# رذو (ر-ذ-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B0%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ذ - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!الرَّذِيُّ ، كغَنِيَ : مَنْ أَثْقَلَهُ المَرَضُ .
( و ) قالَ ابنُ الأعرابيِّ : هو ( الضَّعيفُ مِن كلِّ شيءٍ ، وهي بهاءٍ ، ج *!رَذَايا *!ورُذاةٌ ) ، بالضَّمِّ ، وهذه شاذَّةٌ ، وعسَى أَنْ تكونَ على تَوهّمِ رَاذٍ ؛ كما في المُحْكَم .
( وقد *!رَذِيَ ، كرَضِيَ ، *!رَذَاوَةً *!وأَرْذَيتُه ) .
قالَ ابنُ سِيدَه : وإِنَّما قَضَيْنا على هذه بالواوِ لوُجودِ رَذاوَةٍ .
( وأَرْذَى : صارَتْ خَيْلُهُ وإِبِلُه *!رَذَايا ) ؛ نقلَهُ الصَّاغانيُّ .
( و ) *!أَرْذَى ( فُلاناً : أَعْطاهُ *!رَذِيَّةً ) ، وهي الَّناقَةُ المَهْزولَةُ مِن السَّيْر .
وقالَ أَبو زَيْدٍ : هي المَتْروكَةُ التي حَسَرَها السَّفَرُ لا تَقْدرُ أنْ تَلْحقَ بالركابِ .
قالَ : ( و ) أَرْذَى ( ناقَتَهُ : خَلَّفَها وهَزَلَها ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
ومنه حدِيثُ ابنِ الأَكْوع : ( *!وأَرْذَوْا فَرَسَيْنِ فأَخذتُهُما ) ، أَي تَركوهُما

لضَعْفِهِما وهُزالِهِما ؛ كذا في النهايةِ .
( *!وراذانُ : ع بأَصْبهان ) ؛ هكذا في النسخِ ، والصَّوابُ ببَغْدادَ على ما في اللبابِ والتَّبْصير .
وقالَ نَصْر : طسوجٌ بينَ السَّوادِ ، وهُما صعْقانِ *!راذانُ الأعْلَى والأسْفَل .
قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما قَضَيْتُ على أَلِفها بواوٍ لأنَّها عينٌ وانْقِلاب الألفِ عن الواوِ عَيْناً أَكْثَر من انْقِلابِها عن الياءِ .
و ( أَصْلُه رَوَذانُ ) ، ثم اعْتَلَّتْ اعْتِلالَ مَاهَان ودَارَان ، ومَرّ ذلكَ في الصَّحِيح على قَوْل مَنن اعْتَقَدَ نُونَها أَصْلاً كطَاء سَاباط ، وإنَّه إنَّما تركَ صَرْفه لأنَّه اسمٌ للبقْعَةِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!أُرْذِي الرَّجُلُ ، بالبِناءِ للمَجْهولِ : أَثْقَلَهُ المَرَضُ ؛ كذا في المُحْكَم .
*!والمُرْذَى : المَنْبُوذُ ؛ وقد *!أَرْذَيْتُه ؛ نقلَهُ الجَوْهرِيُّ .
وقد أَخْطَأَ المصنِّفُ في تحْديدِ *!رَاذَان وقصَّرَ في عَدَمِ ذكْرِ المَنْسوبِ إليه على عادَتِه ، كما أغفلَ عن ذِكْر رَاذَان المَدينَةِ ومَنْ يُنْسَب إليه ؛
فالمَنْسوبُ إلى أرَاذَان العِرَاق هو أبو عبدِ اللَّهِ محمدُ بنُ الحسَنِ بنِ محمدِ بنِ الحَسَنِ *!الرَّاذانيُّ سَمِعَ مِن الحافِظِ أَبي القاسِمِ السَّمَرْقَنْديّ ، وعنه الحافِظُ أَبو المَحاسِنِ عُمَرُ ابنُ عليَ الدِّمَشْقي ، وماتَ قَبْله باثنتي عَشَرَةَ سَنَة ؛ قالَ المنْذَرِي في التكمِلَةِ : هو مَنْسوبٌ إلى رَاذَان العِرَاق لا رَاذَان المَدينَةِ ، تُوفي سَنَة 587 . وجَدُّه محمدُ بنُ الحَسَن الزاهِدُ تُوفي سَنَة 480 .
ومِن رَاذَان المَدينَةِ : أَبو سعيدٍ الوليدُ بنُ كثيرِ بنِ سنانٍ المدنيُّ الرَّاذانيُّ سَكَنَ الكُوفَةَ عن ربيعَةَ الرَّأي وعنه زكريا بنُ عَدِيَ .

##### Türkçe

: ( ve **الرَّذِيُّ** , **غَنِيَ** gibi: hastalığın kendisini ağırlaştırdığı kimse.
( ve ) İbnü’l-A‘râbî dedi: o, (her şeyden zayıf olan; ve o, **بهاء** iledir; çoğulu **رَذَايا** ve **رُذاةٌ** ) , **الضَّمِّ** ile; ve bu şâzdır; ve **رَاذٍ** vehmi üzerine olması umulur; **المُحْكَم**’de olduğu gibi.
( ve gerçekten **رَذِيَ** , **رَضِيَ** gibi, **رَذَاوَةً** ve **أَرْذَيتُه** ) .
İbn Sîde dedi: ancak biz buna vav ile hükmettik, **رَذاوَةٍ**’nin bulunması sebebiyle.
( ve **أَرْذَى** : onun atları ve develeri **رَذَايا** oldu ) ; bunu es-Sâğânî nakletti.
( ve ) **أَرْذَى** (falancaya: ona **رَذِيَّةً** verdi) , ve o, yürüyüşten zayıflamış dişi devedir.
Ebû Zeyd dedi: o, yolculuğun bitkin düşürdüğü, terk edilmiş olandır; binek kafilesine yetişmeye güç yetiremez.
Dedi: ( ve ) **أَرْذَى** (dişi devesini: onu geride bıraktı ve onu zayıflattı) ; bunu el-Cevherî nakletti.
Ve ondan İbnü’l-Ekva‘ hadisi: ( **وأَرْذَوْا فَرَسَيْنِ فأَخذتُهُما** ) , yani onları bıraktılar

onların zayıflığı ve cılızlığı sebebiyle; nihâye’de böyle.
( **وراذانُ** : İsfahân’da bir yer ) ; nüshalarda böyle; doğru olan, **اللباب** ve **التَّبْصير**’de olana göre Bağdat’tadır.
Nasr dedi: Sevâd arasında bir tûsûc; ve onlar iki sa‘kandır: **راذانُ** el-a‘lâ ve el-esfel.
İbn Sîde dedi: ancak onun elifine vav ile hükmettim; çünkü o bir ‘ayndır; ve elfin vavdan ‘ayn olarak dönüşmesi, onun yâ’dan dönüşmesinden daha çoktur.
Ve (aslı **رَوَذانُ**’dır), sonra **مَاهَان** ve **دَارَان**’ın i‘tilâli gibi i‘tilâl etti; ve bu, nûnunu asl kabul eden kimsenin sözü üzere sahîhte geçti; **سَاباط**’ın **طَاء**’ı gibi; ve onu ancak sarftan men etti, çünkü o, bölgenin adıdır.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**أُرْذِي** adam, meçhule bina ile: hastalık onu ağırlaştırdı; **المُحْكَم**’de böyle.
**والمُرْذَى** : atılmış olan; ve gerçekten **أَرْذَيْتُه**; bunu el-Cevherî nakletti.
Musannif, **رَاذَان**’ın tahdidinde hata etti ve âdeti üzere ona nisbet edileni zikretmemekte kusur etti; ayrıca **رَاذَان** şehrini ve ona nisbet edileni zikretmekten gaflet etti;
Irak **أرَاذَان**’ına nisbet edilen: Ebû Abdillâh Muhammed b. el-Hasen b. Muhammed b. el-Hasen **الرَّاذانيُّ**’dir; hâfız Ebû’l-Kâsım es-Semerkandî’den işitti; ondan hâfız Ebû’l-Mehâsin Ömer b. Ali ed-Dımaşkî (rivayet etti); ve ondan önce on iki sene ile öldü; el-Münzirî et-Tekmile’de dedi: o, şehir **رَاذَان**’ına değil Irak **رَاذَان**’ına mensuptur; 587 senesinde vefat etti. Dedesi Muhammed b. el-Hasen ez-Zâhid 480 senesinde vefat etti.
Ve şehir **رَاذَان**’dan: Ebû Sa‘îd el-Velîd b. Kesîr b. Sinân el-Medenî **الرَّاذانيُّ**; Kûfe’de oturdu; Rebî‘atü’r-re’y’den (rivayet etti) ve ondan Zekeriyyâ b. ‘Adî (rivayet etti).
