# رسع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B3%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رسع

الرَّسَعُ: فَسادُ العين وتَغَيُّرها، وقد رَسَّعَتْ تَرْسِيعاً. وفي حديث عبد الله بن عمرو بن العاص، رضي الله عنهما: أَنه بكى حتى رَسِعَت عينه، يعني فسَدت وتغيرت والتصقت أَجْفانُها؛ قال ابن الأَثير: وتفتح سينها وتكسر وتشدد، ويروى بالصاد. والمُرَسَّعُ: الذي انْسَلقَت عينُه من السهَر. ورَسِعَ الرَّجل، فهو أَرْسَعُ، ورَسَّعَ: فسَد مُوقُ عينه تَرْسيعاً، فهو مُرَسِّع ومُرَسِّعة؛ قال امرؤُ القيس:
أَيا هنْدُ، لا تَنْكِحِي بُوهةً
عليْهِ عَقِيقَتُه أَحْسَبا
مُرَسِّعةً، وسْطَ أَرْفاغِه،
به عَسَمٌ يَبْتَغي أَرْنَبا
لِيَجْعَلَ في رِجْله كَعْبَهَا،
حِذارَ المَنِيَّة أَنْ يَعْطَبا
قوله مُرَسِّعة إِنما هو كقولك رجل هِلباجة وفَقْفاقةٌ، أَو يكون ذَهب به إِلى تأْنيث العين لأَن الترسيع إِنما يكون فيها كما يقال: جاءَتكم القَصْماء لرجل أَقْصَمِ الثَّنِيَّة، يُذْهب به إِلى سِنِّه، وإِنما خَصَّ الأَرنب بذلك وقال: حِذارَ المنية أَن يَعْطَبا، فإِنه كان حَمْقى الأَعرابِ في الجاهلية يُعلِّقون كَعْب الأَرنب في الرِّجل كالمَعاذة، ويزعمون أَنَّ من علَّقه لم تضره عين ولا سِحْر ولا آفة لأَن الجنَّ تَمْتَطِي الثعالِب والظِّباء والقَنَافِذ وتجتنب الأَرانب لمكان الحَيْض؛ يقول: هو من أُولئك الحمقى. والبُوهة: الأَحمق؛ قال ابن بري: ويروى مرسَّعةٌ بالرفع وفتح السين، قال: وهي رواية الأَصمعي، قال: والمرسَّعة كالمعاذَة وهو أَن يؤْخذ سير فيُخْرق فيُدخل فيه سير فيجعل في أَرْساغه، دفعاً للعين، فيكون على هذا رفْعه بالابتداء، ووسط أَرفاغه الخبر؛ ويروى: بين أَرساغه.ورسَعَ الصبيَّ وغيره يَرْسَعُه رَسْعاً ورَسَّعه: شدَّ في يده أَو رجله خَرزاً ليدفع به عنه العين. والرَّسَعُ: ما شُدَّ به. ورَسِعَ به الشيءُ: لَزِقَ. ورَسَّعَه: أَلزَقَه. والرَّسيعُ: المُلْزَق. ورَسَّع الرَّجلُ: أَقام فلم يبرح من منزله. ورَجُل مُرسِّعة: لا يبرح من منزله، زادوا الهاء للمبالغة، وبه فسر بعضهم بيت امرئ القيس:
مُرَسّعة وسط أَرْفاغه
والتَّرْسِيع: أَن يَخْرِق شيئاً ثم يُدْخل فيه سيراً كما تُسَوَّى سُيور المصاحف، واسم السير المفعول به ذلك الرسيع؛ وأَنشد: وعادَ الرَّسيعُ نُهْيةً للحَمائل
يقول: انكبَّت سُيوفهم فصارت أَسافِلُها أَعالِيها. قال الأَزهري: ومن العرب من يقول الرَّصِيع، فيبدل السين في هذا الحرف صاداً. والرَّسِيعُ ومُرَيْسِيع: موضعان.

### Türkçe

**الرَّسَعُ**: gözün bozulması ve değişmesi; ve gerçekten **رَسَّعَتْ** **تَرْسِيعاً**.

Ve Abdullah b. Amr b. el-Âs’tan, Allah ikisinden de razı olsun, gelen hadiste: onun ağlayıp, ta ki gözü **رَسِعَت** oluncaya kadar (ağladığı); yani bozuldu ve değişti ve göz kapakları yapıştı. İbnü’l-Esîr dedi ki: **سين**’i fetha ile de, kesra ile de, şeddeli olarak da okunur; ve **الصاد** ile de rivayet olunur. Ve **المُرَسَّعُ**: uykusuzluktan gözü soyulup çıkmış olan kimsedir. Ve **رَسِعَ** adam, o hâlde o **أَرْسَعُ**’dır; ve **رَسَّعَ**: gözünün **مُوقُ**’u bozuldu, **تَرْسيعاً**; o hâlde o **مُرَسِّع** ve **مُرَسِّعة**’dır. İmruü’l-Kays dedi ki:

أَيا هنْدُ، لا تَنْكِحِي بُوهةً
عليْهِ عَقِيقَتُه أَحْسَبا
مُرَسِّعةً، وسْطَ أَرْفاغِه،
به عَسَمٌ يَبْتَغي أَرْنَبا
لِيَجْعَلَ في رِجْله كَعْبَهَا،
حِذارَ المَنِيَّة أَنْ يَعْطَبا

Onun sözü **مُرَسِّعة** ancak senin “adam **هِلباجة** ve **فَقْفاقةٌ**” demen gibidir; yahut onu, **التَّرْسيع** ancak onda (yani gözde) olduğu için, gözün müennesliğine götürmüş olabilir; nitekim “size **القَصْماء** geldi” denir, **أَقْصَمِ الثَّنِيَّة** olan bir adam için; onu dişine götürürler. Ve ancak tavşanı bununla tahsis etti ve dedi ki: “**حِذارَ المَنِيَّة أَنْ يَعْطَبا**”; çünkü câhiliye devrinde bedevîlerin ahmakları, tavşanın topuk kemiğini, nazarlık gibi, ayağa asarlardı; ve onu asanın, ne göz (nazar) ne sihir ne de âfet kendisine zarar vermeyeceğini iddia ederlerdi; çünkü cinler tilkilere, ceylanlara ve kirpilere biner ve hayız sebebiyle tavşanlardan kaçınırlar. Diyor ki: o, o ahmaklardandır. Ve **البُوهة**: ahmak. İbn Berrî dedi ki: **مرسَّعةٌ** merfû olarak ve **سين**’in fethasıyla da rivayet olunur; dedi ki: bu, el-Asma‘î’nin rivayetidir. Dedi ki: ve **المرسَّعة** nazarlık gibidir; o da şudur: bir kayış alınır, delinip içine bir kayış sokulur, sonra onun **أَرْساغ**’ına konur; nazarı defetmek için. Buna göre onun merfû oluşu mübtedâ iledir; ve “**وسط أَرفاغه**” haberdir. Ve “**بين أَرساغه**” diye de rivayet olunur.

Ve **ورسَعَ** çocuğu ve başkasını, **يَرْسَعُه** **رَسْعاً**; ve **رَسَّعه**: eline yahut ayağına, onunla nazarı kendisinden defetmek için boncuk bağladı. Ve **الرَّسَعُ**: onunla bağlanan şeydir. Ve **رَسِعَ به الشيءُ**: yapıştı. Ve **رَسَّعَه**: onu yapıştırdı. Ve **الرَّسيعُ**: yapıştırılmış olan. Ve **رَسَّع الرَّجلُ**: ikamet etti de evinden ayrılmadı. Ve **رَجُل مُرسِّعة**: evinden ayrılmayan (kimse); mübalağa için **الهاء**’yı artırdılar. Ve bununla, İmruü’l-Kays’ın beytini bazıları şöyle tefsir etti:

مُرَسّعة وسط أَرْفاغه

Ve **التَّرْسِيع**: bir şeyi delip sonra içine bir kayış sokmaktır; mushafların kayışları nasıl düzeltiliyorsa öyle. Ve o kayışın, kendisiyle yapılmış olanının adı **الرسيع**’dir. Ve şu beyit okundu:

وعادَ الرَّسيعُ نُهْيةً للحَمائل

Diyor ki: kılıçları devrildi de alt tarafları üst tarafları oldu. el-Ezherî dedi ki: Araplardan kimi **الرَّصِيع** der; bu lafızda **سين**’i **صاد**’a çevirir. Ve **الرَّسِيعُ** ve **مُرَيْسِيع**: iki yerdir.
