# رزأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B2%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رزأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رزأ

رزأه ماله، كجعله وعلمه يرزؤه بالفتح فيهما رزأ بالضم: أصاب منه أي من ماله شيئا كارتزأه ماله أي مثل رزئه ورزأه يرزؤه رزأ ومرزئة: أصاب منه خيرا ما كان، ورزأ فلان فلانا إذا بره، مهموز وغير مهموز، قال أبو منصور: أصله مهموز فخفف وكتب بالألف، ورزأ الشيء: نقصه. والرزيئة: المصيبة بفقد الأعزة كالرزء والمرزئة، قال أبو ذؤيب:

  أعاذل إن الرزء مثل ابن مالك                      زهير وأمثال ابن نضلة واقد أراد مثل رزء ابن مالك. وقد رزأته رزيئة أي أصابته مصيبة، وقد أصابه رزء عظيم، وفي حديث المرأة التي جاءت تسأل عن ابنها: إن أرزإ ابني فلن أرزأ أحبابي أي إن أصبت به وفقدته فلم أصب بحبي، وفي حديث ابن ذي يزن: فنحن وفد التهنئة لا وفد المرزئة. وإنه لقليل الرزء من الطعام، أي قليل الإصابة منه، وفي حديث ابن العاص: وأجد نجوي أكثر من رزئي. النجو: الحدث، أي أجده أكثر مما آخذ من الطعام. والرزء: المصيبة، وهو من الانتقاص ج أرزاء كقفل وأقفال ورزايا كبرايا، فهو لف ونشر غير مرتب. ويقال ما رزئته ماله بالكسر وبالفتح حكاه عياض، وأثبته الجوهري، أي ما نقصته، ويقال: ما رزأ فلانا شيئا أي ما أصاب من ماله شيئا ولا نقص منه، وفي حديث سراقة بن جعشم: فلم يرزآني شيئا، أي لم يأخذا مني شيئا، ومنه حديث عمران والمرأة صاحبة المزادتين: أتعلمين أنا ما رزأنا من مائك شيئا? أي ما نقصنا ولا أخذنا، وورد في الحديث  لولا أن الله لا يحب ضلالة العمل ما رزيناك عقالا  جاء في بعض الروايات هكذا غير مهموز، قال ابن الأثير: والأصل الهمز، وهو من التخفيف الشاذ، وضلالة العمل: بطلانه، قال أبو زيد: يقال: رزئته، إذا أخذ منك، قال: ولا يقال: رزيته، وقال الفرزدق:
  رزينا غالبا وأباه كـانـا                      سماكي كل مهتلك فقير وارتزأ الشيء انتقص كرزئ، قال ابن مقبل يصف قروما حمل عليها:
  حملت عليها فشردتهـا                      بسامي اللبان يبذ الفحالا
  كريم النجار حمى ظهره                      فلم يرتزأ بركوب زبالا ويروى: بركون. والزبال: ما تحمله البعوضة، ويروى: ولم يرتزئ. والمرزؤون، بالتشديد يقال: رجل مرزأ، أي كريم يصاب منه كثيرا، وفي الصحاح: يصيب الناس خيره، وأنشد أبو حنيفة:
  فراح ثقيل الحلـم رزأ مـرزأ                      وباكر مملوءا من الراح مترعا ووهم الجوهري في تخفيفه لم يضبط الجوهري فيه شيئا اللهم إلا أن يكون بخطه كذا في نسختنا، وسقط من بعض النسخ، وأنت خبير أن بمثل هذا لا ينسب الوهم إليه: الكرماء يصيب الناس خيرهم وهم أيضا: قوم مات خيارهم. وفي اللسان: يصيب الموت خيارهم.

### Türkçe

**رزأ**’e, malını (ondan bir şey) isabet ettirdi; **جعله** ve **علمه** gibi; ikisinde de fetha ile **يرزؤه**; damme ile **رزأ**: ondan, yani malından bir şeye isabet etti; **كارتزأه ماله** yani **رزئه** ve **رزأه**’nin benzeri. Ve **رزأه يرزؤه رزأ ومرزئة**: ondan, her ne olursa olsun, bir hayra isabet etti. Ve **رزأ فلان فلانا**: ona iyilik ettiğinde; hem hemzeli hem hemzesiz. Ebû Mansûr dedi: aslı hemzelidir; hafifletildi ve elif ile yazıldı. Ve **رزأ الشيء**: onu eksiltti.

Ve **الرزيئة**: azizlerin kaybıyla olan musibet; **الرزء** ve **المرزئة** gibi. Ebû Züeyb dedi:

  Ey kınayıcı, şüphesiz **الرزء** İbn Mâlik gibi (bir kayıp)tır;
  Züheyr ve İbn Nadle Vâkıd’ın benzerleri (gibi).

İbn Mâlik’in **رزء**’ü gibi demek istedi. Ve **وقد رزأته رزيئة**: yani ona bir musibet isabet etti. Ve ona büyük bir **رزء** isabet etmiştir.

Oğlunu soran kadın hadîsinde: “Eğer **أرزإ** oğluma (bir musibet) isabet ederse, sevgililerime **أرزأ** etmeyeceğim”; yani onunla musibete uğrar ve onu kaybedersem, sevgililerimle musibete uğramam.

İbn Zî Yezen hadîsinde: “Biz tebrik heyetiyiz; **المرزئة** heyeti değiliz.”

Ve şüphesiz o, yemekten az **الرزء** sahibidir; yani ondan az isabet (alan)dır.

İbnü’l-Âs hadîsinde: “Ve ben, **نجوي**’mi **رزئي**’mden daha çok bulurum.” **النجو**: hades (dışkı). Yani onu, yemekten aldığım şeyden daha çok bulurum.

Ve **الرزء**: musibet; o, eksiltmedendir. Çoğulu **أرزاء**; **قفل** ve **أقفال** gibi; ve **رزايا**; **برايا** gibi; bu, tertipsiz bir “toplayıp yayma”dır.

Ve “**ما رزئته ماله**” kesra ile ve fetha ile denir; bunu İyâz nakletti; Cevherî de onu sabit kıldı; yani “onu eksiltmedim.” Ve “**ما رزأ فلانا شيئا**” denir; yani onun malından bir şeye isabet etmedi ve ondan eksiltmedi.

Surâka b. Cüşem hadîsinde: “Bana bir şey **يرزآني** etmediler”; yani benden bir şey almadılar.

Ve ondan, İmrân ve iki kırba sahibi kadın hadîsi: “Biliyor musun, biz senin suyundan bir şeyi **رزأنا** etmedik?” yani eksiltmedik ve almadık.

Hadîste geldi: “Allah, amelin sapıklığını sevmeseydi, sana bir **عقالا** **رزيناك** etmezdik.” Bazı rivayetlerde böyle, hemzesiz olarak geldi. İbnü’l-Esîr dedi: asıl hemzedir; bu, şâz hafifletmedendir. Ve **ضلالة العمل**: onun bâtıl olmasıdır. Ebû Zeyd dedi: “**رزئته**” denir; senden aldığında. Dedi: “**رزيته**” denmez.

Ferazdak dedi:
  **رزينا** Gâlib’i ve babasını, ikisi de (öyle) idi;
  Her helâk olmuş fakiri, senin adın yüceltir.

Ve **ارتزأ الشيء**: onu eksiltti; **رزئ** gibi. İbn Mukbil, üzerine hücum edilen kavimleri vasfederek dedi:
  Üzerlerine yüklendim de onları dağıttım;
  sütlü develerin yücesiyle, aygırları alt eder.
  Soyu kerîm; sırtını korudu;
  **زبالا** binmekle **يرتزأ** etmedi.

Ve “**بركون**” diye rivayet edilir. Ve **الزبال**: sivrisineğin taşıdığı şeydir. Ve “**ولم يرتزئ**” diye rivayet edilir.

Ve **المرزؤون**; şeddeli olarak: “**رجل مرزأ**” denir; yani kerîmdir; ondan çokça (şey) isabet edilir. **الصحاح**’ta: insanlar onun hayrına isabet eder. Ebû Hanîfe şu beyti okudu:
  Ağır huylu, **رزأ مرزأ** (bir kimse) olarak akşamladı;
  Ve sabahladı; şaraptan dolu, taşar hâlde.

Cevherî, onun hafifletilmesinde yanıldı; Cevherî onda bir şeyi ضبط etmedi; ancak hattıyla böyle ise; bizim nüshamızda böyledir; bazı nüshalardan düşmüştür. Sen bilirsin ki bunun gibisiyle ona yanılgı nispet edilmez: kerîmler; insanlar onların hayrına isabet eder; ve onlar da: hayırlıları ölen bir kavimdir.

**اللسان**’da: ölüm onların hayırlılarına isabet eder.
