# رسف — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%81/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B3%D9%81/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%81.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رسف

باب السين والراء والفاء معهما
س ر ف، ر س ف، ف ر س، ر ف س، س ف ر، ف س ر مستعملات
سرف:
الأسراف وسَرِفٌ موضِعان بالحِجاز.
والأِسراف نقيض الاقتصاد.
ولِلَّحْمِ سَرَفٌ كسَرَفِ الخَمر، وهو الضَّراوةُ.
والمَسروفةُ من الشّاءِ: التي تُقُطَعُ أُذُنُها أصلاً.
وفي المَثَل: أَصْنَعُ من سُرْفةٍ، وهي دُوَيبَّة صغيرة تَنْقُبُ الشَّجَر وتَبني فيه بَيْتاً، وسَرِفَ الشَّجَرُ أي أصابَتْه السُّرْفة.
والسَّرِفُ: الجاهِلُ، وقال:
إنَّ امرَءاً سَرِفَ الفُؤادِ يَرَى		عَسَلاً بماءِ سَحابةٍ شَتْمـي
والسَّرَفُ: الخَطَأ، يقال: أردْتُكم فسَرِفْتُكُم، قال:
ما في عَطائِهُمُ مَنٌّ ولا سَرَف
أي لا يُخطِئُون ويَضَعُونَه موضِعَه.
رسف:
الرَّسْفُ والرَّسيفُ والرَّسَفانُ: مِشْيَة المُقَيَّد، وقد رَسَفَ في القَيْد يَرسُفُ رَسيفاً فهو راسفٌ.
والمَرْسَفةُ: المَمْشى لمّا نجدها ووَجَدنا المَرْسَف.
فرس:
هذا فَرَسٌ وهذه فَرَسٌ والفُروسَةُ، مصدر الفارس، لا فِعْلَ له.
والفِراسةُ مصدر التفرس.
والفَرْسُ: دَقُّ العُنُق.
والفَريسةُ فَريسةُ الأسَد، ونادَى منادي عُمَرَ فقال: لا تَنخَعُوا ولا تفرِسُوا: أي لا تكسِروا العُنَقَ.
وأبو فِراس: كُنيةُ الأسَد، وكنية الفرزدق أيضاً.
والفَريس: حَلْقةُ الحَبْل من خَشَب، قال:
فلو كانَ الرِّشا مِئتَيْنِ باعـاً		لكانَ مَمَرُّ ذلك في الفَريسِ
رفس:
الرَّفسَةُ: الصَّدْمَةُ بالرِّجْل في الصَّدْرِ.
سفر:
السَّفْر: قومٌ مسافِرون وسُفّار، والأَسفار جماعة السَّفْر.
والسَّفَر: بَياض النَّهار، وأسفَرَتْ: أَصَبَحت، وأَسَفَرَ الصُّبْحُ، تقول: رُحْ بنا إلى المنزل بسَفَرٍ أي قبل اللَّيل.
ووجهٌ مُسْفِرٌ: منيرٌ مُشرِقٌ سروراً وحسناً.
وسَفَرْتُ الشيءَ عن الشيء سَفْراً أي كَشَطْتُه فانسفَرَ وذَهَبَ قال:
سَفْرَ الشَّمالِ الزِّبزجَ المُزَبْرَج		ا
وانسَفَرَتِ الإِبِل: تَصَرَّفَت فذَهَبَت.
والسَّفيرُ: ما تَساقَطَ من الشَّجَر أيّامَ الخريف، سَفَرَتْ به الرَّيحُ.
ويقال: اعلِفُوه سَفيراً.
وسَفَرْتُ البيتَ بالمِسْفَرةِ أي كَنَستُه بالمِكنَسةِ سَفْراً.
والسَّفيرُ: الكُناسةُ.
والسُّفُور: سَفْرُ المرأةِ نِقابَها عن وجهها فهي سافِرٌ وهُنَّ سَوافِرُ، قال تَوْبةُ:
فقد رابني منها الغَداةَ سُفُورُها
السِّفارُ: خَيطٌ يُشَدُّ طَرَفه على خِطام البعير فيُدارُ عليه، ويُجُعَل بقيَّتُه زمامَها، ورُبَّما كان السِّفار من حديد، والجمع أسفِر.
والسَّفيرُ: رسول بعض القوم إلى قوم، وهم السُّفَراءُ.
والأسفار أجزاءُ التَّوراة، وجُزءٌ منه سِفرٌ، والتَّوراة خمسة أسفار أي كُتُب.
سِفْرٌ يخرُجُ من بني إسرائيلَ من مِصر، وسِفر لسيرة الملوك، وسِفْر الوَصيّة وسفر مُكَرّرٌ.
والسَّفَرة: الكَتَبةُ، وملائكةُ السَّماءِ والأرضِ سَفَرة أي كَتَبةٌ، وهم الكنبة الذين يُحصُون أعمالَ أهلِ الأرض من قوله سبحانه: بأيدي سَفَرة.
ويقال: سَفَرت الكتاب أي كَتَبْتُ أسفِره سَقراً.
والسِّفُيرُ: الفَيْج والتابع والخادم.
وسُفْرة الطعام تُتَّخَذُ للمسافرِ.
فسر:

الفَسْرُ: التفسير وهو بيان وتفصيل للكِتاب، وفَسَره يفسِره فَسْراً، وفَسَّرَه تفسيراً.
والتَّفْسِرة: اسمٌ للبَوُل الذي ينظُر فيه الأَطِّباء، يُسْتَدَلُّ به على مَرَض البَدَنِ، وكلُّ شيءٍ يُعرفَ به تفسيرُ الشيءِ فهو التَّفسِرةُ.

### Türkçe

باب **السين** ve**الراء** ve**الفاء** onlarla birlikte
**س ر ف**، **ر س ف**، **ف ر س**، **ر ف س**، **س ف ر**، **ف س ر** kullanımdadırlar.

**سرف**:
**الأسراف** ve **سَرِفٌ** Hicaz’da iki yerdir.
Ve **الأِسراف** **الاقتصاد**’ın zıddıdır.
Ve et için **سَرَفٌ** vardır; şarabın **سَرَف**’i gibi; o da **الضَّراوةُ**’dur.
Ve koyundan **المَسروفةُ**: kulağı aslından kesilen (dişi)dir.
Ve meselde: “**أَصْنَعُ من سُرْفةٍ**”; o, ağacı delen ve onda bir ev yapan küçük bir böcekçiktir; ve “**سَرِفَ الشَّجَرُ**” yani **السُّرْفة** ona isabet etti.
Ve **السَّرِفُ**: cahildir; ve dedi ki:
إنَّ امرَءاً سَرِفَ الفُؤادِ يَرَى		عَسَلاً بماءِ سَحابةٍ شَتْمـي
Ve **السَّرَفُ**: hatadır; denir: “Sizi istedim de size hata ettim”; dedi ki:
ما في عَطائِهُمُ مَنٌّ ولا سَرَف
Yani hata etmezler ve onu yerine koyarlar.

**رسف**:
**الرَّسْفُ** ve **الرَّسيفُ** ve **الرَّسَفانُ**: bağlanmışın yürüyüşüdür; ve bağda **رَسَفَ** eder, **يَرسُفُ** **رَسيفاً**; o hâlde o **راسفٌ**’tir.
Ve **المَرْسَفةُ**: yürüyüş yeri; onu bulduğumuzda ve **المَرْسَف**’i bulduğumuzda.

**فرس**:
Bu **فَرَسٌ**’tur ve bu da **فَرَسٌ**’tur; ve **الفُروسَةُ** süvarinin mastarıdır; onun fiili yoktur.
Ve **الفِراسةُ** **التفرس**’in mastarıdır.
Ve **الفَرْسُ**: boynu ezip kırmadır.
Ve **الفَريسةُ**: aslanın avıdır; ve Ömer’in münadisi nida etti de dedi ki: “**لا تَنخَعُوا ولا تفرِسُوا**”: yani boyunları kırmayın.
Ve **أبو فِراس**: aslanın künyesidir; ve Ferazdak’ın künyesi de.
Ve **الفَريس**: ip halkasıdır, ağaçtandır; dedi ki:
فلو كانَ الرِّشا مِئتَيْنِ باعـاً		لكانَ مَمَرُّ ذلك في الفَريسِ

**رفس**:
**الرَّفسَةُ**: göğüste ayakla vurma darbesidir.

**سفر**:
**السَّفْر**: yolcu bir kavim ve **سُفّار**; ve **الأَسفار** **السَّفْر**’in cemaatidir.
Ve **السَّفَر**: gündüzün beyazlığıdır; ve “**أسفَرَتْ**”: sabahladı; ve “**أَسَفَرَ الصُّبْحُ**”; dersin ki: “Bizi eve **بسَفَرٍ** ile götür” yani geceden önce.
Ve **وجهٌ مُسْفِرٌ**: sevinç ve güzellikçe aydınlık, parıltılıdır.
Ve “Bir şeyi bir şeyden **سَفَرْتُ** onu **سَفْراً**” yani onu kazıdım; derken o **انسفَرَ** ve gitti; dedi ki:
سَفْرَ الشَّمالِ الزِّبزجَ المُزَبْرَج		ا
Ve develer **انسَفَرَتِ**: dağılıp hareket etti de gitti.
Ve **السَّفيرُ**: sonbahar günlerinde ağaçtan dökülen şeydir; rüzgâr onu **سَفَرَتْ**.
Ve denir: “Onu **سَفيراً** yemle.”
Ve “Evi **بالمِسْفَرةِ** **سَفَرْتُ**” yani onu süpürge ile **سَفْراً** süpürdüm.
Ve **السَّفيرُ**: süprüntüdür.
Ve **السُّفُور**: kadının yüzündeki peçesini yüzünden açmasıdır; o hâlde o **سافِرٌ**’dir ve onlar **سَوافِرُ**’dir; Tevbe dedi ki:
فقد رابني منها الغَداةَ سُفُورُها
**السِّفارُ**: ucunun bir kısmı devenin yularına bağlanan, onun üzerinde dolaştırılan bir iptir; ve geri kalanı onun dizgini yapılır; ve bazen **السِّفار** demirden olur; cem‘i **أسفِر**’dir.
Ve **السَّفيرُ**: bir kavmin bir kavme elçisi; onlar **السُّفَراءُ**’dır.
Ve **الأسفار** Tevrat’ın kısımlarıdır; ondan bir kısım **سِفرٌ**’dür; ve Tevrat beş **أسفار**’dır yani kitaplar.
Beni İsrail’den Mısır’dan çıkış için bir **سِفْرٌ**; ve kralların sîreti için bir **سِفر**; ve vasiyet için **سِفْر**; ve tekrarlanmış bir **سفرٌ**.
Ve **السَّفَرة**: kâtiplardır; ve göğün ve yerin melekleri **سَفَرة**’dir yani kâtiplardır; onlar, yüce sözünden: “**بأيدي سَفَرة**” (ifadesinden) yer ehlinin amellerini sayıp döken kâtiplardır.
Ve denir: “Kitabı **سَفَرت**” yani yazdım; onu **أسفِره** **سَقراً**.
Ve **السِّفُيرُ**: ulak, tâbi ve hizmetçidir.
Ve **سُفْرة الطعام** yolcu için edinilir.

**فسر**:

**الفَسْرُ**: **التفسير**’dir; o, kitap için bir beyan ve tafsildir; ve onu **فَسَره** eder, onu **يفسِره** **فَسْراً**; ve onu **فَسَّرَه** **تفسيراً**.
Ve **التَّفْسِرة**: hekimlerin içinde baktıkları idrarın adıdır; onunla bedenin hastalığına delil getirilir; ve kendisiyle bir şeyin açıklaması bilinen her şey **التَّفسِرةُ**’dir.
