# رسا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B3%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رسا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رسا

رَسَا الشَّيءُ يَرْسُو رُسُوّاً وأَرْسَى: ثَبَتَ، وأَرْساه هو. ورَسَا الجَبَلُ يَرْسُو إذا ثَبَت أَصلهُ في الأَرض، وجبالٌ راسِياتٌ. والرَّواسِي من الجبال: الثَّوابتُ الرَّواسخُ؛ قال الأَخفش: واحدتها راسِيةٌ. ورَسَتْ قَدَمُه: ثبَتَتْ في الحَرْب. ورَسَتِ السَّفينةُ تَرْسُو رُسُوّاً: بَلَغَ أَسفلُها القَعْرَ وانتهى إلى قرارِ الماءِ فَثَبَتَت وبقيت لا تَسير، وأَرْساها هو. وفي التنزيل العزيز في قصة نوح، عليه السلام، وسفينته: بسم الله مَجْرِيها ومُرْساهَا، وقرئَ: مُجْرِيهَا ومُرْسِيها، على النعت لله عز وجل؛ الجوهري: من قرأَ مُجْراها ومُرْساهَا، بالضم، من أَجْرَيْت وأَرْسَيْت، ومَجْراها ومَرْساها، بالفتح، من رَسَت وجَرَت؛ التهذيب: القرَّاء كلهم اجتمعوا على ضم الميم من مُرْساها واختلفوا في مُجْراها، فقرأَ الكوفيون مَجْراها وقرأَ نافع وابن كثير وأَبو عمرو وابن عامر مُجْراها؛ قال أَبو إسحق: من قرأَ مُجْراها ومُرْساها فالمعنى بسم الله إجْراؤُها وإرساؤُها، وقد رَسَت السَّفينةُ وأَرْساها اللهُ، قال: ولَوْ قُرِئَت مُجْرِيها ومُرْسِيها فمعناه أَن الله يُجْريها ويُرْسيها، ومن قرأَ مَجْراها ومَرْساها فمعناه جَرْيُها وثَباتُها غير جارِيَة، وجائز أَن يكونا بمَعنَى مُجْراها ومُرْساها. وقوله عزَّ وجل: يسْأَلُونَكَ عن السَّاعة أَيَّانَ مُرْساها؛ قال الزجاج: المعنى يسْأَلُونَكَ عن الساعة متَى وقُوعُها، قال: والساعة هنا الوقت الذي يموتُ فيه الخَلْق. والمِرْساةُ: أَنْجَرُ السَّفينة التي تُرْسَى بها، وهو أَنْجَرُ ضَخْمٌ يُشَدُّ بالحِبال ويُرْسلُ في الماء فيُمْسِكُ السَّفينة ويُرْسِيها حتى لا تَسِير، تُسَمِّيها الفُرْسُ «لَنْكَرْ». قال ابن بري: يقال أَرْسَيْتُ الوَتِدَ في الأَرض إذا ضَرَبْتَه فيها؛ قال الأَحوص: سِوَى خَالِدَاتٍ مَا يُرَمْنَ وهَامِدٍ،
وأَشْعَتَ تُرْسِيه الوَلِيدَةُ بالفِهْرِ
وإذا ثَبَتَت السَّحابة بمكان تُمطِر قيل: أَلْقَت مَرَاسِيَها. قال ابن سيده: ألْقَت السَّحابَةُ مَراسِيهَا اسْتَقَرَّت ودَامَتْ وجَادَت. ورَسا الفَحْل بِشُوَّلِهِ: هَدَرَ بها فاسْتَقَرَّت. التهذيب: والفَحْل من الإبِل إذا تَفَرَّقَ عنه شُوَّلُه فَهَدَرَ بها ورَاغَت إليه وسَكَنَت قِيلَ رَسَا بِهَا؛ وقال رؤْبة:
إذا اشمعَلَّتْ سَنَناً رَسَا بِهَا
بِذات خَرْقَيْن إذا حَجَا بِها
اشمعَلَّت: انْتَشَرَتْ، وقوله: بذات خَرْقَيْنِ يعني شِقْشِقَة الفَحْلِ إذا هَدَرَ فيها. ويقال: أَرْسَتْ قَدماه أَي ثَبَتَتا. الجوهري: وربما قالوا قَد رَسا الفَحْلُ بالشُّوَّل وذلك إذا قَعَا عَلَيْها. وقِدْرٌ راسِيَة: لا تَبْرَح مَكَانَها ولا يُطاقُ تَحْوِيلُها. وقوله تعالى: وقُدُورٍ رَاسِياتٍ؛ قال الفراءُ: لا تُنْزَلُ عن مَكَانِها لعِظَمِها. والرَّاسِيَةُ: التي تَرْسُو، وهي القائمة. والجبال الرَّوَاسِي والرَّاسِياتُ: هي الثَّوابِتُ. ورَسَا لَهُ رَسْواً من حديث: ذكره. ورَسَوْت له إذا ذَكَرْتَ له طَرَفاً منه. ورَسَوْتُ عنه حَديثاً أَرْسُوهُ رَسْواً، ورَسَا عنه حديثاً رَسْواً: رَفَعه وحَدَّث به عنه؛ قال ابن بري: قال عُمر بن قَبِيصة العَبْدِي من بني عبد الله ابن دارم:
أَبا مَالِكٍ، لَوْلا حَواجِزُ بَيْنَنا
وحُرْماتُ حَقٍّ لم تُهَتَّكْ سُتُورُها،
رَمَيْتُك إذْ عَرَّضْتَ نَفْسَكَ رَمْيَةً
تَبَازَخُ مِنْها، حِينَ يُرْسَى عَذِيرُها
قوله: حِينَ يُرْسَى عَذِيرُها أَي حين يُذْكَرُ حالُها وحَدِيثُها. ابن الأَعرابي: الرَّسُّ والرُّسُوُّ بمعنًى واحدٍ. ورَسَسْتُ الحَدِيثَ أَرُسُّه في نَفْسِي أَي حَدَّثْتُ به نَفْسي؛ وأَنشد ابن بري لذي الرمة:
خَلِيلَيَّ، عُوجَا، بارَكَ اللهُ فِيكُمَا،
على دارِ مَيٍّ، أَوْ أَلِمَّا فَسَلِّمَا
كما أَنْتُما لو عُجْتُمَا بِي لِحاجةٍ،
لَكَانَ قَلِيلاً أَنْ تُطاعَا وتُكْرَما
أَلِمِّا بمَحْزُونٍ سَقِيمٍ، وأَسْعِفا
هواهُ بمَيٍّ قَبْلَ أن تَتَكَلَّما
أَلا فاحْذَرَا الأَعْداءَ واتَّقِياهُمُ،
ورُسَّا إلى مَيٍّ كلاماً مُتَمَّما
وفي حديث النَّخَعي: إني لأَسْمَعُ الحديثَ
(* قوله «إني لأسمع الحديث
إلخ» هكذا في الأصل. ولفظ النهاية: إني لأسمع الحديث أرسه في نفسي واحدث به الخادم، أرسه في نفسي أي اثبته إلخ). فأُحَدِّثُ به أَرُسُّه في نَفْسي؛ قال أَبو عبيد: أَبتدئ بذكر الحديث ودَرْسِهِ في نَفْسي وأُحَدِّثُ به خادمي أَسْتَذْكِرُ الحديث؛ وقال الفراء: معناه أُرَدِّدُه وأُعاوِدُ ذِكْرَه. ورَسا الصومَ إذا نَواهُ. وراسى فلانٌ فلاناً إذا سابَحَه، وساراهُ إذا فاخَرَه. ورَسا بينَهم رَسْواً: أَصْلَح.
والرَّسْوَةُ: السِّوارُ من الذَّبْلِ، وقال كراع: الرَّسْوَةُ الدَّسْتِينَجُ، وجمعهُ رَسَوات ولا يُكَسَّر، وقيل: الرِّسْوَةُ السِّوارُ إذا كان من خَرَزٍ فهو رَسْوةٌ. الجوهري: الرَّسْوَةُ شيء من خَرَزٍ يُنْظَمُ.ابن الأَعرابي: الرِّسيُّ الثابت في الخير والشر. والرَّسِيُّ: العمود الثابتُ في وسَط الخِباءِ. الجوهري: تَمْرةٌ نِرْسِيانةٌ، بكسر النون، لضرب من التَّمْرِ.

### Türkçe

**رَسَا** şey **يَرْسُو** **رُسُوّاً** ve **أَرْسَى**: sabit oldu; ve onu sabit kıldı.

Ve **رَسَا** dağ **يَرْسُو**; aslı yerde sabit olunca; ve sabit dağlar.

Ve dağlardan **الرَّواسِي**: sabit, kökleşmiş olanlar; **الأَخفش** dedi: onun bir tanesi **راسِيةٌ**’dir. Ve onun ayağı **رَسَتْ**: savaşta sabit oldu. Ve gemi **رَسَتِ** **تَرْسُو** **رُسُوّاً**: altı dibe ulaştı ve suyun kararına vardı da sabit oldu ve yürümeyerek kaldı; ve onu o sabit kıldı. Ve aziz tenzilde, Nûh’un kıssasında, عليه السلام, ve gemisinde: “Allah’ın adıyla, onun akışı ve onun demirlemesi”; ve şöyle okunmuştur: “onun akıtıcısı ve onun demirleticisi”, Allah عز وجل için sıfat üzere; **الجوهري**: kim “onun akışı ve onun demirlemesi”yi, mîm’in dammesiyle okursa, **أَجْرَيْت** ve **أَرْسَيْت**’ten; ve “onun akışı ve onun demirlemesi”yi, fetha ile, **رَسَت** ve **جَرَت**’ten (okumuştur); **التهذيب**: kurrâların hepsi **مُرْساها**’nın mîm’inin dammesi üzerinde birleştiler ve **مُجْراها**’da ihtilaf ettiler; Kûfeliler “onun akışı” okudular, Nâfi‘ ve İbn Kesîr ve Ebû ‘Amr ve İbn ‘Âmir “onun akışı” okudular; Ebû İshâk dedi: kim “onun akışı ve onun demirlemesi” okursa, mânâ “Allah’ın adıyla onun akıtılması ve onun demirletilmesi”dir; ve gemi **رَسَت** ve Allah onu **أَرْساها**; dedi: ve eğer “onun akıtıcısı ve onun demirleticisi” okunsaydı, mânâ “Allah onu akıtır ve onu demirletir” olurdu; ve kim “onun akışı ve onun demirlemesi” okursa, mânâ “onun akışı ve onun sabitliği, akıcı olmayan”dır; ve câizdir ki ikisi “onun akışı ve onun demirlemesi” mânâsında olsun. Ve O’nun عزَّ وجل sözü: “Sana saatten soruyorlar; onun demirlemesi ne zaman?”; **الزجاج** dedi: mânâ “Sana saatten, onun vukuunun ne zaman olduğunu soruyorlar”; dedi: ve saat burada, halkın öldüğü vakittir.

Ve **المِرْساةُ**: geminin onunla demirlediği gemi çapasıdır; ve o, iplerle bağlanan ve suya salıverilen iri bir çapa olup gemiyi tutar ve onu demirletir, ta ki yürümesin; Farslar ona “لَنْكَرْ” derler. İbn Berrî dedi: “Kazığı yere **أَرْسَيْتُ**” denir; onu oraya çaktığın zaman; **الأَحوص** dedi:

سِوَى خَالِدَاتٍ مَا يُرَمْنَ وهَامِدٍ،
وأَشْعَتَ تُرْسِيه الوَلِيدَةُ بالفِهْرِ

Ve bulut bir yerde yağdırarak sabit olunca “onun demirlerini attı” denir. İbn Sîde dedi: bulut **ألْقَت** onun **مَراسِيهَا**: yerleşti, devam etti ve bol verdi.

Ve erkek deve **رَسا** onun **بِشُوَّلِهِ**: onunla böğürdü de (dişiler) yerleşti. **التهذيب**: develerden erkek deve, ondan **شُوَّلُه** ayrılınca, onunla böğürür ve ona doğru meyleder ve sakinleşirlerse “onunla **رَسَا**” denir; ve Ru’be dedi:

إذا اشمعَلَّتْ سَنَناً رَسَا بِهَا
بِذات خَرْقَيْن إذا حَجَا بِها

**اشمعَلَّت**: yayıldı. Ve onun sözü: “iki yarıklı olana” demek, erkek devenin **شِقْشِقَة**’sıdır; onun içinde böğürdüğü zaman. Ve “onun iki ayağı **أَرْسَتْ**” denir; yani sabit oldular. **الجوهري**: ve bazen “erkek deve **قَد رَسا** **بالشُّوَّل**” derler; bu, onların üzerine çöktüğü zaman olur.

Ve **قِدْرٌ راسِيَة**: yerinden ayrılmayan ve yerinden oynatılması güç olan. Ve O’nun تعالى sözü: “ve sabit kazanlar”; **الفراءُ** dedi: büyüklüğünden dolayı yerinden indirilmez.

Ve **الرَّاسِيَةُ**: demirleyen; ve o, dik duran olandır. Ve dağlar **الرَّوَاسِي** ve **الرَّاسِياتُ**: sabit olanlardır.

Ve ona, bir hadisten **رَسَا** **رَسْواً**: onu zikretti. Ve ona **رَسَوْت**: ondan bir tarafı ona zikrettiğin zaman. Ve ondan bir hadisi **رَسَوْتُ**; onu **أَرْسُوهُ** **رَسْواً**; ve ondan bir hadisi **رَسَا** **رَسْواً**: onu yükseltti ve ondan rivayet etti; İbn Berrî dedi: ‘Abdullah b. Dârim’den Benî ‘Abdullah’tan ‘Umer b. Kabîsa el-‘Abdî dedi:

أَبا مَالِكٍ، لَوْلا حَواجِزُ بَيْنَنا
وحُرْماتُ حَقٍّ لم تُهَتَّكْ سُتُورُها،
رَمَيْتُك إذْ عَرَّضْتَ نَفْسَكَ رَمْيَةً
تَبَازَخُ مِنْها، حِينَ يُرْسَى عَذِيرُها

Onun sözü: “**حِينَ يُرْسَى عَذِيرُها**” yani onun hâli ve hadisi zikredildiği zaman.

İbnü’l-A‘râbî: **الرَّسُّ** ve **الرُّسُوُّ** bir mânâdadır. Ve hadisi **رَسَسْتُ**; onu içimde **أَرُسُّه**; yani nefsime onunla konuştum; ve İbn Berrî, Zü’r-Rumme’den rivayet etti:

خَلِيلَيَّ، عُوجَا، بارَكَ اللهُ فِيكُمَا،
على دارِ مَيٍّ، أَوْ أَلِمَّا فَسَلِّمَا
كما أَنْتُما لو عُجْتُمَا بِي لِحاجةٍ،
لَكَانَ قَلِيلاً أَنْ تُطاعَا وتُكْرَما
أَلِمِّا بمَحْزُونٍ سَقِيمٍ، وأَسْعِفا
هواهُ بمَيٍّ قَبْلَ أن تَتَكَلَّما
أَلا فاحْذَرَا الأَعْداءَ واتَّقِياهُمُ،
ورُسَّا إلى مَيٍّ كلاماً مُتَمَّما

Ve **النَّخَعي** hadîsinde: “Ben hadisi işitiyorum…”; sonra onunla rivayet ediyorum; onu içimde **أَرُسُّه**; **أَبو عبيد** dedi: hadisi zikretmeye ve onu içimde ders etmeye başlarım ve onu hizmetçime rivayet ederim; hadisi hatırlamak isterim; **الفراء** dedi: mânâsı, onu tekrar ederim ve onun zikrini yenilerim.

Ve orucu **رَسا**: onu niyet ettiği zaman. Ve falan, falanla **راسى**: onunla yüzdüğü zaman; ve onunla **ساراهُ**: onunla övündüğü zaman. Ve aralarında **رَسا** **رَسْواً**: ıslah etti.

Ve **الرَّسْوَةُ**: **الذَّبْل**’den bileziktir. Ve Kurâ‘ dedi: **الرَّسْوَةُ** **الدَّسْتِينَجُ**’dur; onun çoğulu **رَسَوات**’tır ve kırılmaz (başka çoğul yapılmaz). Ve denildi: **الرِّسْوَةُ** bileziktir; eğer boncuktan olursa o **رَسْوةٌ**’dir. **الجوهري**: **الرَّسْوَةُ** boncuktan bir şeydir; dizilir. İbnü’l-A‘râbî: **الرِّسيُّ** hayırda ve şerde sabit olandır. Ve **الرَّسِيُّ**: çadırın ortasındaki sabit direkten ibarettir. **الجوهري**: **نِرْسِيانةٌ** hurması; nûn’un kesresiyle; hurmanın bir türü içindir.
