [aynısının] **أَرْذَالٌ**, (T, S, M, O, ve K’nın bazı nüshalarında da böyle,) [yahut bu, kıyasa göre, daha muhtemelen ↓ **رَذِيلٌ**’in cem‘idir,] ve **رُذُولٌ** (S, M, K) ve **رُذَالٌ**, (M, K,) ki bu nadir bir vezindedir, (M,) [CK’de **رُذّالٌ**,] ve **رَذْلُونَ**, (T,) [ki yalnız akıllı varlıklara uygulanır,] ve (↓ **رَذِيلٌ**’in, TA) **رُذَلَآءُ**, (S, M, K,) ve, cem‘ **أَرْذُلٌ**’ün, (Msb, [fakat] O’da [cem‘] **أَرْذَالٌ**’ın olduğu söylenir, TA,) **أَرَاذِلُ**, (T, Msb, TA, ve K’nın bazı nüshalarında **أَرْذَالٌ** yerine böyle,) ve [↓ **الأَرْذَلُ**’ün] **الأَرْذَلُونَ**, (T, M, K,) [ki yalnız akıllı varlıklara uygulanır; ve M ile TA’da, yalnız başına başına **ال** takısı getirilerek kullanıldığı söylenir; fakat K’da **ال** olmaksızın yazılmıştır.] Şöyle dersin **رَجُلٌ رَذْلُ الثِّيَابِ** ve **الفِعْلِ** [Elbise ve fiil bakımından bayağı yahut kötü vb. bir adam]. (T, TA.) Ve **ثَوْبٌ رَذْلٌ** Kirli, kötü yahut rezil bir elbise; (TA;) ve bunun gibi ↓ **ثوب رَذِيلٌ**: (M, TA:) yahut ↓ **ثوب رَذِلٌ** [T’nin bir nüshasına göre böyle; fakat belki **رَذْلٌ** yerine yanlış yazımdır,] kirli bir elbise: ve ↓ **ثوب رَذِيلٌ** kötü yahut rezil bir elbise. (T.)

**رَذِلٌ**
**رَذِلٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**رُذَالٌ**
**رُذَالٌ** ذ : **رَذْلٌ**’e bak [ki onun hem eş anlamlısı hem de cem‘idir]. ― -b2- Ayrıca, (S,) yahut ↓ **رُذَالَةٌ**, (T,) yahut ikisi birden, (M, Msb, K,) herhangi bir şeyin daha kötüsü yahut daha rezili, yahut en kötüsü yahut en rezili, (T,) yahut kötü yahut rezil olanı: (S,) (T, S:) [yahut onun posası; yani] iyisi seçilip alınmış, (M, Msb, K,) ve kötü yahut rezil olanı, (M,) yahut daha kötü yahut daha rezil olanı, yahut en kötü yahut en rezil olanı, (Msb,) kalmış olan şey. (M, Msb.) Yine şöyle dersin, **النَّاسِ** ↓ **هُمْ رُذَالَةُ** ve **رُذَالُهُمْ** [Onlar, insanların yahut halkın aşağısı yahut daha aşağısı vb., yahut posasıdır]. (T.)

**رَذِيلٌ**
**رَذِيلٌ** ذ : **رَذْلٌ**’e, beş yerde, bak.

**رُذَالَةٌ**
**رُذَالَةٌ** ذ : **رُذَالٌ**’a, iki yerde, bak.

**رَذِيلَةٌ**
**رَذِيلَةٌ** ذ Alçak, bayağı, rezil, değersiz, hor görülesi yahut kötü bir nitelik; **فَضِيلَةٌ**’nin zıddı; (M, K:) cem‘i **رَذَائِلُ**. (TA.)

**رُذَالَى**
**رُذَالَى** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**أَرْذَلُ**
**أَرْذَلُ** ذ : **رَذْلٌ**’e, iki yerde, bak. ― -b2- Ayrıca daha kötü yahut en kötü: **أَرْذَلُ العُمُرِ** ibaresinde olduğu gibi [Ömrün daha kötü yahut en kötü kısmı]. (O, K.) [K’da, **وَأَرْذَلَ صَارَ أَصْحَابُهُ رُذَلَآءَ** sözlerinden hemen sonra, bazı nüshalarda **وَرُذَالَى كَحُبَارَى وَأَرْذَلُ العُمُرِ أَسْوَؤْهُ**; diğer bazı nüshalarda ise **وَرُذَالَى كَحُبَارَى أَرْذَلُ العُمُرِ أَسْوَؤُهُ** bulunur: birinci okuyuşa göre anlam, ↓ **رُذَالَى**’nın **رُذَلَآءُ** ile eş anlamlı olduğudur; ve SM bunun böyle olduğunu kabul eder: ikinci okuyuşa göre ise, **رُذَالَى**’nın **أَرْذَلُ العُمُرِ** ile eş anlamlı olduğudur. Benim hiç şüphem yoktur ki K’daki aslî okuyuş ikincisidir ve bunun O’dan alındığıdır; orada (K’dakinden farklı bir önceki bağlamla) sözler **وَرُذَالَى اَرذَلِ العُمُرِ اَسْوَؤُهُ** şeklindedir; böylece **ارذل** mecrûr hâlde: fakat ben, bu şekilde yazılmış bu kelimenin telkin ettiği üzere ve MF’nin işaret ettiği bazı kimselerin zannettiği gibi, **كحبارى**’nın, O’dan daha önceki bir eserde söz konusu ibarelerin yanlış anlaşılması yahut yanlış yazımı sebebiyle K metnine sokulduğuna inanıyorum; doğru okuyuşun **وَرُدَّ اـِلَى أَرْذَلِ العُمُرِ أَسْوَئِهِ** olduğu; ve bunun da aşağıda gelen şeyden alındığı.] Kur’ân’da [xvi. 72 ve xxii. 5] şöyle denilmiştir: **وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ اـِلَى أَرْذَلِ العُمُرِ**, (T, TA,) yani [Sizden, kendisi geri döndürülen vardır] hayatın daha kötü yahut en kötü [kısmına], (Ksh ve Bd ve Jel,) ve onun daha çok yahut en çok hor görülesi olanına; (Ksh, xvi. 72’de;) düşkünlük ve bunama hâline; (Ksh ve Bd ve Jel;) ki bu, küçük bir bebeğin hâline benzer: (Ksh ve Bd:) yani yaşlılık sebebiyle bunayan, öyle ki aklı olmayan kimse; nitekim aynı yerde [hemen ardından gelen] **لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا** yahut **مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا** sözleri bunu gösterir. (T, TA. *)

**مَرْذُولٌ**
**مَرْذُولٌ** ذ Alçak, bayağı, rezil, değersiz yahut hor görülesi kılınmış yahut öyle diye hükmedilmiş bir adam: (S, * TA:) ve kötü, bozuk, rezil, bayağı, iğrenç yahut hoş görülmeyen kılınmış yahut öyle diye hükmedilmiş bir şey. (TA.)
