# رزح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B2%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رزح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رزح

الرَّازِحُ والمِرْزاحُ من الإِبل: الشديد الهُزال الذي لا يتحرك، الهالك هُزالاً، وهو الرَّازِمُ أَيضاً، والجمع رَوازِحُ ورُزَّحٌ ورَزْحَى ورَزاحَى ومَرازِيحُ.
رَزَحَ يَرْزَحُ رَزْحاً ورَزاحاً ورُزُوحاً: سقط من الإِعياءِ هُزالاً؛ وقد رَزَحَتِ الناقةُ تَرْزَحُ رُزُوحاً ورَزَّحْتُها أَنا تَرْزِيحاً؛ وقولهم رَزَحَ فلانٌ معناه ضَعُف وذهب ما في يده، وأَصله من رَزاحِ الإِبل إِذا ضَعُفَتْ ولَصِقَتْ بالأَرض فلم يكن بها نُهوض؛ وقيل: رَزَحَ أُخِذَ من المَرْزَحِ، وهو المطمئن من الأَرض، كأَنه ضعف عن الارتقاء إِلى ما علا منها. والمِرْزَحُ: الصوتُ، صفة غالبة.
ورَزَحَ العنبَ وأَرْزَحه إِذا سقط فرفعه.
والمِرْزَحَة: الخشبة التي يُرفع بها. والمِرْزَحُ، بالكسر: الخشب يرفع به الكرم عن الأَرض، وفي التهذيب: يرفع بها العنب إِذا سقط بعضه على بعض. والمِرْزَحُ: ما اطمأَنَّ من الأَرض؛ قال الطرمَّاح:
كأَنَّ الدُّجَى دونَ البلادِ مُوَكَّلٌ،
يَنِمُّ بِجَنْبَيْ كلِّ عُلْوٍ ومِرْزَحِ
ورِزاحٌ: اسم رجل. والمَرْزَحُ: المَقْطَعُ البعيد. والمِرْزِيحُ: الشديد الصوت
(* قوله «والمرزيح الشديد الصوت» هذه عبارة الجوهري، قال المجد: والمرزيح، بالكسر، الصوت لا شديد.)؛ وأَنشد لزياد المِلْقَطيّ: ذَرْ ذا ولكنْ تَبَصَّرْ، هل تَرَى ظُعُناً
تُحْدَى لساقَتِها بالدَّوِّ مِرْزِيحُ؟
والساقة: جمع سائق، كالباعة جمع بائع.

### Türkçe

**الرَّازِحُ** ve **المِرْزاحُ** develerden: hareket etmeyen, şiddetli zayıflık sahibi; zayıflıktan helâk olmuş; o, **الرَّازِمُ** da (denir) ayrıca; cem‘i **رَوازِحُ** ve **رُزَّحٌ** ve **رَزْحَى** ve **رَزاحَى** ve **مَرازِيحُ**’tur.

**رَزَحَ** **يَرْزَحُ** **رَزْحاً** ve **رَزاحاً** ve **رُزُوحاً**: zayıflıktan bitkinlik sebebiyle düştü;
ve muhakkak dişi deve **رَزَحَتِ** **تَرْزَحُ** **رُزُوحاً** ve ben onu **رَزَّحْتُها** **تَرْزِيحاً**;
ve onların “falanca **رَزَحَ**” sözleri, mânâsı: zayıfladı ve elinde olan gitti; ve aslı, develerin **رَزاحِ**’ından (gelir), zayıfladıkları ve yere yapıştıkları vakit, kendilerinde bir kalkış bulunmaz; ve denildi: **رَزَحَ** **المَرْزَحِ**’tan alınmıştır; o, yerin alçak (çukur) olanıdır; sanki ondan yüksek olana yükselmekten zayıf kaldı. Ve **المِرْزَحُ**: sestir; galip bir sıfattır.

Ve üzümü **رَزَحَ** ve onu **أَرْزَحه**: düştüğü zaman, onu kaldırdı.

Ve **المِرْزَحَة**: onunla kaldırılan tahtadır. Ve **المِرْزَحُ** (kesre ile): onunla asma yerden kaldırılan ağaçtır; ve **التهذيب**’de: onunla üzüm kaldırılır, bir kısmı bir kısmının üzerine düştüğü zaman.

Ve **المِرْزَحُ**: yerin alçalmış (çukur) olanı; **الطرمَّاح** dedi:
كأَنَّ الدُّجَى دونَ البلادِ مُوَكَّلٌ،
يَنِمُّ بِجَنْبَيْ كلِّ عُلْوٍ ومِرْزَحِ

Ve **رِزاحٌ**: bir adam adıdır. Ve **المَرْزَحُ**: uzak kesimdir. Ve **المِرْزِيحُ**: şiddetli sestir
(* onun “**والمرزيح الشديد الصوت**” sözü: bu, **الجوهري**’nin ibaresidir; **المجد** dedi: ve **المرزيح** (kesre ile), ses; şiddetli değil.)؛ ve **زياد المِلْقَطيّ**’ye ait olarak inşad etti:
ذَرْ ذا ولكنْ تَبَصَّرْ، هل تَرَى ظُعُناً
تُحْدَى لساقَتِها بالدَّوِّ مِرْزِيحُ؟

Ve **الساقة**: **سائق**’in cem‘idir; **الباعة**’nin **بائع**’in cem‘i olması gibi.
