# رسل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B3%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رسل

الرسل، محركة: القطيع من كل شيء، ج: أرسال، هكذا في المحكم، وفي المصباح: ويستعمل في الناس تشبيها. قلت: ومنه الحديث: أن الناس دخلوا عليه بعد موته أرسالا يصلون عليه، أي أفواجا، وفرقا متقطعة، يتلو بعضهم بعضا. والرسل: الإبل، هكذا حكاه أبو عبيد، من غير أن يصفها بشيء، قال الأعشى:
  يسقي رياضا لها قد أصبحت عرضا                      زورا تجانف عنها القود والرسـل أو هو القطيع منها، ومن الغنم، كما في الصحاح، وقال ابن السكيت: ما بين عشر إلى خمس وعشرين، وقال الراجز:
  أقول للذائد خوص برسل
  إني أخاف النائبات بالأول والجمع أرسال، قال الراجز:
  يا ذائديها خوصا بأرسال
  ولا تذوداها ذياد الضلال أي قربا إبلكما شيئا بعد شيء، ولا تدعاها تزدحم على الحوض. ويقال: جاءت الخيل أرسالا، أي قطيعا قطيعا، وفي الحديث، وفيه ذكر السنة: ووقير كثير الرسل قليل الرسل، كثير الرسل، يعني الذي يرسل منها إلى المرعى، أراد أنها كثيرة العدد قليلة اللبن، فهي فعل بمعنى مفعل، قال ابن الأثير: كذا فسره ابن قتيبة، وقد فسره العذري، فقال: كثير الرسل، أي شديد التفرق في طلب المرعى، قال: وهو أشبه، لأنه قال في أول الحديث: مات الودي، وهلك الهدي. يعني الإبل، فإذا هلكت الإبل مع صبرها وبقائها على الجدب، كيف تسلم الغنم وتنمي، حتى يكثر عددها. قال: والوجه ما قاله العذري، وأن الغنم تتفرق وتنتشر في طلب المرعى لقلته.

  والرسل، بالكسر: الرفق والتؤدة، يقال: افعل كذا وكذا على رسلك، أي اتئد فيه، كالرسلة، بالهاء، عن ابن عباد، وأورده أيضا صاحب اللسان، والترسل، أورده صاحب اللسان، وفي الحديث: على رسلكما إنها صفية بنت حيي، الرسل: اللبن ما كان، وقيده في التوشيح تبعا لأهل الغريب، بالطري، يقال: كثر الرسل العام، أي كثر اللبن، وقال أبو سعيد الخدري رضي الله عنه: رأيت في عام كثر فيه الرسل البياض أكثر من السواد، ثم رأيت بعد ذلك في عام كثر فيه التمر السواد أكثر من البياض. الرسل اللبن، وهو البياض، إذا كثر قل التمر، وهو السواد، وأهل البدو يقولون: إذا كثر البياض. واختلف في الحديث: هلك الفدادون إلا من أعطى في نجدتها ورسلها، في رسلها قولان، قال أبو عبيد: هي قليلة الشحم واللحم واللبن، فنحرها يهون عليه، وبذلها لا يشفق منه، وهذا كقولهم: قال فلان كذا على رسله، أي على استهانته بالقول، فكأن وجه الحديث: إلا من أعطى في سمنها وهزالها، أي في حال الضن بها لسمنها، وحال هوانها عليه لهزالها، كما نقول: في المنشط والمكره، والقول الآخر: ورسلها: ولبنها، قال أبو عبيد: قد علمنا أن الرسل اللبن، ولكن ليس له في هذا الحديث معنى، وقال غيره: له فيه معنى، لأنه ذكر الرسل بعد النجدة، على جهة التفخيم للإبل، فجرى مجرى قولهم: إلا من أعطى في سمنها وحسنها ووفور لبنها، فهذا كله يرجع إلى معنى واحد. وقال ابن الأثير: والأحسن أن يكون المراد بالنجدة الشدة والجدب، وبالرسل الرخاء والخصب، لأن الرسل اللبن، وإنما يكثر في حال الخصب، فيكون المعنى أنه يخرج حق الله تعالى في حال الضيق والسعة، وقد مر ذلك في ن ج د، فراجعه. وأرسلوا: كثر رسلهم، أي صار لهم اللبن من مواشيهم، وأنشد ابن بري:
  دعانا المرسلون إلـى بـلاد                      بها الحول المفارق والحقاق كرسلوا ترسيلا، مكثر لبنهم وشربهم، قال تأبط شرا: ولست براعي ثلة قام وسطها طويل العصا غرنيق ضحل مرسل مرسل: كثير اللبن، فهو كالغرنيق، وهو شبه الكركي في الماء أبدا، ويروى: ولست براعي صرمة كان عبلها طويل العصا مئناثة السقب مهبل وأرسلوا: صاروا ذوي رسل، محركة: أي قطائع، وفي العباب: ذوي أرسال، أي قطعان. والرسل، طرف العضد من الفرس، وهما رسلان. والرسل، بالفتح: السهل من السير، يقال: سير رسل، وهو أيضا: البعير السهل السير، وهي بهاء، وقد رسل، كفرح، رسلا، محركة ورسالة، ككرامة. والرسل أيضا: المترسل من الشعر، وفي بعض النسخ: المترسل، والأولى الصواب، وقد رسل، كفرح، رسلا، ورسالة، ولو قال بعد قوله: وهي بهاء: والمترسل من الشعر، وقد رسل فيهما، كفرح، إلى آخره، لكان أخصر، وأوفق لقاعدته، فتأمل. والرسلة، بالفتح: الكسل، يقال: رجل فيه رسلة، أي كسل. وناقة مرسال: سهلة السير، من نوق مراسيل، وقيل: المراسيل: الخفاف، التي تعطيك ما عندها عفوا، الواحدة رسلة، قال كعب بن زهير، رضي الله تعالى عنه:
  أمست سعاد بأرض لا يبلغهـا                      غلا العتاق النجيبات المراسي

  ويقال: لا يكون الفتى مرسالا: أي مرسل اللقمة في حلقه، أو مرسل الغصن من يده، إذا مضى في موضع شجير، ليصيب صاحبه، والمرسال أيضا: سهم صغير، كذا في النسخ، وفي العباب: قصير. وإنما سمي به لخفته، وربما شبهت الناقة به. والإرسال: التسليط، وبه فسر قوله تعالى:  أنا أرسلنا الشياطين على الكافرين تؤزهم أزا  ، أي سلطوا عليهم، وقيضوا لهم بكفرهم، كما قال تعال:  ومن يعش عن ذكر الرحمن نقيض له شيطانا  ، وقيل: معناه أنا خلينا الشياطين وإياهم، فلم نعصمه من القبول منهم، وكلا القولين ذكرهما الزجاج، قال: والمختار الأول. وقيل: الإرسال هنا: الإطلاق، والتخلية، وبه فسر أبو العباس الآية. والإرسال أيضا: الإهمال، وهو قريب من الإطلاق والتخلية. والإرسال، أيضا: التوجيه، وبه فسر إرسال الله عز وجل أنبياءه عليهم السلام، كأنه وجه إليهم أن أنذروا عبادي، قاله أبو العباس. والاسم: الرسالة، بالكسر، والفتح، والرسول، والرسيل، كصبور، وأمير، الأخيرة عن ثعلب، وأنشد:
  لقد كذب الواشون ما بحت عندهم                      بليلى ولا أرسلتهـم بـرسـيل قلت: هو لكثير، ويروى:
  بسر ولا أرسلتهم برسول والرسول بمعنى الرسالة يؤنث ويذكر، وأنشد الجوهري للأسعر الجعفي:
  ألا أبلغ بني عمرو رسولا                      بأني عن فتاحتكم غنـي أي عن حكمكم، ومثله لعباس بن مرداس:
  أر من مبلغ عني خفافـا                      رسولا بيت أهلك منتهاها وأنث الرسول حيث كان بمعنى الرسالة. والرسول أيضا: المرسل، وقال ابن الأنباري في قول المؤذن: أشهد أن محمدا رسول الله: أعلم وأبين أن محمدا متابع الإخبار عن الله عز جل، والرسول معناه في اللغة: الذي يتابع أخبار الذي بعثه أخذا من قولهم: جاءت الإبل رسلا، أي متابعة. ج أرسل، بضم السين، هو جمع الرسول، على أنه مؤنث بمعنى الرسالة، وأنشد ابن بري للهذلي: لو كان في قلبي كقدر قلامة حبا لغيرك ما أتاها أرسلي

  وقال الكسائي: سمعت فصيحا من الأعراب، يقول: جاءتنا أرسل السلطان، وذهب ابن جني إلى أنه كسر رسولا على أرسل، وإن كان الرسول هنا إنما يراد به المرأة، لأنها في غالب الأمر مما تستخدم في هذا الباب. ورسل، بضمتين، ويخفف، كصبور، وصبر، ورسلاء، وهذه عن ابن الأعرابي، ونسبها الصاغاني للفراء. والرسول: الموافق لك في النضال ونحوهن هكذا مقتضى سياقه، والذي صرح به صاحب اللسان، وغيره: أنه من معاني الرسيل، كأمير، فتنبه لذلك. وقوله عز وجل، في حكاية موسى وأخيه:  فقولا: إنا رسول رب العالمين  ، ولم يقل: رسل، لأن فعولا وفعيلا يستوي فيهما المذكر والمؤنث، والواحد والجمع، مثل عدو وصديق، هذا نص الصاغاني في العباب، ومثله في اللسان، قال شيخنا: وليس في الآية جمع، إلا أن يريد ما زاد على الواحد، أو أن أقل الجمع اثنان، كما 8و رأي الكوفيين، أو أنه يفهم من باب أولى، وفي الناموس: أراد بالواحد والجمع القليل والكثير، وهو بعيد المرام عن هذا المقام، انتهى. قال شيخنا: قد جاء في طه:  إنا رسولا  بالتثنية، قال الزمخشري في الكشاف: الرسول يكون بمعنى المرسل والرسالة، ففي طه بمعنى المرسل، فلم يكن بد من التثنية، وفي آية الشعراء بمعنى الرسالة، فجازت التسوية فيه، إذا وصف به، بين الواحد والمثنى والجمع، كالوصف بالمصدر، انتهى. وقال أبو إسحاق النحوي، في معنى الآية: إنا رسالة رب العالمين، أي ذوو رسالة، قال الأزهري: وهو قول الأخفش، وسمي الرسول رسولا، لأنه ذو رسالة، وأما الرسول بمعنى الرسل، فكقول أبي ذؤيب:
  ألكني إليهما وخير الرسو                      ل أعلمهم بنواحي الخبر أي خير الرسل. وتراسلوا: أرسل بعضهم إلى بعض. والمراسل: المرأة الكثيرة الشعر في ساقيها، الطويلته، كالرسلة، هكذا في سائر النسخ، والذي في اللسان: ناقة مرسال: رسلة القوائم، كثيرة الشعر في ساقيها، طويلته. قلت: فهي إذا من صفة الناقة، لا المرأة، فتأمل ذلك. والمراسل من النساء: التي تراسل الخطاب، أو هي التي فارقها زوجها بأي وجه كان، مات أو طلقها، أي هي التي قد أسنت وفيها بقيه شباب، والاسم: الرسال بالكسر، وفي حديث أبي هريرة: أن رجلا من الأنصار تزوج امرأة مراسلا، يعني ثيبا، فقال النبي صلى الله عليه وسلم:  فهلا بكرا تلاعبها وتلاعبك، أو هي التي مات زوجها، أو أحست منه، أنه يريد الطلاق فتزين لآخر، وتراسله بالخطاب، وأنشد المازني لجرير:
  يمشي هبيرة بعد مقتل شيخه                      مشي المراسل أوذنت بطلاق

  يقول: ليس يطلب بدم أبيه معود ذلك مثل هذه المرأة، التي قد بسأت بالطلاق، أي أنست به، قوله: وفيها بقية من شباب، الأولى ذكره عند قوله: أسنت، كما تقدم، ومثله في اللسان، وغيره. والراسلان: الكتفان، أو عرقان فيهما، وغلط من قال: عرقا الكفين، إشارة إلى ما وقع في نسخ المجمل لابن فارس: الراسلان عرقان في الكفين. أو الرابلتان، هكذا في النسخ، والصواب:أو الوابلتان. ويقال: ألقى الكلام على رسيلاته، أي تهاون به، تصغير رسلات، جمع رسل. والرسيلاء، هكذا في النسخ بالمد، والصواب: الرسيلى، مقصور: دويبة، كما في اللسان. وأم رسالة، بالكسر: الرخمة، كنية لها. والرسيل، كأمير: الواسع، والشيء اللطيف، أيضا، هكذا في النسخ، والصواب: والشيء الطفيف، كما هو نص المحيط. والرسيل: الفحل العربي يرسل في الشول ليضربها، يقال: هذا رسيل بني فلان، أي فحل إبلهم، وقد أرسل بنو فلان رسيلهم، كأنه فعيل بمعنى مفعل، من أرسل، كمنذر ونذير، ومسمع وسميع. والرسيل: المراسل في نضال، وغيره. والرسيل: الماء العذب. وقال اليزيدي: جارية رسل، بضمتين، إذا كانت صغيرة لا تختمر، قال عدي بن زيد العبادي:
  ولقد ألهو ببكر رسل                      مسها ألين من مس ويؤوى: رشأ. والترسيل في القراءة: الترتيل، وهو التحقيق بلا عجلة، وقيل: بعضه على أثر بعض، وفي الحديث: كان في كلامه ترسيل أي ترتيل. ورسلت فصلاني، ترسيلا: سقيتها الرسل، أي اللبن. والمرسلة، كمكرمة: قلادة طويلة تقع على الصدر، عن ابن دريد، أي هي القلادة فيها الخرز وغيرها، قاله اليزيدي. والأحاديث المرسلة: التي يرويها المحدث إلى التابعي، بأسانيد متصلة إليه، ثم يقول التابعي: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم، ولم يذكر صحابيا سمعه من رسول الله صلى الله عليه وسلم، وتحقيق هذا المقام في كتب الأصول. واسترسل: أي قال: أرسل الإبل أرسالا، بفتح الهمزة، أي رسلا بعد رسل، والإبل إذا وردت الماء وكانت كثيرة فإن القيم بها يوردها الحوض هكذا، ولا يوردها جملة، فتزدحم على الحوض، ولا تروى. واسترسل إليه: انبسط، واستأنس واطمأن، ووثق به فيما يحدثه، وهو مجاز، وأصله السكون والثبات، ومنه الحديث: أيما مسلم استرسل إلى مسلم فغبنه فهو كذا. واسترسل الشعر: صار سبطا. وترسل في قراءته: اتأد، وتفهم، من غير أن يرفع صوته شديدا. والرسال، ككتاب: قوائم البعير، لطولها واسترسالها، عن أبي زيد، وهو جمع رسل، بالفتح، قال الأعشى:
  غولين فوق عوج رسال

  أي قوائم طوال. والمرسلات في التنزيل: الرياح أرسلت كعرف الفرس، أو الملائكة، عن ثعلب، أو الخيل، لكونها ترسل، أي تطلق في الحلبة. ومما يستدرك عليه: راسله في كذا وبينهما مراسلات. والرسالة بالكسر: المجلة المشتملة على قليل من المسائل التي تكون من نوع واحد، والجمع رسائل. وهو رسيله في الغناء، ونحوه، وراسله الغناء: باراه في إرساله، وقال ابن الأعرابي: العرب تسمي المراسل في الغناء، ونحوه، وراسله الغناء: باراه في إرساله، وقال ابن الأعرابي: العرب تسمي المراسل في الغناء، والعمل: المتالي. والرسل من القول: اللين الخفيض، قال الأعشى:
  فقال للملك سرح مـنـهـم مـائة                      رسلا من القول مخفوضا وما رفعا والمرسال: الرسول شبه بالسهم القصير، لخفته. وجاءوا رسلة رسلة، أي جماعة جماعة. وراسله، مراسلة، فهو مراسل، ورسيل. والرسل، بالفتح: الذي فيه لين واسترخاء، يقال: ناقة رسلة القوائم، أي سلسة لينة المفاصل، قاله الليث، وأنشد:
  برسلة وثـق مـلـتـقـاهـا                      موضع جلب الكور من مطاها واسترسل الشيء: سلس. والاسترسال: التأني في مشية الدابة. وقال أبو زيد: الرسل: الطويل المسترسل، وقد رسل، كفرح، رسلا ورسالة. والترسل في الأم,ر: التمهل، والتوقر، وفي الركوب: أن يبسط رجليه على الدابة حتى يرخي ثيابه على رجليه، وفي القعود: أن يتربع ويرخي ثيابه على رجليه حوله. والرسيل: السهل، قال جبيهاء الأسدي:
  وقمت رسيلا بالذي جاء يبتغي                      إليه بليج الوجه لست بباسـر والرسل، محركة: ذوات اللبن. وأرسله عن يده: خذله، وهو مجاز، وكذا قولهم: السهام رسل المنايا. ومسعود بن منصور بن مرسل الأوشي، كمكرم، ذكره ابن نقطة. وبنو رسول: ملوك اليمن من آل غسان، لأن جدهم كان رسولا من الخليفة المستعصم. ومما يستدرك عليه:

### Türkçe

**الرسل**، harekeli: her şeyden sürü; çoğulu: **أرسال**; **المحكم**’de böyledir. **المصباح**’da: insanlarda teşbih yoluyla kullanılır, denir. Dedim: Ondandır hadis: insanların, ölümünden sonra onun yanına **أرسالا** olarak girip ona namaz kıldıkları; yani bölük bölük ve kesik kesik fırkalar hâlinde, bir kısmı bir kısmını takip ederek. Ve **الرسل**: develerdir; Ebû Ubeyd bunu, onu herhangi bir şeyle vasfetmeksizin, böyle nakletti. A‘şâ dedi ki:
  “Suluyor, onun için enine (yayılmış) olmuş çayırları;
  (öyle ki) sürücüler ve **الرسل** ondan yana sapar.”
Veya o, onlardan ve koyundan sürüdür; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbnü’s-Sikkît dedi ki: on ile yirmi beş arası. Râciz dedi ki:
  “Sürücüye derim: **برسل** ile (yaklaştır),”
  “Ben ilk (şey) ile musibetlerden korkarım.”
Ve cem‘i **أرسال**’dır. Râciz dedi ki:
  “Ey sürücüleri, **بأرسال** ile (yaklaştır),”
  “Ve onları sapkınların sürmesi gibi sürmeyin.”
Yani: iki devenizi, bir şeyden sonra bir şey olarak yaklaştırın; onları havuz üzerinde sıkışıp yığılmaya bırakmayın. Ve denir: atlar **أرسالا** geldi; yani sürü sürü. Ve hadiste—onda sene zikri vardır—: “ve **وقير** çok **الرسل**’li, az **الرسل**’li; çok **الرسل**’li”; yani ondan otlağa salınan (gönderilen) çok olan; onunla, sayısı çok, sütü az olduğunu murad etti; o, **مفعل** mânasında **فعل**’dir. İbnü’l-Esîr dedi ki: İbn Kuteybe onu böyle tefsir etti; onu ‘Uzrî de tefsir etmiştir; dedi ki: “çok **الرسل**’li”; yani otlak aramada şiddetli dağınık. Dedi: bu daha benzer; çünkü hadisin başında dedi ki: “**مات الودي** ve **هلك الهدي**.” Yani develer. Öyleyse develer, sabırları ve kıraçlık üzerinde kalmalarıyla beraber helâk olursa, koyun nasıl selâmette kalır ve çoğalır da sayısı çok olur? Dedi: vech, ‘Uzrî’nin dediğidir; ve koyun, otlağın azlığından dolayı otlak aramada dağılır ve yayılır.

Ve **الرسل**—kesre ile—: yumuşaklık ve teenni. Denir: “şunu şunu **على رسلك** yap”; yani onda ağır davran; **الرسلة** gibi—**الهاء** ile—İbn Abbâd’dan. **اللسان** sahibi de onu zikretti; ve **الترسل**’i de **اللسان** sahibi zikretti. Ve hadiste: “**على رسلكما**; o, Safiyye bint Huyey’dir.” **الرسل**: süt, ne ise; ve onu **التوشيح**’te, **أهل الغريب**’e tâbi olarak, taze ile kayıtladı. Denir: bu yıl **الرسل** çoğaldı; yani süt çoğaldı. Ebû Saîd el-Hudrî (Allah ondan razı olsun) dedi ki: **الرسل**’in çoğaldığı bir yılda beyazı siyahdan daha çok gördüm; sonra bunun ardından, hurmanın çoğaldığı bir yılda siyahı beyazdan daha çok gördüm. **الرسل** süttür; o da beyazlıktır; o çoğalınca hurma—o da siyahlıktır—azalır. Bedevîler derler: “beyazlık çoğalınca.” Ve hadiste ihtilaf edildi: “**هلك الفدادون**; ancak **في نجدتها ورسلها** veren müstesna.” **في رسلها** hakkında iki söz vardır. Ebû Ubeyd dedi ki: o, yağ, et ve sütçe azdır; onu boğazlamak ona kolay gelir; onu vermekten çekinmez. Bu, onların “falanca, sözü **على رسله** söyledi” demeleri gibidir; yani sözü hafife alışı üzere. Sanki hadisin vechi: “ancak onun semizliğinde ve zayıflığında veren”; yani semizliğinden dolayı ona kıymet verme hâlinde ve zayıflığından dolayı ona hafif gelmesi hâlinde; bizim “isteklilikte ve isteksizlikte” dediğimiz gibi. İkinci söz: **ورسلها**: ve sütü. Ebû Ubeyd dedi ki: **الرسل**’in süt olduğunu bildik; fakat bunun bu hadiste bir mânası yoktur. Başkası dedi ki: onda mânası vardır; çünkü **الرسل**’i **النجدة**’den sonra, develeri yüceltme cihetiyle zikretti; böylece onların “ancak onun semizliğinde, güzelliğinde ve sütünün bolluğunda veren” sözleri mecrasına girdi; bu, bütünüyle tek bir mânaya döner. İbnü’l-Esîr dedi ki: en güzeli, **النجدة** ile şiddet ve kıraçlığın, **الرسل** ile refah ve bolluğun murad edilmesidir; çünkü **الرسل** süttür; ancak bolluk hâlinde çok olur; böylece mânâ: darlık ve genişlik hâlinde Allah Teâlâ’nın hakkını çıkarır. Bu, **ن ج د**’de geçmişti; ona müracaat et. Ve **أرسلوا**: **رسلهم** çoğaldı; yani hayvanlarından kendilerine süt oldu. İbn Berrî inşâd etti:
  “Bizi **المرسلون** çağırdı bir beldeye;
  onda ayrılan yıl ve **الحقاق** vardır.”
**كرسلوا ترسيلا**: sütleri ve içmeleri çok olan. Teebbata Şerran dedi ki:
“Ben, ortasında (bir) topluluk duran bir sürünün çobanı değilim;
uzun değnekli, su içinde daima olan, sığ, **مرسل** bir **غرنيق** (gibi).”
**مرسل**: sütü çok olan; o, **الغرنيق** gibidir; o da su içinde daima olan turnaya benzer. Ve rivayet olunur:
“Ben, (bir) sürünün çobanı değilim; onun **عبلها**’sı (şöyleydi):
uzun değnekli, yavrusu dişi, **السقب**’i düşük, **مهبل**.”
Ve **أرسلوا**: **رسل** sahipleri oldular; harekeli: yani sürüler. **العباب**’da: **ذوي أرسال**; yani sürüler. Ve **الرسل**: atın pazusunun ucu; ikisi **رَسلان**’dır. Ve **الرسل**—fetha ile—: yürüyüşten kolay olan. Denir: **سير رسل**. O ayrıca: yürüyüşü kolay deve; onda **هاء** vardır. Ve **رسل** oldu—**كفرح** (vezninde)—**رسلا** (harekeli) ve **رسالة**—**ككرامة** (vezninde). Ve **الرسل** ayrıca: saçtan sarkık olan. Bazı nüshalarda: **المترسل**; ve birincisi doğrudur. Ve **رسل** oldu—**كفرح**—**رسلا** ve **رسالة**. Eğer “onda **هاء** vardır” sözünden sonra “ve saçtan sarkık olan; ve ikisinde de **رسل** oldu—**كفرح**—… ilâ âhirihî” deseydi, daha kısa ve kaidesine daha uygun olurdu; öyleyse düşün. Ve **الرسلة**—fetha ile—: tembellik. Denir: onda **رسلة** olan adam; yani tembellik. Ve **ناقة مرسال**: yürüyüşü kolay; **نوق مراسيل**’dendir. Ve denildi: **المراسيل**: hafiflerdir; sana, yanında olanı kendiliğinden verenlerdir; bir tanesi **رسلة**’dir. Ka‘b b. Züheyr (Allah Teâlâ ondan razı olsun) dedi ki:
  “Suâd, öyle bir yerde akşamladı ki ona ulaşmaz
  soylu, seçkin, hızlı **المراسي**’lerin koşusu.”

Ve denir: delikanlı **مرسالا** olmaz; yani lokmayı boğazına salıveren; yahut dalı elinden salıveren—eğer çalılık bir yerde yürürse—arkadaşına isabet etsin diye. Ve **المرسال** ayrıca: küçük ok; nüshalarda böyle. **العباب**’da: kısa. Ancak hafifliğinden dolayı onunla adlandırıldı; bazen deve ona benzetildi. Ve **الإرسال**: musallat kılma. Bununla, Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edildi: **أنا أرسلنا الشياطين على الكافرين تؤزهم أزا**; yani onları onların üzerine musallat kıldılar; küfürleri sebebiyle onlara musahhar ettiler; Allah Teâlâ’nın dediği gibi: **ومن يعش عن ذكر الرحمن نقيض له شيطانا**. Ve denildi: mânâsı, biz şeytanları ve onları baş başa bıraktık; onlardan kabul etmeye karşı onu korumadık. İki kavli de Zeccâc zikretti; dedi ki: seçilen birincisidir. Ve denildi: buradaki **الإرسال**: salıverme ve serbest bırakmadır; Ebû’l-Abbâs âyeti bununla tefsir etti. Ve **الإرسال** ayrıca: ihmal; o, salıverme ve serbest bırakmaya yakındır. Ve **الإرسال** ayrıca: yöneltme; bununla, Allah عز وجل’in peygamberlerini (onların üzerine selâm) göndermesi tefsir edildi; sanki onlara “kullarımı uyarın” diye yöneltti; Ebû’l-Abbâs söyledi. Ve isim: **الرسالة**—kesre ile ve fetha ile—; ve **الرسول**; ve **الرسيل**—**كصبور** ve **أمير** (gibi)—sonuncusu Sa‘leb’dendir. Ve inşâd etti:
  “Koğucular yalan söyledi; onların yanında açığa vurmadım
  Leylâ’yı; ve onları bir **برسيل** ile göndermedim.”
Dedim: o, çoktur. Ve rivayet olunur:
  “Gizlice; ve onları bir **برسول** ile göndermedim.”
Ve **الرسول**, **الرسالة** mânasında, müennes de olur müzekker de. Cevherî, el-Es‘ar el-Cu‘fî için inşâd etti:
  “Haber ulaştırayım mı Benî ‘Amr’a bir **رسولا**:
  ben sizin **فتاحتكم**’inizden ganîyim.”
Yani sizin hükmünüzden. Ve benzeri, Abbâs b. Mirdâs’ındır:
  “Var mı, benden, hafifçe, ulaştıracak bir **رسولا**;
  ehlinin evi, onun varacağı yerdir.”
Ve **الرسول**’ü, **الرسالة** mânasında olduğu yerde müennes yaptı. Ve **الرسول** ayrıca: gönderilen (kimse). İbnü’l-Enbârî, müezzinin “**أشهد أن محمدا رسول الله**” sözünde dedi ki: bilirim ve beyan ederim ki Muhammed, Allah عز جل’den haber vermeyi takip edendir. Ve **الرسول**’ün mânası dilde: gönderdiğinin haberlerini takip eden; onların “develer **رسلا** geldi” sözünden alınmıştır; yani peş peşe. **ج أرسل**—**السين**’in zammı ile—: **الرسول**’ün cem‘idir; onun, **الرسالة** mânasında müennes olması üzerine. İbn Berrî, Hüzeli için inşâd etti:
“Eğer kalbimde, bir kırıntı kadar, senden başkasına sevgi olsaydı, ona **أرسلي**’m gelmezdi.”

وقال **الكسائي**: Fasih bir bedevîden işittim, diyordu: “Bize sultanın **أرسل**’i geldi.” Ve İbn Cinnî, **رسولا**’yı **أرسل** üzerine kırık çoğul yaptığı görüşüne gitti; her ne kadar buradaki **الرسول** ile ancak kadın kastedilse de; çünkü o, çoğu durumda bu باب’da kullanılan şeylerdendir. Ve **رسل** (iki damme ile) (vardır); ve hafifletilir; **صبور** gibi, ve **صبر**; ve **رسلاء**; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; Sâgânî onu Ferrâ’ya nisbet etti. Ve **الرسول**: ok atışında ve benzerlerinde sana uygun olan; bağlamının gereği işte böyledir; fakat **اللسان** sahibinin ve başkalarının açıkça belirttiği: onun, **الرسيل**’in mânalarındandır, **أمير** gibi; buna dikkat et.

Ve O’nun (azze ve celle) sözü, Mûsâ ve kardeşinin hikâyesinde: “İkiniz deyin: Biz âlemlerin Rabbinin **رسول**’uyuz”; **رسل** demedi; çünkü **فعولا** ve **فعيلا**’da müzekker ile müennes, tekil ile çoğul eşit olur; **عدو** ve **صديق** gibi. Bu, Sâgânî’nin **العباب**’daki nassıdır; **اللسان**’da da bunun gibidir. Şeyhimiz dedi: Âyette cem‘ yoktur; ancak birden fazlayı kastederse; yahut cem‘in en azı iki ise, Kûfelilerin görüşü üzere; yahut باب أولى’dan anlaşılırsa. Ve **الناموس**’ta: tekil ve çoğul ile azı ve çoğu kastetti, denilmiştir; bu, bu makamdan uzak bir muraddır. Bitti. Şeyhimiz dedi: **طه**’da tesniye ile “Biz iki **رسولا**’yız” gelmiştir. Zemahşerî **الكشاف**’ta dedi: **الرسول** “gönderilen” ve “risâlet” mânasında olur; **طه**’da “gönderilen” mânasındadır; bu yüzden tesniyeden kaçınılamazdı; **الشعراء** âyetinde ise “risâlet” mânasındadır; onunla vasıflandırıldığında, tekil ile tesniye ve cem‘ arasında onda eşitleme câiz oldu; masdar ile vasıflandırma gibi. Bitti.

Ve Ebû İshâk en-Nahvî, âyetin mânasında dedi: “Biz âlemlerin Rabbinin **رسالة**’siyiz”; yani risâlet sahipleriyiz. Ezherî dedi: Bu, Ahfeş’in sözüdür. Ve **الرسول**, **رسولا** diye adlandırıldı; çünkü o, risâlet sahibidir. **الرسول**’ün **الرسل** mânasında oluşuna gelince: Ebû Züeyb’in sözü gibi:

  **ألكني إليهما وخير الرسو                      ل أعلمهم بنواحي الخبر**

yani: **الرسل**’in en hayırlısı. Ve **تراسلوا**: birbirlerine gönderdi(ler). Ve **المراسل**: bacaklarında çok kılı olan, uzun olan kadın; **الرسلة** gibi. Diğer bütün nüshalarda böyledir. **اللسان**’da olan ise: “**ناقة مرسال**: **رسلة القوائم**; bacaklarında çok kılı olan; uzun olan.” Dedim: O hâlde o, kadının değil, devenin sıfatındandır; bunu düşün.

Ve kadınlardan **المراسل**: taliplerle mektuplaşan; yahut kocası hangi yolla olursa olsun kendisinden ayrılmış olan: ölmüş veya onu boşamış; yani yaşlanmış, içinde gençlikten bir kalıntı bulunan; isim: kesre ile **الرسال**. Ebû Hureyre hadîsinde: Ensardan bir adamın **مراسلا** bir kadınla evlendiği; yani dul; bunun üzerine Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: “Keşke bir bakire olsaydı da onunla oynasaydın, o da seninle oynasaydı.” Yahut o, kocası ölen kadındır; yahut ondan, boşamak istediğini hissetti de başkası için süslendi ve taliplerle mektuplaştı. Mâzenî, Cerîr’den şu beyti rivayet etti:

  **يمشي هبيرة بعد مقتل شيخه                      مشي المراسل أوذنت بطلاق**

Diyor ki: Babasının kanını talep etmiyor; buna alışmış değildir; bu, boşanma ile artık ünsiyet etmiş (yani ona alışmış) şu kadın gibidir. Sözü: “içinde gençlikten bir kalıntı vardır”; bunu, daha önce geçtiği üzere, “yaşlandı” sözünün yanında zikretmek daha uygundur; **اللسان**’da ve başkalarında da bunun gibidir.

Ve **الراسلان**: iki omuz; yahut ikisinde iki damar. “İki avuç damarları” diyen yanılmıştır; İbn Fâris’in **المجمل** nüshalarında vâki olana işaretle: “**الراسلان** avuçlarda iki damardır.” Yahut **الرابلتان**; nüshalarda böyledir; doğrusu: yahut **الوابلتان**.

Ve denir: “Sözü **رسيلاته** üzerine attı”; yani onu hafife aldı. **رسلات**’ın küçültmesidir; **رسل**’ün cem‘idir. Ve **الرسيلاء**; nüshalarda med ile böyledir; doğrusu: maksûr olarak **الرسيلى**: bir küçük hayvancık; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve kesre ile **أم رسالة**: akbaba; onun künyesidir.

Ve **الرسيل**, **أمير** gibi: geniş olan; ve ince şey; yine; nüshalarda böyledir; doğrusu: ve küçük şey; **المحيط**’un nassı böyledir. Ve **الرسيل**: Arap aygırı; **الشول** içine salınır da onları aşar; denir: “Bu, falan oğullarının **رسيل**’idir”; yani develerinin aygırı. Ve falan oğulları **رسيل**’lerini saldılar. Sanki **فعيل** mânasında **مفعل**’dir; **أرسل**’den; **منذر** ve **نذير**, **مسمع** ve **سميع** gibi.

Ve **الرسيل**: ok atışında ve başkasında mektuplaşan/karşılıklı haberleşen. Ve **الرسيل**: tatlı su.

Yezîdî dedi: İki damme ile **جارية رسل**: küçük olup başını örtünmeyen (henüz örtünmeyen) olunca. Adî b. Zeyd el-‘Ibâdî dedi:

  **ولقد ألهو ببكر رسل                      مسها ألين من مس ويؤوى: رشأ**

Ve kıraatte **الترسيل**: **الترتيل**’dir; o da acele olmaksızın tahkiktir. Ve denildi: bir kısmı bir kısmının ardından. Hadîste: “Onun sözünde **ترسيل** vardı”; yani **ترتيل**.

Ve “**رسلت** sütten kesilmiş yavrularımı, **ترسيلا**”: onlara **الرسل** içirdim; yani süt.

Ve **المرسلة**, **مكرمة** gibi: göğüs üzerine düşen uzun gerdanlık; İbn Düreyd’den. Yani o, içinde boncuk ve başkası bulunan gerdanlıktır; Yezîdî bunu söyledi.

Ve **الأحاديث المرسلة**: muhaddisin, tâbiîye kadar, ona muttasıl isnadlarla rivayet ettiği; sonra tâbiînin: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi” demesi; Resûlullah’tan (sallallahu aleyhi ve sellem) işittiği sahâbîyi zikretmemesi. Bu makamın tahkiki usûl kitaplarındadır.

Ve **استرسل**: yani “develeri **أرسالا** saldı”; hemzenin fethi ile; yani **رسل** ardından **رسل**. Develer suya vardığında ve çok olduğunda, onların başındaki kimse onları havuza böyle getirir; hepsini birden getirmez; havuz üzerine sıkışırlar da kanmazlar.

Ve “Ona **استرسل**”: yayıldı; ünsiyet etti ve itminan buldu; ona, kendisine anlattığı şeyde güvendi; bu mecazdır; aslı sükûn ve sebatdır. Ondan hadîs: “Herhangi bir Müslüman, bir Müslümana **استرسل** eder de o onu aldatırsa, o şöyledir.”

Ve **استرسل الشعر**: düzleşti. Ve kıraatinde **ترسل** etti: ağır davrandı ve anladı; sesini çok yükseltmeksizin.

Ve **الرسال**, **كتاب** gibi: devenin bacakları; uzunlukları ve sarkmaları sebebiyle; Ebû Zeyd’den. O, fetha ile **رسل**’ün cem‘idir. A‘şâ dedi:

  **غولين فوق عوج رسال**

Yani uzun bacaklar. Ve tenzildeki **المرسلات**: yellerdir; atın yelesi gibi gönderilmiştir; yahut meleklerdir, **ثعلب**’den; yahut atlardır; çünkü onlar gönderilir, yani meydanda salıverilir. Ve üzerine istidrâk olunanlardandır: **راسلَه** şu hususta; ve ikisi arasında **مراسلات** vardır. Ve **الرسالة** (kesre ile): bir türden olan az sayıda meseleleri ihtiva eden mecmua; çoğulu **رسائل**. Ve o, şarkıda ve benzerinde onun **رسيل**’idir; ve **راسله الغناء**: onu **إرساله**nda (gönderişinde) ona denk oldu. **ابن الأعرابي** dedi ki: Araplar, şarkıda ve işte **المراسل**’e: **المتالي** adını verir. Ve sözden **الرسل**: yumuşak, alçak olandır. **الأعشى** dedi ki:
  “Sonra hükümdara dedi: Onlardan yüz (kişiyi) salıver;
  sözden **رسلا**; alçaltılmış; ve yükseltmedi.”

Ve **المرسال**: elçidir; hafifliğinden dolayı kısa oka benzetildi. Ve **رسلة رسلة** geldiler; yani grup grup. Ve **راسله** (muhabere etti), **مراسلة** (muhabereleşme) olarak; o hâlde o **مراسل** ve **رسيل**’dir. Ve **الرسل** (fetha ile): içinde yumuşaklık ve gevşeklik olan (şey)dir; “**ناقة رسلة القوائم**” denir; yani eklemleri kolay, yumuşak, kaygan; bunu **الليث** söyledi; ve şu beyti okudu:
  “**برسلة**; buluşma yeri sağlamlaştı;
  bineklerinden semerin çekilip getirilme yeri.”

Ve **استرسل** olan şey: kaygandır. Ve **الاسترسال**: binitin yürüyüşünde ağırdan almadır. **أبو زيد** dedi ki: **الرسل**: uzun, salınmış olandır; ve **رسل** oldu; **فرح** gibi; **رسلا** ve **رسالة** olarak. Ve işte **الترسل**: ağırdan alma ve vakar gösterme; ve binmede: iki ayağını binit üzerinde yayması; ta ki elbisesini iki ayağı üzerine salıversin; ve oturmada: bağdaş kurması ve elbisesini iki ayağı üzerine, etrafında salıvermesidir. Ve **الرسيل**: kolay olandır. **جبيهاء الأسدي** dedi ki:
  “Ve kalktım; gelenin aradığı şeye karşı **رسيلا**;
  ona (karşı) yüzü parlak; ben asık suratlı değilim.”

Ve **الرسل** (harekeli): süt sahibi olanlardır. Ve “onu elinden **أرسله**”: onu yüzüstü bıraktı; bu mecazdır; ve aynı şekilde onların sözü: “oklar, ölümlerin **رسل**’idir.” Ve **مسعود بن منصور بن مرسل الأوشي**; **مكرم** gibi; onu **ابن نقطة** zikretti. Ve **بنو رسول**: Yemen krallarıdır; **آل غسان**’dandır; çünkü dedeleri, halife **المستعصم**’dan bir elçi idi. Ve üzerine istidrâk olunanlardandır:
