# رسف — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%81/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B3%D9%81/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%81.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: رسف

س ر ف
سفر ، سرف ، فرس ، فسر ، رسف ، رفس .
سرف : قال الله تعالى : ( وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً فَلاَ يُسْرِف فِّى الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا ) ( الإسراء : 33 ) .
قال المفسرون : معناه : لا يَقتُل غيرَ قاتله ، وإذا قَتلَ غيرَ قاتله فقد أسرَف .
أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : السَّرَف : تجاوز ما حُدَّ لك . والسَّرَف الخطأ ؛ وإخطاءُ الشيء : وضعُه في غير موضعه .
قال : والسَّرَف : الإغفال . والسَّرَف : الجهل .
ورُوي عن عائشةَ أَنها قالت : إن لِلَّحم سَرَفاً كسَرَف الخمر .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : يقال : سَرِفْتُ الشيءَ ، أي : أخطأته وأغفَلْتُه .
وقال أبو زياد الكلابيّ في حديث : ( أَرَدْتُكُم فَسَرِفْتُكم ) ، أي : أَخْطَأْتُكم .
وقال جرير يَمْدح بني أميّة :
أَعْطَوْا هُنَيْدَةَ يَحْدُوها ثمانيةٌ
ما في عطائِهمُ مَنٌّ ولا سَرَفُ
يُرِيدُ أنهم لم يُخطِئُوا في عَطِيَّتِهم ، ولكنهم وضَعوها موضِعَها .
وقال شَمِر : سَرَفُ الماءِ : ما ذهب منه في غير سقْي ولا نفع ، يقال : أرْوَت البئرُ النخيلَ ، وذهبَ بقيَّةُ الماءِ سَرَفاً ؛ وقال الهُذَليّ :
فَكَأَنَّ أَوْساطَ الجَدِيَّةِ وَسَطَها
سَرَفُ الدِّلاءِ من القَلِيبِ الخِضْرِمِ
قال : سَرِفْتُ يَمِينَه ، أي : لم أعرفها . وقال ساعِدَةَ الهُذَليّ :
حَلِفَ امرىءٍ بَرَ سَرِفْتِ يَمينَه
ولكلِّ ما قال النُّفوسُ مُجَرّبُ
يقول : ما أخفَيتُ وما أظهَرْت فإنّه سيظهر عند التّجربة .
وقال سُفيانُ في قوله تعالى : ( وَالَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ ) ( الفرقان : 67 ) ، أي : لم يَضَعوه في غير موضعه ، ) وَلَمْ يَقْتُرُواْ ( ، أي : لم يقصِّروا به عن حقّه .
قوله : ( ولا تُسرِفوا ) ( الأعراف : 31 ) : إن الإِسراف أكلُ ما لا يحل أكله ، وقيل : هو مجاوزة القصد في الأكل مما أحله الله .
وقال سفيان : الإسراف : أكل ما أنفِق في غير طاعة الله .
وقال إياس بن معاوية : الإسراف ما قُصِّر به عن حق الله . والسَّرَفُ : ضد القصد . وقوله تعالى : ( اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ ) ( غافر : 34 ) : كافر شاك . والسَّرفُ : الجهلُ . والسرفُ : الإغفال ، أردتكم فسرِفتكم ، أي : أغفلتكم .
وقال شمر : رُوي عن محمّد بن عمرو أنه قال في قول عائشة : ( إنّ للّحم سَرَفاً كسرَف الخمر ) ، أي : ضَراوةً كضَراوة الْخَمر .
قال شَمِر : لم أَسمَع أحداً ذَهَب بالسَّرَف إلى الضَّراوة ، وكيف يكون ذلك تفسيراً له وهو ضدّه ، والضَّراوة للشيء : كثرةُ الاعتياد له ، والسّرَف بالشيء : الجهلُ به إلا أَن تصير الضَّراوة نفسُها سَرَفاً ، أي : اعتيادُه وكثرةُ شِرائه سَرَف .
وفي حديث ابن عمرَ أنه قال لرجل : إذا أَتيتَ مِنًى ، فانتهيتَ إلى موضِع كذا فإن هناك سَرْحةً لم تُجْرَد ولم تُسْرَف ، سُرَّ تحتَها سبعون نبياً فانزل تحتها .
قال أبو عُبيد : قال اليزيديّ : لم تُسرَف يَعنِي لم تُصِبْها السُّرْفة ، وهي دُوَيْبَة صغيرةٌ تَثقُب الشجر وتَبنِي فيها بيتاً . قال : وهي التي يُضْرَب بها المَثَل فيقال : أصنَع من سُرْفَة .
وقال ابن السكيت : السَّرْفُ ساكنُ الراء : مصدرُ سُرِفت الشّجرة تُسرَف سَرْفاً : إذا وقعتْ فيها السُّرْفة .
أبو عُبيد : السَّرِف : الجاهل .
وقال طَرَفة :
إنَّ امرأً سَرِفَ الفُؤادِ يَرَى
عَسَلاً بماءِ سَحابةٍ شَتْمِي
والأُسْرُفُّ : الآتكُ ، فارسيَّة معرّبة .
وقال ابن الأعرابيّ : أَسرَف الرجلُ : إذا جاوَزَ الحد ، وأسرَف إذا أخطأَ ، وأسرَف : إذا غَفَل .
سفر : قال الله جل وعز : ( ( مُّطَهَّرَةٍ بِأَيْدِى سَفَرَةٍ ( ) سَفَرَةٍ كِرَامٍ بَرَرَةٍ ) ( عبس : 15 ، 16 ) .
قال المفسِّرون : السفرة : الكَتَبَة ، يعني الملائكةَ الذين يَكتُبون أعمالَ بني آدَم ، واحدُها سافر ، مثل كاتِب وكَتَبة .
قال أبو إسحاق : واعتباره بقوله : ( لَحَافِظِينَ كِرَاماً كَاتِبِينَ ( ) كَاتِبِينَ يَعْلَمُونَ مَا ) ( الانفطار : 11 ، 12 ) ، وإنما قيل للكتاب سِفْر وللكاتب سافِر ، لأنَّ معناه أن يبيِّن الشيءَ ويوضِحه ، ومنه يقال : أسفَر الصبحُ : إذا أضاءَ إضاءةً لا يُشكّ فيه .
ومنه قولُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَسْفِروا بالفَجْر فإنه أعظَم للأجر ) يقول : صلُّوا صلاةَ الفجر بعدما يتبيَّن الفجرُ ويَظهَر ظهوراً لا ارتيابَ فيه ، فكلُّ من نَظَر إليه عَلِم أنه الفجر الصادق ، ومن هذا يقال : سفَرَت المرأةُ عن وجهها : إذا كشفتْ النِّقابَ عن وجهها تَسفِر سفُوراً ، ومنه يقال : سفَرْتُ بين القومِ أسفِر سفَارَةً : إذا أصلحتَ بينهم وكشفتَ ما في قَلْب هذا وقلبِ هذا لتُصلح بينهم . والسَّفِير : المُصلِح بين الناس ، قاله أبو عُبَيد .
قال : وقال الأصمعيّ : السَّفير : الرسولُ المُصلِح .
وقال ابن الأعرابيّ : السفَر : إسفارُ الفجر .
وقال الأخطل :
إنِّي أبِيتُ وهَمُّ المرء يَصْحَبُهُ
من أوّل اللَّيل حتى يُفْرِجَ السفَرُ
يريد الصُّبْح ، يقول : أبِيتُ أسري إلى انفِجار الصّبح .
وفي حديث حذيفة وذكر قوم لوط : أو تُتُبِّعت أسفارهم بالحجارة ، يعني المسافر منهم يقول : رُمُوا بالحجارة حيث كانوا فألحقوا بأهل المدينة .
يقال : سافر وسفْر ، ثم أسافر جمع الجمع .
وسئل أحمدُ بنُ حنبل عن الإِسفار بالفجر فقال : هو أن يَضِحَ الفجرُ حتى لا يُشَكّ فيه ، ونحو ذلك قال إسحاق ، وهو قولُ الشافعيّ وذوِيه .
وقال الله جلّ وعزّ : ( يُغْنِيهِ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُّسْفِرَةٌ ) ( عبس : 38 ) .
قال الفرَّاء : أي : مشرِقة مضيئة ، وقد أسفَر الصبحُ وأسفَر الوجه .
قال : وإذا ألقَت المرأةُ نِقَابها قيل : سفَرتْ فهي سافِرٌ بغيرِ هاء . والسُّفْرة : التي يُؤكَل
عليها ، سُمّيتْ سفْرة لأنها تُبسط إذا أُكل عليها .
وفي الحديث : أن عمَر دخل على النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) وآله بيتَه فقال : ( لو أمرتَ بهذا البيت فسفِر ) .
قال أبو عُبَيد : قال الأصمعيّ : قوله : فسفِر ، أي : كُنِس ، يقال : سفَرْتُ البيتَ وغيرَه : إذا كنستَه ، فأنا أسفِره سفراً ، ويقال للمِكنسة : المِسفَرة . ومنه قيل لِما سقَط من وَرَق العُشْب : سفِير ، لأنّ الريح تَسفِره .
وقال ذو الرّمّة :
وحائل من سَفِير الحَوْل جائِلُهُ
حَوْلَ الجَراثِين في ألوانِ شَهَبٌ
يعني الورق تغيّر لونُه فحالَ وابيَضّ بعد ما كانَ أخضَرَ .
ويقال : سفَرَت الرِّيحُ الغَيْمَ عن وجهِ السماء : إذا كَشَطَتْه عنه ، وأنْشَدَ :
سَفْرَ الشَّمَالُ الزِّبْرِجَ المُزَبْرَجَا
حدثنا السعدي عن أحمد بن مصعب عن وكيع عن سفيان عن عمران بن مسلم عن سويد بن غفلة قال : قال عمر : صلاة المغرب في الفجاج مُسفرة . قال أبو منصور : معنى قوله : أي بيّنة مبصَرة لا تخفى . وفي الحديث : صلاة المغرب يقال لها : صلاة البصر ؛ لأنها تؤدى قبل ظلمة الليل الحائلة بين الإبصار والشخوص . والسَّفَرُ : سفران : سفرُ الصبح ، وسفَرُ المساء .
أبو نصر عن الأصمعي : كَثُرَتْ السافِرَةُ بموضع كذا ، يعني المُسافِرين . قال : والسَّفْر : جمعُ سافِر وسفْر أيضاً . ورجلٌ مِسْفَر : إذا كان قويّاً على السَّفر ، والأنثى مِسْفَرة .
قلت : وسمّي المسافر مسافراً لكشفِه قِناعَ الكِنِّ عن وجهه ومنازل الحضر عن مكانه ومنزل الخفض عن نفسه ، وبرُوزِه إلى الأرض الفضاء . وسُمِّيَ السَّفَر سفَراً لأنه يُسْفِر عن وجوه المسافرين وأخلاقِهِمْ فيَظْهِر ما كان خافياً منها . ويقال لبقيّةِ بياضِ النهار بعد مَغيب الشمس : سَفَرٌ لِوُضوحه ومنه قولُ الساجع : إذا طَلَعَتِ الشِّعْرَى سفَراً لها ، لم تَرَ فيها مَطَراً . أراد طلوعَها عِشاء . ويقال : سافَر الرجلُ إذا مات ؛ وأنْشَد :
زَعَمَ ابْنُ جُدْعَانَ بْنِ عَمْرٍ و
أنَّهُ يوماً مُسافِرْ
وقال الأصمعيّ وأبو زيد : السفارُ : سفارُ البَعير ، وهي الحديدةُ التي يُخطم بها البعير .
قال أبو زيد : وأَسفَرْتُ البَعيرَ إسفَاراً .
ورَوَى أبو عُبَيد عن الأصمعي : سفَرْت البعيرَ بالسفار بغير أَلف .
وقال الليث : السفارُ : حَبْلٌ يُشَدُّ طرفُه
عَلَى خِطام البعير فيُدار عليه ويُجْعَل بقيَّته زِماماً ، وربما كان السفارُ من حديد ، وجمعُه الأسفِرَة ، وأمّا قولُ الله جلَّ وعز : ( يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ ) ( الجمعة : 5 ) ، فإن الزّجّاج قال : الأسفارُ : الكتب الكبار ، واحدها سفْر ، أعلَمَ اللَّهُ أنَّ اليَهودَ مَثَلُهم في تركهم استِعمالَ التوراة وما فيها كَمَثَلِ الحمار يُحْمَلُ عليه الكُتُب وهو لا يَعرِف ما فيها ولا يَعِيها . وواحدُ الأسفار : سفْرٌ ، يقال : السفر مقدَّم رأسِه من الشَّعْر : إذا صار أَجْلَح . وانسفَرَتْ الإبل : إذا ذَهَبَتْ في الأرْض . وفرسٌ سافِرُ اللَّحْمِ : أي قَلِيلُهُ . وقال ابنُ مُقْبِل :
لا سافِرُ اللَّحمِ مَدْخُولٌ ولا هَيجٌ
كاسِي العِظامِ لطيفُ الكَشْحِ مَهْضُومُ
عمرو عن أبيه قال : المُسفَّرَة : كُبَّة الغَزْل .
ورُوِي عن سعيد بنِ المُسَيِّب أنه قال : لولا أصواتُ السافِرة لسمعتم وَجْبَة الشَّمس . قال : والسافرة : أمّةٌ من الرُّوم جاء متَّصلاً بالحديث ووجبةُ الشمس : وُقوعُها إذا غَرَبَتْ .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ قال : السفْسير : الفَيْجُ ، والتّابع ونحوه .
وقال غيرُه في قول أَوْس :
مِن الفَصافِصِ بالنُّمِّيّ سفْسيرُ
إنّه يعني السمسارَ .
قلت : وهو معرّب عنده . وقال شمر : هو القيّمُ بالأمر الْمُصلِح له ، وأنكر أن يَكونَ بيّاعَ القَتّ . ويقال للثور الوحشيّ : مسافر ونابىء وناشط وقال :
كأنها بعد ما خفّتْ ثَمِيلَتُهَا
مسافرٌ أَشْعَثُ الرَّوْقَيْنِ مَكْحُولُ
والسفَرُ : الأثر يبقى عَلَى جِلد الإنسان وغيرِه ، وجمعه سفور . قال أبو وجزَة :
لقد ماحت عليك مؤبَّدَاتٌ
يلوح لهنَّ أندابٌ سفُورُ
قال ابن عرفة : سُمِّيت الملائكة سُفَرةٌ لأنهم يَسفِرون بين الله وبين أنبيائه . قال أبو بكر : سمُّوا سفرةً لأنهم ينزلون بوحي الله وتأديته ، وما يقع به الصلاح بين الناس ، فشُبِّهوا بالسفير الذي يصلح بين الرجلين فيصلح شأنهما .
فرس : سلَمة عن الفراء قال : الفِرسة : الحَدْبة ، والفَرْصَة : رِيحُ الحَدَب . والمَفْزُورُ والمَفْرُوس : الأحدَب .
وقال الأصمعي : فَرَس السَّبُعُ الدابّة فَرْساً : إذا دَقّ عُنُقُه .
وقال : الأصل في الفَرْس : دَقُّ العُنُق ، ثم جُعِل كلُّ قَتْل فَرْساً .
يقال : ثورٌ فَرِيس ، وبقرةٌ فَريس ، ويقال للرجل إذا ذَبح فنَخع : قد فَرس . وقد كُرِه الفَرْسُ في الذَّبيحة . رواه أبو عُبيد بإسنادٍ له عن عُمر .
قال : وقال أبو عُبَيدة : الفَرْس : هو النَّخْع . يقال : فَرَسْتُ الشاةَ ونَخْعتُها ، وذلك أن يَنتهيَ بالذبْح إلى النُّخاع ، وهو الخَيْط الذي في فَقَار الصُّلب متصلٌ بالقفا فهي أن يُنتهىَ بالذبح إلى ذلك .
قال أبو عُبَيد : أما النَّخْع فعلى ما قال أبو عُبيدة . وأما الفَرْس فقد خُولِف فيه ، فقيل : هو الكسر ، كأنه نهَى أن تُكسَر رقبةُ الذبيحة قبلَ أن تَبرُد ، وبه سمّيت فريسة الأسد للكسْر .
قال أبو عُبَيد : الفَرْسُ بالسين الكسر وبالصاد : الشَّقّ .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الفَرْس : أن تُدَقّ الرقَبةُ قبل أن تُذبح الشاة قال : والفَرْس : رِيح الحَدب ، والفِرْس أيضاً ضَرْبٌ من النبات ، واختلَف الأعرابُ فيه ، فقال أبو المكارم : هو القَضْقاض .
وقال غيرُه : هو الشِّرْشِر . وقال غيره : هو الحَبْن . وقال غيره : هو البَرْوَق .
قال : ويكنَى الأسدُ : أبا فِراس ، قاله الليث .
وقال ابنُ الأعرابي : من أَسماء الأَسد : الفِرْناسُ ، مأخوذ من الفَرْس وهو دقُّ العُنُق والنون زائدة .
الأصمعي : يقال : فارسٌ بيّنُ الفُروسة والفَراسة ، وإذا كان فارساً بعَينه ونَظَره فهو بيّن الفِرَاسة بكسر الفاء .
ويقال : إن فلاناً لفارِسٌ بذلك الأمر : إذا كان عالماً به .
ويقال : اتّقُوا فِراسة المؤمن ، فإنه ينظر بنور الله . وقد فَرُس فلان يَفرسُ فُروسة وفَراسةً : إذا حَذق أمرَ الخيل .
ويقال : هو يتفرّس : إذا كان يُرِي الناسَ أنه فارس على الخيل .
ويقال : فلانٌ يتفرَّس : إذا كان يَتثبَّتُ ويَنظُر .
وروَى شَمِر بإسنادٍ له حديثاً أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) عَرَض يوماً الخيلَ وعندَه عُيَيْنَةُ بنُ حِصْن الفَزاري ، فقال له : ( أنا أعلمُ بالخيل منك ) ، فقال عُيَيْنة : وأنا أعلم بالرجال منك . فقال : خِيارُ الرجال الذين يَضعون أسيافَهم على عواتقهم ، ويعرِضون رِماحَهم على مَناكب خيلِهم من أهل نَجْد . فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( كذبتَ ، خِيارُ الرجال رجالُ أهلِ اليمن ، الإيمانُ يَمانٍ وأنا يَمانٍ ) .
وفي حديثٍ آخر : ( وأنا أَفْرَس بالرجال منك ) ، يريد : أبصَر .
يقال : رجلٌ فارس بيّن الفُروسة والفَراسة في الخيل ، وهو الثبات عليها والْحِذْق بأمرِها . قال : والفِراسة بكسر الفاء في النظر والتثبّت والتأمّل للشيء والبَصَر به .
يقال : إنه لفارسٌ بهذا الأمر : إذا كان عالماً به .
وفي حديثٍ آخر : ( أفرَسُ الناس ثلاثة ) ، ثم ذكَر الحديث .
وفي حديثٍ آخر : ( عَلِّموا رجالَكم العَوْم والفَرَاسة ) .
قال : والفَراسة : العِلْم بركوب الخيل ورَكْضِها .
قال : والفارس : الحاذقُ بما يمارس من الأشياء كلِّها ، وبها سمّيَ الرجُل فارساً .
وفي حديثِ يأجوجَ ومأجوجَ : ( إنّ الله يُرسل النَّغَف عليهمْ فيُصبحون فَرْسى ) ، أي : قَتْلَى . من فَرَسَ الذئبُ الشاةَ ، ومنه فَريسة الأسد . وفَرْسى جمعُ فَريس ، مِثلُ قَتِيل وقَتلى .
وقال الأصمعي : يقال أصابتْه فَرْسة : إذا زالت فَقْرةٌ من فِقَر ظهره . وأما الريح التي يكون منها الحَدَب فهي الفَرْصة بالصاد .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الفَراس : تَمرٌ أسوَد ، وليس بالشِّهْرِيز ، وأَنشد :
إذا أَكلوا الفَراسَ رأيتَ شَاماً
على الأَنْباكِ منهم والغُيوبِ
قال : والأَنباكُ : التِّلال .
ابن السكّيت : الفَرْس أصلُه دَقُّ العُنُق ، ثم صُيِّر كلُّ قَتْل فَرْساً ، وبالدَّهْناء جبالٌ من الرمل تسمَّى الفَوارس ، وقد رأيتُها . والفِرْس : ضَربٌ من النَّبت .
وقال الليث : الفَرِيس : حَلْقَةٌ من خَشب مَعْطوفة تُشَدّ في طرف الحَبْل ، وأنشد غيره :
فلو كان الرِّشا مائتَين باعاً
لكان مَمَرُّ ذلك في الفَرِيسِ
أبو عبيد عن أبي زيد : الفَرْسة : قَرحة تكون في العنق فتَفْرِسها .
شمر عن ابن الأعرابي : الفرسة : الحدب .
قال : والفِرسة بكسر الفاء : الحَدب . قال : والأحدب مفروس ، ومنه فرست عنقه .
وفي حديث الضحاك في رجل آلَى من امرأته ثم طلقها ، قال : هما كفرسيْ رِهان ، أيهما سبق أُخِذ به . تفسيره : بأن العدة وهي ثلاث حيض ، إذا انقضت قبل انقضاء إيلائه وهو أربعة أشهر فقد بانت منه المرأة بتلك التطليقة ، ولا شيء عليه من الإيلاء ؛ لأن الأربعة الأشهر تنقضي وليست له بزوج ، وإن مضت الأربعة الأشهر وهي في العدة بانت منه بالإيلاء مع تلك التطليقة ، فكانت اثنتين .
أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : فارسٌ في الناس بيّن الفَراسة ، والفِراسة وعلى الدابة بيّن الفروسية والفرُوسةِ لغة فيه .
فسر : ثعلب عن ابن الأعرابي : الفَسْرُ : كشفُ ما غُطِّيَ .
وقال الليث : الفَسْر : التفسير وهو بيانٌ وتفصيلٌ للكتاب .
وأخبرَني المنذريّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي قال : التفسير والتأويل ، والمعنى واحد .
وقال الليث : التَّفْسِرةُ : اسمٌ للبَوْل الذي يَنظُر فيه الأطباء يَستدِلون بلوْنه على عِلّة العليل وكلُّ شيء يُعْرَف به تفسير الشيء ومعناه فهو تَفسرَته .
وقوله عز وجل : ( وَأَحْسَنَ تَفْسِيراً ) ( الفرقان : 33 ) ، الفَسرُ : كشف المغطَّى .
وقال بعضهم : التفسير : كشف المراد عن اللفظ المشكل . والتأويل : رد أحد المحتملين إلى ما يطابق الظاهر .
رسف : قال الليث : الرَّسْف والرَّسِيف والرَّسَفان : مَشْيُ المقيّد ، وقد رَسَف في القَيْد يَرْسُف رَسيفاً فهو راسف .
أبو الهيثم عن نصير : يقال للبعير إذا قارب الخطو وأسرع الإجارة ، وهي رفع القوائم ووضعها : رَسف يرسُف . فإذا زاد عن ذلك فهو الرَّتَكان . ثم الْحَفْد بعد ذلك .
رفس : قال الليث : الرَّفْسَةُ : الصَّدمة بالرِّجل في الصَّدر . يقال : رفَسَه برِجْله يَرفُسُه رَفْساً .

### Türkçe

س ر ف
**سفر** , **سرف** , **فرس** , **فسر** , **رسف** , **رفس** .

**سرف** : Allah Teâlâ dedi: ( **وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً فَلاَ يُسْرِف فِّى الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا** ) ( الإسراء : 33 ) .
Müfessirler dedi: manası: katilinden başkasını öldürmesin; katilinden başkasını öldürürse, muhakkak **أسرَف** etmiştir.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den, onun şöyle dediğini (nakletti): **السَّرَف**: sana sınır kılınanı aşmandır. Ve **السَّرَف** hatadır; ve bir şeyi hataya düşürmek: onu yerinin dışında bir yere koymaktır.
Dedi: ve **السَّرَف**: gaflettir. Ve **السَّرَف**: cehalettir.

Âişe’den rivayet olundu ki o dedi: Et için, şarabın **سَرَف**’i gibi bir **سَرَف** vardır.

Ebu Ubeyd, Ebu Amr’dan: denir: **سَرِفْتُ** şeyi; yani: onu hata ettim ve onu gaflet ettim.

Ebu Ziyâd el-Kilâbî bir hadiste dedi: ( **أَرَدْتُكُم فَسَرِفْتُكم** ) , yani: sizi ıskaladım.

Cerîr, Benî Ümeyye’yi överken dedi:
A‘ṭaw Hunaydata yaḥdūhā thamāniyatun
mā fī ‘aṭā’ihim mannun wa-lā **سَرَفُ**
Onların, bağışlarında hata etmediklerini; fakat onu yerine koyduklarını ister.

Şemmir dedi: Suyun **سَرَفُ**’i: ondan, sulama ve fayda olmaksızın giden şeydir; denir: kuyu hurmaları suladı, suyun kalanı **سَرَفاً** olarak gitti; ve el-Hüzelî dedi:
fa-ka’anna awsāṭa l-jadiyyati wasaṭahā
**سَرَفُ** d-dilā’i mina l-qalībi l-khiḍrimi
Dedi: **سَرِفْتُ** yeminini; yani: onu bilmedim. Ve Sâ‘ide el-Hüzelî dedi:
ḥalifa mru’in barrin **سَرِفْتِ** yamīnahu
wa-li-kulli mā qāla n-nufūsu mujarrabu
Der ki: gizlediğim ve açıkladığım her ne ise, muhakkak o deneme sırasında ortaya çıkacaktır.

Süfyân, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: ( **وَالَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ** ) ( الفرقان : 67 ) , yani: onu yerinin dışında bir yere koymadılar; ( **وَلَمْ يَقْتُرُواْ** ) , yani: onu hakkından eksiltmediler.

Onun sözü: ( **ولا تُسرِفوا** ) ( الأعراف : 31 ) : muhakkak **الإِسراف** helâl olmayanı yemektir; ve denildi: o, Allah’ın helâl kıldığından yemede itidali aşmaktır.

Süfyân dedi: **الإسراف**: Allah’a itaat dışında harcananı yemektir.

İyâs b. Muâviye dedi: **الإسراف** Allah’ın hakkından eksiltme yapılan şeydir. Ve **السَّرَفُ**: kastın zıddıdır. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: ( **اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ** ) ( غافر : 34 ) : kâfir, şüpheci. Ve **السَّرفُ**: cehalettir. Ve **السرفُ**: gaflettir; **أردتكم فسرِفتكم** , yani: sizi gaflet ettim.

Şemmir dedi: Muhammed b. Amr’dan, Âişe’nin sözü hakkında şöyle dediği rivayet olundu: ( **إنّ للّحم سَرَفاً كسرَف الخمر** ) , yani: şarabın düşkünlüğü gibi bir düşkünlük.

Şemmir dedi: **السَّرَف**’i düşkünlüğe götüren bir kimseyi işitmedim; ve bu, onun için nasıl bir tefsir olur, hâlbuki o onun zıddıdır; ve bir şeye düşkünlük: ona çok alışkanlıktır; ve bir şeyle **السّرَف**: onu bilmemektir; ancak düşkünlüğün kendisi **سَرَفاً** olur; yani: ona alışması ve onu çok satın alması **سَرَف**’tir.

İbn Ömer hadîsinde, onun bir adama şöyle dediği (rivayet olundu): Minâ’ya geldiğinde, falan yere vardığında, orada bir **سَرْحة** vardır; ne soyulmuştur ne de **تُسْرَف** edilmiştir; onun altında yetmiş peygamber gizlenmiştir; onun altında in.

Ebu Ubeyd dedi: Yezîdî dedi: **لم تُسرَف** demek, yani **السُّرْفة** ona isabet etmedi; o, küçük bir böcekçiktir; ağacı deler ve onda bir ev yapar. Dedi: o, kendisiyle mesel vurulan şeydir; denir: **أصنَع من سُرْفَة**.

İbnü’s-Sikkît dedi: **السَّرْفُ** (ر sakin): **سُرِفت** ağaç **تُسرَف** **سَرْفاً**’ın masdarıdır: onda **السُّرْفة** vuku bulduğunda.

Ebu Ubeyd: **السَّرِف**: cahildir.

Tarafe dedi:
inna mra’an **سَرِفَ** l-fu’ādi yarā
‘asalan bi-mā’i saḥābatin shatmī
Ve **الأُسْرُفُّ**: gelen (âti)dir; Farsça, Arapçalaştırılmıştır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam **أَسرَف** etti: sınırı aştığında; ve **أسرَف** etti: hata ettiğinde; ve **أسرَف**: gaflet ettiğinde.

**سفر** : Allah Azze ve Celle dedi: ( **مُّطَهَّرَةٍ بِأَيْدِى سَفَرَةٍ** ) ( **سَفَرَةٍ كِرَامٍ بَرَرَةٍ** ) ( عبس : 15 ، 16 ) .
Müfessirler dedi: **السفرة**: yazıcılardır; yani Âdemoğullarının amellerini yazan melekler; onun teki **سافر**’dir; **كاتب** ve **كَتَبة** gibi.

Ebu İshâk dedi: ve onun itibarı, onun sözü iledir: ( **لَحَافِظِينَ كِرَاماً كَاتِبِينَ** ) ( **كَاتِبِينَ يَعْلَمُونَ مَا** ) ( الانفطار : 11 ، 12 ) ; ve kitaba **سِفْر** ve yazana **سافِر** denmesi ancak şundandır: manası, şeyi beyan etmesi ve onu açıklamasıdır; ve ondan denir: **أسفَر الصبحُ**: şüphe edilmeyen bir aydınlıkla aydınladığında.

Ve ondan, Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) sözü: ( **أَسْفِروا بالفَجْر فإنه أعظَم للأجر** ) ; der ki: fecr namazını, fecr belirginleşip, içinde şüphe olmayan bir görünüşle ortaya çıktıktan sonra kılın; ona bakan herkes, onun fecr-i sâdık olduğunu bilir. Ve bundan denir: kadın yüzünden **سفَرَت**: yüzünden nikabı kaldırdığında; **تَسفِر** **سفُوراً**. Ve ondan denir: kavim arasında **سفَرْتُ**; **أسفِر** **سَفَارَةً**: aralarını düzelttiğinde ve aralarını düzeltmek için bunun kalbinde olanı ve bunun kalbinde olanı açığa çıkardığında. Ve **السَّفِير**: insanlar arasında ıslah edendir; bunu Ebu Ubeyd söyledi.
Dedi: ve Asma‘î dedi: **السَّفير**: ıslah edici elçidir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **السفَر**: fecrin **إسفار**’ıdır.

Ahtal dedi:
innī abītu wa-hammu l-mar’i yaṣḥabuhu
min awwali l-layli ḥattā yufrija **السفَرُ**
Sabahı ister; der ki: gecenin yarılmasına kadar yürüyerek geceleyin kalırım.

Huzeyfe hadîsinde, Lût kavmini zikredip: yahut onların **أسفار**’ı taşlarla takip edildi; yani onlardan yolcu olan; der ki: bulundukları yerde taşlandılar, böylece şehir halkına ilhak edildiler.

Denir: **سافر** ve **سفْر**; sonra **أسافر** cem‘u’l-cem‘dir.

Ahmed b. Hanbel’e fecrde **الإِسفار** hakkında soruldu da dedi: fecrin, onda şüphe edilmeyecek şekilde açıklığa kavuşmasıdır; buna benzerini İshâk dedi; ve o, Şâfiî’nin ve onun ehlinin sözüdür.

Allah Azze ve Celle dedi: ( **يُغْنِيهِ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُّسْفِرَةٌ** ) ( عبس : 38 ) .
Ferrâ dedi: yani: parlayan, aydınlık; ve sabah **أسفَر** etti, yüz **أسفَر** etti.
Dedi: kadın nikabını attığında denir: **سفَرتْ**; o, هاء’sız **سافِرٌ**’dir. Ve **السُّفْرة**: üzerinde yenilen şeydir; üzerinde yenildiğinde yayıldığı için **سفْرة** diye adlandırıldı.

Hadiste: Ömer’in Nebî’ye ( صلى الله عليه وسلم ) ve âline evine girdiği, sonra dediği: ( bu evi emretseydin de **فسفِر** edilseydi ).
Ebu Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: onun sözü **فسفِر**: yani süpürülsün; denir: evi ve başkasını **سفَرْتُ**: onu süpürdüğünde; ben onu **أسفِره** **سفراً**. Ve süpürgeye **المِسفَرة** denir. Ve ondan, ot yaprağından düşen şeye **سفِير** denildi; çünkü rüzgâr onu **تَسفِره**.

Zü’r-Rumme dedi:
wa-ḥā’ilin min **سَفِير**i l-ḥawli jā’iluhu
ḥawla l-jarāthīni fī alwāni shahabun
Yani: yaprak, rengi değişti; yeşil iken sarardı ve beyazladı.

Ve denir: rüzgâr bulutu göğün yüzünden **سفَرَت**: onu ondan sıyırdığında; ve inşâd etti:
**سَفْرَ** ash-shamālu z-zibraja l-muzabraja

Bize Sa‘dî haber verdi; Ahmed b. Mus‘ab’dan; Vekî‘den; Süfyân’dan; İmrân b. Muslim’den; Süveyd b. Ğafle’den; dedi: Ömer dedi: boğazlarda akşam namazı **مُسفرة**’dir. Ebu Mansûr dedi: onun sözünün manası: yani açık, görülen; gizli kalmayan. Ve hadiste: akşam namazına **صلاة البصر** denir; çünkü o, görmeyi ve seçmeyi engelleyen gecenin karanlığından önce eda edilir. Ve **السَّفَرُ**: iki **سفر**’dir: sabahın **سفر**’i ve akşamın **سفَر**’i.

Ebu Nasr, Asma‘î’den: falan yerde **السافِرَةُ** çoğaldı; yani yolcular. Dedi: ve **السَّفْر**: **سافِر**’in cem‘idir; ve **سفْر** da. Ve adam **مِسْفَر**: sefere güçlü olduğunda; dişisi **مِسْفَرة**.

Dedim: yolcuya **مسافراً** denildi; çünkü yerleşikliğin örtüsünü yüzünden açar, şehir konaklarını yerinden (çıkarır), rahatlık konaklarını nefsinden (çıkarır) ve açık araziye çıkar. Ve **السَّفَر**’e **سفَراً** denildi; çünkü yolcuların yüzlerinden ve ahlâklarından açığa çıkarır; böylece onlardan gizli olan ortaya çıkar. Ve güneş battıktan sonra gündüzün beyazlığının kalıntısına, açıklığından dolayı **سَفَرٌ** denir; ve ondan seci‘li söz sahibinin sözü: Şi‘râ, onun için bir **سفَراً** olarak doğduğunda, onda yağmur görmezsin. Onun doğuşunu yatsı vaktinde istedi. Ve denir: adam **سافَر** etti: öldüğünde; ve inşâd etti:
za‘ama bnu jud‘āna bni ‘amrin wa
annahu yawman **مُسافِرْ**

Asma‘î ve Ebu Zeyd dedi: **السفار**: devenin **سفار**’ıdır; o, devenin onunla burun halkası takıldığı demirdir.
Ebu Zeyd dedi: deveyi **أَسفَرْتُ** **إسفَاراً**.
Ebu Ubeyd, Asma‘î’den rivayet etti: deveyi **سفَرْت** **بالسفار**; elifsiz.

Leys dedi: **السفار**: ucu devenin **خِطام**’ına bağlanan bir iptir; onun üzerinde döndürülür ve kalanı yular yapılır; bazen **السفار** demirden olur; onun cem‘i **الأسفِرَة**’dir. Ama Allah Azze ve Celle’nin sözü: ( **يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ** ) ( الجمعة : 5 ) ; muhakkak Zeccâc dedi: **الأسفار**: büyük kitaplardır; onun teki **سفْر**’dür. Allah, Tevrat’ı ve içindekini kullanmayı terk etmelerinde Yahudilerin misalinin, üzerine kitaplar yüklenen ve içindekini bilmeyen ve onu idrak etmeyen eşeğin misali olduğunu bildirdi. Ve **الأسفار**’ın teki: **سفْرٌ**’dür. Denir: **السفر** başının ön kısmındaki saçtır: kel olduğunda. Ve develer **انسفَرَتْ**: yerde gidip uzaklaştığında. Ve etçe **سافِرُ اللَّحْمِ** bir at: yani az etli. İbn Mukbil dedi:
lā **سافِرُ** l-laḥmi madkhūlun wa-lā hayjun
kāsī l-‘iẓāmi laṭīfu l-kashḥi mahḍūmu

Amr, babasından dedi: **المُسفَّرَة**: iplik yumağıdır.

Sa‘îd b. el-Müseyyeb’den rivayet olundu ki o dedi: **السافِرة**’nin sesleri olmasaydı, güneşin **وَجْبَة**’sini işitirdiniz. Dedi: ve **السافرة**: Rum’dan bir ümmettir; hadise bitişik olarak geldi. Ve güneşin **وجبة**’si: battığında düşüşüdür.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den dedi: **السفْسير**: **الفَيْجُ**’dur; ve tâbi‘ ve benzeri.

Başkası, Evs’in sözü hakkında dedi:
mina l-faṣāfiṣi bi-n-nummīyi **سفْسيرُ**
Muhakkak o, **السمسار**’ı ister.
Dedim: o, onun yanında Arapçalaştırılmıştır. Şemmir dedi: o, işin **القيّمُ**’idir; onu ıslah edendir; ve **بيّاعَ القَتّ** olmasını inkâr etti. Ve yaban öküzüne denir: **مسافر** ve **نابىء** ve **ناشط**; ve dedi:
ka’annahā ba‘da mā khaffat thamīlatuhā
**مسافرٌ** ash‘athu r-rawqayni makḥūlu

Ve **السفَرُ**: insanın derisi ve başkası üzerinde kalan izdir; onun cem‘i **سفور**’dur. Ebu Vecze dedi:
laqad māḥat ‘alayka mu’abbadātun
yalūḥu lahunna andābun **سفُورُ**

İbn ‘Arefe dedi: meleklere **سُفَرةٌ** denildi; çünkü onlar Allah ile peygamberleri arasında gidip gelirler. Ebu Bekir dedi: onlara **سفرةً** denildi; çünkü Allah’ın vahyiyle ve onu ulaştırmakla inerler; ve insanlar arasında ıslahın gerçekleştiği şeyle; böylece iki adam arasında ıslah eden elçiye benzetildiler; onların işini düzeltir.

**فرس** : Seleme, Ferrâ’dan dedi: **الفِرسة**: kamburdur; ve **الفَرْصَة**: kamburun kokusudur. Ve **المَفْزُورُ** ve **المَفْرُوس**: kambur olandır.

Asma‘î dedi: yırtıcı hayvan biniti **فَرَس** etti **فَرْساً**: boynunu kırıp ezdiğinde.
Dedi: **الفَرْس**’in aslı: boynu kırıp ezmektir; sonra her öldürme **فَرْساً** kılındı.

Denir: **ثورٌ فَرِيس** ve **بقرةٌ فَريس**. Ve adam için, boğazlayıp da **نَخع** ettiğinde denir: **قد فَرس**. Ve kurbanda **الفَرْسُ** mekruh görüldü. Ebu Ubeyd onu, Ömer’den kendi isnadıyla rivayet etti.

Dedi: Ebu Ubeyde dedi: **الفَرْس**: **النَّخْع**’dır. Denir: koyunu **فَرَسْتُ** ve onu **نَخْعتُ**; ve bu, boğazlamayı **النُّخاع**’a ulaştırmandır; o, omurga fıkralarında bulunan, enseye bitişik ipliktir; yani boğazlamayla ona kadar varmandır.

Ebu Ubeyd dedi: **النَّخْع** ise Ebu Ubeyde’nin dediği üzeredir. Ama **الفَرْس**’e gelince, onda muhalefet edildi; denildi: o, kırmadır; sanki, soğumadan önce kurbanın boynunun kırılmasını yasakladı; ve aslanın avına, kırmadan dolayı **فريسة** adı verildi.

Ebu Ubeyd dedi: **الفَرْسُ** (س ile) kırmadır; (ص ile) ise yarmadır.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den, onun şöyle dediğini (nakletti): **الفَرْس**: koyun boğazlanmadan önce boynun ezilip kırılmasıdır. Dedi: ve **الفَرْس**: kamburun kokusudur. Ve **الفِرْس** de bir çeşit bitkidir; bedevîler onda ihtilaf etti: Ebu’l-Mekârim dedi: o **القَضْقاض**’dır.
Başkası dedi: o **الشِّرْشِر**’dir. Başkası dedi: o **الحَبْن**’dir. Başkası dedi: o **البَرْوَق**’tur.

Dedi: aslana künye olarak **أبا فِراس** denir; bunu Leys söyledi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: aslanın isimlerindendir: **الفِرْناسُ**; **الفَرْس**’ten alınmıştır; o, boynu ezip kırmadır; ve **النون** ziyadedir.

Asma‘î: denir: **فارسٌ** açıkça **الفُروسة** ve **الفَراسة** sahibidir; ve eğer göz ve bakışıyla **فارساً** ise, o, fâ’nın kesriyle **الفِرَاسة** sahibidir.

Ve denir: falan kimse o işte elbette **فارِسٌ**’tir: onda âlim olduğunda.

Ve denir: Müminin **فِراسة**’sından sakının; çünkü o Allah’ın nuruyla bakar. Ve falan kimse **فَرُس** eder; **يَفرسُ** **فُروسة** ve **فَراسةً**: at işinde mahir olduğunda.

Ve denir: o **يتفرّس** eder: insanlara, at üzerinde bir süvari olduğunu gösterdiğinde.

Ve denir: falan **يتفرَّس** eder: sağlamca araştırıp baktığında.

Şemmir, kendi isnadıyla bir hadîs rivayet etti: Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) bir gün atları arz etti; yanında Uyeyne b. Hısn el-Fezârî vardı; ona dedi: ( ben attan senden daha bilirim ); Uyeyne dedi: ben de erkeklerden senden daha bilirim. O dedi: erkeklerin hayırlıları, kılıçlarını omuzlarına koyanlar ve mızraklarını atlarının omuzları üzerinde arz edenlerdir; Necd ehlindendir. Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( yalan söyledin; erkeklerin hayırlıları Yemen ehlinin erkekleridir; iman Yemenlidir ve ben Yemenliyim ).

Başka bir hadiste: ( ve ben erkekleri senden daha **أَفْرَس**’im ), yani: daha gören.

Denir: adam **فارس**; atlarda açıkça **الفُروسة** ve **الفَراسة** sahibidir; o, üzerinde sebat ve onun işinde maharettir. Dedi: ve fâ’nın kesriyle **الفِراسة**: bakışta, sağlamca araştırmada, şey üzerinde düşünmede ve onu görmede (basîret)tir.

Denir: o işte elbette **فارسٌ**’tir: onda âlim olduğunda.

Başka bir hadiste: ( insanların **أفرَسُ**’u üçtür ), sonra hadisi zikretti.

Başka bir hadiste: ( erkeklerinize yüzmeyi ve **الفَرَاسة**’yı öğretin ).
Dedi: ve **الفَراسة**: ata binme ve onu koşturma ilmidir.
Dedi: ve **الفارس**: uğraştığı şeylerin hepsinde mahir olandır; ve bununla adama **فارساً** adı verildi.

Ye’cûc ve Me’cûc hadîsinde: ( Allah onların üzerine **النَّغَف**’i gönderir de sabahlarlar **فَرْسى** ), yani: ölüler. Kurt koyunu **فَرَسَ**’tan; ve ondan aslanın **فَريسة**’si. Ve **فَرْسى** , **فَريس**’in cem‘idir; **قَتِيل** ve **قَتلى** gibi.

Asma‘î dedi: denir: ona bir **فَرْسة** isabet etti: sırtının omurlarından bir omur yerinden çıktığında. Ama kamburun meydana geldiği koku, ص ile **الفَرْصة**’dır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الفَراس**: siyah hurmadır; **الشِّهْرِيز** değildir. Ve inşâd etti:
idhā akalū l-**فَراسَ** ra’ayta shāman
‘alā l-anbāki minhum wa-l-ghuyūbi
Dedi: ve **الأَنباكُ**: tepeler.

İbnü’s-Sikkît: **الفَرْس**’in aslı boynu ezip kırmaktır; sonra her öldürme **فَرْساً** kılındı. Ve **بالدَّهْناء**’da kumdan dağlar vardır; **الفَوارس** diye adlandırılır; onları gördüm. Ve **الفِرْس**: bitkiden bir çeşittir.

Leys dedi: **الفَرِيس**: bükülmüş bir tahta halkadır; ipin ucuna bağlanır. Ve başkası inşâd etti:
fa-law kāna r-rishā mā’atayni bā‘an
la-kāna mamarru dhālika fī l-**فَرِيسِ**

Ebu Ubeyd, Ebu Zeyd’den: **الفَرْسة**: boyunda olan bir yaradır; onu **تَفْرِسها**.

Şemmir, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفرسة**: kamburdur.
Dedi: ve fâ’nın kesriyle **الفِرسة**: kamburdur. Dedi: kambur olan **مفروس**’tur; ve ondan: boynunu **فرست**.

Dahhâk hadîsinde, karısına **آلَى** edip sonra onu boşayan bir adam hakkında dedi: ikisi, yarışın iki atı gibidir; hangisi önce geçerse onunla alınır. Onun tefsiri: iddet, üç hayızdır; eğer, îlâsının bitmesinden önce (o dört aydır) biterse, kadın o boşamayla ondan ayrılmış olur; îlâdan ona bir şey yoktur; çünkü dört ay biter ve onun için eş değildir. Eğer dört ay geçer de o iddet içinde ise, îlâ ile o boşamayla birlikte ondan ayrılmış olur; böylece iki (talâk) olur.

Bana Münzirî haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den dedi: insanlarda **فارسٌ** açıkça **الفَراسة** ve **الفِراسة** sahibidir; binek üzerinde ise açıkça **الفروسية** ve **الفرُوسةِ** (onda bir lugattır) sahibidir.

**فسر** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَسْرُ**: örtülmüş olanı açmaktır.
Leys dedi: **الفَسْر**: tefsirdir; o, kitap için beyan ve tafsildir.
Münzirî bana haber verdi; Ebu’l-Abbas’tan; İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **التفسير** ve **التأويل**; mana birdir.
Leys dedi: **التَّفْسِرةُ**: hekimlerin, hastanın illetine renginden delil getirdikleri idrar için bir isimdir; ve bir şeyin tefsiri ve manası onunla bilinen her şey, onun **تَفسرَته**’sidir.
Azze ve Celle’nin sözü: ( **وَأَحْسَنَ تَفْسِيراً** ) ( الفرقان : 33 ) ; **الفَسرُ**: örtülmüş olanı açmaktır.
Bazıları dedi: **التفسير**: müşkil lafızdan muradı açığa çıkarmaktır. Ve **التأويل**: iki muhtemelden birini, zahire uygun olana döndürmektir.

**رسف** : Leys dedi: **الرَّسْف** ve **الرَّسِيف** ve **الرَّسَفان**: bağlı olanın yürüyüşüdür; ve o, bağda **رَسَف** etti; **يَرْسُف** **رَسيفاً**; o, **راسف**’tir.
Ebu’l-Heysem, Nasîr’den: deveye, adımı yaklaştırıp **الإجارة**’yı hızlandırdığında denir; o, ayakları kaldırıp koymaktır: **رَسف** eder, **يرسُف**. Eğer bundan fazla olursa, o **الرَّتَكان**’dır. Sonra bundan sonra **الْحَفْد**.

**رفس** : Leys dedi: **الرَّفْسَةُ**: göğüste ayakla vuruş (çarpma)dır. Denir: onu ayağıyla **رفَسَه**; onu **يَرفُسُه** **رَفْساً**.
