# رسخ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%AE/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B3%D8%AE/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%AE.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رسخ

باب الخاء والسين والراء معهما
خ س ر، خ ر س، س خ ر، ر س خ مستعملات
خسر:
الخُسْر: النقصان، والخُسْرانُ كذلك، والفعلك خَسِرَ يَخْسَرُ خُسْرانا.
والخاسِرُ: الذي وضع في تجارته، ومصدره: الخَسارَةُ والخُسْرُ. كِلْتُهُ ووزَنْتُهُ فأَخْسَرْتُهُ، أي: نقصته. وقوله جل وعز : "وكان عاقبة أمرها خُسْرا" ، أي: نقصا.
وصفقة خاسرِةٌ، أي: غير مربحة خرس: خَرِسَ خَرَساً. والخَرَسُ: ذهاب الكلام خلقة، أو عيا.
وكتيبة خرساء: لا يسمع لها صوت ولا جلبة، وفهيم نجدة.
وصوة خَرساءُ، وعلم أَخْرَسُ، أي: لا يسمع فيه صوت صدى. يعني الأعلام التي يهتدي بها.
والخُرُس: طعام الولادة، والعقيقة، وخرّستها: أطعمتها عند ولادها.
وناقة خرساء: لا يسمع لها صوت.
والخُرْسِيُّ: منسوب إلى خُراسانَ، ومثله: الخُراسيُّ والخُراسانِيُّ، ويجمع الخُرْسيّ على الخُرْسِين، بتخفيف ياء النسبة كالأشعرين. قال:
لا تكرين بعدها خُرْسِيّا
والخَرْساء: الداهية.
سخر: سَخِرَ منه وبه، أي: استهزأ. والسُّخْرِيَّةُ: مصدر في المعنيين جميعا، وهو السُّخْرِيُّ أيضا ويكون نعتا كقولك: هم لك سِخْرِيُّ وسُخْريّةٌ، مذكر ومؤنث من ذكر قال: سِخْرِيّ، ومن أنث قال: سُخْريّة .
والسُّخَرَة: الضُّحَكَةُ، وأما السُّخْرةُ فما تَسَخَّرْتَ من خادم ودابة بلا أجر ولا ثمن. تقول: هم لك سُخْرَةً وسُخْرِيّاً. قال الله جل وعز: "فاتخذتموهُ سُخْرِيّاً حتى أَنْسَوْكُمْ ذِكْري" ، أي: سُخْرِيّة، من تَسَخُّرِ الخَوَل وما سِواه، و "سِخْريّا" في الاستهزاء.
سَخَرَتِ السفن: أطاعت وطاب لها السير. قال:
سَواخِرٌ في سواء اليم تحتفز
وقد سَخَّرَها الله لخلقه تَسْخيرا، وتَسَخَّرتُ دابة لفلان: ركبتها بغير أجر.
رسخ: رَسَخ الشيء رُسوخا، إذا ثبت في موضعه. وأَرْسَخْته إِرساخاً، كالحبر يَرْسَخُ في الصِّحيفة، والعلم يَرْسَخُ في القلب، وهو راسِخٌ في العلم: داخل فيه مدخلا ثابتا، و"الرّاسِخون في العِلْم" يقال: هم المدارسون.
والدِّمْنةُ الرّاسخة: الثّابتة. قال لبيد:
راسِخُ الدِّمْنِ على أعضاده		ثلمتهُ كل ريحٍ وسـبـل
ورَسَخَ الغديرُ رُسُوخاً: نش ماؤه فذهب.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **السين** ve **الراء** onlarla birlikte

خ س ر، خ ر س، س خ ر، ر س خ kullanılagelenlerdir.

**خسر**:
**الخُسْر**: eksilme; **الخُسْرانُ** da böyledir. Fiil: **خَسِرَ يَخْسَرُ خُسْرانا**.
**الخاسِرُ**: ticaretinde zarar eden kimse; masdarı: **الخَسارَةُ** ve **الخُسْرُ**. “Onu ölçtüm ve tarttım da ona **أَخْسَرْتُهُ**”, yani: onu eksilttim. Yüce ve aziz olanın sözü: “**وكان عاقبة أمرها خُسْرا**”, yani: eksilme.
Ve **صفقة خاسرِةٌ**: yani kârlı olmayan.

**خرس**: **خَرِسَ خَرَساً**. Ve **الخَرَسُ**: yaratılıştan sözün gitmesi; yahut tutukluk.
Ve **كتيبة خرساء**: ona ne ses ne de gürültü işitilir; ve (o) anlayışlı, yiğitlik sahibidir.
Ve **صوة خَرساءُ** ve **علم أَخْرَسُ**: yani onda yankı sesi işitilmez. Yani: kendileriyle yol bulunulan alametler.
Ve **الخُرُس**: doğum yemeği ve **العقيقة**; ve “onu **خرّستها**”: doğumu sırasında ona yedirdim.
Ve **ناقة خرساء**: ona ses işitilmez.
Ve **الخُرْسِيُّ**: **خُراسانَ**’a nisbet edilendir; bunun benzeri: **الخُراسيُّ** ve **الخُراسانِيُّ**. Ve **الخُرْسيّ**’nin çoğulu **الخُرْسِين** üzerinedir; nisbet **ياء**’sını hafifletmekle, **الأشعرين** gibi. Dedi ki:
لا تكرين بعدها **خُرْسِيّا**
Ve **الخَرْساء**: musibet.

**سخر**: **سَخِرَ** ondan ve onunla, yani: alay etti. Ve **السُّخْرِيَّةُ**: her iki manada da masdardır; o, **السُّخْرِيُّ** da olur ve “senin için onlar **سِخْرِيُّ** ve **سُخْريّةٌ**’dir” demen gibi sıfat olur; erkek ve dişi: erkek için dedi: **سِخْرِيّ**; dişi için dedi: **سُخْريّة**.
Ve **السُّخَرَة**: gülünecek şey. Ama **السُّخْرةُ**: ücret ve bedel olmaksızın hizmetçi ve binek hayvanından kendine boyun eğdirdiğindir. “Onlar senin için **سُخْرَةً** ve **سُخْرِيّاً**’dır” dersin. Yüce ve aziz olan Allah dedi: “**فاتخذتموهُ سُخْرِيّاً حتى أَنْسَوْكُمْ ذِكْري**”, yani: **سُخْرِيّة**; hizmetkârlar ve başkası üzerinde **تَسَخُّر**’dan; ve “**سِخْريّا**” alay etme manasındadır.
**سَخَرَتِ السفن**: itaat etti ve ona gidiş hoş geldi. Dedi ki:
سَواخِرٌ في سواء اليم تحتفز
Ve Allah onu mahlûkatı için **تَسْخيرا** ile boyun eğdirdi. Ve “falanca için bir binek hayvanını **تَسَخَّرتُ**”: onu ücret olmaksızın bindim.

**رسخ**: **رَسَخ** şey **رُسوخا**; yerinde sabit olunca. Ve onu **أَرْسَخْته إِرساخاً**: mürekkep gibi; **يَرْسَخُ** sahifede, ve ilim **يَرْسَخُ** kalpte. Ve o, ilimde **راسِخٌ**’tir: onda sabit bir girişle içeri girmiştir. Ve “**الرّاسِخون في العِلْم**” denilir: onlar ders yapanlardır.
Ve **الدِّمْنةُ الرّاسخة**: sabit olan. Lebîd dedi:
راسِخُ الدِّمْنِ على أعضاده		ثلمتهُ كل ريحٍ وسـبـل
Ve **رَسَخَ الغديرُ رُسُوخاً**: suyu çekildi de gitti.
