# رزم (ر-ز-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B2%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ز - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والراء والميم معهما
ز ر م، ز م ر، ر ز م، ر م ز، م ز ر، م ر ز كلهن مستعملات
ز ر م:
الزَّرْمُ من السَّنانير والكِلاب: ما يَبْقَى جَعْرهُ في دُبُره، والفِعْلُ: زَرِمَ، والسِّنَّوْرُ يُسَمَّى: أزرم.
والإزرام: القطع. وأَزْرَمَ بَوْلَه: قطعه. وزَرِمَ البول نفسه: انقطع فهو زرِمٌ، قالك
أو كماءِ المثمود بعد جِمـامٍ		زَرِمِ الدّمعِ لا يَؤُوبُ نَزُورا
وزَرِمَ عطاؤُهُ، أي: قلّ.
زمر:
الزَّمْرُ بالمِزمار، والجميع: المزامير زَمَرَ الزّامِرُ، يَزْمِرُ زَمْراً.
والزِّمارُ: صوتُ النَّعام. زَمَرتِ النَّعامة تَزْمِرُ زِماراً.
والزُّمرة: فَوْجٌ من النّاس، ويقال: جماعة في تفرقة، بعض على أثر بعض.
والزّمّارة: الزّانية. وفي الحديث: "نَهَى عن كَسْبِ الزَّمّارة".
رزم:
الإرزامُ: صوتُ الرّعد.
ورَزَمتِ النّاقة تَرْزُمُ رُزوماً، أي: قامتْ من إعياءٍ أو هُزال فهي رازمة، والجميع: رَزْمَى ويقال: أَرْزَمَتِ النّاقةُ وإرزاماً، وهو صوتٌ تُخرِجه من حَلْقها، ولاتَقْتَح به فاها.
والرِّزْمةُ من الثّياب: ما شُدَّ في ثوبٍ واحدٍ، يقال: رَزَّمْت الثِّيابَ تَرْزيماً.
رمز:
الرّمّاز: من أسماء الدُّبر، والفعل: رَمُزَ يَرْمُزُ، أي: يَنْضَمُّ.
والرّمز باللسان: الصّوت الخفيّ. ويكون الرّمز: الإيماء بالحاجب بلا كلام، ومثله الهمس. ويقال للرّجل الوقيد: ارتمز.
وقد يُقالُ للجارية الغمّازة الهمّازة بعينها، واللمّازة بفمها: رمّازة، ترمز بفمها، وتغمز بعينها. ويُقال: الرَّمْز: تحريك الشَّفَتين.
مزر:
المَزْرُ: نبيذ الشَّعير الحبوب، ويقال: نبيذ الذُّرَةِ خاصّة.
والمزَارة: مصدر المَزير، وهو القويُّ النّافذُ في الأُمور.
والمَزْرُ: الذّوق، والشُّرْبُ القليل، ويُقال: الشُّرْبُ بمرّة. قال:
تكونُ بعدَ الحَسْوِ والتَّمَرُّزِ
في فمه مثلَ عَصير السُّكَّرِ
مرز:
المَرْزُ: دونَ القَرْص، تقول: مَرَزَهُ مَرْزاً. وقام عُمَرُ ليصلّي على جنازة فمرز حذيفةُ يده، كأنّه أراد أن يكفّه عن الصّلاة عليها، لأنّ الميّت كان منالمنافقين، فأمسك عنه عمر، وكان عمر بعد ذلك لا يُصلّي على جنازة إذا لم يتابعه حذيفة، لأن النّبيّ صلّى الله عليه وآله وسلّم ذكرهم لحذيفة.

##### Türkçe

باب **الزاي** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

**ز ر م**، **ز م ر**، **ر ز م**، **ر م ز**، **م ز ر**، **م ر ز**: hepsinin kullanımı vardır.

**ز ر م**:
**الزَّرْمُ**; kedilerden ve köpeklerden: dışkısının, makatında kalan şeyidir; fiil: **زَرِمَ**; kediye: **أزرم** denir.
Ve **الإزرام**: kesmedir. **أَزْرَمَ بَوْلَه**: idrarını kesti. Ve idrarın kendisi **زَرِمَ**: kesildi; o hâlde o **زرِمٌ**dur. Şu sözündür:
أو كماءِ المثمود بعد جِمـامٍ		زَرِمِ الدّمعِ لا يَؤُوبُ نَزُورا
Ve **زَرِمَ عطاؤُهُ**; yani: azaldı.

**زمر**:
**الزَّمْرُ**: mizmar ile (çalma); çoğulu: **المزامير**. **زَمَرَ** çalan kimse, **يَزْمِرُ** **زَمْراً**.
Ve **الزِّمارُ**: devekuşunun sesidir. Devekuşu **زَمَرتِ**; **تَزْمِرُ** **زِماراً**.
Ve **الزُّمرة**: insanlardan bir bölüktür; ve denir ki: dağınıklık içinde bir topluluk; bir kısmı bir kısmının ardınca.
Ve **الزّمّارة**: zina eden kadın. Hadiste: “**نَهَى عن كَسْبِ الزَّمّارة**” (buyurdu).

**رزم**:
**الإرزامُ**: gök gürültüsünün sesidir.
Ve dişi deve **رَزَمتِ**; **تَرْزُمُ** **رُزوماً**; yani: yorgunluktan veya zayıflıktan (dolayı) kalktı; o hâlde o **رازمة**dir; çoğulu: **رَزْمَى**. Ve denir ki: dişi deve **أَرْزَمَتِ** ve **إرزاماً**; o, boğazından çıkardığı bir sestir; onunla ağzını açmaz.
Ve elbiselerden **الرِّزْمةُ**: tek bir bez içinde bağlanmış olan şeydir; denir ki: elbiseleri **رَزَّمْت**; **تَرْزيماً**.

**رمز**:
**الرّمّاز**: makatın adlarındandır; fiil: **رَمُزَ** **يَرْمُزُ**; yani: büzülür.
Ve dil ile **الرّمز**: gizli sestir. Ve **الرّمز** olur: söz olmaksızın kaş ile işaret; ve onun benzeri **الهمس**tir. Ve ağırbaşlı adama: **ارتمز** denir.
Ve cariyeye, gözüyle göz kırpan, fısıldayan; ve ağzıyla ayıplayan (cariye) için: **رمّازة** denebilir; ağzıyla **ترمز** eder ve gözüyle **تغمز** eder. Ve denir ki: **الرَّمْز**: dudakları hareket ettirmektir.

**مزر**:
**المَزْرُ**: arpa tanelerinin nebîzidir; ve denir ki: özellikle mısırın nebîzi.
Ve **المزَارة**: **المَزير**in masdarıdır; o, işlerde güçlü, nüfuz edendir.
Ve **المَزْرُ**: tatma; ve az içmedir; ve denir ki: bir defada içmedir. Dedi ki:
تكونُ بعدَ الحَسْوِ والتَّمَرُّزِ
في فمه مثلَ عَصير السُّكَّرِ

**مرز**:
**المَرْزُ**: ısırmanın altındadır; dersin ki: onu **مَرَزَهُ** **مَرْزاً**. Ve Ömer bir cenaze üzerine namaz kılmak için kalktı da Huzeyfe elini **مرز** etti; sanki onu onun üzerine namaz kılmaktan alıkoymak istedi; çünkü ölü münafıklardandı. Ömer ondan vazgeçti; ve Ömer bundan sonra, Huzeyfe kendisine uymadıkça bir cenaze üzerine namaz kılmazdı; çünkü Peygamber sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem onları Huzeyfe’ye zikretmişti.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرازِمُ من الإبل: الثابت على الأرض الذي لا يقوم من الهُزال. وقد رَزَمَتِ الناقة تَرْزِمُ وَتَرْزُمُ رُزوماً ورُزاماً بالضم: قامت من الإعياء والهُزال ولم تتحرَّك، فهي رازِمٌ. ويقال للثابت القائم على الأرض: رُزَمٌ. أبو زيد: الرَزَمَةُ بالتحريك: صوت الناقة تُخرِجه من حَلْقِها، لا تفتح به فاها، وذلك على ولدها حين تَرأمه. قال: والحَنين أشدُّ من الرَزمَةِ. وفي المثل: رَزَمَةٌ ولا دِرَّةٌ يضرب لمن يَعِدُ ولا يفي. وقد أَرْزَمَتِ الناقة. يقال: لا أفعلُ ذاك ما أَرْزَمَتْ أمُّ حائلٍ. والإرْزامُ أيضاً: صوتُ الرعد. ورَزَمَةُ السباعِ: أصواتها. والرَزيمُ: الزئيرُ. وقال:
لأُسودِهِنَّ على الطريقِ رَزيمُ
والمِرْزَمانِ: مِرْزَما الشِعْرَيَيْنِ، وهما نجمانِ أحدهما في الشِعْرى والآخر في الذِراع. وأمُّ مِرْزَمٍ: الشَمالُ. وأنشد الأعرابيّ: تُقَشِّرُ أَعْلى أنفه أُمُّ مِرْزَم ورَزَمْتُ الشيء: جمعْتُه.
والرِزْمَةُ: الكارَةُ من الثياب. وقد رَزَّمْتُها تَرْزيماً، إذا شددتَها رِزَماً. والمُرازَمَةُ في الأكل: الموالاةُ، كما يُرازِمُ الرجل بين الجراد والتمر. ورازَمَتِ الإبل، إذا خلطَتْ بين مَرْعَيَيْنِ. وفي الحديث: "إذا أكلتم فرازِموا"، يريد موالاة الحمد. وارْزامَّ الرجل ارْزيماماً، إذا غضب.

##### Türkçe

**الرازِمُ** develerden: zayıflıktan dolayı yer üzerinde sabit duran, kalkmayan (deve)dir. Ve dişi deve **رَزَمَتِ** **تَرْزِمُ** ve **تَرْزُمُ** **رُزوماً** ve **رُزاماً** (ضم ile): yorgunluk ve zayıflıktan (dolayı) kalktı ve hareket etmedi; o hâlde o **رازِمٌ**dir. Ve yer üzerinde sabit duran (şey)e: **رُزَمٌ** denir. Ebû Zeyd: **الرَزَمَةُ** (hareke ile): dişi devenin boğazından çıkardığı sestir; onunla ağzını açmaz; bu, yavrusu üzerine, ona şefkat gösterdiği zaman (olur). Dedi: ve **الحَنين** **الرَزمَةِ**’den daha şiddetlidir. Ve meselde: **رَزَمَةٌ ولا دِرَّةٌ**; vaad edip vefa göstermeyen kimse için darb-ı mesel yapılır. Ve dişi deve **أَرْزَمَتِ**. Denir: “**أَرْزَمَتْ** **أمُّ حائلٍ** oldukça ben bunu yapmam.” Ve **الإرْزامُ** da: gök gürültüsünün sesidir. Ve **رَزَمَةُ السباعِ**: onların sesleridir. Ve **الرَزيمُ**: kükremedir. Ve dedi:
لأُسودِهِنَّ على الطريقِ رَزيمُ

Ve **المِرْزَمانِ**: **مِرْزَما الشِعْرَيَيْنِ**’dir; ve onlar iki yıldızdır; ikisinden biri **الشِعْرى**’dadır, diğeri **الذِراع**’dadır. Ve **أمُّ مِرْزَمٍ**: kuzey rüzgârıdır. Ve bedevî şiir okudu: تُقَشِّرُ أَعْلى أنفه أُمُّ مِرْزَم
Ve **رَزَمْتُ** **الشيء**: onu topladım.

Ve **الرِزْمَةُ**: elbiselerden (oluşan) bohçadır. Ve onu **رَزَّمْتُها** **تَرْزيماً**; onu **رِزَماً** (hâlinde) sıktığın zaman. Ve yemekte **المُرازَمَةُ**: peş peşe yapmadır; tıpkı kişinin çekirge ile hurma arasında peş peşe yapması gibi. Ve develer **رازَمَتِ**; iki otlak arasında karıştırdığı zaman. Ve hadiste: “إذا أكلتم فرازِموا”; hamdi peş peşe yapmayı kasteder. Ve adam **ارْزامَّ** **ارْزيماماً**; öfkelendiği zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ر م
رمز ، زرم ، زمز ، رزم ، مرز ، مزر : مستعملات .
زرم : في الحديث : ( أنَّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أتِي بالحَسَن بن علي رضي الله عنهما فوُضع في حِجْره فبَال عليه ، فأُخذ فقال : لا تُزْرِموا ابني ، ثم دعا بماءٍ فصَبّه عليه ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : الإزرامُ : القطع ، يقال للرجل إذا قطع بوله : قد أزرمْتَ بَوْلَك . وأَزرمه غيرُه ، أي : قطعه . وزَرِمَ البول نفسه إذا انقطع . وقال عَدِيّ بن زيد :
أو كماء لثمودَ بعد جمام
زرِم الدَّمعِ لا يَئُوب نزورَا
قال : فالزَّرِم القليل المنقطع .
قال الليث : الزَّرم من السَّنانير والكلاب : ما يبقى جَعْرُه في دُبُرِه ، والفعل منه زَرِم ، وكذلك السِّنَّوْرُ يسمى أزْرم .
ويقال : زرمَ البيعُ : إذا انقطع .
ثعلب عن ابن الأعرابي : رجلٌ زرِم : وهو الذَّليل القليلُ الرَّهْط ، قال الأخطل :
لولا بلاءُكُم في غيرِ واحدةٍ
إذاً لقُمْتُ مقامَ الخائف الزَّرِم
أبو عمرو : الزرمُ : الناقة التي يقع بولها قليلاً قليلاً ، يقال لها إذا فعلت ذلك : قد أوزغت وأوسغت وشلشلت وأنعصت وأزرمت .
أبو عبيد عن الأصمعي : الزَّرم : المضيق عليه .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : المزْرَئِمُّ : المنقبض ، الزايُ قبلَ الراء .
قال أبو عبيد : والمرْزَئِمُّ : المقشعِرُّ المجتمع الراء قبل الزاي .
قلت : الصواب : ( المزرئم ) الزاي قبل الراء : كذا رواه ابن جعلة . شك أبو بكر في ( المقشعر المجتمع ) أنه مزرئم أو مزدنم .
وقال أبو زيد في كتاب ( الهمز ) : ارزَأَمَّ الرجلُ فهو مُرْزَئِمٌّ : إذا غضب .
وقال الأصمعيّ : المُرْمَئزُّ : اللازمُ مكانَه لا يَبرَح .
رزم : أبو عبيد عن أبي زيد : الرّازمُ : البعيرُ الّذي لا يتحرّك هُزالاً ، وقد رَزَم يَرْزُم رُزاماً . والرازِخُ نحوَه .
قال : ويقال : أرْزَمَت الناقةُ أرْزاماً : وهو صوتٌ تُخرِجه من حَلْقها ، لا تَفتَح به فاها ، والاسم منه الرَّزمة ، وذلك على ولدِها حين ترْأَمُه ، والحَنينُ أشدُّ من الرَّزَمة .
وقال أبو عبيد : والإرزام : صوتُ الرّعد ، وأنشَد :
وعَشِيّةٍ مُتجاوِبٍ إرْزامُها
شَبّه رَزَمة الرّعد برزَمة الناقة .
اللّيث : الرِّزْمةُ من الثياب : ما شُدَّ في ثوبٍ واحد ، يقال : رَزَّمْت الثيابَ تَرْزيماً .
ورُوِي عَنْ عمرَ أنّه قال : إذا أَكلْتم فرازِمُوا .
رُوِي عن الأصمعيّ أنه قال : المُرازَمة في الطّعام المعاقَبة ، يأكل يوماً لَحماً ، ويوماً عَسَلاً ، ويوماً لَبَناً ، وما أشبَه ذلك لا يُداوِم على شيء واحد . وأصلُه في الإبل إذا رَعَت مرّة حَمْضاً ، ومَرّة خُلّة فقد رازمَتْ .
وقال الراعي يخاطب ناقتَه :
كلِي الحَمْضَ عامَ المُقْحِمين ورازِمِي
إلى قابِلٍ ثم اعذِرِي بعدَ قابِلِ
أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه سئل عن قوله : إذا أكلتم فرازِمُوا ، فقال معناه : اخلِطوا الأكلَ بالشُّكْر ، وقولوا بين اللُّقَم : الحمد لله .
وقيل : المُرازَمة : أن تأكل اللّين واليابس ، والحلوَ والحامضَ ، والجَشَب والمأدوم ، فكأنّه قال : كلوا سائغاً مع جَشِب غير سائغ .
أبو عبيد عن الكسائيّ : رازَمَ القومُ دارَهمْ : إذا أَطالوا المُقامَ بها .
ابن الأنباري : الرِّزْمة معناها في كلام العرب : التي فيها ضروب من ثياب وأخلاط .
قولهم : رازم في أكله : إذا خلط بعضاً ببعض .
وفي حديث عمر رضي الله عنه أنه أعطى رجلاً ثلاث جزائر وجعل غرائر عليهن
فيهن رزم من دقيق .
قال شمر : الرِّزمة : قدر ثلث الغرارة أو ربعها من تمر أو دقيق .
قال : وقال زيد بن كَثوة : القوْسُ قدر ربع الجُلة من الثمر . قال : ومثلها الرِّزمة .
والمِرْزَمان من النّجوم . قال ابن كُناسَة : هما نَجْمان وهما مع الشِّعْرَيَيْن ، فالذّراعُ المقبوضة هي إحْدَى المِرْزَمَين ونظم الجَوْزاء هي أحدُ الْمِرزَمَين ونظمهما كواكب معهما فهما مِرْزَما الشِّعْرَيَين ، والشِّعْرَيان نَجْماهُما اللّذان معهما الذِّراعان يكونان معهما .
من أسماء الشمال : أم مِرزم ، مأخوذ مِنْ رزمت الناقة وهو جنينها إلى ولدها .
قال صخر الهذلي :
كأني أراء بالحلاءة شاتياً
تقشر أعلى أنفه أم مرزم
ويقال للأسد : رزم : إذا برك على فريسته .
وقال اللّحياني : رَزَم الشِّتاءُ رَزْمةً شَديدة . إذا برد ، فهو رازِمٌ ، وبه سُمِّي نَوْءُ المِرْزَم .
قال : ورَزَم الرجُل على قِرْنه : إذا نَزَل عليه . والأسدُ يُدعَى رُزَماً ، لأنّه يَرزُم على فَرسته . قال : ورزَّمَ القومُ ترْزيماً : إذا ضربوا بأنفسِهم الأَرْضَ لا يَبرَحون .
وقال أبو المثلَّم الهذلي :
مَصَالِيتُ في يوم الهِياجِ مَطاعِمٌ
مَطاعِينُ في جَنْبِ الفِئامِ المُرَزِّمِ
قال : والمرزّم : الحذِر الذي قد جرّب الأشياء يترزّم في الأمور لا يثبت على أمر واحد لأنه حَذِر .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الرَّزَمة والرَّزْمَة : الصوتُ الشديد .
رمز : قال الله جلَّ وعزّ في قصّة زكرياء : ( ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلاَّ رَمْزًا ) ( آل عمران : 41 ) .
قال أبو إسحاق : معنى الرَّمْز : تحريكُ الشَّفَتين باللفظ من غير إبانة بصَوْت ، إنما هو إشارة بالشَّفَتَين . وقد قيل : إن الرَّمْز إشارةٌ بالعَيْنين والحاجبَيْن والفَم .
والرَّمْزُ في اللّغة : كلُّ ما أَشرْتَ إليه مما يُبان بلفظ بأيّ شيء أشرتَ إليه بيَدٍ أو بعَيْن .
قال : والرَّمْزُ والترمُّز في اللّغة : الحَرَكة والتحرُّك .
وقال الليث : الرّمازة من أسماء الفنفعة ، والفعل ترمز . ويقال للجارية الغمازة بعينها : رمّازة ، أي : ترمز بفيها وتغمز بعينها .
وقال الأخطل : في الرَّمّازة من النِّساء ، وهي الفاجرة :
أحاديثُ سَدّاها ابنُ حَدْراء فَرْقَد
ورَمّازةٍ مالَت لمن يستَمِيلُها
وقال شمر : الرَّمّازة ههنا : الفاجرة الّتي لا تَرُدُ يَدَ لامِس .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : كَتِيبة رَمّازة : إذا كانت تَمُوجُ من نَواحيها .
وأخبَرَني المنذريُّ عن أبي العباس ، عن ابن الأعرابيّ أنه قال : رَمَزَ فلانٌ غَنَمَهُ : إذا لم يَرْضَ رِعْيَةَ الراعي فحوَّلَها إلى راعٍ آخَر .
وقال أبو عبيد : التُّرامِزُ : الشديد القويّ .
وقال أبو عمرو : جملٌ تُرامِز : إذا أَسَنَّ ، فتُرى هامَتُه ترمّزُ إذا اعتَلَفَ ، وأَنشَد :
إذا أردتَ السَّيرَ في المَفاوِزِ
فاعمِدْ لها لبازِلٍ تُرامِزِ
قال : وارتَمَزَ رأسُه : إذا تحرّك ، وقال أبو النّجم :
شمّ الذُّرَى مُرْتمِزاتُ الهامِ
وقال اللحياني : رجلٌ رَمِيزُ الرَّأْي ورَزِينُ الرّأي ، أي : جيّد الرأي .
الحراني عن ابن السكّيت : ما ارْمأَزّ فلان من ذاك ، أي : ما تحرَّك .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : المُرْمَئِزُّ : اللازم مكانَه لا يَبرَح .
وأنشد ابن الأنباري :
يُدلج بعد الجهد والترميز
إراحة الجِدابة النَّفوز
قال : الترميز من رَمزت الشاة إذا هُزلت . ثم ذكر قول ابن الأعرابي .
زمر : قال الليث : الزَّمْر بالمِزْمار ، وفِعلُه زَمَر يَزْمر زَمْراً .
أبو حاتم عن الأصمعيّ : يقال للّذي يُغنِّي الزامر والزَّمّار ؛ ويقال : زَمَّرَ إذا غَنَّى ، ويقال للقَصَبة الّتي يُزْمَرُ بها : زَمّارة ، كما يقال للأرض التي يُزْرَع فيها زَرَّاعة .
قال : وقال فلان لرجلٍ : يابنَ الزَّمّارة ، يعني المُغنِّية .
ورَوَى محمد بنُ سِيرِينَ عن أبي هُريرة أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) نَهَى عَنْ كَسْب الزَّمّارة .
قال أبو عُبيد : قال الحجّاج : الزَّمارة : الزانية .
قال : وقال غيرُه : إنما هي الرّمّازة ، وهي الّتي تومِىءُ بشفَتَيها أو بعَيْنَيها .
قال أبو عُبيد : وهي الزّمْارة كما جاء في الحديث .
وقال القُتَيْبيّ فيما يرُدّ على أبي عبيد : الصوابُ الرمّازة ، لأنّ من شَأَن البَغيِّ أن ترمزَ بعَيْنَيْها وحاجِبَيْها ، وأنشَد في صفة البَغايَا :
يُومِضْنَ بالأعْيُن والحَواجبِ
إيماضَ بَرْقٍ في عَماءٍ ناضِبِ
قلت : وقول أبي عبيد عندي الصّواب .
وسئل أبو العبّاس عن معنى الحديث : أنَّه نَهَى عن كَسْب الزّمّارة ، فقال : الحرفُ صحيح ، زَمارة ورمَّازة ، وقال : ورَمّازة ههانا خطأ .
قال : والزَّمارة : البَغِيُّ الحَسْناء ، وإنما كان الزِّنا مع المِلاح لا مع القِباح . قال : وأنشَدَنا ابن الأعرابيّ :
دَنّان حَنّانانِ بينهما
صَوْتٌ أَجَشُّ غِناؤُه زَمِرُ
أي : غناؤُه حَسَن .
ومنه قيل للمرأة المغنية : زمّارة ؛ ومنه قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين سمع قراءة أبي موسى : ( أنه أوتي مزماراً من مزامير آل داود ) أي : أوتي صوتاً حسناً كأنه صوت داود .
قال : وقال أبو عَمرو : والزَّميرُ : الحَسَن من الرّجال ، والزَّوْمَرُ : الغلام الجميلُ الوجه .
قلتُ : للزَّمارة في تفسير ما جاء في الحديث وَجْهَان : أحدُهما أن يكون النَّهيُ عن كَسْب المغنِّية .
كما رَوَى أبو حاتم عن الأصمعيّ ، أو يكون النَّهيُ عن كَسْب البَغِيّ كما قال أبو عُبَيد وأحمد بن يحيى ، وإذا رَوَى الثِّقاتُ حَدِيثاً بلفظٍ له مَخرَج في العربيّة لم يَجُز رَدُّه عليهم ، واختراعُ لفظ لَم يُرْوَ ، أَلاَ تَرى أنّ أبا عُبيد وأبا العبّاس لمّا وَجَدا لِما قال الحجّاج مَذهباً في اللّغة لَم يَعْدُواه ، وعَجل القُتيبيُّ فلم يتثبت ففسّر لفظاً لَم يَرْوِه الثِّقات ، وقد عَثرتُ على حروف كثيرةٍ رَواها الثِّقات بألفاظٍ كثيرة حفِظوها ، فغَيَّرها مَنْ لا عِلْمَ له بها وهي صحيحة ، والله يوفِّقنا لقَصْد الصّواب .
وقال اللّيث : الزُّمْرَة : فَوْجٌ من النّاس .
وقال أبو عُبَيد : الزِّمَارُ : صَوتُ النَّعامة ، وقد زَمَرَتْ تَزْمِرُ زِماراً . وشاةٌ زَمِرةٌ : قليلةُ الصُّوف ، ورجلٌ زَمِرُ المروءة .
سلمة عن الفرّاء : زَمَّر الرجلُ قِرْبتَه وزَنَرها : إذا مَلأَها .
وقال أبو عمرو : الزَّمّارةُ : الساجُور .
وكَتَب الحَجّاج إلى بعض عُمّاله أن ابعثْ إليّ فلاناً مُسمَّعاً مُزَمَّراً ، فالمسَمَّع : المقيَّد ، والمُزَمَّرُ : المُسَوْجَر .
وأنشد :
ولي مُسمِعانِ وزَمّارَةٌ
وظِلٌّ ظليل وحِصْنٌ أمَقّ
والمُسمِع : القَيْد . والزمّارة : الغُلّ . وأراد بالحِصْنِ الأمَقّ : السِّجْن .
مزر : قال أبو عبيد : المَزِيرُ : الشّديدُ القَلْب ؛ حكاه عن الأصمعيّ .
وقال شمر : المَزِيرُ : الظَّرِيف ، قاله الفرّاء ، وأَنشَد :
فلا تَذْهَبن عَيناكَ في كلِّ شَرْمَحٍ
طوالٍ فإنّ الأقْصَرِينَ أَمازِرُه
أراد أمازِر ما ذكرنا ، وهم جمعُ الأمْزَر ورُوِي عن أبي العالية أنّه قال : اشرَبِ النّبِيذَ ولا تمَزِّر .
قال أبو عُبَيد : معناه : اشربْه كما تَشْرَب
الماءَ ، ولا تَشربه قَدَحاً بعد آخر ، وأَنشَدَنا الأمويّ :
تَكونُ بَعْدَ الْحَسْوِ والتَّمَزُّرِ
في فَمِه مِثلَ عَصير السكرِ
قال : والتَّمَزُّرُ : شُرْبُ الماء قليلاً قليلاً ، بالراء ، ومثلُه التمزُّز وهو أقل من التمزر .
وقال أبو عُبيد : المزْرُ : نَبِيذ الذُّرَة والشَّعير .
وقال ابن الأعرابي : مَزَّر قِرْبَته تمْزِيراً ، ومَزَرها مَزْراً : إذا مَلأَها فلم يَترُك فيها أَمْناً . وأنشد شمر :
فشرب القوم وأبقوا سورا
ومزروا وطابها تمزيرا
مرز : في حديث عُمَر : أنّه أراد أن يَشهَد جَنازة رجل فمَرَزه حُذَيفَة ، كأنه أراد أن يَكُفّه عن الصّلاة عليها ، لأن الميّت كان عنده مُنافِقاً .
قال أبو عُبيد : المَرْزُ : القَرْصُ بأَطْراف الأصابع ، وقد مَرَزْته أَمْرُزه : إذا قَرصْتَه قَرْصاً رقيقاً ليس بالأظفار . ويقال : أُمْرُزْ لي من هذا العَجِين مِرْزةً ، أي : اقطَعْ لي منه قِطعة ، حكاه عن الفراء .
قال : والمَرْزُ : العَيْب والشَّيْن .
وقال ابن الأعرابيّ : عِرْضٌ مَرِيز ، ومُمترَزٌ منه ، أي : قد نِيلَ منه . وإذا نِلتَ من مالِه . قلتَ : قد امترَزْتُ منه مَرْزةً .

##### Türkçe

ز ر م
**رمز** ، **زرم** ، **زمز** ، **رزم** ، **مرز** ، **مزر** : kullanılmış olanlar.

**زرم** : hadiste: (Şüphesiz Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’e **الحسن بن علي** (Allah ikisinden de razı olsun) getirildi; o da kucağına konuldu, onun üzerine bevletti; alındı; şöyle dedi: “Oğlumu **لا تُزْرِموا**”; sonra su istedi de onu onun üzerine döktü).

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الإزرامُ**: kesmedir; erkeğe, bevli kesildiğinde: “Bevlini **قد أزرمْتَ بَوْلَك**” denir. Başkası onu **أَزرمه**; yani: onu kesti. Bevl bizzat kendisi kesildiğinde **زَرِمَ البول**. Adî b. Zeyd dedi:
أو كماء لثمودَ بعد جمام
زرِم الدَّمعِ لا يَئُوب نزورَا
Dedi: Öyleyse **الزَّرِم**: az, kesik olandır.

Leys dedi: **الزَّرم**; kedilerden ve köpeklerden: dışkısının artığının makatında kalmasıdır; fiili ondan **زَرِم**’dir; aynı şekilde kediye **أزْرم** denir.

Ve denir: **زرمَ البيعُ**: kesildiği zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **رجلٌ زرِم**: o, zelil, topluluğu az olandır. Ahtal dedi:
لولا بلاءُكُم في غيرِ واحدةٍ
إذاً لقُمْتُ مقامَ الخائف الزَّرِم

Ebû Amr: **الزرمُ**: bevli azar azar düşen dişi devedir; bunu yaptığında ona: “**قد أوزغت** ve **أوسغت** ve **شلشلت** ve **أنعصت** ve **أزرمت**” denir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الزَّرم**: üzerine daraltılan (sıkıştırılan)dır.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **المزْرَئِمُّ**: büzülen (içe kapanan)dır; **الزايُ** **الراء**’dan öncedir.

Ebû Ubeyd dedi: ve **المرْزَئِمُّ**: ürperip toplanan (büzüşen)dir; **الراء** **الزاي**’dan öncedir.

Ben dedim: doğru olan: (**المزرئم**) **الزاي** **الراء**’dan önce: İbn Ca‘le böyle rivayet etti. Ebû Bekir, (**المقشعر المجتمع**)’ın **مزرئم** mi yoksa **مزدنم** mi olduğunda şüphe etti.

Ebû Zeyd, **الهمز** kitabında dedi: **ارزَأَمَّ** adam, o **مُرْزَئِمٌّ**’dir: öfkelendiği zaman.

Asmaî dedi: **المُرْمَئزُّ**: yerini tutan, ayrılmayan (oradan çıkmayan)dır.

**رزم** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الرّازمُ**: zayıflıktan hareket etmeyen devedir; ve **رَزَم يَرْزُم رُزاماً**. **والرازِخُ** onun gibidir.

Dedi: ve denir: dişi deve **أرْزَمَت** **أرْزاماً**: o, boğazından çıkardığı bir sestir; onunla ağzını açmaz; ondan isim **الرَّزمة**’dir; bu, yavrusuna karşı, onu şefkatle yöneldiği sırada (**حين ترْأَمُه**) olur; **الحَنينُ** **الرَّزَمة**’den daha şiddetlidir.

Ebû Ubeyd dedi: ve **الإرزام**: gök gürültüsünün sesidir; ve okudu:
وعَشِيّةٍ مُتجاوِبٍ إرْزامُها
Gök gürültüsünün **رَزَمة**’sini dişi devenin **رَزَمة**’sine benzetti.

Leys: **الرِّزْمةُ** elbiselerden: tek bir bez içinde bağlanan şeydir; denir: elbiseleri **رَزَّمْت** **تَرْزيماً**.

Ve Ömer’den rivayet edildi ki dedi: “Yediğinizde **فرازِمُوا**.”

Asmaî’den rivayet edildi ki dedi: **المُرازَمة** yemekte: ard arda değiştirmedir; bir gün et yer, bir gün bal, bir gün süt ve buna benzer; tek bir şeye devam etmez. Aslı, develerde: bir defa tuzlu-ot (**حَمْضاً**) otladığında, bir defa da **خُلّة** otladığında **رازمَتْ** olur.

Râ‘î, dişi devesine hitap ederek dedi:
كلِي الحَمْضَ عامَ المُقْحِمين ورازِمِي
إلى قابِلٍ ثم اعذِرِي بعدَ قابِلِ

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: “Yediğinizde **فرازِمُوا**” sözü hakkında soruldu; dedi: manası: yemeği şükürle karıştırın; lokmalar arasında “elhamdülillah” deyin.

Ve denildi: **المُرازَمة**: yumuşağı ve kuruyu, tatlıyı ve ekşiyi, **الجَشَب** ve **المأدوم**’u yemendir; sanki dedi ki: yenmesi kolay olanı, yenmesi kolay olmayan **جَشِب** ile birlikte yiyin.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: kavim evlerinde **رازَمَ**: orada ikameti uzattıkları zaman.

İbnü’l-Enbârî: **الرِّزْمة**’nin manası Arapların sözünde: içinde çeşit çeşit elbiseler ve karışımlar bulunan (şey)dir.

Onların sözü: yemesinde **رازم**: bir kısmını bir kısmıyla karıştırdığı zaman.

Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde: bir adama üç **جزائر** verdi ve onların üzerine **غرائر** koydu; onların içinde undan **رزم** vardı.

Şemmer dedi: **الرِّزمة**: hurmadan veya undan, **الغرارة**’nın üçte biri yahut dörtte biri miktarıdır.

Dedi: ve Zeyd b. Kesve dedi: **القوْسُ**: meyveden **الجُلة**’nin dörtte biri miktarıdır. Dedi: ve onun benzeri **الرِّزمة**’dir.

Ve **المِرْزَمان** yıldızlardandır. İbn Künâse dedi: ikisi iki yıldızdır ve ikisi **الشِّعْرَيَيْن** ile beraberdir; öyleyse tutulmuş **الذّراعُ** iki **المِرْزَمَين**’den biridir; ve **الجَوْزاء**’nın dizisi (**نظم**) iki **الْمِرزَمَين**’den biridir; ve onların dizisi, onlarla beraber yıldızlardır; öyleyse onlar **مِرْزَما الشِّعْرَيَين**’dir; ve **الشِّعْرَيان**: onlarla beraber olan iki yıldızlarıdır; iki **الذِّراعان** onlarla beraber olur.

Kuzeyin adlarındandır: **أم مِرزم**; dişi devenin **رزمت**’inden alınmıştır; o, yavrusuna karşı inlemesidir.

Sahr el-Hüzelî dedi:
كأني أراء بالحلاءة شاتياً
تقشر أعلى أنفه أم مرزم

Ve aslana denir: **رزم**: avının üzerine çöktüğü zaman.

Lihyânî dedi: **رَزَم الشِّتاءُ رَزْمةً شَديدة**: soğuduğu zaman; o, **رازِمٌ**’dir; ve bununla **نَوْءُ المِرْزَم** adlandırıldı.

Dedi: ve adam, dengine karşı **رَزَم**: onun üzerine indiği zaman. Ve aslana **رُزَماً** denir; çünkü o, avının üzerine **يَرزُم**. Dedi: ve kavim **رزَّمَ** **ترْزيماً**: yerlerinden ayrılmaksızın kendileriyle yere vurdukları zaman.

Ebû’l-Müsellem el-Hüzelî dedi:
مَصَالِيتُ في يوم الهِياجِ مَطاعِمٌ
مَطاعِينُ في جَنْبِ الفِئامِ المُرَزِّمِ
Dedi: ve **المرزّم**: ihtiyatlı, şeyleri tecrübe etmiş olan; işlerde **يترزّم** eder; tek bir iş üzerinde sabit durmaz; çünkü o ihtiyatlıdır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّزَمة** ve **الرَّزْمَة**: şiddetli sestir.

**رمز** : Allah (azze ve celle), Zekeriyyâ kıssasında dedi: (**ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلاَّ رَمْزًا**) (Âl-i İmrân: 41).

Ebû İshâk dedi: **الرَّمْز**’ün manası: sesiyle açıklama olmaksızın, lafızla dudakları hareket ettirmektir; ancak dudaklarla bir işarettir. Ve denildi: **الرَّمْز** gözlerle, kaşlarla ve ağızla bir işarettir.

Ve **الرَّمْزُ** dilde: el ile yahut göz ile, ne ile işaret ettiysen, lafızla açıklanan şeylerden, işaret ettiğin her şeydir.

Dedi: ve **الرَّمْزُ** ve **الترمُّز** dilde: hareket ve hareketlenmedir.

Leys dedi: **الرّمازة** **الفنفعة**’nin adlarındandır; fiil **ترمز**. Ve cariyeye, gözüyle göz kırpan (**الغمازة بعينها**) denir: **رمّازة**; yani: ağzıyla **ترمز** eder ve gözüyle **تغمز** eder.

Ahtal dedi: kadınlardan **الرَّمّازة** hakkında; o, fâciredir:
أحاديثُ سَدّاها ابنُ حَدْراء فَرْقَد
ورَمّازةٍ مالَت لمن يستَمِيلُها

Şemmer dedi: buradaki **الرَّمّازة**: dokunanın elini geri çevirmeyen fâciredir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **كَتِيبة رَمّازة**: yanlarından dalgalanır (**تَمُوجُ**) olduğu zaman.

Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-Abbâs’tan, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: falan, koyununu **رَمَزَ**: çobanın otlatmasından razı olmadığında onu başka bir çobana çevirdiği zaman.

Ebû Ubeyd dedi: **التُّرامِزُ**: şiddetli, kuvvetli olandır.

Ebû Amr dedi: **جملٌ تُرامِز**: yaşlandığı zaman; böylece ot yediğinde tepesi (**هامَتُه**) **ترمّزُ** eder görülür. Ve okudu:
إذا أردتَ السَّيرَ في المَفاوِزِ
فاعمِدْ لها لبازِلٍ تُرامِزِ

Dedi: ve başı **ارتَمَزَ**: hareket ettiği zaman. Ebû’n-Necm dedi:
شمّ الذُّرَى مُرْتمِزاتُ الهامِ

Lihyânî dedi: **رجلٌ رَمِيزُ الرَّأْي** ve **رَزِينُ الرّأي**; yani: iyi görüşlü.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: falan, bundan **ما ارْمأَزّ**; yani: hareket etmedi.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **المُرْمَئِزُّ**: yerini tutan, ayrılmayan (oradan çıkmayan)dır.

İbnü’l-Enbârî okudu:
يُدلج بعد الجهد والترميز
إراحة الجِدابة النَّفوز
Dedi: **الترميز**; koyun **رَمزت** olduğundandır: zayıfladığı zaman. Sonra İbnü’l-A‘râbî’nin sözünü zikretti.

**زمر** : Leys dedi: **الزَّمْر** **المِزْمار** ile (çalmak)tır; fiili **زَمَر يَزْمر زَمْراً**.

Ebû Hâtim, Asmaî’den: şarkı söyleyene **الزامر** ve **الزَّمّار** denir; ve denir: **زَمَّرَ**: şarkı söylediği zaman; ve onunla üflenen kamışa: **زَمّارة** denir; tıpkı, içinde ekin ekilen yere **زَرَّاعة** denildiği gibi.

Dedi: ve falan, bir adama dedi: “Ey **ابنَ الزَّمّارة**”; yani: şarkıcı (kadın).

Muhammed b. Sîrîn, Ebû Hureyre’den rivayet etti: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) **كَسْب الزَّمّارة**’dan nehyetti.

Ebû Ubeyd dedi: Haccâc dedi: **الزَّمارة**: zinakâr kadındır.

Dedi: başkası dedi: o ancak **الرّمّازة**’dir; o, dudaklarıyla yahut gözleriyle işaret eden (**تومِىءُ**)dir.

Ebû Ubeyd dedi: ve o, hadiste geldiği gibi **الزّمْارة**’dır.

Kuteybî, Ebû Ubeyd’e reddiye olarak: doğru olan **الرمّازة**’dir; çünkü fâhişenin işi, gözleriyle ve kaşlarıyla **ترمزَ** etmesidir. Ve fâhişeler sıfatında okudu:
يُومِضْنَ بالأعْيُن والحَواجبِ
إيماضَ بَرْقٍ في عَماءٍ ناضِبِ

Ben dedim: Ebû Ubeyd’in sözü, benim yanımda doğrudur.

Ebû’l-Abbâs’a hadisin manası soruldu: “Şüphesiz o, **كَسْب الزّمّارة**’dan nehyetti”; dedi: harf doğrudur: **زَمارة** ve **رمَّازة**. Dedi: ve buradaki **رَمّازة** hatadır.

Dedi: ve **الزَّمارة**: güzel zinakâr kadındır; zina ancak güzellerle olurdu, çirkinlerle değil. Dedi: İbnü’l-A‘râbî bize okudu:
دَنّان حَنّانانِ بينهما
صَوْتٌ أَجَشُّ غِناؤُه زَمِرُ
Yani: onun şarkısı güzeldir.

Bundan dolayı şarkıcı kadına **زمّارة** denildi; ve bundan, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) Ebû Mûsâ’nın kıraatini işittiğinde sözü: (Şüphesiz ona, Dâvûd âlinin **مزامير**’inden bir **مزمار** verilmiştir); yani: ona güzel bir ses verilmiştir; sanki Dâvûd’un sesi gibi.

Dedi: Ebû Amr dedi: ve **الزَّميرُ**: erkeklerden güzel olandır; ve **الزَّوْمَرُ**: yüzü güzel oğlandır.

Ben dedim: hadiste gelenin tefsirinde **الزَّمارة** için iki vecih vardır: birincisi, nehyin şarkıcı kadının kazancından olmasıdır; Ebû Hâtim’in Asmaî’den rivayet ettiği gibi. Yahut nehyin zinakâr kadının kazancından olmasıdır; Ebû Ubeyd ve Ahmed b. Yahyâ’nın dediği gibi. Güvenilirler bir hadisi, Arapçada bir çıkışı olan bir lafızla rivayet ettiklerinde, onu onlardan reddetmek ve rivayet edilmemiş bir lafız uydurmak caiz olmaz. Görmüyor musun ki Ebû Ubeyd ve Ebû’l-Abbâs, Haccâc’ın dediğine dilde bir yol bulunca onu aşmadılar; Kuteybî acele etti, sağlamlaştırmadı; güvenilirlerin rivayet etmediği bir lafzı tefsir etti. Ben, güvenilirlerin birçok harfi birçok lafızla rivayet ettiklerini buldum; onları ezberlediler; ilmi olmayan kimse onları değiştirdi; hâlbuki onlar doğrudur. Allah bizi doğruya yöneltir.

Leys dedi: **الزُّمْرَة**: insanlardan bir bölüktür.

Ebû Ubeyd dedi: **الزِّمَارُ**: devekuşunun sesidir; **زَمَرَتْ تَزْمِرُ زِماراً**. Ve **شاةٌ زَمِرةٌ**: yünü az olan; ve **رجلٌ زَمِرُ المروءة**.

Seleme, Ferrâ’dan: adam, kırbasını **زَمَّر** etti ve **زَنَرها**: onu doldurduğu zaman.

Ebû Amr dedi: **الزَّمّارةُ**: **الساجُور**’dur.

Haccâc, bazı âmillerine yazdı: “Bana falanı, **مُسمَّعاً مُزَمَّراً** olarak gönder.” **المسَمَّع**: bağlanmış (zincirlenmiş)tır; **المُزَمَّرُ**: **المُسَوْجَر**’dir.

Ve okudu:
ولي مُسمِعانِ وزَمّارَةٌ
وظِلٌّ ظليل وحِصْنٌ أمَقّ
**المُسمِع**: bağdır (**القَيْد**). **الزمّارة**: boyunduruk (**الغُلّ**)tur. **الحِصْنِ الأمَقّ** ile: zindanı kastetti.

**مزر** : Ebû Ubeyd dedi: **المَزِيرُ**: kalbi şiddetli olandır; onu Asmaî’den nakletti.

Şemmer dedi: **المَزِيرُ**: zarif olandır; Ferrâ söyledi. Ve okudu:
فلا تَذْهَبن عَيناكَ في كلِّ شَرْمَحٍ
طوالٍ فإنّ الأقْصَرِينَ أَمازِرُه
**أَمازِر** ile, zikrettiğimiz **أَمازِر**’i kastetti; onlar **الأمْزَر**’in cem‘idir. Ve Ebû’l-Âliye’den rivayet edildi ki dedi: “Nebîzi iç, fakat **ولا تمَزِّر**.”

Ebû Ubeyd dedi: manası: onu su içtiğin gibi iç; onu bir kadehten sonra bir kadeh içme. Ve Emevî bize okudu:
تَكونُ بَعْدَ الْحَسْوِ والتَّمَزُّرِ
في فَمِه مِثلَ عَصير السكرِ
Dedi: ve **التَّمَزُّرُ**: suyu azar azar içmektir; **بالراء** ile. Ve onun benzeri **التمزُّز**’dür; o, **التمزر**’den daha azdır.

Ebû Ubeyd dedi: **المزْرُ**: darı ve arpa nebîzidir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: kırbasını **مَزَّر** etti **تمْزِيراً**; ve onu **مَزَرها مَزْراً**: onu doldurup içinde bir boşluk (**أَمْناً**) bırakmadığı zaman. Şemmer okudu:
فشرب القوم وأبقوا سورا
ومزروا وطابها تمزيرا

**مرز** : Ömer’in hadisinde: bir adamın cenazesine şahit olmak istedi; Huzeyfe onu **فمَرَزه**; sanki onu onun üzerine namazdan alıkoymak istedi; çünkü ölü, onun yanında münafıktı.

Ebû Ubeyd dedi: **المَرْزُ**: parmak uçlarıyla çimdiklemedir; ve onu **مَرَزْته أَمْرُزه**: onu, tırnaklarla olmayan ince bir çimdikle çimdiklediğim zaman. Ve denir: “Bu hamurdan bana bir **مِرْزةً** **أُمْرُزْ**”; yani: ondan bana bir parça kes; Ferrâ’dan nakletti.

Dedi: ve **المَرْزُ**: ayıp ve kusurdur (**الشَّيْن**).

İbnü’l-A‘râbî dedi: **عِرْضٌ مَرِيز** ve ondan **مُمترَزٌ**; yani: ondan pay alınmış (ona dil uzatılmış)tır. Ve onun malından pay aldığında: “Ondan bir **مَرْزةً** **امترَزْتُ**” dersin.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والزاء وما يثلثهما)
  (رزغ)  الراء والزاء والغين أُصَيْلٌ يدلُّ على لَثَقٍ وطينٍ. يقال أرزَغَ المطرُ، إذا بلَّ الأرض، فهو مُرْزِغٌ. وكان* الخليل يقول: الرَّزَغَة أشدُّ من الرَّدَغة. وقال قومٌ بخلاف ذلك. ويقال أرزَغَت الرِّيح: أتَتْ بالنَّدَى. قال طَرَفة:
وأنتَ على الأدنى صَباً غيرُ قَرَّةٍ *** تَذَاءَبَ منها مُرْذِغٌ ومُسِيلُ([1])  وقولهم: أرزَغَ فلانٌ فلاناً، إِذا عابَه، فهو من هذا؛ لأنَّه إذا عابَه فقد لَطَخه. ويقال للمُرْتَطِمِ: رَزِغٌ. ويقال احتَفَر القومُ حتى أَرزَغُوا، أي بَلَغُوا الرَّزَغَ، وهو الطين([2]).
  (رزف)  الراء والزاء والفاء كلمتان تدلُّ إحداهُما على الإسراع، والأخرى على الهُزَال.
  فأمّا الأولى فالإرزاف الإسراع، كذا حدَّثنا به عليُّ بن إِبراهيم، عن ابن عبد العزيز، عن أبي عُبيدٍ عن الشَّيبانيّ. وحدَّثَنا به عن الخليل بالإسناد الذي ذكرناه: أرْزَفَ القومُ:أسرَعُوا، بتقديم الرّاء على الزّاء، والله أعلم. قال الأصمعيّ: رَزَفَت النَّاقةُ: أسرعَت؛ وأرزفْتُها أنا، إِذا أخْبَبْتُها([3]) في السَّير.
  والكلمة الأخرى الرَّزَفُ: الهُزَال، وذكر فيه شعرٌ ما أدري كيف صِحّتُه:
يا أبا النَّضْر تَحَمَّلْ عَجَفِي *** إِنْ لم تَحَمَّلْهُ فقد جَا رَزِفي  (رزق)  الراء والزاء والقاف أُصَيْلٌ واحدٌ يدلُّ على عَطاءٍ لوَقت، ثم يُحمَل عليه غير الموقوت. فالرِّزْق: عَطاء الله جلَّ ثناؤُه. ويقال رَزَقه الله رَزْقاً، والاسم الرِّزْق. [والرِّزْق] بلغة أزْدِشُنوءَة: الشُّكر، من قوله جلّ ثناؤه: ﴿وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ﴾ [الواقعة 82]. وفعلتُ ذلك لمَّا رزَقْتَني، أي لمَّا شكَرْتَني.
  (رزم)  الراء والزاء والميم أصلانِ متقاربان: أحدهما جَمْعُ الشيءِ وضمُّ بعضِه إِلى بعضٍ تِباعاً، والآخر صوتٌ يُتَابَع؛ فلذلك قلنا إنهما متقاربانِ.
  يقول العرب: رزَمْتُ الشيءَ: جمعتُه. ومن ذلك اشتقاق رِزْمَة الثِّياب. والمرازمة في الطَّعام: المُوالاةُ بين حَمْدِ الله عزّ وجلّ عند الأكل. ومنه الحديث "إذا أكَلْتمْ فرَازِمُوا" ورازمت الشيءَ، إذا لازَمْتَه. ويقال رازمَتِ الإبل المرعى، إذا خلَطَتْ بينَ مرعَيَيْنِ. ورازمَ فلانٌ بين الجَراد والتَّمر، إِذا خلَطَهما. ويقال رجلٌ رُزَمٌ، إِذا برَكَ على قِرْنِه. وهو في شعر الهُذَلِيّ([4]):
  *مثل الخَادِرِ الرُّزَمِ([5]) *
  ورزَمت النَّاقةُ، إِذا قامت من الإِعياء، وبها رُزَامٌ. وذلك القياس؛ لأنها تتجمَّع من الإعياء ولا تنبعِث.
  والأصل الآخر: الإرزام: صوتُ الرَّعْد، وحَنِينُ النَّاقةِ في رُغائها. ولا يكون ذلك إلا بمتابعةٍ، فلذلك قُلْنا إنَّ البابَين متقاربان. ويقولون: "لا أفْعَلُ ذلك ما أرزَمَتْ أمُّ حائل". والحائل: الأنثى من ولد النَّاقة. ورَزَمة السِّباع: أصواتُها . والرَّزِيم: زئير الأُسْد. قال:
  * لأُِسُودِهِنَّ على الطَّرِيقِ رَزِيمُ([6]) *
  فأما قولهم "لا خَيْرَ في رَزَمةٍ لاَ دِرَّةَ معها" فإِنهم يريدون حنينَ الناقة. يُضرَب مثلاً لمن يَعِد ولا يَفِي. والرَّزَمة: صوتُ الضُّبُعِ أيضاً. وممّا شَذَّ عن الباب المِرْزَمان: نَجْمان. قال ابنُ الأعرابيّ: أمُّ مِرْزَمٍ: الشَّمال الباردة. قال:
إِذا هُوَ أَمْسَى بالحِلاَءَةِ شاتِياً *** تُقَشِّرُ أعْلى أنْفِهِ أُمُّ مِرْزَمِ([7])  (رزن)  الراء والزاء والنون أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ وثَبات. يقولون رَزُنَ الشيءُ: ثَقُل. ورجلٌ رزينٌ وامرأةٌ رَزانٌ. والرِّزْنُ: نُقْرةٌ في صخرةٍ يجتمع فيها الماء. قال:
  * أحْقَبَ مِيفَاءٍ على الرُّزُونِ([8]) *
  ويقال الرَِّزْنُ: الأَكمَة، والجمع رزُونٌ.
  (رزأ)  الراء والزاء [والهمزة] أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إِصابة الشيء والذَّهاب به. ما رزَأتُه شيئاً، أي لم أُصِبْ منه خيراً. والرُّزْء: المصيبة، والجمع الأرزاء. قال:
وأرى أرْبَدَ قد فارَقنِي *** ومِنَ الأرزاءِ رُزْءٌ ذُو جَلَلْ([9])  وكريمٌ مُرَزَّا([10]): تصيب الناسُ مِن خَيْره.
  (رزب)  الراء والزاء والباء، إن كان صحيحاً فهو يدلُّ على قِصَر وضِخَمٍ. فالإرْزَبُّ: الرّجُل القَصِير الضَّخْم. والمِرْزَبَةُ معروفةٌ. *ورَكَبٌ إرْزَبٌّ: عظيم. قال:
  * إنّ لَهَا لرَكَباً إرْزَبَّا([11]) *
  (رزح)  الراء والزاء والحاء أصلٌ يدلُّ على ضعْفٍ وفُتور. فيقولون رَزَح، إذا أعيا؛ وهي إِبلٌ مَرازيحُ، ورَزْحَى، ورَزَاحَى([12]). ويقولون إن أصله المِرْزَح، وهو ما تواضَعَ من الأرض واطمأَنَّ.
وذُكر في الباب كلامٌ آخرُ ليس من القياس المذكور، قال الشَّيبانيّ:
  المِرْزِيح: الصّوت. قال:
ذَرْ ذا ولكن تبصَّرْ هَلْ تَرى ظُعُناً *** تُحْدَى، لِسَاقَتِها بالدَّوِّ مِرْزيحُ[13])
--------------------------------------------------------
([1]) كذا. والذي في شعر طرفة 52 واللسان (رزغ):
وأنت على الأدنى شمال عرية *** شآمية تزوي الوجوه بليلوأنت على الأقصى صبا غير قرة *** تذاءب منها مرزغ ومسيل ([2]) في الأصل: "وهو الطين الرزع". والكلمة الأخيرة مقحمة.
([3]) أخبها: جعلها تسير الخبب. وفي الأصل: "خببتها"، تحريف. وفي اللسان: "أحثثتها" وفي مادة (زرف) من اللسان: "أخببتها" كما أثبت.
([4]) هو ساعدة بن جؤية، كما في اللسان (نبخ، رزم). وانظر ديوان الهذليين (1: 202).
([5]) البيت بتمامه كما في المراجع السابقة:
يخشى عليها من الأملاك نابخة *** من النوابخ مثل الخادر الرزم    والخادر: الأسد في خدره. ويروى "الحادر"، أراد به الفيل الغليظ.
([6]) هذه القطعة في اللسان (رزم).
([7]) البيت لصخر الغي الهذلي، يعير أبا المثلم. انظر شرح السكري للهذليين 21 ونسخة الشنقيطي 91 ومعجم البلدان (الحلاءة) واللسان (رزم 132). وقد سبق في (أم 23).
([8]) لحميد الأرقط، كما في اللسان (رزن).
([9]) البيت للبيد في ديوانه 17 طبع 1881.
([10]) في الأصل: "مبرز"، تحريف.
([11]) البيت في اللسان (رزب). وبعده: * كأنه جبهة ذرى حبا *
([12])ويقال أيضاً رزح، كركع، وروازح.
([13]) البيت لزياد الملقطي، كما في اللسان (رزح).
ـ

##### Türkçe

(راء, **الزاي** ve onları üçleyen şeyler bâbı)
  (**رزغ**)  **الراء** ve **الزاي** ve **الغين**; çamurumsuluk ve çamura delâlet eden bir asıldır. Denir: yağmur **أرزَغَ** etti; yani yeri ıslattı; o hâlde o **مُرْزِغٌ**dur. Ve Halîl şöyle derdi: **الرَّزَغَة** **الرَّدَغة**’den daha şiddetlidir. Bir kavim bunun aksini söyledi. Ve denir: rüzgâr **أرزَغَت** etti; yani çiyi getirdi. Tarafe dedi:
وأنتَ على الأدنى صَباً غيرُ قَرَّةٍ *** تَذَاءَبَ منها مُرْذِغٌ ومُسِيلُ([1])
Ve onların sözü: falan, falanı **أرزَغَ** etti; yani onu ayıpladı; bu da bundandır; çünkü onu ayıpladığı zaman onu lekelemiş olur. Ve çarpışana denir: **رَزِغٌ**. Ve denir: kavim kazdı, tâ ki **أَرزَغُوا**; yani **الرَّزَغَ**’a ulaştılar; o da çamurdur([2]).

  (**رزف**)  **الراء** ve **الزاي** ve **الفاء** iki kelimedir; ikisinden biri sürate, diğeri zayıflığa delâlet eder.
  Birincisine gelince: **الإرزاف** sürattir; bunu bize Ali b. İbrâhîm, İbn Abdülazîz’den, Ebû Ubeyd’den, Şeybânî’den haber verdi. Ve bize, zikrettiğimiz isnad ile Halîl’den de haber verdi: kavim **أرْزَفَ** etti: sürat ettiler; **الراء**’ın **الزاي**’dan önce getirilmesiyle; Allah daha iyi bilir. Asmaî dedi: deve **رَزَفَت**: sürat etti; ben de onu **أرزفْتُها** ettim; yani yürüyüşte onu **أخْبَبْتُها**([3]).
  Diğer kelime: **الرَّزَفُ** zayıflıktır; onda bir şiir zikredildi; sıhhatini nasıl bildim, bilmiyorum:
يا أبا النَّضْر تَحَمَّلْ عَجَفِي *** إِنْ لم تَحَمَّلْهُ فقد جَا رَزِفي

  (**رزق**)  **الراء** ve **الزاي** ve **القاف**; vakte bağlı bir bağışa delâlet eden tek bir asıldır; sonra vakte bağlı olmayan ona hamledilir. O hâlde **الرِّزْق**: Allah’ın—cellet senâuhu—bağışıdır. Ve denir: Allah ona **رَزَقه** etti, **رَزْقاً**; isim **الرِّزْق**tur. [Ve **الرِّزْق**] Ezd-i Şenûe lügatinde: şükürdür; O’nun—cellet senâuhu—şu sözüne dayanarak: ﴿وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ﴾ [el-Vâkıa 82]. Ve ben bunu, sen bana **رزَقْتَني** ettiğin zaman yaptım; yani sen bana şükrettiğin zaman.

  (**رزم**)  **الراء** ve **الزاي** ve **الميم**; birbirine yakın iki asıldır: birisi, şeyi toplamak ve onun bir kısmını bir kısmına peş peşe katmaktır; diğeri, peş peşe gelen bir sestir; bundan dolayı ikisinin yakın olduğunu söyledik.
  Araplar der: şeyi **رزَمْتُ** ettim: onu topladım. Bundan, elbise **رِزْمَة**’sinin اشتقاق’ı. Ve yemekte **المرازمة**: yemek esnasında Allah عزّ وجلّ’ü hamdetme arasında ard ardalıktır. Ondan hadis: “Yediğiniz zaman **فرَازِمُوا**.” Ve şeyi **رازمت** ettim; yani ona yapışıp kaldım. Ve denir: develer otlağı **رازمَت** etti; yani iki otlak arasında karıştırdı. Ve falan, çekirge ile hurma arasında **رازمَ** etti; yani ikisini karıştırdı. Ve denir: adam **رُزَمٌ**dur; yani boynuzu üzerine çöktü. Bu, Hüzeli’nin şiirindedir([4]):
  *مثل الخَادِرِ الرُّزَمِ([5]) *
  Ve deve **رزَمت** etti; yani yorgunluktan kalktı; onda **رُزَامٌ** vardır. Bu kıyastır; çünkü yorgunluktan toparlanır da atılıp kalkmaz.
  Diğer asıl: **الإرزام**: gök gürültüsünün sesi ve devenin böğürmesinde iniltisidir. Bu ancak peş peşelikle olur; bundan dolayı iki bâbın yakın olduğunu söyledik. Ve derler: “Ümmü Hâil **أرزَمَتْ** ettiği müddetçe bunu yapmam.” **الحائل**: devenin yavrusundan dişidir. Ve yırtıcıların **رَزَمة**’si: sesleridir. Ve **الرَّزِيم**: aslanın kükremesidir. Dedi:
  * لأُِسُودِهِنَّ على الطَّرِيقِ رَزِيمُ([6]) *
  “**لا خَيْرَ في رَزَمةٍ لاَ دِرَّةَ معها**” sözlerine gelince: onlar, devenin iniltisini isterler. Vefâ etmeyip vaad eden kimse için mesel olarak vurulur. Ve **الرَّزَمة**: sırtlanın sesi de. Bâbdan şâz olan şeylerden: **المِرْزَمان**: iki yıldızdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **أمُّ مِرْزَمٍ**: soğuk kuzey rüzgârıdır. Dedi:
إِذا هُوَ أَمْسَى بالحِلاَءَةِ شاتِياً *** تُقَشِّرُ أعْلى أنْفِهِ أُمُّ مِرْزَمِ([7])

  (**رزن**)  **الراء** ve **الزاي** ve **النون**; toplanmaya ve sebat etmeye delâlet eden bir asıldır. Derler: şey **رَزُنَ** etti: ağırlaştı. Ve adam **رزينٌ**, kadın **رَزانٌ**. Ve **الرِّزْنُ**: bir kayada, suyun toplandığı bir oyuktur. Dedi:
  * أحْقَبَ مِيفَاءٍ على الرُّزُونِ([8]) *
  Ve denir: **الرَِّزْنُ**: tepeciktir; çoğulu **رزُونٌ**dur.

  (**رزأ**)  **الراء** ve **الزاي** [ve **والهمزة**]; bir şeye isabet etmeye ve onunla gitmeye delâlet eden tek bir asıldır. Ondan hiçbir şeyi **رزَأتُه** etmedim; yani ondan bir hayra isabet etmedim. Ve **الرُّزْء**: musibettir; çoğulu **الأرزاء**. Dedi:
وأرى أرْبَدَ قد فارَقنِي *** ومِنَ الأرزاءِ رُزْءٌ ذُو جَلَلْ([9])
Ve **مُرَزَّا**([10]) kerîm: insanlar onun hayrından isabet alır.

  (**رزب**)  **الراء** ve **الزاي** ve **الباء**; eğer sahih ise, kısalığa ve iriliğe delâlet eder. O hâlde **الإرْزَبُّ**: kısa, iri adamdır. Ve **المِرْزَبَةُ** mâlûmdur. Ve **رَكَبٌ إرْزَبٌّ**: büyük. Dedi:
  * إنّ لَهَا لرَكَباً إرْزَبَّا([11]) *

  (**رزح**)  **الراء** ve **الزاي** ve **الحاء**; zayıflığa ve gevşekliğe delâlet eden bir asıldır. Derler: **رَزَح**; yani yoruldu; bunlar **مَرازيحُ** develerdir; ve **رَزْحَى**, ve **رَزَاحَى**([12]). Ve derler ki aslı **المِرْزَح**’tır; o, yerden alçalan ve çukurlaşan şeydir.
  Bâbda, zikredilen kıyastan olmayan başka bir söz zikredildi; Şeybânî dedi:
  **المِرْزِيح**: sestir. Dedi:
ذَرْ ذا ولكن تبصَّرْ هَلْ تَرى ظُعُناً *** تُحْدَى، لِسَاقَتِها بالدَّوِّ مِرْزيحُ[13])

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ز م
عنده رزمة من الثياب وهي ما شد منها في ثوب واحد‏.‏
وجاؤا بالسياط رزماً وبالعصي حزماً وقال رافع بن هريم اليربوعيّ‏:‏ فينـا بقيات من الخيل صرم سبعة آلاف وأدراع رزم ورزمـت ثيابـي ترزيمـاً وحزمتهـا تحزيمـاً وهـي مـن رزمـت الشـيء إذا جمعتـه رزماً‏.‏
وفلان يرازم بين المطاعم‏:‏ يخالط بينها فيأكل خبزاً مع لحم وأقطاً مع تمر‏:‏ وقيل هو أن يناوب بينها فيتنـاول مـرة لحمـاً ومـرة لبنـاً ومـرة حـاراً ومـرة بـارداً‏.‏
والإبـل تـرازم بـن الحمـض والخلـة‏:‏ تنـاوب بينهما‏.‏
وقال الراعي‏:‏ كلي الحمض بعد المقحمين ورازمي إلى قابل ثم اعذري بعـد قابـل بعـد الذيـن أقحمتهـم السنـة إلـى الأمصـار‏.‏
و ‏"‏ لا أفعـل ذلـك مـا أرزمـت أم حائـل ‏"‏‏:‏ مـا حنت‏.‏
ولها رزمة شديدة‏.‏
وفي مثـل ‏"‏ رزمـة ولا درة ‏"‏ لمـن يمنّـى ولا يفعـل‏.‏
وبعيـر رازم رازح‏:‏ شديـد الإعياء‏.‏
وهبت أم مرزم وهي الشمال لأنها تأتي بنوء المرزم ومعه المطر والبرد‏.‏
قال صخر الغيّ‏:‏ كأنـي أراه بالحـلاءة شاتيـاً تقشّر أعلى أنفه أم مـرزم وقال آخر‏:‏ أعددت للمرزم والذراعين فـرواً عكاظيـاً وأيّ خفّيـن ومن المجاز‏:‏ أرزم الرعد وأرزمت الريح وسمعت رزمة الرعد والريح‏.‏
وسماء رزمة ومرزمة وأتاك خير له رغاء وخير له رزمة أي خير كثير‏.‏
وقال جرير‏:‏ واللؤم قد خطم البعيث وأرزمت أم الفـرزدق عنـد شرّ حوار أراد بالحوار الفـرزدق‏.‏
وفـي الحيـدث ‏"‏ إذا أكلتـم فرازمـوا ‏"‏ أي ناوبـوا بيـن الأكـل والحمـد كمـا ترازمـون بين الطعامين كما جاء‏:‏ أكل وحمد خير من أكل وصمت‏.‏

##### Türkçe

ر ز م
Onun yanında elbiselerden bir **رزمة** vardır; o, ondan tek bir elbise içinde sıkıca bağlanmış olan şeydir.
Ve kırbaçları **رزماً** ve sopaları **حزماً** olarak getirdiler. Râfi‘ b. Huraym el-Yerbû‘î dedi ki:
Bizde atlardan kalıntılar vardır: yedi binlik bir **صرم**; ve zırhlar **رزم**. Ve elbiselerimi **رزمـت**; **ترزيمـاً**; ve onları **حزمتهـا**; **تحزيمـاً**; ve o, “bir şeyi **رزمـت**” (yani) onu **رزماً** olarak topladığın zamandandır.

Ve falan, yiyecekler arasında **يرازم** eder: aralarında karıştırır da ekmeği et ile, ve kurutu (أقط) hurma ile yer; ve denildi ki: o, aralarında nöbetleşe yapmasıdır; böylece bir defa et, bir defa süt, bir defa sıcak, bir defa soğuk alır.

Ve develer, ekşi ot (الحمض) ile **الخلـة** arasında **تـرازم** eder: ikisi arasında nöbetleşe yapar.
Ve er-Râ‘î dedi ki:
“Ekşi otu, (kıtlık yılı) onları şehirlere sürmüş olanlardan sonra ye; ve **رازمي** et, gelecek yıla kadar; sonra gelecek yıldan sonra özür dile; o, onları kıtlık yılının şehirlere sürdüğü kimselerden sonra.”

Ve “Onu yapmam, **ما أرزمـت أم حائـل** oldukça”: (yani) inlemedi.
Ve onun şiddetli bir **رزمة**si vardır.
Ve meselde: “**رزمـة** ve **درة** yok”: vaad edip yapmayan kimse için.

Ve **رازم** (olan) bir **رازح** deve: şiddetli bitkinlik (içinde)dir.

Ve **أم مرزم** esti; ve o, kuzey rüzgârıdır; çünkü o, **المرزم**in doğuşunu getirir; onunla birlikte yağmur ve dolu vardır.
Sahr el-Gayy dedi ki:
“Sanki onu, kışın **الحـلاءة**da görüyorum; burnunun üstü soyulur: **أم مرزم**.”
Ve bir başkası dedi ki:
“**المرزم** ve iki **الذراعين** için, Ukâzî bir kürk ve iki hafif ayakkabı hazırladım.”

Ve mecazdandır: gök gürültüsü **أرزم** etti ve rüzgâr **أرزمت** etti; ve gök gürültüsünün ve rüzgârın **رزمة**sini işittim.
Ve **رزمة** ve **مرزمة** bir gök (vardır). Ve sana, onun için bir böğürtü (رغاء) olan hayır ve onun için bir **رزمة** olan hayır geldi; yani çok hayır.

Cerîr dedi ki:
“Ve alçaklık, el-Ba‘îs’i burunladı; ve **أرزمت** etti **أم الفـرزدق** kötü bir deve yavrusu yanında.”
Deve yavrusu ile el-Ferazdak’ı kastetti.

Ve hadiste: “Yediğiniz zaman **فرازمـوا**”: yani yeme ile hamd arasında nöbetleşe yapın; sizin iki yemek arasında **ترازم** ettiğiniz gibi; şu sözde geldiği üzere: “Yemek ve hamd, yemek ve susmaktan daha hayırlıdır.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّزَمَةُ، بالتحريك: ضرب من حَنين الناقة على ولدها حين تَرْأمُه، وقيل: هو دون الحنين والحنين أشد من الرَّزَمَة. وفي المثل: لا خير في رَزَمَةٍ لا دِرّةَ فيها؛ ضرب مثلاً لمن يُظهر مودَّة ولا يحقق، وقيل: لا جَدْوَى معها، وقد أرْزَمت على ولدها؛ قال أبو محمد الحَذْلميّ يصف الإبل:
تُبينُ طِيبَ النفْسِ في إرْزامها
يقول: تبين في حَنينها أنها طيبة النفس فَرِحة. وأَرْزَمت الشاة على ولَدها: حنَّت. وأَرْزَمت الناقة إرزاماً، وهو صوت تخرجه من حَلْقها لا تفتح به فاها. وفي الحديث: أن ناقته تَلَحْلَحَتْ وأَرْزمت أي صوَّتت. والإرْزامُ: الصوت لا يفتح به الفم، وقيل في المثل: رَزَمَةٌ ولا دِرَّةٌ؛ قال: يُضرب لمن يَعِد ولا يفي، ويقال: لا أَفْعل ذلك ما أرْزمت أُم حائل. ورَزَمَةُ الصبي: صوته. وأرْزَمَ الرَّعد: اشتد صوته، وقيل: هو صوت غير شديد، وأصله من إرزام الناقة. ابن الأعرابي: الرَّزَمة الصوت الشديدُ. وَرَزَمَةُ السباع: أصواتها. والرَّزِيم: الزَّئير؛ قال:
لِأُسُودهنّ على الطريق رَزِيم
وأنشد ابن بري لشاعر:
تركُوا عِمرانَ مُنْجَدِلاً،
للسباع حَوْله رَزَمَهْ
والإرْزامُ: صوت الرعد؛ وأنشد:
وعَشِيَّة مُتَجاوِب إرْزامُها
(* هذا البيت من معلقة لبيد وصدره:
من كل سارية، وغادٍ مُدجنٍ).
شبَّه رَزَمَة الرَّعْد بِرَزمة الناقة. وقال اللحياني: المِرْزَم من الغيث والسحاب الذي لا ينقطع رعدُه، وهو الرَّزِم أيضاً على النسب؛ قالت امرأة من العرب ترثي أَخاها:
جاد على قبرك غَيْـ
ثٌ مِن سَماء رَزِمَهْ
وأَرزمت الريحُ في جوفه كذلك.
ورَزَمَ البعيرُ يَرْزِمُ ويَرْزُمُ رُزاماً ورُزُوماً: سقط من جوع أو مرض. وقال اللحياني: رَزَم البعيرُ والرجلُ وغيرهما يَرْزُمُ رُزُوماً ورُزاماً إذا كان لا يقدر على النهوض رَزاحاً وهُزالاً. وقال مرة: الرَّازم الذي قد سقط فلا يَقدِر أن يتحرك من مكانه؛ قال: وقيل لابنة الخُسّ: هل يُفلح البازل؟ قالت: نعم وهو رازِم؛ الجوهري: الرَّازِم من الإبل الثابت على الأرض الذي لا يقوم من الهُزال. ورزَمت الناقة تَرْزُمُ وتَرْزِمُ رُزُوماً ورُزاماً، بالضم: قامت من الإعياء والهُزال فلم تتحرك، فهي رازِم، وفي حديث سليمان بن يَسار: وكان فيهم رجل على ناقة له رازمٍ أي لا تتحرك من الهُزال. وناقة رازم: ذات رُزام كامرأة حائض. وفي حديث خزيمة في رواية الطبراني: تركت المخ رِزاماً؛ قال ابن الأثير: إن صحت الرواية فتكون على حذف المضاف، تقديره: تركت ذوات المُخِّ رِزاماً، ويكون رِزاماً جمع رازِمٍ، وإبل رَزْمَى. ورَزَمَ الرجل على قِرْنه إذا بَرك عليه. وأَسد رَزامَة ورَزامٌ ورُزَمٌ: يَبْرُك على فَرِيسته؛ قال ساعدة بن جُؤَية: يخْشَى عليهم من الأَمْلاك نابِخَةً
من النَّوابِخِ، مِثْل الحادِرِ الرُّزَمِ
قالوا: أراد الفيل، والحادِرُ الغليظ؛ قال ابن بري: الذي في شعره الخادرُ، بالخاء المعجمة، وهو الأَسد في خِدْرِهِ، والنَّابِخَة: المُتَجَبِّرُ، والرُّزَم: الذي قد رَزَم مكانه، والضمير في يخشى يعود على ابن جَعْشُم في البيت قبله، وهو:
يُهْدِي ابنُ جَعْشُمَ للأَنباء نَحْوَهُمُ،
لا مُنْتَأَى عن حِياضِ الموت والحُمَمِ
والأَسد يُدْعى رُزَماً لأنه يَرْزِم على فريسته. ويقال للثابت القائم على الأرض: رُزَم، مثال هُبَعٍ. ويقال: رجلٌ مُرْزِم للثابت على الأرض. والرِّزامُ من الرجال
(* قوله «والرزام من الرجال» مضبوط في القاموس ككتاب،
وفي التكملة كغراب). الصَّعْب المُتَشدِّد؛ قال الراجز:
أيا بَني عَبْدِ مَناف الرِّزام،
أنتم حُماةٌ وأبوكمُ حام
لا تُسلموني لا يَحلُّ إسْلام،
لا تَمْنَعُوني فضلكمْ بعدَ العام
ويروى الرُّزَّام جمع رازِم.
الليث: الرِّزْمة من الثياب ما شُدَّ في ثوب واحد، وأصله في الإبل إذا رعت يوماً خُلَّةً ويوماً حَمْضاً. قال ابن الأنباري: الرِّزْمَة في كلام العرب التي فيها ضُروب من الثياب وأَخلاط، من قولهم رازَمَ في أَكله إذا خَلَط بعضاً ببعض. والرِّزمة: الكارةُ من الثياب. وقد رَزَّمتها تَرْزِيماً إذا شددتها رِزَماً. ورَزَمَ الشيء يَرْزِمه ويَرْزُمه رَزْماً ورَزَّمه: جمعه في ثوب، وهي الرِّزْمة أيضاً لما بقي في الجُلَّةِ من التمر، يكون نصفها أو ثلثها أو نحو ذلك. وفي حديث عمر: أَنه أَعطى رجلاً جَزائرَ وجعل غرائرَ عليهن فيهن من رِزَمٍ من دقيق؛ قال شمر: الرِّزْمة قدر ثلث الغِرارة أو ربعها من تمر أو دقيق؛ قال زبد بن كَثْوة: القَوْسُ قدر ربع الجُلَّة من التمر، قال: ومثلها الرِّزْمة.
ورازَمَ بين ضَرْبين من الطعام، ورازَمت الإبلُ العامَ: رعت حَمْضاً مرَّة وخُلّة مرة أُخرى؛ قال الراعي يخاطب ناقته:
كُلي الحَمْضَ، عامَ المُقْحِمِينَ، ورازِمي
إلى قابلٍ، ثم اعْذِري بعدَ قابِل
معنى قوله ثم اعْذِري بعد قابل أَي أَنْتَجع عليك بعد قابل فلا يكون لك ما تأْكلين، وقيل: اعْذِري إن لم يكن هنالك كلأٌ، يَهْزَأُ بناقته في كل ذلك، وقيل رازَمَ بين الشيئين جمع بينهما يكون ذلك في الأَكل وغيره. ورازَمَتِ الإبل إذا خَلَطَت بين مَرْعَيَيْن. وقوله، صلى الله عليه وسلم: رازِمُوا بين طعامكم؛ فسره ثعلب فقال: معناه اذكروا الله بين كل لقمتن. وسئل ابن الأعرابي عن قوله في حديث عمر إذا أَكلتم فرازِمُوا، قال: المُرازَمة المُلازَمة والمخالطة، يريد مُوالاة الحمد، قال: معناه اخْلطوا الأَكل بالشكر وقولوا بين اللُّقم الحمد لله؛ وقيل: المرازمة أن تأْكل الليّن واليابس والحامضَ والحُلو والجَشِب والمَأْدُوم، فكأنه قال: كلوا سائغاً مع خَشب غير سائغ؛ قال ابن الأثير: أَراد خلطوا أكلكم ليِّناً مع خَشِن وسائغاً مع جَشِب، وقيل: المُرازمة في الأكل المعاقبة، وهو أن يأْكل يوماً لحماً، ويوماً لَبَناً، ويوماً تمراً، ويوماً خبزاً قَفاراً. والمُرازَمَةُ في الأكل: المُوالاة كما يُرازِمُ الرجل بين الجَراد والتمر. ورازَمَ القوم دارَهُمْ: أَطالوا الإقامة فيها. ورَزَّمَ القومُ تَرْزيماً إذا ضربوا بأنفسهم لا يَبْرَحون؛ قال أبو المُثَلَّمِ:
مَصاليتُ في يوم الهِياجِ مَطاعمٌ،
مَضاريبُ في جَنْبِ الفِئامِ المُرَزِّمِ
(* قوله «المرزم» كذا هو مضبوط في الأصل والتكملة كمحدث، وضبطه شارح القاموس كمعظم).
قال: المُرَزِّمُ الحَذِرُ الذي قد جَرَّب الأشياء يَتَرَزَّمُ في الأمور ولا يثبت على أمر واحد لأنه حَذِرٌ.
وأكل الرَّزْمَةَ أي الوَجْبَة. ورَزَمَ الشتاءُ رَزْمَة شديدة: بَرَدَ، فهو رازِمٌ، وبه سمي نَوْءُ المِرْزَمِ. أبو عبيد: المُرْزَئِمُّ المُقْشَعِرّ المجتمع، الراء قبل الزاي، قال: الصواب المُزْرَئِمُّ، الزاي قبل الراي، قال: هكذا رواه ابن جَبَلة، وشك أبو زيد في المقّشَعِرِّ المجتمع أنه مزْرَئمٌّ أو مُرْزَئمّ. والمِرْزَمان: نجمان من نجوم المطر، وقد يفرد؛ أنشد اللحياني:
أَعْدَدْتُ، للمِرْزَم والذِّراعَيْن،
فَرْواً عُكاظِيّاً وأَيَّ خُفَّيْن
أراد: وخُفَّيْنِ أيَّ خُفَّيْنِ؛ قال ابن كُناسَةَ: المِرْزَمان نجمان وهما مع الشِّعْرَيَيْنِ، فالذِّراعُ المقبوضة هي إحدى المرْزَمَيْن، ونظم الجَوْزاء أَحْدُ المِرْزَمَيْنِ، ونظمهما كواكب معهما فهما مِرْزَما الشِّعْرَيينِ، والشِّعْرَيان نجماهما اللذان معهما الذراعان يكونان معهما. الجوهري: والمِرْزَمان مِرْزَما الشِّعْرَيين، وهما نجمان: أحدهما في الشِّعْرى، والآخر في الذراع.
ومن أَسماء الشمال أُم مِرْزَمٍ، مأْخوذ من رَزَمَةِ الناقة وهو حَنينها إلى ولدها.
وارْزامَّ الرجلُ ارْزِيماماً إذا غضب.
ورِزامٌ: أبو حيّ من تميم وهو رِزامُ بن مالك بن حَنْظَلَةَ بن مالك بن عمرو بن تميم؛ وقال الحصين بن الحُمَام المُرِّيّ:
ولولا رجالٌ، من رِزامٍ، أَعِزَّةٌ
وآلُ سُبَيْعٍ أو أََسُوءَكَ عَلْقَما
أراد: أو أََنْ أََسوءَك يا عَلْقَمةُ. ورُزَيْمَةُ: اسم امرأة؛ قال: ألا طَرَقَتْ رُزَيْمةُ بعد وَهْنٍ،
تَخَطَّى هَوْلَ أنْمارٍ وأُسدِ
وأَبو رُزْمَةَ وأُمّ مِرْزَمٍ: الريح؛ قال صَخْرُ الغَيّ يعير أبا المُثَلَّم ببَرْدِ محله:
كأني أراه بالحَلاءَة شاتياً
يُقَشِّرُ أعلى أَنفه أُمُّ مِرْزَمِ
قال: يعني ريح الشَّمال، وذكره ابن سيده أنه الريح ولم يقيده بشَمال ولا غيره، والحَلاءة: موضع. ورَزْمٌ: موضع؛ وقوله:
وخافَتْ من جبالِ السُّغْدِ نَفْسي،
وخافتْ من جبال خُوارِ رَزْمِ
قيل: إن خُواراً مضاف إلى رَزْمٍ، وقيل: أراد خُوارِزْم فزاد راء لإقامة الوزن. وفي ترجمة هزم: المِهْزامُ عصا قصيرة، وهي المِرزام؛ وأنشد: فشامَ فيها مثل مِهْزام العَصا
أو الغضا، ويروي: مثل مِرْزام.

##### Türkçe

**الرَّزَمَةُ**، harekeli olarak: dişi devenin yavrusuna, onu **تَرْأمُه** iken (ona şefkatle yönelip bakımını üstlenirken) yaptığı **حَنين**’den bir tür vuruştur; ve denildi ki: o, **الحنين**’den aşağıdır; **الحنين** ise **الرَّزَمَةُ**’den daha şiddetlidir. Ve meselde: “İçinde **دِرّةَ** bulunmayan bir **رَزَمَةٍ**’de hayır yoktur”; bunu, sevgi gösterip gerçekleştirmeyen kimseye misal olarak vururlar; ve denildi ki: onunla beraber **جَدْوَى** yoktur. Ve o, yavrusuna **أرْزَمت**; Ebû Muhammed el-**الحَذْلميّ** develeri vasfederek dedi ki:
تُبينُ طِيبَ النفْسِ في إرْزامها
Yani: **حَنين**’inde, onun hoş nefisli, sevinçli olduğunu belli eder. Ve koyun yavrusuna **أَرْزَمت**: **حنَّت** (inledi). Ve dişi deve **أَرْزَمت** **إرزاماً**; bu, ağzını açmaksızın boğazından çıkardığı bir sestir. Ve hadiste: dişi devesinin **تَلَحْلَحَتْ** ve **أَرْزمت** olduğu, yani ses çıkardığı (geçer).

Ve **الإرْزامُ**: ağız açılmaksızın çıkarılan sestir. Ve meselde denildi ki: “**رَزَمَةٌ** ve **دِرَّةٌ** yok”; dedi ki: vaad edip vefa göstermeyen kimse için vurulur. Ve denilir: “**أَفْعل** bunu, **أُم حائل** **أرْزمت** oldukça (asla yapmam).”

Ve **رَزَمَةُ الصبي**: onun sesidir. Ve gök gürültüsü **أرْزَمَ**: sesi şiddetlendi; ve denildi ki: o, şiddetli olmayan bir sestir; aslı, dişi devenin **إرزام**’ındandır. İbnü’l-A‘râbî: **الرَّزَمة** şiddetli sestir.

Ve **رَزَمَةُ السباع**: onların sesleridir. Ve **الرَّزِيم**: **الزَّئير** (kükreme); dedi ki:
لِأُسُودهنّ على الطريق رَزِيم

Ve İbn Berrî bir şaire şu beyti okudu:
تركُوا عِمرانَ مُنْجَدِلاً،
للسباع حَوْله رَزَمَهْ

Ve **الإرْزامُ**: gök gürültüsünün sesidir; ve şu beyit okundu:
وعَشِيَّة مُتَجاوِب إرْزامُها
(* Bu beyit Lebîd’in muallakasındandır; sadrı:
من كل سارية، وغادٍ مُدجنٍ).
Gök gürültüsünün **رَزَمَة**’sini dişi devenin **رَزَمَة**’sine benzetti.

Ve el-Lihyânî dedi ki: **المِرْزَم** yağmurdan ve buluttan, gök gürültüsü kesilmeyen (şey)dir; o, nisbet üzere **الرَّزِم** de olur. Araplardan bir kadın kardeşine mersiye söylerken dedi ki:
جاد على قبرك غَيْـ
ثٌ مِن سَماء رَزِمَهْ

Ve rüzgâr da onun içinde (göğünde) bunun gibi **أَرزمت**.

Ve deve **رَزَمَ** **يَرْزِمُ** ve **يَرْزُمُ** **رُزاماً** ve **رُزُوماً**: açlıktan yahut hastalıktan düştü. El-Lihyânî dedi ki: deve, adam ve başkası **رَزَم** eder; **يَرْزُمُ** **رُزُوماً** ve **رُزاماً** (olur) — kalkmaya güç yetiremediği zaman, **رَزاحاً** ve **هُزالاً** sebebiyle. Ve bir kere dedi ki: **الرَّازم** o kimsedir ki düşmüştür; bulunduğu yerden hareket etmeye güç yetiremez. Dedi ki: ve **ابنة الخُسّ**’a “**البازل** başarılı olur mu?” denildi; “Evet, hâlbuki o **رازِم**’dir” dedi. el-Cevherî: **الرَّازِم** develerden, zayıflıktan kalkmayan, yerde sabit olandır.

Ve dişi deve **رزَمت** **تَرْزُمُ** ve **تَرْزِمُ** **رُزُوماً** ve **رُزاماً** — damme ile: bitkinlik ve zayıflıktan kalktı da hareket etmedi; o, **رازِم**’dir. Ve Süleyman b. Yesâr hadîsinde: “Onların içinde, devesi **رازمٍ** olan bir adam vardı” yani zayıflıktan hareket etmeyen. Ve **ناقة رازم**: **رُزام** sahibi, hayızlı kadın gibi.

Ve Huzeyme hadîsinde, Taberânî rivayetinde: “**تركت المخ رِزاماً**”; İbnü’l-Esîr dedi ki: rivayet sahihse, muzâfın hazfi üzeredir; takdiri: “**تركت ذوات المُخِّ رِزاماً**”; ve **رِزاماً**, **رازِمٍ**’in cemi olur; ve **إبل رَزْمَى**.

Ve adam, rakibi üzerine çöktüğü zaman, rakibine karşı **رَزَمَ** etti. Ve **أَسد رَزامَة** ve **رَزامٌ** ve **رُزَمٌ**: avının üzerine çöker; Sâ‘ide b. Cu’eyye dedi ki:
يخْشَى عليهم من الأَمْلاك نابِخَةً
من النَّوابِخِ، مِثْل الحادِرِ الرُّزَمِ
Dediler ki: fili kastetti; **الحادِرُ** kalındır. İbn Berrî dedi ki: şiirinde olan **الخادرُ**’dır, mu‘ceme **خ** ile; o, **خِدْرِهِ**’ndeki aslandır. Ve **النَّابِخَة**: zorba. Ve **الرُّزَم**: yerinde **رَزَم** etmiş (çökmüş, sabitlenmiş) olandır. Ve **يخشى**’daki zamir, bir önceki beyitteki İbn Ca‘şum’a döner; o da:
يُهْدِي ابنُ جَعْشُمَ للأَنباء نَحْوَهُمُ،
لا مُنْتَأَى عن حِياضِ الموت والحُمَمِ

Ve aslana, avının üzerine **يَرْزِم** ettiği için **رُزَماً** denilir. Ve yerde sabit duran için: **رُزَم** denilir; **هُبَعٍ** misali. Ve yerde sabit duran için: “**رجلٌ مُرْزِم**” denilir.

Ve erkeklerden **الرِّزامُ**
(* “**والرزام من الرجال**” sözü, **القاموس**’ta **كتاب** gibi; **التكملة**’de **غراب** gibi ضبط edilmiştir.)
zor, şiddetle direnen (kimsedir); râciz dedi ki:
أيا بَني عَبْدِ مَناف الرِّزام،
أنتم حُماةٌ وأبوكمُ حام
لا تُسلموني لا يَحلُّ إسْلام،
لا تَمْنَعُوني فضلكمْ بعدَ العام
Ve **الرُّزَّام** rivayet edilir: **رازِم**’in cemi.

el-Leys: elbiselerden **الرِّزْمة**, tek bir bez içinde bağlanan şeydir; aslı develerdedir: bir gün **خُلَّةً**, bir gün **حَمْضاً** otladıkları zaman. İbnü’l-Enbârî dedi ki: Arapların sözünde **الرِّزْمَة**, içinde elbiselerden türler ve karışımlar bulunan (şey)dir; “yemeğinde **رازَمَ** etti” sözlerinden: bazılarını bazılarına karıştırdığı zaman. Ve **الرِّزمة**: elbiselerden **الكارةُ**’dır. Ve onu **رَزَّمتها تَرْزِيماً**: onu **رِزَماً** (demetler hâlinde) bağladığım zaman.

Ve bir şeyi **رَزَمَ** **يَرْزِمه** ve **يَرْزُمه** **رَزْماً**; ve onu **رَزَّمه**: onu bir bez içinde topladı. Ve **الرِّزْمة** da, **الجُلَّةِ**’de hurmadan kalan şeye denir; onun yarısı yahut üçte biri yahut buna yakın olur.

Ve Ömer hadîsinde: bir adama **جَزائرَ** verdiği ve üzerlerine **غرائرَ** koyduğu; onların içinde undan **رِزَمٍ** bulunduğu (geçer). Şemmer dedi ki: **الرِّزْمة**, hurmadan yahut undan **الغِرارة**’nın üçte biri yahut dörtte biri miktarıdır. Zübeyd b. Kesve dedi ki: **القَوْسُ**, hurmadan **الجُلَّة**’nin dörtte biri miktarıdır; dedi ki: onun benzeri **الرِّزْمة**’dir.

Ve iki tür yiyecek arasında **رازَمَ** etti. Ve develer yılı **رازَمت**: bir kere **حَمْضاً**, bir başka kere **خُلّة** otladı. er-Râ‘î dişi devesine hitap ederek dedi ki:
كُلي الحَمْضَ، عامَ المُقْحِمِينَ، ورازِمي
إلى قابلٍ، ثم اعْذِري بعدَ قابِل
“Sonra **اعْذِري بعدَ قابل**” sözünün manası: “**قابل**’den sonra senin üzerine (otlak aramak için) giderim; artık senin yiyeceğin olmaz.” Ve denildi ki: “Orada otlak olmazsa **اعْذِري**.” Bütün bunlarda dişi devesiyle alay eder. Ve denildi ki: iki şey arasında **رازَمَ** etti: ikisini bir araya topladı; bu, yemekte ve başkasında olur.

Ve develer, iki otlak arasında karıştırdıkları zaman **رازَمَتِ** ederler. Ve onun (Peygamber’in), sallallahu aleyhi ve sellem, sözü: “**رازِمُوا** بين طعامكم”; Sa‘leb bunu tefsir etti ve dedi ki: manası, her lokma arasında Allah’ı anın.

Ve İbnü’l-A‘râbî’ye, Ömer hadîsindeki “Yediğiniz zaman **فرازِمُوا**” sözü soruldu; dedi ki: **المُرازَمة** **المُلازَمة** ve **المخالطة**’dır; hamdi peş peşe getirmeyi ister. Dedi ki: manası, yemeyi şükürle karıştırın ve lokmalar arasında “**الحمد لله**” deyin. Ve denildi ki: **المرازمة**, yumuşağı ve kuruyu, ekşiyi ve tatlıyı, **الجَشِب**’i ve **المَأْدُوم**’u yemendir; sanki dedi ki: kolay yutulanı, kolay yutulmayan **خَشب** ile beraber yiyin. İbnü’l-Esîr dedi ki: muradı, yemenizi yumuşakla serti, kolay yutulanla **جَشِب**’i karıştırmaktır. Ve denildi ki: yemekte **المُرازمة** **المعاقبة**’dir; o da bir gün et, bir gün süt, bir gün hurma, bir gün de katıksız ekmek yemektir.

Ve yemekte **المُرازَمَةُ**: **المُوالاة**’dır; tıpkı adamın çekirge ile hurma arasında **يُرازِمُ** etmesi gibi. Ve kavim, evlerinde **رازَمَ** etti: orada ikameti uzattılar. Ve kavim **رَزَّمَ** etti **تَرْزيماً**: kendilerini vurup (yerleşip) ayrılmadıkları zaman. Ebû’l-Müsellem dedi ki:
مَصاليتُ في يوم الهِياجِ مَطاعمٌ،
مَضاريبُ في جَنْبِ الفِئامِ المُرَزِّمِ
(* “**المرزم**” lafzı, asıl ve **التكملة**’de **محدث** gibi ضبط edilmiştir; **القاموس** şârihi onu **معظم** gibi ضبط etmiştir.)
Dedi ki: **المُرَزِّمُ**, ihtiyatlı, şeyleri tecrübe etmiş; işlerde **يَتَرَزَّمُ** eden; ihtiyatlı olduğu için tek bir iş üzerinde sabit durmayandır.

Ve **الرَّزْمَةَ** yedi: yani **الوَجْبَة**. Ve kış **رَزَمَ** şiddetli bir **رَزْمَة** ile: soğudu; o, **رازِمٌ**’dir; ve bununla **نَوْءُ المِرْزَمِ** adlandırıldı.

Ebû Ubeyd: **المُرْزَئِمُّ**: **المُقْشَعِرّ** (ürperip toplanmış) **المجتمع**; **الراء** **الزاي**’dan öncedir. Dedi ki: doğrusu **المُزْرَئِمُّ**’dur; **الزاي** **الراي**’dan öncedir. Dedi ki: İbn Cebele bunu böyle rivayet etti. Ebû Zeyd, **المقّشَعِرِّ المجتمع**’ın **مزْرَئمٌّ** mü yoksa **مُرْزَئمّ** mi olduğunda şüphe etti.

Ve **المِرْزَمان**: yağmur yıldızlarından iki yıldızdır; bazen tekil de yapılır. el-Lihyânî şu beyti okudu:
أَعْدَدْتُ، للمِرْزَم والذِّراعَيْن،
فَرْواً عُكاظِيّاً وأَيَّ خُفَّيْن
Muradı: “ve **خُفَّيْنِ**; hangi **خُفَّيْنِ**.” İbn Kunâse dedi ki: **المِرْزَمان** iki yıldızdır; onlar **الشِّعْرَيَيْنِ** ile beraberdir. **الذِّراعُ المقبوضة** iki **المرْزَمَيْن**’den biridir. **الجَوْزاء**’nın dizilişi iki **المِرْزَمَيْن**’den biridir. Onların dizilişi, beraberlerinde yıldızlar olan yıldızlardır; böylece onlar **مِرْزَما الشِّعْرَيينِ**’dir. Ve **الشِّعْرَيان**, onlarla beraber olan iki yıldızdır; onlarla beraber iki **الذراعان** bulunur; onlarla beraber olurlar. el-Cevherî: **المِرْزَمان**, **مِرْزَما الشِّعْرَيينِ**’dir; ikisi de yıldızdır: biri **الشِّعْرى**’dadır, diğeri **الذراع**’dadır.

Ve kuzeyin adlarından biri **أُم مِرْزَمٍ**’dir; dişi devenin **رَزَمَة**’sinden, yani yavrusuna **حَنين**’inden alınmıştır.

Ve adam **ارْزامَّ** etti **ارْزِيماماً**: öfkelendiği zaman.

Ve **رِزامٌ**: Temîm’den bir kabile babasıdır; o, **رِزامُ بن مالك بن حَنْظَلَةَ بن مالك بن عمرو بن تميم**’dir. Ve el-Husayn b. el-Humâm el-Murrî dedi ki:
ولولا رجالٌ، من رِزامٍ، أَعِزَّةٌ
وآلُ سُبَيْعٍ أو أََسُوءَكَ عَلْقَما
Muradı: “yahut sana kötülük edeyim, ey **عَلْقَمةُ**.”

Ve **رُزَيْمَةُ**: bir kadının adıdır; dedi ki:
ألا طَرَقَتْ رُزَيْمةُ بعد وَهْنٍ،
تَخَطَّى هَوْلَ أنْمارٍ وأُسدِ

Ve **أَبو رُزْمَةَ** ve **أُمّ مِرْزَمٍ**: rüzgârdır. Sahrü’l-Gayy, Ebû’l-Müsellem’i yurdunun soğuğuyla ayıplayarak dedi ki:
كأني أراه بالحَلاءَة شاتياً
يُقَشِّرُ أعلى أَنفه أُمُّ مِرْزَمِ
Dedi ki: yani **ريح الشَّمال**. İbn Sîde onu rüzgâr olarak zikretti; onu ne kuzeyle ne başkasıyla kayıtlamadı. Ve **الحَلاءة**: bir yerdir.

Ve **رَزْمٌ**: bir yerdir. Ve şu sözü:
وخافَتْ من جبالِ السُّغْدِ نَفْسي،
وخافتْ من جبال خُوارِ رَزْمِ
Denildi ki: **خُواراً** **رَزْمٍ**’e muzâftır. Ve denildi ki: **خُوارِزْم**’i kastetti; vezni ikame etmek için bir **راء** artırdı.

Ve **هزم** tercümesinde: **المِهْزامُ** kısa bir asadır; o, **المِرزام**’dır. Ve şu beyit okundu:
فشامَ فيها مثل مِهْزام العَصا
أو الغضا، ve “**مثل مِرْزام**” diye de rivayet edilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ز م * * رَزَمَ * الشيء جمعه وبابه نصر و * الرِّزْمَةُ * بكسر الراء الكارة من الثياب وقد * رَزَّمَهَا تَرزِيما * إذا شدها رزما و * المُرَازَمةُ * في الأكل الموالاة كما يرازم الرجل بين الجراد والتمر وفي الحديث ﴿إذا أكلتم * فَرَازِمُوا *﴾ يريد موالاة الحمد قلت قال الأزهري روي عن عمر رضي الله عنه أنه قال ﴿إذا أكلتم فرازموا﴾ قال الأصمعي المرازمة في الطعام المعاقبة يأكل يوما لحما ويوما عسلا ويوما لبنا ونحو ذلك لا يدوم على شيء واحد وقال بن الأعرابي معناه اخلطوا الأكل بالشكر فقولوا بين اللقم الحمد لله وقيل المرازمة أن يأكل اللين واليابس والحلو والحامض والمأدوم والجشب فكأنه قال كلوا سائغ مع جشب غير سائغ

##### Türkçe

* ر ز م * **رَزَمَ**: şeyi topladı; babı **نصر**’dır. **الرِّزْمَةُ**: **الراء**’ın kesresiyle; elbiselerden tomar; ve onu **رَزَّمَهَا تَرزِيما**: onu demet demet sıkıca bağladığı zaman. **المُرَازَمةُ**: yemekte peş peşe getirme; tıpkı adamın çekirge ile hurma arasında peş peşe getirmesi gibi. Hadiste: ﴿Eğer yerseniz **فَرَازِمُوا**﴾; hamdi peş peşe getirmeyi kasteder. Dedim ki: el-Ezherî dedi: Ömer’den, Allah ondan razı olsun, rivayet olundu ki o dedi: ﴿Eğer yerseniz frazimû﴾; el-Asma‘î dedi: **المرازمة** yemekte nöbetleşmedir: bir gün et yer, bir gün bal, bir gün süt ve bunun benzeri; tek bir şey üzerinde devam etmez. İbnü’l-A‘râbî dedi: manası: yemeyi şükürle karıştırın; lokmalar arasında “elhamdülillah” deyin. Ve denildi ki: **المرازمة**; yumuşağı ve kuruyu, tatlıyı ve ekşiyi, katıklı olanı ve kaba olanı yemesidir; sanki dedi ki: yenmesi kolay olanı, yenmesi kolay olmayan kaba ile birlikte yiyin.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الرُّزَمُ ، كَصُرَد : الثَّابِتُ القَائِم | على الأَرْض ) ، نقله الجوهريّ ، | ( و ) أيضاً : ( الأَسَد ) ؛ لأنّه يَرزُم | على فريسته ، وأنشدَ الجوهريُّ | شاهداً للأول قولُ ساعِدةَ : | % ( يَخْشَى عليهم من الأملاكِ نابِخَةً % | من النَّوابِخ مِثْل الحادِرِ الرُّزَمِ ) % | | قالوا : أراد الفِيلَ . والحادِرُ : | الغَلِيظُ . قال اْبن بَرِّيّ : الذي في | شعره الخادِرُ   بالخَاءِ المُعجَمَة   : | وهو الأَسَدُ في خِدْرِه . والنابِخَةُ : | المُتَجَبِّر . والرُّزَم : الذي قد رَزِم | مكانَه . قلتُ : وهكذا هو في شرح | السُّكرِيّ . |

| | ( كالمُرْزِم ، كمُحْسِن ) ، وهو | الثابِتُ على الأرض . | | ( والرَّازِمُ ) من الإبل : ( البَعِيرُ ) | الثابِتُ على الأَرض الذي ( لا يَقُوم | هُزالاً ) من جوع أو مرض ، ( وقد | رَزَم يَرْزِم وَيَرْزُ ) من حَدّى ضَرَب | ونَصَر ( رُزوماً وَرُزاماً بِضَمِّهِما ) . | وقال اللِّحياني : رَزَم البعيرُ والرجلُ | وغيرُهما إذا كان لا يَقدِر على | النُّهوض رَزاحاً وهُزالاً . وقال مَرَّة : | الرَّازِم : الذي قد سَقَط فلا يقدِر أن | يتحرَّك من مكانِه . قال : وقيل لاْبنَةِ | الخُسّ : هل يُفْلِح البازِل ؟ قالت : | نَعَم ، وهو رَازِم . وفي الصّحاح : | رَزَمتِ الناقةُ تَرزُم وَتَرْزِم رُزوماً | ورُزاماً بالضم : قامت من الإعياء | والهُزال فلم تَتَحَرَّك ، فهي رَازِم . | انتهى . وقال غيرُه : ناقة رَازِمٌ : | ذات رَزامِ كامرأةٍ حائضٍ . | | ( والرَّزَمَةُ ، مُحَرّكة : صَوتُ | الصَّبِي ، و ) أيضاً : ضَرْبٌ من حَنِين | ( النَّاقَة ، وذلك إذا رَئِمت ولدَها | تُخْرِجُه من حَلْقِها ) لا تَفْتَح به فَاهَا | كما في الصّحاح ، وقيل : هو دُونَ | الحَنِين ، والحَنِينُ أشدُّ من الرَّزمَة . | ( وفي المَثَل :   لا خَيْرَ في رَزَمة | لا دِرَّةِ فيها   ، يُضْرَب لِمَنْ يَعِدْ وَلا | يَفِي ) ، نَقَلَه الجَوْهَرِي عن أَبِي زَيْد . | وفي الأَساس : لمَن يُمَنِّي ولا يَفْعَل . | وفي المُحْكَم : لِمَنْ يُظْهِر مَودَّة ولا | يُحَقِّق . وقيل : لا جَدْوى معها . | | ( و ) من المَجازِ : ( أَرزمَ الرعدُ ) | إِرْزاماً : ( اشتَدَّ صوتُه ، أو صَوْت | غَيْر شَدِيد ) ، مأخوذ من إرزام | الناقة . قال : | % ( وَعَشِيَّةٍ مُتجاوِبٍ إِرزامُها % ) % | | وقال اللَّحْياني : المُرزِم من الغيثِ | أو السّحاب : الذي لا ينقَطِع رَعْدُه . |

| | ( و ) أرزَمتِ ( النَّاقةُ : حَنَّتْ على | وَلَدِها ) . قال أبو مُحَمَّد الحَذْلَمِيّ | يَصِفُ الإِبل : | | تُبِينُ طِيبَ النَّفْسِ في إِرزامِها . | | أي تُبِينُ في حَنِينها أنها طَيِّبة النَّفس | فَرِحة ، وكذلِك أرزَمَتِ الشَّاة على | وَلَدِها ، وقد يُرادُ بالإرزام مُطْلق | الصَّوت . ومنه الحَدِيث :   وإن | ناقَتُه تَلَحْلَحَت وَأَرْزَمَت   أي : | صَوَّتَت . | | ( و ) أرزَمت ( الرِّيحُ في الجَوْف : | صاتَتْ ، وفي المَثَل :   لا أَفْعَلُه ما | أَرْزَمت أُمُّ حَائِل   ) ، نقله الجوهَرِيُّ | أي : حَنَّت . | | ( والرِّزْمَة ، بالكَسْر ) مِنَ الثِّياب : | ( ما شُدَّ في ثَوْب واحد ) . نَقلَه | اللَّيث ؛ وفي الصحاح : الكَارةُ من | الثياب ، ولا يَخْفَى أَنَّ هذا أَخْصَر | من تَعْبِير الليث . | | ( و ) الرِّزْمَة : ( الضَّربُ الشَّديد ) ، | هكذا في النُّسَخ ، ولا أَدْرِي كيف | ذلك ، والَّذِي نَقَله اْبنُ الأنباريّ ما | نَصّه : الرِّزْمَة في كَلام العَرَب : التي | فيها ضُروبٌ من الثِّياب وأَخْلاط . | ومِنْ هذِه العِبارة مَأْخَذ المصنِّف غير | أنه غيَّر وبدَّل ولا معنَى للشَّدِيد هنا ، | فَتَأَمَّل ، ( ويُفْتَح ) . ووُجِد ذلك أيضاً | في بعض نُسَخ الصحاح . | | ( وَرزَّم الثِّيابَ تَرْزِيماً : شَدَّها ) | رِزَماً . | | ( و ) رَزَّم ( القَومُ ) تَرْزِيماً : ( ضَربُوا | بِأَنْفُسِم الأرضَ ) ، فَثَبَتوا فيها ( لا | يَبْرَحُون ) . | | ( والمُرازَمَة في الطَّعام : المُعاقَبَة |

| بأَنْ يأكُلَ يَوماً لَحْماً ، ويوماً عَسَلاً | ويَوماً ) تَمْراً ، ويوماً ( لَبَناً ) ، ويوماً | خُبْزاً قَفاراً ( وَنَحْوه ، لا يُداوِم على | شَيْء ) وَاحِد . ( و ) سُئِل اْبنُ | الأَعرابي عن المُرَازَمة   فقال : | هو المُلاَزَمة والمخُالطة ، يُريد | مُوالاةَ الحَمْد أي : ( أَن يَخْلِط | الأَكْلَ بالشُّكْر واللُّقَم بالحَمْد ) أي : | يقول بين اللُّقَم : الحَمْدُ لله . وقال | ثَعْلب : هو ذِكْر الله بين كل | لٌ قْمَتَيْن ، ( و ) قيل : هو ( أَكْلُ اللَّيِّن | واليَابِس ، والحُلْوِ والحَامِض ، | والجَشِب والمَأْدُوم ، وبِكُل ) ذلِك | ( فُسِّر قَولُ عُمَر رَضِي الله تعالى | عنه : إذا أكلتُم فَرازِمُوا ) ، كأنه | قال : كُلُوا سائِغاً مع جَشِب غيرِ | سائغ . قال اْبنُ الأثير : أراد اخلِطُوا | أكلَكم لينا مع خَشِن . وقيل | المُرازَمة في الأكل : المُوالاةُ كما | يُرازِم الرجلُ بين الجَرادِ والتّمر . | ( و ) قد ( رَازَم بَيْنَهُما ) : إذا ( جَمَع ) | وخَلَط ، ويأتِي في زَرَمَ أيضاً . | | ( و ) رَازَم ( الدَّارَ : أقام بها طَوِيلاً ) ، | أي : أَطالَ الإقامة فيها . | | ( وَرَزَم ) الرجلُ رَزْماً : ( مَاتَ : و ) | رَزَم ( بالشَّيْءِ : أَخَذَ به . و ) رَزَمت | ( الأُمُّ به ) أي : ( وَلَدَتْه ) ، ويَأْتِي في | زَرَم أيضاً . ( و ) رَزَمَ ( على قِرْنِهِ : | غَلَب وبَرَك ) ولم يَبْرَح . ( و ) رَزَم | ( الشيءَ يَرْزِمه ويَرْزُمه ) من حدّي | ضَرَب ونصر رَزْما : ( جَمَعَه يف | ثَوْب ، و ) رَزَم ( الشِّتاءُ رَزْمَةً ) شَدِيدة | أي : ( بَرَد ) فهو رَازِم ، ( وبه سُمِّي | نَوْء المَرْزَم ، كَمِنْبر ) لِشِدَّة بَرْدِه . | | ( و ) من المَجازِ ( أُمُّ مَرْزَم : | الشَّمالِ ) ، مأخوذ من رَزَمَةِ الناقة | وهو حَنِينُها . | | ( و ) قال اْبنُ سِيدَه : ( الرِّيحُ ) ، ولم | يُقَيّد بشَمال ولا غَيْره ، قال صَخْر | الغَيّ يَهْجُو أَبَا المُثَلَّم : |

| % ( كَأَنّي أَراهُ بالحَلاءَة شاتِياً % | تُقشِّر أَعْلَى أنفِه أُمُّ مِرْزَمِ ) % | | ( والمِرْزَمَان : نَجْمَان مع | الشِّعْرَيَيْن ) ، فالذّراع المَقْبُوضَة هي | إِحْدَى المِرْزَمَيْن ، قاله اْبنُ كُناسة . | وهما من نُجُوم المَطَر ، وقد يفرد ، | وأنشد اللّحياني : | % ( أَعددتُ للمِرْزَم والذِّراعَيْن % ) % | % ( فَرْواً عُكاظِيًّا وَأَيَّ خُفَّيْن % ) % | | وفي الصّحاح : مِرْزَما الشِّعْرَيَيْن : | نَجْمان أحدُهما في الشِّعْري والآخر | في الذِّراع . | | ( وكَمُحْسِنٍ ، وصُرَد : الأَسَدُ ) ، | وهذا قد سَبَق له في أَوَّل التركيب | فهو مكرر . | | ( و ) الرِّزام ( كَكِتاب : الرَّجُلُ | الشَّدِيدُ الصَّعْب ) . | | ( و ) رِزام ( بنُ مَالِك بنِ حَنْظَلَة ) بنِ | مَالِك بنِ عمرو : ( أبو حَيّ من تَمِيم ) ، | ومِنْهُم هِلالُ بنُ الأَشْعَر بنِ خَالِد بنِ | الأَرْقَم بنِ قسيم بنِ نَاشِرة بنِ سَيَّار | اْبن رَزَام من شُعَراء الدولة الأموية ، | كان عَظِيمَ الخَلْق ، فارِساً أَكولاً ، | وعُمِّر طويلاً . وأنشد الجوهريّ | للحُصَيْن بنِ الحُمَام المُرِّيّ : | % ( ولولا رِجالٌ من رِزامٍ أَعِزَّةٌ % | وآلُ سُبَيْعٍ أو أسوءَكَ عَلْقَمَا ) % | | ( وَرَزْم ) بالفَتْح : ( ع بدِيار | مُرادِ ) ، وضَبَطه بَعضٌ بالتَّحْرِيك . | | ( وخُوَارَزْم ) بالضَّم : ( د ) بِفَارِس | من فُتُوح قُتَيْبَةَ بنِ مُسْلِم الباهِلِيّ ، | ومنه إمامُ اللُّغَة والأَنساب أبو بَكْر | محمدُ بنُ العَبَّاس الخُوَارَزْميّ ، | سكن نَيْسَابور ، وتُوفِّي سنة ثلاثٍ | وثَمانِين وثَلَثِمائة ، ( قِيلَ : أَصْلُه | خُوارِ رَزَمَ بإضافة خُوارِ إلى رَزْم | فَخَفَّف ) ، ومنه قَولُ الشَّاعر : |

| % ( وخافت من جِبال الصُّغْد نفِسي % | وخافت من جِبالِ خُوارَ رَزْمِ ) % | | ( وَأَكَل الرَّزْمَة : أي الوَجْبَة ) . | | ( والمِرْزَامَةُ ) بالكَسْر : ( النَّاقَةُ | الفارِهَة . و ) يقال : ( تَرَكْتُه بالمُرْتَزَم ) | على صِيغَةِ اسْمِ المَفْعُول أي : | ( أَلْزقتُه بالأرض ) . | | ( ومُرازَمَة السُّوقِ : أن يَشْتَرِيَ منها | دُونَ مِلْءِ الأَحْمال ) . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | قال اْبنُ الأعرابيّ : الرَّزَمة محركة | الصّوتُ الشديدُ . ورَزَمة السِّباع : | أصواتُها . | | والرَّزِيم : الزَّئِير ، نقله الجوهرِيّ | وأَنْشدَ : | % ( لأُسودِهنّ على الطَّرِيق رَزِيم % ) % | | وأنشد اْبنُ بَرِّيّ لشاعر : | % ( تركوا عِمرانَ مُنْجَدِلاً % | لِلسّباع حَوْلَه رَزَمَهْ ) % | | والرَّزِمُ : كَكَتِف : الغَيثُ الذي لا | ينقَطَع رعدُه على النَّسب ، عن | اللَّحياني ، وأنشد لاْمرأةٍ من العرَب | تَرثِي أَخاها : | % ( جادَ على قَبْرك غَيثٌ % | مِن سماءَ رِزمهْ ) % | | وإبل رَزْمي ، ورِزام ، وأسد رَزَامَة ، | كَسَحابة وَرَزَام ، كَسَحاب : يَبرُك على | فرِيسَته . | | والرُّزَّام ، كرُمَّان : جمع رَازِم | للثَّابِت على الأرض ، ومنه قولُ | الرَّاجِز : | % ( أيا بَنِي عَبدِ مَنافِ الرِّزام % ) % | % ( أنتم حُماةٌ وأَبوكُم حام % ) % | % ( لا تمنَعُوني فضلَكم بعد العَام % ) % | | والرِّزمةُ ، بالكَسْر : ما بَقِي في |

| الجُلَّة من التَّمر يكون نصفَها أو ثُلثَها | أو نحوَ ذلك . وفي حديث عمر | رَضِي الله تَعالى عنه :   أنه أعطَى | رَجلاً جزائِرَ ، وجَعَل غرائرَ عليهن | فِيهِن من رِزَمٍ من دَقِيق   قال شَمِر : | الرِّزْمة : قَدْر ثُلُث الغِرارةِ أو رُبعُها | من تَمْر أو دَقِيق . قال زَيْدُ بنُ | كَثْوة : القَوْسُ : قَدْر رُبْع الجُلَّة من | التّمر . قال : ومثِلُها الرِّزْمَة : | | ورازَمَتِ الإِبلُ العامَ : رَعَت حَمْضاً | مَرّة وخُلّة مَرَّة أخرى . قال الرَّاعي | يُخاطِب ناقَتَه : | % ( كُلِي الحَمْضَ عامَ المُقْحِمِين ورَازِمِي % | إلى قابلٍ ثم اعْذِرِي بعدَ قابلِ ) % | | وفي الصّحاح : رَازَمت الإبلُ إذا | خَلَطَت بين مَرْعَيَيْن . | | والمُرزَّمُ ، كَمُعَظَّمٍ : الحَذِرُ الذي | قد جَرَّب الأشياءَ ، يَترزَّم في الأمور | لا يَثبُت على أَمْرٍ واحد ، لأنه حَذِر . | ولا   أفعلُه ما رَزَمت أُمّ حائِل   | أي : حَنَّت ، نقله الزّمَخْشَرِيّ . | | والمُرزئِمّ ، كمُقْشَعِرّ : هو المُقشَعِرّ | المُجتَمَعِ . قال أبو عُبَيد : رواه ابنُ | جَبَلة بتَقْدِيم الرَّاء على الرّازي . | وشَكَّ أبو زَيد : هل هو المُزْرَئِمّ أو | المُرْزَئِمّ . وفي الصّحاح عن أَبي | زَيْد : ارزَأَمَّ الرجلُ ارزِئْماماً إذا | غَضِب . | | ورُزَيمةُ ، كَجُهَينةَ : امرأة ، قال : | % ( أَلاَ طَرقَت رُزَيْمَةُ بَعْدَ وَهْنٍ % | تَخَطَّى هول أَنْمار وأُسْدِ ) % | | وأبو رُزْمَةَ من كُناهم . | | والمِرْزامُ ، كَمِحْرابٍ : العَصَا | القَصِيرة ، وأنشد الأزهريّ في | تركيب :   لا ز م   . | % ( فَشام فيها مثل مِهْزامِ العَصاَ % | ومحمدُ بنُ رِزام أبو أَحْمد ) % | | المَرْوَزِيّ عن سَعِيد بنِ مَسْعود .

| قُلتُ : وَوَقَع لنا حَدِيثُه عالياً في | أربعي البلدان لأبي طاهر السّلفيّ . | | وفي الأزد : رِزامُ بنُ عمروِ بنِ | ثُمالة . منهم سِبَاعُ بن الوليد | الرّزاميّ ، أنشد له الهَجَرِيُّ شعراً . | | وحوض رِزام : محلةٌ بمَرْو ، | نسبت إلى رِزام بنِ أبي رِزام | المطوّعي . | | والرّزاميّة : طائفة من غُلاة الشِّيعة ، | يقولون : بإمامة أبي مُسلِم الخُراسانيّ | بعد المنصور . ومنهم من يَدَّعي | الإِلهِيّة ، منهم :   المُقنَّع الذي أَظْهَر | لهم القَمَر في   نَخْشَبَ   ، وعلى | رأيه اليوم جماعة بما وَراءَ النَّهر . |

##### Türkçe

| | ( **الرُّزَمُ** ، كَصُرَد : yeryüzü üzerinde sâbit duran, ayakta duran ) ، bunu el-Cevherî nakletti ، | ( ve ) ayrıca: ( **الأَسَد** ) ; çünkü o avı üzerine **يَرزُم** eder ، ve el-Cevherî | birincisine şâhid olarak Sâ‘ide’nin sözünü inşâd etti: | % ( **يَخْشَى عليهم من الأملاكِ نابِخَةً** % | **من النَّوابِخ مِثْل الحادِرِ الرُّزَمِ** ) % | | Dediler ki: fili kastetti. Ve **الحادِرُ**: | kalın (olan). İbn Berrî dedi ki: onun | şiirinde olan **الخادِرُ**’dir, **الخَاءِ المُعجَمَة** ile: | ve o, ininde **خِدْرِه** içinde olan aslandır. Ve **النابِخَةُ**: | mütekebbir (olan). Ve **الرُّزَم**: yerini **رَزِم** etmiş | olan kimsedir. Dedim ki: ve Sükkarî’nin şerhinde de | işte böyledir. |

| | ( **كالمُرْزِم** ، كمُحْسِن ) ، ve o | yeryüzü üzerinde sâbit olandır. | | ( **والرَّازِمُ** ) develerden: ( **البَعِيرُ** ) | yeryüzü üzerinde sâbit olan, ki ( **لا يَقُوم هُزالاً** ) | açlıktan veya hastalıktan, ( ve | **رَزَم يَرْزِم وَيَرْزُ** ) **حَدّى ضَرَب** | ve **نَصَر** babından ( **رُزوماً وَرُزاماً بِضَمِّهِما** ). | Lihyânî dedi ki: **رَزَم** deve ve adam | ve başkaları, eğer kalkmaya güç yetiremiyor ise | zayıflık ve cılızlık sebebiyle. Ve Merre dedi ki: | **الرَّازِم**: düşmüş olup da yerinden | hareket etmeye güç yetiremeyen kimsedir. Dedi ki: ve İbnatu |’l-Huss’a denildi: **هل يُفْلِح البازِل ؟** dedi: | **نَعَم ، وهو رَازِم**. Ve **الصّحاح**’ta: | **رَزَمتِ الناقةُ تَرزُم وَتَرْزِم رُزوماً** | **ورُزاماً بالضم**: bitkinlik | ve zayıflıktan dolayı kalktı da hareket etmedi; o hâlde o **رَازِم**’dir. | Bitti. Ve başkası dedi ki: **ناقة رَازِمٌ**: | **رَزامِ** sahibi; hayızlı bir kadın gibi. | | ( **والرَّزَمَةُ** ، مُحَرّكة: **صَوتُ الصَّبِي** ، ve ) ayrıca: bir tür inleme | ( **النَّاقَة**’nın; ve bu, eğer yavrusunu **رَئِمت** ise | onu boğazından çıkarır ) onunla ağzını açmaz | **الصّحاح**’ta olduğu gibi; ve denildi ki: o, | **الحَنِين**’den aşağıdır; ve **الحَنِينُ** **الرَّزمَة**’den daha şiddetlidir. | ( Ve meselde: **لا خَيْرَ في رَزَمة لا دِرَّةِ فيها ، يُضْرَب لِمَنْ يَعِدْ وَلا يَفِي** ) ، bunu el-Cevherî Ebû Zeyd’den nakletti. | Ve **الأَساس**’ta: vaad edip yapmayan kimse için. | Ve **المُحْكَم**’de: sevgi gösterip | gerçekleştirmeyen kimse için. Ve denildi ki: onunla birlikte fayda yoktur. | | ( ve ) mecazdan: ( **أَرزمَ الرعدُ** ) | **إِرْزاماً**: ( sesi şiddetlendi, yahut şiddetli olmayan bir ses (çıktı) ) ، deve’nin **إرزام**’ından alınmıştır. Dedi ki: | % ( **وَعَشِيَّةٍ مُتجاوِبٍ إِرزامُها** % ) % | | Lihyânî dedi ki: yağmurdan | veya buluttan **المُرزِم**: gök gürültüsü kesilmeyen (şey)dir. |

| | ( ve ) **أرزَمتِ النَّاقةُ**: yavrusuna inledi. Ebû Muhammed el-Hazlemî | develeri vasfederek dedi: | | **تُبِينُ طِيبَ النَّفْسِ في إِرزامِها** . | | Yani: inlemesinde, onun hoş nefisli | sevinçli olduğunu ortaya koyar; ve bunun gibi koyun da yavrusuna **أرزَمَت** eder; ve **الإرزام** ile mutlak | ses kastedilebilir. Ve ondan hadis: **وإن ناقَتُه تَلَحْلَحَت وَأَرْزَمَت** yani: | ses çıkardı. | | ( ve ) **أرزَمت** ( **الرِّيحُ في الجَوْف**: | ses çıkardı; ve meselde: **لا أَفْعَلُه ما أَرْزَمت أُمُّ حَائِل** ) ، bunu el-Cevherî nakletti; | yani: inledi. | | ( **والرِّزْمَة** ، بالكَسْر ) elbiselerden: | ( tek bir elbise içinde bağlanan şey ) . Bunu | Leys nakletti; ve **الصحاح**’ta: elbiselerden **الكَارةُ**; ve gizli değildir ki bu, | Leys’in ifadesinden daha kısadır. | | ( ve ) **الرِّزْمَة**: ( şiddetli vurma ) ، | nüshalarda böyledir; ve ben bunun nasıl olduğunu | bilmiyorum; ve İbnü’l-Enbârî’nin naklettiği, lafzı şudur: **الرِّزْمَة** Arapların كلامında: | içinde elbiselerden darbeler ve karışımlar bulunan (şey)dir. | Ve bu ibareden musannifin dayanağı (vardır), ancak | o değiştirdi ve tebdil etti; ve burada “şiddetli”nin manası yoktur, | öyleyse düşün; ( ve açılır ) . Ve bu da ayrıca | **الصحاح**’ın bazı nüshalarında bulundu. | | ( **وَرزَّم الثِّيابَ تَرْزِيماً : شَدَّها** ) | **رِزَماً**. | | ( ve ) **رَزَّم** ( **القَومُ** ) **تَرْزِيماً**: ( kendileriyle yere vurdular ) ، böylece orada sâbit oldular ( **لا يَبْرَحُون** ). | | ( **والمُرازَمَة في الطَّعام**: **المُعاقَبَة** |

| bir gün et, bir gün bal | ve bir gün ) hurma, ve bir gün ( süt ) , ve bir gün | katıksız ekmek ( ve benzeri; bir | tek şey üzerinde devam etmez ). ( ve ) İbnü |’l-A‘râbî’ye **المُرَازَمة** hakkında soruldu, dedi ki: | o, ملازمة ve muhalatadır; | hamdi peş peşe getirmeyi ister; yani: ( yemeği şükürle ve lokmaları hamd ile karıştırmak ) yani: | lokmalar arasında: **الحَمْدُ لله** der. Ve Sa‘leb dedi ki: o, her | iki lokma arasında Allah’ı zikretmektir. ( ve ) denildi ki: o, ( yumuşağı | ve kuruyu, tatlıyı ve ekşiyi, | kaba (yemeği) ve katıklı (yemeği), ve bütün ) bunları ( yemek )tir. | ( Bununla Ömer’in -Allah Teâlâ ondan razı olsun- sözü tefsir edildi: **إذا أكلتُم فَرازِمُوا** ) ، sanki | dedi ki: kolay yutulanı, kolay yutulmayan kaba ile birlikte yiyin. İbnü’l-Esîr dedi ki: muradı, | yemenizi yumuşak ile serti karıştırmaktır. Ve denildi ki: yemekte **المُرازَمة**: peş peşe getirmedir; tıpkı kişinin çekirge ile hurma arasında **يُرازِم** etmesi gibi. | ( ve ) muhakkak ( **رَازَم بَيْنَهُما** ): eğer ( topladı ) | ve karıştırdı ise; ve **زَرَمَ**’da da gelir. | | ( ve ) **رَازَم** ( **الدَّارَ**: onda uzun süre ikamet etti ) ، yani: onda ikameti uzattı. | | ( **وَرَزَم** ) adam **رَزْماً**: ( öldü ); ve ( **رَزَم بالشَّيْءِ**: ona tutundu ). Ve **رَزَمت** | ( **الأُمُّ به** ) yani: ( onu doğurdu ); ve **زَرَم**’da da gelir. ( ve ) **رَزَم** ( **على قِرْنِهِ**: | galip geldi ve çöktü ) ve ayrılmadı. ( ve ) **رَزَم** | ( **الشيءَ يَرْزِمه ويَرْزُمه** ) **حَدّى ضَرَب** ve **نصر** babından **رَزْماً**: ( onu bir | elbise içinde topladı ); ve **رَزَم** ( **الشِّتاءُ رَزْمَةً** ) şiddetli, | yani: ( soğudu ); o hâlde o **رَازِم**’dir; ( ve onunla **نَوْء المَرْزَم** adlandırıldı, **كَمِنْبر** ) soğuğunun şiddetinden dolayı. | | ( ve ) mecazdan ( **أُمُّ مَرْزَم**: | **الشَّمالِ** ) ، deve’nin **رَزَمَة**’sinden alınmıştır; | ve o, onun inlemesidir. | | ( ve ) İbn Sîde dedi ki: ( **الرِّيحُ** ) ، ve onu ne **شَمال** ile ne de başkasıyla kayıtlamadı; Sahr | el-Gayy Ebû’l-Müsellem’i hicvederek dedi ki: |

% ( Sanki onu **بالحَلاءَة**’da kışlayıcı olarak görür gibiyim % | **أُمُّ مِرْزَمِ** onun burnunun üstünü soyar ) %

( **والمِرْزَمَان** : **الشِّعْرَيَيْن** ile birlikte iki yıldızdır )؛ şu hâlde “tutulmuş **الذّراع**” iki **المِرْزَم**’den biridir; bunu İbn Künâse söylemiştir. Ve ikisi yağmur yıldızlarındandır; ve tekil de yapılabilir. Ve اللّحياني inşad etti:

% ( **للمِرْزَم** ve iki **الذِّراع** için hazırladım % ) %
% ( **فَرْواً** **عُكاظِيًّا** ve ne iki **خُفَّيْن** % ) %

Ve **الصّحاح**’ta: **مِرْزَما الشِّعْرَيَيْن**: iki yıldızdır; ikisinden biri **الشِّعْري**’dedir, diğeri **الذِّراع**’dadır.

( Ve **كَمُحْسِنٍ** ve **صُرَد**: aslandır )؛ ve bu, terkibin evvelinde onun için geçmişti; o hâlde tekrardır.

( Ve ) **الرِّزام** ( **كَكِتاب** : şiddetli, zor adamdır ).

( Ve ) **رِزام** ( **بنُ مَالِك بنِ حَنْظَلَة** ) **بنِ مَالِك بنِ عمرو**: ( **تَمِيم**’den bir kabile babasıdır )؛ ve onlardandır: **هِلالُ بنُ الأَشْعَر بنِ خَالِد بنِ الأَرْقَم بنِ قسيم بنِ نَاشِرة بنِ سَيَّار اْبن رَزَام**; Emevî devletinin şairlerindendir; büyük yaratılışlı idi, süvari, çok yiyen idi; ve uzun yaşadı. Ve الجوهريّ, **الحُصَيْن بنِ الحُمَام المُرِّيّ** için inşad etti:

% ( Ve eğer **رِزام**’dan aziz adamlar olmasaydı % | ve **آلُ سُبَيْعٍ**; yoksa seni daha kötü kılardı **عَلْقَمَا** ) %

( **وَرَزْم** ) fetih ile: ( **مُرادِ** diyarlarında bir yer )؛ ve bazıları onu harekeleme ile ضبط etti.

( **وخُوَارَزْم** ) damme ile: ( Fars’ta bir belde )؛ **قُتَيْبَةَ بنِ مُسْلِم الباهِلِيّ**’nin fetihlerindendir. Ve ondandır: lügat ve neseb imamı **أبو بَكْر محمدُ بنُ العَبَّاس الخُوَارَزْميّ**; Nîsâbûr’da oturdu; ve üç yüz seksen üç senesinde vefat etti. ( Denildi ki: aslı **خُوارِ رَزَمَ**’dır; **خُوارِ**’ın **رَزْم**’e izâfesiyle; sonra hafifletildi ). Ve ondandır şairin sözü:

% ( **الصُّغْد** dağlarından nefsim korktu % | ve **خُوارَ رَزْمِ** dağlarından korktu ) %

( **وَأَكَل الرَّزْمَة** : yani lokma ).

( **والمِرْزَامَةُ** ) kesre ile: ( çevik deve. Ve ) denir: ( **تَرَكْتُه بالمُرْتَزَم** ) mef‘ûl ismi sigası üzere; yani: ( onu yere yapıştırdım ).

( **ومُرازَمَة السُّوقِ** : ondan yüklerin dolusu olmaksızın satın almasıdır ).

[ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır:

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الرَّزَمة** (harekeli): şiddetli sestir. Ve **رَزَمة السِّباع**: onların sesleridir.

Ve **الرَّزِيم**: kükremedir; onu الجوهريّ nakletti ve inşad etti:

% ( Yolda onların aslanları için **رَزِيم** ) %

Ve İbn Berrî bir şair için inşad etti:

% ( **عِمران**’ı devrilmiş bıraktılar % | çevresinde yırtıcılar için **رَزَمَهْ** ) %

Ve **الرَّزِمُ**: **كَكَتِف** gibi: gök gürültüsü kesilmeyen yağmurdur; neseb yoluyla, اللّحياني’den. Ve Araplardan bir kadın için, kardeşine mersiye söylerken, inşad etti:

% ( Kabrinin üzerine bir yağmur cömertçe yağdı % | **سماءَ رِزمهْ**’den ) %

Ve **إبل رَزْمي** ve **رِزام**; ve **أَسد رَزَامَة**; **كَسَحابة** ve **رَزَام**; **كَسَحاب**: avının üzerine çöker.

Ve **الرُّزَّام**، **كرُمَّان**: yerde sabit duran için **رَازِم**’in cem‘idir. Ve ondandır râcizin sözü:

% ( Ey **عَبدِ مَنافِ**’ın **الرِّزام** oğulları ) %
% ( Siz koruyucularsınız; babanız da koruyucudur ) %
% ( Bir yıldan sonra fazlanızı benden men etmeyin ) %

Ve **الرِّزمةُ**، kesre ile: **الجُلَّة** içinde hurmadan kalan şeydir; onun yarısı veya üçte biri yahut buna benzer olur. Ve Ömer’in hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: bir adama **جزائِرَ** verdi; ve üzerlerine **غرائرَ** koydu; onların içinde undan **رِزَمٍ** vardı. Şemir dedi: **الرِّزْمة**: hurmadan veya undan **الغِرارةِ**’nin üçte biri yahut dörtte biri miktarıdır. Zeyd b. Kesve dedi: **القَوْسُ**: hurmadan **الجُلَّة**’nin dörtte biri miktarıdır. Dedi: ve onun misli **الرِّزْمَة**’dir.

Ve develer **رازَمَتِ** yılı: bir kere **حَمْضاً** otladı, bir kere de **خُلّة** otladı. **الرَّاعي** devesine hitap ederek dedi:

% ( **الحَمْضَ**’ı kıtlık yılını ye ve **رَازِمِي** % | gelecek yıla kadar; sonra gelecek yıldan sonra mazur gör ) %

Ve **الصّحاح**’ta: develer **رَازَمت**; iki otlak arasında karıştırdıkları zaman.

Ve **المُرزَّمُ**، **كَمُعَظَّمٍ**: tecrübeyle şeyleri denemiş olan sakıngandır; işlerde **يَترزَّم** eder; tek bir iş üzerinde durmaz; çünkü sakıngandır. Ve “Onu yapmam; **ما رَزَمت أُمّ حائِل**” yani: inledi; onu الزّمَخْشَرِيّ nakletti.

Ve **المُرزئِمّ**، **كمُقْشَعِرّ**: o, toplanmış ürperendir. Ebû Ubeyd dedi: İbn Cebele onu **الرَّاء**’ı **الرّازي**’nin önüne alarak rivayet etti. Ebû Zeyd şüphe etti: o **المُزْرَئِمّ** mi yoksa **المُرْزَئِمّ** mi? Ve **الصّحاح**’ta Ebû Zeyd’den: adam **ارزَأَمَّ** eder, **ارزِئْماماً**; öfkelendiği zaman.

Ve **رُزَيمةُ**، **كَجُهَينةَ**: bir kadındır; dedi ki:

% ( Dikkat edin, **رُزَيْمَةُ** bir gevşeklikten sonra gece geldi % | **أَنْمار** ve **أُسْدِ**’ün dehşetini aşarak ) %

Ve **أبو رُزْمَةَ** künyelerindendir.

Ve **المِرْزامُ**، **كَمِحْرابٍ**: kısa asadır. Ve الأزهريّ “ **لا ز م** ” terkibinde inşad etti:

% ( Orada asanın **مِهْزامِ**’ı gibi birini gördü % | ve **محمدُ بنُ رِزام أبو أَحْمد** ) %

**المَرْوَزِيّ**’dir; **سَعِيد بنِ مَسْعود**’dan.

Dedim: ve onun hadîsi bize, Ebû Tâhir es-Silefî’nin **أربعي البلدان**’ında âlî olarak vâki oldu.

Ve **الأزد**’de: **رِزامُ بنُ عمروِ بنِ ثُمالة**. Onlardandır: **سِبَاعُ بن الوليد الرّزاميّ**; الهَجَرِيُّ onun için şiir inşad etti.

Ve **حوض رِزام**: **مَرْو**’da bir mahalledir; **رِزام بنِ أبي رِزام المطوّعي**’ye nisbet edilmiştir.

Ve **الرّزاميّة**: Şîa’nın gulâtından bir taifedir; **أبي مُسلِم الخُراسانيّ**’nin, **المنصور**’dan sonra imametiyle söylerler. Ve onlardan ilâhlık iddia eden vardır; onlardandır: **المُقنَّع**; onlara **نَخْشَبَ**’de ayı izhar etti. Ve onun görüşü üzere bugün **بما وَراءَ النَّهر**’de bir cemaat vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَزَمَ
1 رَزَمَ ذ , said of a camel, (Lh, K,) and of a man, &c.; (Lh, TA;) or رَزَمَتْ, said of a she-camel; (S;) aor. رَزُمَ and رَزِمَ , inf. n. رُزُومٌ and رُزَامٌ; (S, K;) He was unable to rise, (Lh, K, TA,) in consequence of his having fallen down by reason of fatigue and emaciation, (Lh, TA,) or in consequence of emaciation (K, TA) arising from hunger or disease: (TA:) or she stood still, or stopped from journeying, in consequence of fatigue and emaciation, and was motionless. (S, TA.) ― -b2- رَزَمَ, (K, TA,) said of a man, inf. n. رَزْمٌ, (TA,) He died. (K, TA.) ― -b3- رَزَمَ عَلَى قِرْنِهِ He overcame his adversary, and kneeled upon him, (K, TA,) and quitted not his place. (TA.) One says of a lion رَزَمَ عَلَى فِرِيسَتِهِ [He lay upon his breast on his prey, not quitting it]. (TA.) ― -b4- اِرْزِمْ بِهِ مَا رَزَمَ Be thou firm, or steadfast, with it as long as it is firm, or steadfast: referring to fortune when it is severe, or rigorous. (Ham p. 362.) ― -b5- And رَزَمَ بِالشَّىْءِ He laid hold upon the thing. (K.) ― -b6- شَدِيدَةً ↓ رَزَمَ الشِّتَآءُ رَزْمَةً The winter was, or became, intensely cold. (K, * TA.) Hence ↓ نَوْءُ المِرْزَمِ [q. v. infrà]. (K, TA.) ― -b7- رَزَمَتِ الأُمُّ بِهِ The mother brought him forth: (K:) and so زَرَمَتْ بِهِ. (TA.) -A2- رَزَمَ الشَّىْءَ, (S, Msb, K,) aor. رَزُمَ (Msb, K) and رَزِمَ , (K,) inf. n. رَزْمٌ, (Msb, TA,) He collected together the thing (S, Msb, K) in a garment, or piece of cloth. (K. [See 2.]) -A3- See also 4.

رزّم القَوْمُ
2 رزّم القَوْمُ ذ , (K,) inf. n. تَرْزِيمٌ, (TA,) The people cast, or laid, themselves down upon the ground, (K, TA,) and remained fixed there, (TA,) not quitting their place. (K, TA.) -A2- رزّم الثِّيَابَ, (S, Msb, K,) inf. n. as above, (S, K,) He bound the clothes, or tied them up, (S, K,) in رِزَم [or bundles]: (S:) he made the clothes into رِزَم. (Msb.)

رازم الدَّارَ
3 رازم الدَّارَ ذ He remained, stayed, or dwelt, long in the house, or abode. (K, TA.) ― -b2- رازم بَيْنَهُمَا He conjoined them two; (K;) [as, for instance, two kinds of food, by taking them in immediate succession:] he mixed them. (TA.) You say, رازمت الاـِبِلُ The camels mixed two pastures. (S, TA.) And رازمت الاـِبِلُ العَامَ The camels pastured upon the حَمْض [or salt, or sour, plants] one time, and خُلَّة [or sweet plants] another time, this year. (TA.) [In the case of a man,] مُرَازَمَةٌ in eating signifies the making a consecutive, or successive, connexion [between two things]; كَمَا يُرَازِمُ الرَّجُلُ بَيْنَ الجَرَادِ وَالتَّمْرِ [like as when the man makes a consecutive, or successive, connexion between the eating of locusts and that of dates; or makes locusts and dates consecutive, or successive]: (S, TA:) or مُرَازَمَةٌ in relation to food signifies the making an interchange, by eating one day flesh-meat, and one day honey, (K, TA,) and one day dates, (TA,) and one day [drinking] milk, (K, TA,) and one day [eating] bread without any seasoning or condiment, (TA,) and the like; not keeping continually, or constantly, to one thing: (K, TA:) or the intermixing the [acts of] eating with thanks, and the mouthfuls with praise; (IAar, K, TA;) by saying, between the mouthfuls, Praise be to God: (IAar, TA:) or the mentioning God between every two mouthfuls: (Th, TA:) or the eating the soft and the dry or tough [alternately], and the sweet and the sour, and the unseasoned, or disagreeable in taste, and the seasoned: agreeably with all of these interpretations is explained the saying of 'Omar, اـِذَا أَكَلْتُمْ فَرَازمُوا: (K, TA:) as though he said, [When ye eat,] eat what is easy and agreeable to swallow with what is unseasoned, or disagreeable in taste: (TA:) or mix ye, in your eating, what is soft with what is rough, or harsh, or coarse: (IAth, TA:) or make ye praise to follow [your eating]. (S.) ― -b3- مُرَازَمَةُ السُّوقِ means The purchasing in the market less than what will make up the full quantity of the loads. (K.)

ارزمت
4 ارزمت ذ She (a camel) uttered a cry such as is termed رَزَمَة [q. v.] when loving, or affecting, her young one: (S:) or she (a camel) uttered a cry of yearning towards her young one: (K:) and in like manner, ارزمت عَلَى وَلَدِهَا is said of a ewe, or she-goat: but sometimes اـِرْزَامٌ means the uttering of a cry, or sound, absolutely: and ارزمت said of a she-camel occurs in a trad. as meaning she uttered a cry. (TA.) One says, لَا أَفْعَلُ ذَاكَ مَا أَرْزَمَتْ أُمُّ حَائِلٍ [I will not do that as long as a mother of a female young camel utters her gentle yearning cry]: (S, K: *) a prov. (K.) And hence, i. e. from ارزمت said of a she-camel, (TA,) ارزم is also said of thunder, (S, K,) meaning (tropical:) It made a vehement sound, or noise: (K, TA:) or it made a sound, or noise, (S, K,) not vehement. (K.) [And it seems that ↓ رَزِمَتْ and رَزِمَ signify the same as ارزمت and ارزم said of a she-camel and of thunder: for] the inf. n. رَزَمٌ, used in relation to a camel and to thunder, signify The making a sound or noise. (KL.) ارزمت is also said of a cooking-pot, meaning (assumed tropical:) It made a noise by its boiling. (Ham p. 663.) And you say, ارزمت الرِّيحُ فِى الجَوْفِ (assumed tropical:) The wind made a sound [in the belly]. (K.)

رَزِمٌ
رَزِمٌ ذ Rain accompanied by incessant thunder: a possessive epithet. (Lh, TA.)

رُزَمٌ
رُزَمٌ ذ Firm, or steadfast, standing upon the ground: (S, K:) and ↓ مُرْزِمٌ and ↓ رَازِمٌ signify [the same; or] firm, or steadfast, upon the ground: and the pl. of the last is رُزَّامٌ, occurring in a verse cited voce رِزَامٌ, q. v. (TA.) ― -b2- Also The lion; and so ↓ مُرْزِمٌ; (K, TA;) because he lies upon his breast on his prey, not quitting it: (TA:) or رُزَمٌ (Ham p. 362) and ↓ رَزَامٌ (TA, and Ham ibid., [but in the latter without any syll. signs,]) like سَحَابٌ, and ↓ رَزَامَةٌ like سَحَابَةٌ, [which is of a form denoting intensiveness of signification,] (TA,) are epithets applied to a lion, meaning that lies upon his breast on his prey, (Ham, TA,) and growls. (Ham.) Accord. to J, it is applied in a verse of Sلïdeh Ibn-Ju-eiyeh to an elephant: but accord. to IB, and the Expos. of Skr, it is there applied to a lion, as meaning That has remained firm, or steadfast, in his place. (TA.)

رَزْمَةٌ
رَزْمَةٌ ذ : see 1: ― -b2- and see also the next paragraph, in two places. ― -b3- أَكَلَ الرَّزْمَةٌ He ate the وَجْبَة [or meal that sufficed for a day and a night, or for four and twenty hours]. (K.)

رِزْمَةٌ
رِزْمَةٌ ذ A quantity remaining in a [receptacle of the kind called] جُلَّة, [a meaning said in the TA, in art. ردم, to be erroneously assigned in the K, in that art, to رِدْمَةٌ,] of dates, amounting to half thereof, or a third, or thereabout: (TA:) or, accord. to Sh, the third part, or fourth part, of a [sack such as is called] غِرَارَة, (Mgh, TA,) or thereabout, (Mgh,) of dates or flour: or, accord. to Zeyd Ibn-Kuthweh, like قَوْسٌ, signifying the quantity of the fourth part of the جُلَّة, of dates: (TA:) or, accord. to the Tekmileh, [the pl.] رِزَمٌ signifies the [sacks called] غَرَائِر, in which is wheat: and hence the رِزَم of clothes [explained in what here follows. (Mgh.) ― -b2- A كَارَة [or bundle, put in one piece of cloth and tied up,] of clothes; (S, Msb, TA;) what are tied up in one piece of cloth, (K, TA,) of clothes: (TA:) or clothes, and other things, put together [in a bundle]; as also ↓ رَزْمَةٌ: (Mgh:) IAmb explains it as meaning the thing in which are sorts (ضُرَوب) and mixtures of clothes: and hence the author of the K has taken a meaning assigned by him to رِزْمَةٌ, which, he says, is also written ↓ رَزْمَةٌ, namely, ضَرْبٌ شَدِيدٌ [a vehement beating], altering and substituting: (TA:) the pl. of رِزْمَةٌ is رِزَمٌ. (S, Msb.)

رَزَمَةٌ
رَزَمَةٌ ذ A cry, or sound, (AZ, S, K, TA,) a sort of yearning cry, (TA,) of a she-camel, when loving, or affecting, her young one, uttered from her throat, or fauces, (AZ, S, K, TA,) without opening her mouth, not as loud as that which is termed حَنِينٌ. (AZ, S, TA.) It is said in a prov., رَزَمَةٌ وَلَا دِرَّةٌ [A gentle yearning cry of a she-camel, and no flow of milk]: (S:) or لَا خَيْرَ فِى رَزَمَةٍ لَا دِرَّةَ فِيهَا [There is no good in a gentle yearning cry of a she-camel with which is no flow of milk]: (K:) applied to him who promises and does not fulfil: (S, K:) or to him who causes to wish and does not act: (A, TA:) or to him who makes a show of love, or affection, without proving it to be true or without;t its being accompanied by any gift. (M, TA.) ― -b2- Also The cry of a boy, or child. (K, TA: but not in the CK.) ― -b3- And, accord. to IAar, A vehement cry or sound. (TA.) ― -b4- And The cries of beasts of prey. (S, TA.) A poet says,
لِلسِّبَاعِ حَوْلَهُ رَزَمَهْ
تَرَكُوا عَمْرَانَ مُنْجَدِلاً
[They left 'Amrلn prostrate upon the ground; there being cries of the beasts of prey around him]. (IB, TA.)

رَزَامٌ
رَزَامٌ ذ : see رُزَمٌ.

رِزَامٌ
رِزَامٌ ذ A man strong and stubborn. (K.) رُزَامٌ, [a mistranscription, app. for ↓ رَزَّامٌ, for it must be with teshdeed to the ز, as is shown by an ex. in a copy of the S, consisting of two verses, of which the former here follows,] as an epithet applied to a man, means Stubborn, behaving with forced hardness or hardiness: it occurs, accord. as some relate it, in the saying of a rلjiz, [so in the S and TA, but correctly, a poet using the sixth species of the metre termed السَّرِيع,] which others relate thus:
↓ أَيَا بَنِى عَبْدِ مَنَافِ الرُّزَّامْ
أَنْتُمْ حُمَاةٌ وَأَبُوكُمُ حَامٌ
[O sons of 'Abd-Menلf, the firm, or steadfast, upon the ground, (accord. to this reading; but accord. to the reading that seems to be رَزَّامْ, the stubborn, &c., as a sing., referring to 'AbdMenلf himself;) ye are defenders, and your father was a defender, حَامْ being for حَامٍ]: رُزَّام being pl. of رَازِمٌ. (So in one of my two copies of the S: in the other copy omitted.)

رَزِيمٌ
رَزِيمٌ ذ A roaring, or growling: a poet says,
لِأُسُوِدهِنَّ عَلَى الطَّرِيقِ رَزِيمُ
[There is, or was, a roaring, or growling, of their lions on the road]. (S.)

رَزَامَةٌ
رَزَامَةٌ ذ : see رُزَمٌ.

الرِّزَامِيَّةُ
الرِّزَامِيَّةُ ذ A sect who said that the office of Imلm, after 'Alee, belonged to Mohammad Ibn-El-Hanafeeyeh, and then to his son 'Abd-Allah, and who accounted lawful those things that are [esteemed by the orthodox] forbidden: (KT:) or a sect of the extravagant zealots of the class of innovators, of the schismatics, or followers of 'Alee, who say that the office of Imلm belonged to Aboo-Muslim El-Khurلsلnee, after El-Man- soor, and some of whom arrogated to themselves divinity, one of them being El-Mukanna', who made the moon to appear to them in Nakhshab, and of whose persuasion there is in this day a party in Mل-warل-en-Nahr. (TA.)

رَزَّامٌ
رَزَّامٌ ذ : see رِزَامٌ. ― -b2- [الرَّزَّامُ, as an epithet applied to the lion, The roaring. (Freytag, from the “ Deewلn el-Hudhaleeyeen. ”)]

رَازِمٌ
رَازِمٌ ذ A camel remaining fixed upon the ground, (S, TA,) unable to rise, (Lh, S, K, TA,) in consequence of his having fallen down by reason of fatigue and emaciation, (Lh, TA,) or in consequence of emaciation (S, K, TA) arising from hunger or disease: (TA:) and in like manner applied to a man, &c.: (Lh, TA:) and also, [without ة,] applied to a she-camel, meaning standing still, or stopping from journeying, in consequence of fatigue and emaciation, and motionless: (S:) pl. رَزْمَى and رِزَامٌ, [accord. to Freytag رُزَمٌ,] applied to camels. (TA.) ― -b2- See also مَرْزِمٌ. ― -b3- Also, applied to winter, Cold. (TA.)

مُرْزِمٌ
[ مُرْزِمٌ ذ A prey. (Freytag, from the “ Deewلn el-Hudhaleeyeen. ”)]

مُرْزِمٌ
مُرْزِمٌ ذ : see رُزَمٌ, in two places.

المِرْزَمُ
المِرْزَمُ ذ is a name of The right star [app. γ, i. e. Bellatrix,] in the left arm of الجَبَّار [or Orion]. (Kzw. [Golius says, as on the authority of Kzw, that it is “ a star in the right shoulder of Orion: ” but Kzw says that this star (which is a of Orion) is called مَنْكِبُ الجَوْزَآءِ and يَدُ الجَوْزَآءِ; and then he mentions that in the left arm, as being called المرزم: whence it seems that Golius was misled by the omission of some words in a copy of the work of Kzw.]) And المِرْزَمَانِ, (S, K,) also called مِرْزَمَا الشِّعْرَيَيْنِ, (S,) is the name of Two stars [of which one is commonly known as B of Canis Major, and the other is app. B of Canis Minor, though Golius says, on the authority of Ulugh Beg, that the former is in the right hind leg of Canis Major,] with the شِعْرَيَانِ [by which latter appellation are meant Sirius and Procyon], (K,) or one of which is in [or by] الشِّعْرَى [commonly so called, i. e. Sirius,] and the other is in الذِّرَاع [by which is meant الذِّرَاع المَقْبُوضَة, i. e. the asterism consisting of a and B of Canis Minor]; (S;) or one of them is الذراع المقبوضة [mentioned above and the other is الشِّعْرَى (q. v.) commonly so called]: thus says Ibn-Kunلseh: both are of the stars of rain: and sometimes the sing. appellation (المِرْزَمُ) is used [app. as applied to Sirius, or to Bellatrix, or perhaps to B of Canis Minor]. (TA.) نَوْءُ المِرْزَمِ [means The auroral setting of some one of the stars above mentioned; for it] is so termed because of its intense cold. (TA. See 1.) السَّمَاكُ المِرْزَمُ is another name for السِّمَاكُ الرَّامِحُ [The star Arcturus]. (Az and TA in art. رمح. [This star neither sets nor rises aurorally in the cold season, nor is it one of the Mansions of the Moon; but it rises aurorally during “ the first of the rains, ” the autumnal rain, called الوَسْمِىّ.]) ― -b2- أُمُّ مِرْزَمٍ (tropical:) The north wind: (S, K, TA:) or the cold north wind: (Skr, on a verse of Sakhr-el-Gheي:) from رَزَامَةُ النَّاقَةِ meaning “ the [gentle] yearning cry of the she-camel: ” (TA:) or it signifies, (ISd, TA,) or signifies also, (K,) the wind: (ISd, K, TA:) thus expl. by ISd without any restriction. (TA.)

مُرَزِّمٌ
مُرَزِّمٌ ذ That has cast, or laid, himself upon the around, and remained fixed, or motionless: or having [or making or uttering] a sound, or cry: and applied to an army, or a military force, agreeably with one or the other of these explanations. (Skr, on a verse of Abu-l-Muthellem.)

تَرَكْتُهُ بِالمُرْتَزَمِ
تَرَكْتُهُ بِالمُرْتَزَمِ ذ [I left him in the place where one cleaves to the ground; or] I made him to cleave to the ground. (K.)

##### Türkçe

**رَزَمَ**
1 **رَزَمَ** ذ, deve hakkında söylenir, (Lh, K,) ve adam ve benzeri hakkında; (Lh, TA;) yahut **رَزَمَتْ**, dişi deve hakkında söylenir; (S;) muzâri‘i **رَزُمَ** ve **رَزِمَ**, mastarı **رُزُومٌ** ve **رُزَامٌ**; (S, K;) yorgunluk ve zayıflık sebebiyle düşmüş olmasının sonucu olarak, (Lh, TA,) yahut açlık veya hastalıktan doğan zayıflık sebebiyle (K, TA) ayağa kalkmaya güç yetiremedi: (TA:) yahut (dişi deve) yorgunluk ve zayıflık sebebiyle yerinde durdu, yahut yolculuktan durdu, ve hareketsizdi. (S, TA.) ― -b2- **رَزَمَ**, (K, TA,) adam hakkında söylenir, mastarı **رَزْمٌ**, (TA,) öldü. (K, TA.) ― -b3- **رَزَمَ عَلَى قِرْنِهِ** hasmını yendi ve onun üzerine diz çöktü, (K, TA,) ve yerini terk etmedi. (TA.) Aslan hakkında **رَزَمَ عَلَى فِرِيسَتِهِ** denir [avı üzerinde göğsü üzerine yattı, onu bırakmaksızın]. (TA.) ― -b4- **اِرْزِمْ بِهِ مَا رَزَمَ** onunla, o sağlam durduğu müddetçe, sen de sağlam dur: şiddetli veya katı olduğunda talih hakkında. (Ham p. 362.) ― -b5- Ve **رَزَمَ بِالشَّىْءِ** şeye yapıştı. (K.) ― -b6- **رَزَمَ الشِّتَآءُ رَزْمَةً** ↓ **شَدِيدَةً** kış pek şiddetli soğuk oldu, yahut oldu. (K, * TA.) Bundan dolayı ↓ **نَوْءُ المِرْزَمِ** [aşağıda bk.]. (K, TA.) ― -b7- **رَزَمَتِ الأُمُّ بِهِ** anne onu doğurdu: (K:) ve bunun gibi **زَرَمَتْ بِهِ**. (TA.) -A2- **رَزَمَ الشَّىْءَ**, (S, Msb, K,) muzâri‘i **رَزُمَ** (Msb, K) ve **رَزِمَ**, (K,) mastarı **رَزْمٌ**, (Msb, TA,) şeyi (S, Msb, K) bir elbisede yahut bir bez parçasında topladı. (K. [2’ye bk.]) -A3- 4’e de bak.

**رزّم القَوْمُ**
2 **رزّم القَوْمُ** ذ, (K,) mastarı **تَرْزِيمٌ**, (TA,) kavim kendilerini yere attılar yahut yere serdiler, (K, TA,) ve orada sabit kaldılar, (TA,) yerlerini terk etmeksizin. (K, TA.) -A2- **رزّم الثِّيَابَ**, (S, Msb, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (S, K,) elbiseleri bağladı yahut bohçaladı, (S, K,) **رِزَم** [yahut bohçalar] hâlinde: (S:) elbiseleri **رِزَم** yaptı. (Msb.)

**رازم الدَّارَ**
3 **رازم الدَّارَ** ذ evde uzun süre kaldı, durdu yahut ikamet etti. (K, TA.) ― -b2- **رازم بَيْنَهُمَا** ikisini birleştirdi; (K;) [meselâ iki çeşit yiyeceği, birini öbürünün hemen ardından almak suretiyle:] onları karıştırdı. (TA.) **رازمت الاـِبِلُ** dersin: develer iki otlağı karıştırdı. (S, TA.) Ve **رازمت الاـِبِلُ العَامَ**: develer bu yıl bir vakit **حَمْض** [tuzlu yahut ekşi bitkiler] üzerinde, bir vakit de **خُلَّة** [tatlı bitkiler] üzerinde otladı. (TA.) [Adam hakkında,] yemede **مُرَازَمَةٌ** iki şey arasında ardışık yahut peş peşe bir bağ kurmayı ifade eder; **كَمَا يُرَازِمُ الرَّجُلُ بَيْنَ الجَرَادِ وَالتَّمْرِ** [adamın çekirge ile hurma yemeyi peş peşe bağlaması yahut çekirgeyi ve hurmayı ardışık kılması gibi]: (S, TA:) yahut yiyecek hakkında **مُرَازَمَةٌ**, bir gün et, bir gün bal, (K, TA,) bir gün hurma, (TA,) bir gün süt [içme], (K, TA,) bir gün de hiçbir katık yahut çeşni olmaksızın ekmek [yeme], (TA,) ve benzeriyle, yemeği nöbetleştirmeyi ifade eder; bir şeye sürekli yahut daima bağlı kalmamak: (K, TA:) yahut [yeme] fiillerini şükürle, lokmaları övgüyle birbirine katmak; (IAar, K, TA;) lokmalar arasında “Allah’a hamd olsun” demek suretiyle: (IAar, TA:) yahut her iki lokma arasında Allah’ı anmak: (Th, TA:) yahut yumuşağı ve kuruyu yahut serti [nöbetle], tatlıyı ve ekşiyi, tatsızı yahut tadı hoş olmayanı ve baharatlıyı yemek: bu yorumların hepsine uygun olarak ‘Ömer’in sözü açıklanır: **اـِذَا أَكَلْتُمْ فَرَازمُوا**: (K, TA:) sanki o, [yediğinizde,] yutması kolay ve hoş olanı tatsız yahut tadı hoş olmayanla birlikte yiyin demiş gibidir: (TA:) yahut yemenizde yumuşağı pürüzlü yahut sert yahut kaba olanla karıştırın: (IAth, TA:) yahut övgüyü [yemenizin] ardından getirin. (S.) ― -b3- **مُرَازَمَةُ السُّوقِ** çarşıda yüklerin tam miktarını tamamlayacak olandan daha azını satın almak demektir. (K.)

**ارزمت**
4 **ارزمت** ذ o (deve), yavrusunu sevdiğinde yahut ona düşkün olduğunda **رَزَمَة** diye adlandırılan bir ses çıkardı: (S:) yahut o (deve) yavrusuna özlem duyan bir ses çıkardı: (K:) ve aynı şekilde, koyun yahut keçi hakkında **ارزمت عَلَى وَلَدِهَا** denir: fakat bazen **اـِرْزَامٌ** mutlak olarak bir ses yahut nida çıkarmak demektir: ve bir hadiste dişi deve hakkında **ارزمت** “ses çıkardı” mânasında vârid olmuştur. (TA.) **لَا أَفْعَلُ ذَاكَ مَا أَرْزَمَتْ أُمُّ حَائِلٍ** denir [dişi deve yavrusunun anası yumuşak özlem sesini çıkardığı müddetçe ben bunu yapmam]: (S, K: *) bir darb-ı meseldir. (K.) Ve bundan, yani dişi deve hakkında söylenen **ارزمت**’ten, (TA,) **ارزم** gök gürültüsü hakkında da söylenir, (S, K,) mânası (mecazen:) şiddetli bir ses yahut gürültü çıkardı: (K, TA:) yahut şiddetli olmayan bir ses yahut gürültü çıkardı. (K.) [Ve görünüşe göre ↓ **رَزِمَتْ** ve **رَزِمَ**, dişi deve ve gök gürültüsü hakkında söylenen **ارزمت** ve **ارزم** ile aynı mânadadır: zira] mastar **رَزَمٌ**, deve ve gök gürültüsü hakkında kullanıldığında, ses yahut gürültü çıkarmayı ifade eder. (KL.) **ارزمت** tencere hakkında da söylenir; mânası (mecazen varsayılan:) kaynamasıyla ses çıkardı. (Ham p. 663.) Ve dersin: **ارزمت الرِّيحُ فِى الجَوْفِ** (mecazen varsayılan:) rüzgâr [karında] bir ses çıkardı. (K.)

**رَزِمٌ**
**رَزِمٌ** ذ aralıksız gök gürültüsüyle birlikte olan yağmur: izafet sıfatı. (Lh, TA.)

**رُزَمٌ**
**رُزَمٌ** ذ yerde sağlam yahut sabit duran: (S, K:) ve ↓ **مُرْزِمٌ** ve ↓ **رَازِمٌ** [aynısını ifade eder; yahut] yerde sağlam yahut sabit: ve sonuncunun çoğulu **رُزَّامٌ**dur; **رِزَامٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte vârid olmuştur, bk. (TA.) ― -b2- Ayrıca aslan; ve bunun gibi ↓ **مُرْزِمٌ**; (K, TA;) çünkü avı üzerinde göğsü üzerine yatar, onu bırakmaz: (TA:) yahut **رُزَمٌ** (Ham p. 362) ve ↓ **رَزَامٌ** (TA, ve Ham aynı yer, [fakat ikincide hareke işaretleri olmaksızın,]) **سَحَابٌ** gibi, ve ↓ **رَزَامَةٌ** **سَحَابَةٌ** gibi, [mânanın şiddetliliğini bildiren bir kalıptandır,] (TA,) aslana uygulanan sıfatlardır; mânası avı üzerinde göğsü üzerine yatan, (Ham, TA,) ve homurdanan. (Ham.) J’ye göre, Sلïdeh Ibn-Ju-eiyeh’in bir beyitinde file uygulanmıştır: fakat IB’ye ve Skr’nin şerhine göre, orada aslana uygulanmıştır; mânası yerinde sağlam yahut sabit kalmış olan. (TA.)

**رَزْمَةٌ**
**رَزْمَةٌ** ذ: 1’e bak: ― -b2- ve bir sonraki paragrafa da iki yerde bak. ― -b3- **أَكَلَ الرَّزْمَةٌ** **وَجْبَة**’yi [bir gün ve bir geceye, yahut yirmi dört saate yeten öğünü] yedi. (K.)

**رِزْمَةٌ**
**رِزْمَةٌ** ذ **جُلَّة** denilen [kap türü] içinde kalan, hurmanın yarısına yahut üçte birine yahut buna yakın miktara ulaşan bir miktar: (TA:) yahut Sh’ye göre, hurma yahut undan, (Mgh, TA,) **غِرَارَة** denilen [çuval]ın üçte biri yahut dörtte biri, (Mgh,) yahut buna yakın: yahut Zeyd Ibn-Kuthweh’ye göre, **قَوْسٌ** gibi olup, hurmadan **جُلَّة**’nin dörtte birinin miktarını ifade eder: (TA:) yahut Tekmileh’ye göre, [çoğul] **رِزَمٌ**, içinde buğday bulunan **غَرَائِر** [çuval]ları ifade eder: ve buradan elbiselerin **رِزَم**’i [aşağıda açıklanan]. (Mgh.) ― -b2- Elbiselerin **كَارَة**’si [bir bez parçasına konup bağlanan bohça]; (S, Msb, TA;) elbiselerden, bir bez parçasında bağlanan şey: (K, TA,) elbiselerden: (TA:) yahut elbiseler ve başka şeyler, birlikte konmuş [bohça] hâlinde; bunun gibi ↓ **رَزْمَةٌ**: (Mgh:) IAmb bunu, içinde elbiselerin türleri (**ضُرَوب**) ve karışımları bulunan şey diye açıklar: ve buradan K’nin müellifi, **رِزْمَةٌ**’ye nispet ettiği ve onun ↓ **رَزْمَةٌ** şeklinde de yazıldığını söylediği bir mânayı almıştır; yani **ضَرْبٌ شَدِيدٌ** [şiddetli bir vurma]; değiştirerek ve ikame ederek: (TA:) **رِزْمَةٌ**’nin çoğulu **رِزَمٌ**dur. (S, Msb.)

**رَزَمَةٌ**
**رَزَمَةٌ** ذ bir ses yahut nida, (AZ, S, K, TA,) bir çeşit özlem sesi, (TA,) dişi devenin, yavrusunu sevdiğinde yahut ona düşkün olduğunda, boğazından yahut gırtlağından çıkardığı, (AZ, S, K, TA,) ağzını açmaksızın, **حَنِينٌ** diye adlandırılandan daha yüksek olmayan. (AZ, S, TA.) Bir darb-ı meselde şöyle denir: **رَزَمَةٌ وَلَا دِرَّةٌ** [dişi devenin yumuşak özlem sesi ve süt akışı yok]: (S:) yahut **لَا خَيْرَ فِى رَزَمَةٍ لَا دِرَّةَ فِيهَا** [içinde süt akışı olmayan dişi devenin yumuşak özlem sesinde hayır yoktur]: (K:) vaad edip yerine getirmeyene uygulanır: (S, K:) yahut arzu ettirip fiil işlemeyene: (A, TA:) yahut sevgiyi yahut şefkati gösterip, onu doğru kılmaksızın yahut herhangi bir hediye ile birlikte olmaksızın. (M, TA.) ― -b2- Ayrıca oğlanın yahut çocuğun sesi. (K, TA: fakat CK’de değil.) ― -b3- Ve IAar’a göre, şiddetli bir ses yahut nida. (TA.) ― -b4- Ve yırtıcı hayvanların sesleri. (S, TA.) Bir şair der ki,
لِلسِّبَاعِ حَوْلَهُ رَزَمَهْ
تَرَكُوا عَمْرَانَ مُنْجَدِلاً
['Amrân’ı yere serilmiş hâlde bıraktılar; onun etrafında yırtıcı hayvanların sesleri varken]. (IB, TA.)

**رَزَامٌ**
**رَزَامٌ** ذ: **رُزَمٌ**’e bak.

**رِزَامٌ**
**رِزَامٌ** ذ güçlü ve inatçı bir adam. (K.) **رُزَامٌ**, [yanlış yazım; görünüşe göre ↓ **رَزَّامٌ** yerine; zira **ز** üzerinde şedde ile olmalıdır; S’nin bir nüshasında iki beyitten oluşan bir örnekle gösterildiği üzere; bunların birincisi burada gelir,] adam hakkında bir sıfat olarak, inatçı, zoraki sertlik yahut dayanıklılık gösteren demektir: bazılarına göre bir recez söyleyenin sözünde vârid olur, [S ve TA’da böyle; fakat doğrusu, **السَّرِيع** denilen veznin altıncı türünü kullanan bir şair,] başkaları bunu şöyle rivayet eder:
↓ أَيَا بَنِى عَبْدِ مَنَافِ الرُّزَّامْ
أَنْتُمْ حُمَاةٌ وَأَبُوكُمُ حَامٌ
[Ey ‘Abd-Menâf oğulları, yerde sağlam yahut sabit olanlar, (bu kıraate göre; fakat **رَزَّامْ** olması gerektiği görünen kıraate göre, inatçı, vb., tekil olarak, ‘AbdMenâf’ın kendisine râci olarak;) siz koruyucularsınız ve babanız da koruyucuydu; **حَامْ**, **حَامٍ** yerine]: **رُزَّام** **رَازِمٌ**’in çoğuludur. (S’nin iki nüshamdan birinde böyle: diğer nüshada düşürülmüş.)

**رَزِيمٌ**
**رَزِيمٌ** ذ bir kükreme yahut homurtu: bir şair der ki,
لِأُسُوِدهِنَّ عَلَى الطَّرِيقِ رَزِيمُ
[yolda onların aslanlarının bir kükremesi yahut homurtusu vardır yahut vardı]. (S.)

**رَزَامَةٌ**
**رَزَامَةٌ** ذ: **رُزَمٌ**’e bak.

**الرِّزَامِيَّةُ**
**الرِّزَامِيَّةُ** ذ ‘Ali’den sonra imamet makamının Muhammed Ibn-El-Hanafeeyeh’e, sonra onun oğlu ‘Abd-Allah’a ait olduğunu söyleyen ve [ehl-i sünnetçe] haram sayılan şeyleri helâl sayan bir fırka: (KT:) yahut bid‘atçıların, ayrılıkçıların yahut ‘Ali taraftarlarının sınıfından aşırı gidenlerin bir fırkası; imamet makamının El-Man-soor’dan sonra Aboo-Muslim El-Khurâsânee’ye ait olduğunu söylerler; ve onlardan bazıları kendilerine ulûhiyet nispet ettiler; onlardan biri El-Mukanna‘ idi; Nakhshab’da onlara ayı görünür kıldı; ve bugün Mâ-warâ-en-Nahr’da onun inancından bir topluluk vardır. (TA.)

**رَزَّامٌ**
**رَزَّامٌ** ذ: **رِزَامٌ**’a bak. ― -b2- [**الرَّزَّامُ**, aslana uygulanan bir sıfat olarak, kükreyen. (Freytag, “Deewân el-Hudhaleeyeen”den.)]

**رَازِمٌ**
**رَازِمٌ** ذ yerde sabit kalan deve, (S, TA,) ayağa kalkmaya güç yetiremeyen, (Lh, S, K, TA,) yorgunluk ve zayıflık sebebiyle düşmüş olmasının sonucu olarak, (Lh, TA,) yahut açlık veya hastalıktan doğan zayıflık sebebiyle: (TA:) ve aynı şekilde adam ve benzeri hakkında da kullanılır: (Lh, TA:) ve ayrıca, [**ة** olmaksızın,] dişi deveye uygulanır; mânası yorgunluk ve zayıflık sebebiyle yerinde duran yahut yolculuktan duran ve hareketsiz: (S:) çoğulu **رَزْمَى** ve **رِزَامٌ**, [Freytag’a göre **رُزَمٌ**,] develere uygulanır. (TA.) ― -b2- **مَرْزِمٌ**’e de bak. ― -b3- Ayrıca kışa uygulanır; soğuk. (TA.)

**مُرْزِمٌ**
[ **مُرْزِمٌ** ذ bir av. (Freytag, “Deewân el-Hudhaleeyeen”den.)]

**مُرْزِمٌ**
**مُرْزِمٌ** ذ: iki yerde **رُزَمٌ**’e bak.

**المِرْزَمُ**
**المِرْزَمُ** ذ **الجَبَّار**’ın [yahut Orion’un] sol kolundaki sağ yıldızın adıdır [görünüşe göre γ, yani Bellatrix]. (Kzw. [Golius, Kzw’nin otoritesine dayanarak, bunun “Orion’un sağ omzunda bir yıldız” olduğunu söyler: fakat Kzw, bu yıldızın (Orion’un α’sı) **مَنْكِبُ الجَوْزَآءِ** ve **يَدُ الجَوْزَآءِ** diye adlandırıldığını söyler; sonra sol kolda, **المرزم** diye adlandırılanı zikreder: buradan, Golius’un, Kzw’nin eserinin bir nüshasında bazı kelimelerin düşmesiyle yanıltıldığı anlaşılır.]) Ve **المِرْزَمَانِ**, (S, K,) **مِرْزَمَا الشِّعْرَيَيْنِ** diye de adlandırılır, (S,) **شِعْرَيَانِ** ile birlikte olan iki yıldızın adıdır, (K,) yahut bunlardan biri **الشِّعْرَى**’dadır [yaygın adıyla, yani Sirius] ve diğeri **الذِّرَاع**’dadır [bununla **الذِّرَاع المَقْبُوضَة** kastedilir; yani Canis Minor’un α ve β’sinden oluşan yıldız kümesi]; (S;) yahut bunlardan biri **الذراع المقبوضة**’dır [yukarıda anılan] ve diğeri yaygın adıyla **الشِّعْرَى**’dır (bk.): böyle der Ibn-Kunâseh: ikisi de yağmur yıldızlarındandır: ve bazen tekil ad (**المِرْزَمُ**) kullanılır [görünüşe göre Sirius’a yahut Bellatrix’e yahut belki Canis Minor’un β’sine uygulanarak]. (TA.) **نَوْءُ المِرْزَمِ** [yukarıda anılan yıldızlardan birinin fecrî batışı demektir; zira] şiddetli soğuğu sebebiyle böyle adlandırılmıştır. (TA. 1’e bak.) **السَّمَاكُ المِرْزَمُ**, **السِّمَاكُ الرَّامِحُ**’un [Arcturus yıldızının] başka bir adıdır. (Az ve TA, **رمح** maddesinde. [Bu yıldız soğuk mevsimde fecrî batış yahut doğuş yapmaz; Ay menzillerinden de değildir; fakat “ilk yağmurlar” sırasında, sonbahar yağmuru olan **الوَسْمِىّ** esnasında fecrî doğuş yapar.]) ― -b2- **أُمُّ مِرْزَمٍ** (mecazen:) kuzey rüzgârı: (S, K, TA:) yahut soğuk kuzey rüzgârı: (Skr, Sakhr-el-Gheي’nin bir beyti üzerine:) **رَزَامَةُ النَّاقَةِ** “dişi devenin [yumuşak] özlem sesi” mânasından: (TA:) yahut o, (ISd, TA,) yahut ayrıca o, (K,) rüzgârı ifade eder: (ISd, K, TA:) ISd tarafından hiçbir kayıt olmaksızın böyle açıklanmıştır. (TA.)

**مُرَزِّمٌ**
**مُرَزِّمٌ** ذ kendini yere atmış yahut yere sermiş ve sabit kalmış yahut hareketsiz kalmış olan: yahut bir ses yahut nida çıkarmış olan: ve bu iki açıklamadan birine yahut ötekine göre, bir orduya yahut askerî kuvvete uygulanır. (Skr, Abu-l-Muthellem’in bir beyti üzerine.)

**تَرَكْتُهُ بِالمُرْتَزَمِ**
**تَرَكْتُهُ بِالمُرْتَزَمِ** ذ [onu yere yapışılan yerde bıraktım; yahut] onu yere yapışır kıldım. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَزَمَ
رَزَمَ I ,  U ( n. ac. رَزْم 1 ),
a.  Wrapped, packed, rolled up; made into a package &c.

b.  ( n. ac. رُزَاْم 24 ,  رُزُوْم 27 ), Was weak, exhausted, prostrate.

c.  ( n. ac. رَزْمَة 1t ), Was intensely cold, bitter ( winter ).

d.  U ( n. ac. رَزْم 1 ), Died.

b.  [ Bi ], Took, seized.

رَزَّمَ
رَزَّمَ II ,
a.  see I (a) .

رَاْزَمَ
رَاْزَمَ III ,
a.  Kept to, stayed in ( the house ).

b.  Made purchases.

c.  [ Bain ], Joined together; mixed.

رَزْمَة
رَزْمَة 1t ,
a.  Single meal a day.

رِزْمَة
رِزْمَة 2t , ( pl. رِزَم 7 ),
a.  Package: bale; bundle; packet; parcel.

b.  Ream ( of paper ).

مِرْزَم
مِرْزَم 20 ,
a.  Bellatrix ( star ).

b.  North wind.

رِزَاْم
رِزَاْم 23 ,
a.  Stubborn.

##### Türkçe

رَزَمَ
رَزَمَ I, U (n. ac. **رَزْم** 1),
a. Sardı, paketledi, dürdü; bir paket vb. hâline getirdi.

b. (n. ac. **رُزَاْم** 24, **رُزُوْم** 27), Zayıf oldu, bitkin oldu, yere serildi.

c. (n. ac. **رَزْمَة** 1t), Şiddetle soğuk oldu, keskin (kış).

d. U (n. ac. **رَزْم** 1), Öldü.

b. [Bi], Aldı, ele geçirdi.

رَزَّمَ
رَزَّمَ II,
a. I (a)’ya bak.

رَاْزَمَ
رَاْزَمَ III,
a. (evde) kaldı, (evde) durdu.

b. Satın almalar yaptı.

c. [Bain], Birleştirdi; karıştırdı.

رَزْمَة
رَزْمَة 1t,
a. Günde tek öğün.

رِزْمَة
رِزْمَة 2t, (pl. **رِزَم** 7),
a. Paket: balya; bohça; paket; koli.

b. (kâğıt) deste.

مِرْزَم
مِرْزَم 20,
a. Bellatrix (yıldız).

b. Kuzey rüzgârı.

رِزَاْم
رِزَاْم 23,
a. İnatçı.
