# رسم (ر-س-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B3%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - س - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والراء والميم معهما
ر س م، ر م س، م س ر، م ر س، س ر م، س م ر مستعملات
رسم:

الرَّسْمُ بقيّة الأَثَرَ. وتَرَسَّمتُ: نَظَرْتُ إلى رُسُومِ الدّارِ والرَّوْسَم: لوَيْحٌ فيه كتاب منقُوشٌ يُختَم به الطَّعام والجميع الرَّواسيم.
وقيل: قُرْحةٌ برَوْسَم أي بوَجْه الفَرَس.
وناقة رَسُومٌ تَرْسُمُ رَسْماً أي تؤثِّرُ في الأرض من شِدَّةِ وَطْئِها.
والرَّوُسَمُ: رَسْمُ الدّارِ.
سرم:
السُّرْمُ: باطنُ طَرَف الخَوْران من الدُّبُر.
والسَّرْمُ: ضَرُبٌ من زَجُر الكلاب، تقول: سَرْماً سَرْماً إذا هَيَّجْتَه.
مرس:
المَرَسُ: الحَبْل، ويُسَمَّى مَرَساً لكثرةِ مَرْس الأيدي إيّاه.
ومَرْسُ الحَبْل يقَعُ بين الخُطّاف والبَكرة فأنتَ تُعالِجُه لتُخرِجَه.
ورجلٌ مَرِسٌ: شديد الممارسة ذو جَلَدٍ وقَوَّةٍ.
والمَرْسُ كالمَرْثِ، مَرَثتُ دَواءً في الماء ومَرَسُتُه.
وامتَرَسَتْه الألسُنُ في الخُصُومات: أخَذَ بعضُها بعضاً.
وفَحلٌ مَرِسٌ ومَرّاس، وهو ذو المِراسِ الشديد، قال:
أَذَى الدَّواهي وامتِراسُ الألسُنِ
وقال:
مِراس الأواني عن نفوسٍ عزيزةٍ
والمَرْسُ: السَّيرُ الدائِمُ.
والمَرْمَريسُ: الصَّعُبُ العالي من الجِبال.
رمس:
الرَّمْسُ: التُّرابُ، ورَمْسُ القَبْر: ما حُثِيَ عليه، وقد رَمَسناه بالتُّراب.
والرَّمْسُ ترابٌ تحمِلُه الريحُ فتَرْمُس به الآثارَ أي تَعفوها.
ورِياح رَوامِسُ.
وكُلُّ شيءٍ نُثِرَ عليه الترابُ فهو مَرُمُوسٌ قال لَقيطُ بنُ زرارةَ:
يا ليتَ شِعري اليومَ دَختَنُوسُ		إذا أتاها الخَبَرُ المَرْمُـوسُ
أَتَحلِقُ القُرونَ أم تَـمـيسُ		لا بَل تميسُ أنّها عَـروسُ
وهذا رِماسُ هذا أي غِطاؤه، يُرْمَسُ به أي يُغَطَّس.
مسر:
المَسرَ فعلُ الماسِر، يقال: هو يَمْسُر الناسَ أي يُغريهم، والمَيسِرُ: كل نَعْتٍ وفعل يُقُمَرُ عليه فهو القِمار.
سمر:
السَّمرُ: شَدُّك شيئاً بالمِسُمار.
والسَّمَرُ: حديث اللَّيل، والفعل المُسامَرة، وهم سُمّار، والسامِرُ: الموضِعُ الذي يجتمعون فيه للسمر، وقال:
وسامِرٌ طالَ فيه اللَّهْوُ والغَزَلُ
ويُروَى: والسَّمَرُ.
والسُّمْرُة: لونٌ إلى سَواد خفيّ، وفتاةٌ سمراءُ، وحِنْطةٌ سَمراءُ.
والمَسْمَرُ: مكان يَسْمُرُ فيه المُسَمِّر، وهو أن يَحِميَ مِسماراً فيُدنيه من العَيْن دون أن تَمَسَّ العينَ حرارتُه، فتصِل حرارته إلى العَيْن حرارته، فتصِل حرارته إلى العَيْن فتُذيبُها.
والسَّمُرُ: ضَرُبٌ من شَجَر الطَّلخ، الواحدة سَمُرةٌ.
والمَثَلُ لا أفعلُ ذلك السَّمَرَ والقَمَرَ، فالسَّمَر ههنا سَوادُ اللَّيل.
وفلانٌ سَميرُ فلانٍ أي يُسامِرُه.
والسَّماسِرة: جمع السِّمْسار، مُعَرَّبة، وهم الذين يبيعون.
ومن قال: سَمَرَ عينه أرادَ سَمْرَها بالمِسُمار.

##### Türkçe

باب **السين** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte
**ر س م**، **ر م س**، **م س ر**، **م ر س**، **س ر م**، **س م ر** kullanımdadırlar.
**رسم**:

**الرَّسْمُ**: eserin kalıntısıdır. Ve **تَرَسَّمتُ**: evin **رُسُومِ**una baktım. Ve **الرَّوْسَم**: üzerinde kazınmış yazı bulunan, yiyeceğin onunla mühürlendiği bir levhacık; çoğulu **الرَّواسيم**dir.
Ve denildi: **رَوْسَم** ile (yani) atın yüzünde bir çıbandır.
Ve **ناقة رَسُومٌ**: **رَسْماً** **تَرْسُمُ**; yani basışının şiddetinden yere iz bırakır.
Ve **الرَّوُسَمُ**: evin **رَسْمُ**udur.

**سرم**:
**السُّرْمُ**: dübürden, **الخَوْران**ın ucunun iç tarafıdır.
Ve **السَّرْمُ**: köpekleri azarlamanın bir türüdür; dersin ki: onu kışkırttığında “**سَرْماً سَرْماً**”.

**مرس**:
**المَرَسُ**: iptir; ellerin onu çokça **مَرْس** etmesinden dolayı **مَرَساً** diye adlandırılır.
Ve ipin **مَرْسُ**u, kanca ile makara arasında vuku bulur; sen onu çıkarasın diye onunla uğraşırsın.
Ve **رجلٌ مَرِسٌ**: şiddetli uygulama sahibi, dayanıklılık ve kuvvet sahibi.
Ve **المَرْسُ** **المَرْثِ** gibidir; su içinde bir ilacı **مَرَثتُ** ve onu **مَرَسُتُ**.
Ve diller onu çekişmelerde **امتَرَسَتْه**: bazısı bazısını aldı (birbirine girdi).
Ve **فَحلٌ مَرِسٌ** ve **مَرّاس**: o, şiddetli **المِراسِ** sahibidir. Dedi ki:
أَذَى الدَّواهي وامتِراسُ الألسُنِ
Ve dedi ki:
مِراس الأواني عن نفوسٍ عزيزةٍ
Ve **المَرْسُ**: sürekli yürüyüştür.
Ve **المَرْمَريسُ**: dağlardan zor, yüksek olandır.

**رمس**:
**الرَّمْسُ**: topraktır; ve kabrin **رَمْسُ**u: üzerine serpilen şeydir; onu toprakla **رَمَسناه**.
Ve **الرَّمْسُ**: rüzgârın taşıdığı bir topraktır; onunla izleri **تَرْمُس** eder; yani onları siler.
Ve **رِياح رَوامِسُ**.
Ve üzerine toprak serpilmiş her şey **مَرُمُوسٌ**tur. **لَقيطُ بنُ زرارةَ** dedi ki:
يا ليتَ شِعري اليومَ دَختَنُوسُ		إذا أتاها الخَبَرُ المَرْمُـوسُ
أَتَحلِقُ القُرونَ أم تَـمـيسُ		لا بَل تميسُ أنّها عَـروسُ
Ve bu, bunun **رِماسُ**udur; yani onun örtüsüdür; onunla **يُرْمَسُ** edilir; yani örtülür.

**مسر**:
**المَسرَ**: **الماسِر**in fiilidir; denir ki: o insanları **يَمْسُر**; yani onları kışkırtır. Ve **المَيسِرُ**: üzerine kumar oynanan her vasıf ve fiildir; o da kumardır.

**سمر**:
**السَّمرُ**: bir şeyi çiviyle bağlamandır.
Ve **السَّمَرُ**: gece konuşmasıdır; fiil **المُسامَرة**dir; onlar **سُمّار**dır. Ve **السامِرُ**: gece sohbeti için toplandıkları yerdir. Ve dedi ki:
وسامِرٌ طالَ فيه اللَّهْوُ والغَزَلُ
Ve şöyle rivayet edilir: “**والسَّمَرُ**”.
Ve **السُّمْرُة**: gizli bir siyahlığa doğru bir renktir; ve **فتاةٌ سمراءُ**; ve **حِنْطةٌ سَمراءُ**.
Ve **المَسْمَرُ**: **المُسَمِّر**in **يَسْمُرُ** ettiği yerdir; o da bir çiviyi kızdırıp onu göze yaklaştırmasıdır; göz onun sıcaklığına dokunmaksızın; böylece onun sıcaklığı göze ulaşır da onu eritir.
Ve **السَّمُرُ**: **الطَّلخ** ağacından bir türdür; teki **سَمُرةٌ**dur.
Ve mesel: “Bunu **السَّمَرَ** ve **القَمَرَ** yapmam”; burada **السَّمَر** gecenin karalığıdır.
Ve falan, falanın **سَميرُ**udur; yani onunla **يُسامِرُ**.
Ve **السَّماسِرة**: **السِّمْسار**ın çoğuludur; Arapçalaştırılmıştır; onlar satan kimselerdir.
Ve “**سَمَرَ** gözünü” diyen, onu çiviyle **سَمْر** etmeyi kastetmiştir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَسْمُ: الأثر. ورَسْمُ الدار: ما كان من آثارها لاصقاً بالأرض. وتَرَسمْتُ الدارَ: تأمّلت رَسْمَها. وقال ذو الرمة:
أَأَنْ تَرَسَّمْتَ من خَرْقاءَ منزلةً		ماءُ الصَبابة من عينيك مَسْجومُ
 وكذلك إذا نظرتَ وتفرَّستَ أين تحفر أو تبني. والرَوْسَمُ: الرَسْمُ. ويقال: الرَوْسَمُ شيء تَجلى به الدنانير. والرَوْسَمُ: خشبة فيها كتابةٌ يُختَم بها الطعام، وهو بالشين معجمةً أيضاً. والرَواسيمُ: كتبٌ كانت في الجاهليّة. والراسِمُ: الماء الجاري. وناقةٌ رَسومٌ: تؤثِّر في الأرض من شدّة الوطء. وقد رَسَمَتْ تَرْسِمُ رَسيماً. ورَسَمْتُ له كذا فارْتَسَمَهُ، إذا امتثَلَه. وارْتَسَمَ الرجلُ. كَبَّرَ ودَعا. وقال الأعشى: وقابَلَها الريحُ في دَنِّها=وصَلَّى عَلى دَنِّها وارْتَسَمْ والثوبُ المُرَسَّمُ، بالتشديد: المخطَّط. ورَسَمَ عَلَيَّ كذا وكذا، أي كتَبَ. والرَسيمُ: ضربٌ من سير الإبل، وهو فوق الذَميلِ. وقد رَسَمَ يَرْسِمُ بالكسر رَسيماً. ولا يقال أَرْسَمَ. والرَسومُ: الذي يبقَى على السَير يوماً وليلة.

##### Türkçe

**الرَسْمُ**: iz. Ve **رَسْمُ الدار**: onun izlerinden yere yapışık olan şey. Ve **تَرَسمْتُ الدارَ**: onun **رَسْمَ**’ını teemmül ettim. Zû’r-Rumme dedi ki:
أَأَنْ تَرَسَّمْتَ من خَرْقاءَ منزلةً		ماءُ الصَبابة من عينيك مَسْجومُ

Ve yine, eğer baktığında ve nerede kazacağını yahut bina edeceğini araştırıp sezdiğinde (böyledir). Ve **الرَوْسَمُ**: **الرَسْمُ**’dur. Ve denilir ki: **الرَوْسَمُ** dinarların onunla cilalandığı bir şeydir. Ve **الرَوْسَمُ**: içinde yazı bulunan, yiyeceğin onunla mühürlendiği bir tahta parçasıdır; o, **الشين** mu‘ceme ile de (gelir). Ve **الرَواسيمُ**: câhiliyyede bulunan yazılardır. Ve **الراسِمُ**: akan sudur. Ve **ناقةٌ رَسومٌ**: şiddetli basıştan dolayı yerde iz bırakan (dişi deve). Ve gerçekten **رَسَمَتْ تَرْسِمُ رَسيماً**. Ve **رَسَمْتُ له كذا** da, sonra o **فارْتَسَمَهُ**: onu yerine getirdiği zaman (denir). Ve **ارْتَسَمَ الرجلُ**: tekbir getirdi ve dua etti. A‘şâ dedi ki: وقابَلَها الريحُ في دَنِّها=وصَلَّى عَلى دَنِّها وارْتَسَمْ

Ve **الثوبُ المُرَسَّمُ** (şeddeli): çizgili (kumaş). Ve **رَسَمَ عَلَيَّ كذا وكذا**: yani yazdı. Ve **الرَسيمُ**: develerin yürüyüşünden bir türdür; o, **الذَميلِ**’in üstündedir. Ve gerçekten **رَسَمَ يَرْسِمُ** kesre ile **رَسيماً** (denir). Ve **أَرْسَمَ** denilmez. Ve **الرَسومُ**: bir gün ve bir gece yürüyüş üzerinde kalan kimsedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ر م
سرم ، سمر ، مسر ، رمس ، رسم ، مرس .
سرم : أخبرَني المنذريّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ أنّه سمِعَ أعرابيّاً يقول : اللهمّ ارزقني ضِرْساً طَحُوناً ، ومَعِدةً هَضُوماً ، وسُرْماً نَثُوراً .
قال ابن الأعرابيّ : السُّرْم : أمُّ سويْد ، وقال الليث : السرْم : باطنُ طَرف الخَوْران . وقال ابن الأعرابيّ : السَّرَم : وَجَع العَوَّاء ، وهي الدُّبُر .
وقال اللّيث : السَّرْمُ ، ضربٌ من زَجْر الكِلاب ، تقول : سَرْماً سَرْماً : إذا هيَّجتَه .
وقال ابن شميل : قال الطائفيّ : السُّرْمانُ : ضَرْب من الزَّنابير صُفْر ، ومِنْها ما هو مجزَّع بحُمْرة ، وصُفْرة ، وهو من أخبثِها ، ومنها سُودٌ عِظام .
سمر : قال أبو إسحاقَ في قول الله عز وجل : ( مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً تَهْجُرُونَ ) ( المؤمنون : 67 ) ، قال : سامراً بمعنى سمّاراً . قال : والسَّامرُ : الجماعةُ يتحدّثون ليلاً . والسَّمَرُ : ظِلُّ القمر ، والسُّمْرة مأخوذةٌ من هذا . وأَخبَرني المنذريُّ عن اليزيديّ عن أبي حاتم في قوله تعالى : ( مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً ( ، أي في السَّمر ،
وهو حديثُ الليل ، يقال : قومٌ سامرٌ وسمْر وسُمَّار وسمَّر .
سلَمة عن الفرّاء في قولِ العَرب : لا أَفعَل ذلك السَّمَرَ والقَمر ، قال : السَّمَرُ : كلُّ ليلةٍ ليس فيها قمر تسمَّى السمر ، المعنَى : ما طَلَع القَمر وما لَم يَطلُع . وقال غيرُه : السمَر : اللّيل ، وأَنشَد :
لا تَسقِني إن لَمْ أَزُرْ سمَراً
غَطْفَانُ مَوْكِبَ جَحْفَلٍ فَخْمِ
وسامِرُ الإبل : مَا رَعى منها باللّيل ، يقال : إنّ إبِلَنا تَسمُر ، أي : تَرعَى ليلاً . وسمَر القومُ الخَمرَ : شَرِبوها ليلاً ، وقال القُطاميّ :
ومُصَرّعِينَ من الكلاَلِ كأَنّما
سمَرُوا الغَبُوقَ من الطِّلاءِ المُعْرَقِ
وقال ابن أحمر فجعل السمَر لَيْلاً :
مِنْ دُونِهم إنْ جِئْتَهُمْ سمَراً
حَيٌّ حِلالٌ لَمْلَمٌ عَكِرُ
أراد : إن جئتَهم ليلاً .
وقال الليث : السامرُ : المَوْضع الَّذي يَجتَمعون فيه للسمَر . وأَنشَد :
وسامِرٍ طالَ فيه اللَّهْوُ والسمَرُ
قلتُ : وقد جاءت حروفٌ على لَفْظِ فاعِل وهي جمعٌ عن العَرَب ، فمنها الجَامِل والسامِر والباقر والحاضِر ، فالجَاملُ : الإبلُ فيها الذُّكور والإناث . والسامِرُ : جماعةُ الحي يَسمُرون ليلاً . والحاضرُ : الحيُّ النُّزول على الماءِ . والباقرُ : البقرُ فيها الفُحولُ والإناث .
وقال الليث : السمْرُ : شَدُّك شيئاً بالمسمار والسمْرةُ : لونٌ يَضرِب إلى سَوادٍ خَفِيّ . وقَناةٌ سمراءُ وحِنْطةٌ سمْراء .
أبو العَبّاس عن ابن الأعرابيّ قال : السمْرة في الناس : هي الوُرْقة . والسمَرة : الأُحْدوثة باللّيل . قال : ويقال : لا آتيكَ ما سمَر السمِير . وهم الناس يسمُرون ، وما سمَر ابنَا سمِير : وهما اللّيل والنّهار . ولا آتيك السمَرَ والقَمَر ، أي : لا آتيك دَوامَهما . والمعنى لا آتيك أبداً .
وقال أبو بكر : قولهم : حلف بالسمَر والقمر . قال الأصمعي : السمر عندهم الظلمة . والأصل اجتماعهم يسمرون في الظلمة . ثم كثر الاستعمال حتى سمُّوا الظلمة سمَراً . قال أبو بكر : السمَر أيضاً جمع السامر . ورجل سامر ورجال سمّر . وأنشد :
من دونهم إن جئتهم سمراً
عَزفُ القِيان ومجلسٌ غَمْرُ
قال : ويقال في جمع السامر : سُمَّار وسمَّر . وقال في قول الله تعالى : ( مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً تَهْجُرُونَ ) ( المؤمنون : 67 ) : تهجرون القرآن في حال سمركم . وقرىء : ( سمَّراً ) وهو جمع السامر . أخبرني المنذري عن ثعلب عن
ابن الأعرابي : يقال : لا آتيك ما سمر السمير . وهم الناس يسمرون بالليل . وما اختلف ابنا سمير ، أي : ما سمر فيهما . وما سمر ابنا سمير ، وهما الليل والنهار .
وقال أبو الهيثم : السميرُ : الدهرُ . وابناه : الليل والنهار .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن سلمة أنه سمع الفراء قال : بعثت من يسمُر الخبر . قال : ويسمى السمر به .
وقال ابن السكّيت : لا آتِيك ما سمر ابنَا سَمِير ، ولا أَفعَلُه سَمِيرَ اللَّيالي ، وقال الشَّنْفَرَي :
هُنالِك لا أرجُو حَياةً تسرُّني
سَمِيرَ اللَّيالِي مُبْسَلاً بالجَرائرِ
وقال أبو زيد : السَّميرُ : الدَّهْر . وفي ( النّوادر ) : رجلٌ مَسْمور : قليلُ اللَّحم ؛ شديدُ أسْرِ العِظام والعَصَب .
وفي حديث الرَّهْط العُرنيِّين الّذين قَدِموا المدينة فأَسلَموا ثمّ ارتدوا فسَمَرَ النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) أعينَهم ، ويُروَى سمَلَ ، فمن رَوَى سَمَر بالراء فمعناه : أنّه أَحْمَى لهم مَساميرَ الحديد ثم كَحَلهم بها ومَن رواه سَمَل باللام فمعناه : فقَأَها بشَوْك أو غيره .
وقال اللّيث : السِّمسار فارسيّة معرَّبة ، والجميع السَّماسرة .
وفي الحديث : أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) سمّاهم التُّجّار بعدما كانوا يُعرَفون بالسَّماسرة والمَصدَر السَّمْسَرة ؛ وهو أن يتوكّل الرجلُ مِن الحاضرة للبادية فيَبيع لهم ما يَجلبونه . وقيل في تفسير قوله : ( ولا يَبيع حاضرٌ لِباد ) أراد أنه لا يكون له سِمْسَاراً ، والاسم السَّمْسَرة ؛ وقال :
قَد وَكّلْتنِي طَلَّتي بالسَّمْسَرة
والسَّمُرُ : ضَرْبٌ من العِضَاه ، الواحدة سَمُرة .
سَمَر إبله وسمّرها : إذا أكمشها . وسَمَّر شوكه : إذا خلاها ، وكذلك شمَّرها إذا سيّبها ، والأصل الشين فأبدلوا منها السين ، قال :
أرى الأسود الحلبوب سمّر شولنا
لشول رآها قد شتَتْ كالمجادل
قال : رأى إبلاً سماناً فترك إبله وسمّرها ، أي : خلاّها وسَيّبها .
قال شمر : وناقة سَمُور : نجيبة سريعة . وأنشد :
فما كان إلا عن قليل فألحقت
بنا الحيَّ شوساءُ النَّجاءِ سَمُورُ
وفي حديث عمرَ أنّه قال في الأَمَة يَطَؤُها مالِكُها : إن عليه أن يحصِّنها فإنه يُلْحِقُ به وَلدَها . قال : ومن شاء فليُسَمِّرها .
قال أبو عُبيد : الرواية فليُسَمِّرها بالسِّين ، والمعروفُ في كلام العرب التَّشْمير ، وهو الإرسال ، وقال شَمِر : هما لُغَتان بالشين والسين معناهما الإرسال .
ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : التّسمير : إرسالُ السَّهْم بالعجلة . والخَرْقَلة : إرساله بالتأني ، يقال للأول : سَمِّر فقد أخطَبَك الصَّيدُ ، وللآخَر : خَرْقِل حتى يُخْطِبك الصيد .
وقال اللّيث : السامِرةُ : قومٌ من اليَهود يخالفونهم في بعض دِينهم ، وإليهم نُسِب السامِرِيّ الّذي اتَّخذ العِجل الذي سُمِع له خوَار .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : السَّمَّار : اللَّبَن الممذوقُ بالماء .
وأَنشَد :
وليَأْزِلَنّ وتَبْكُوَنَّ لِقاحُه
ويُعلِّلن صبيَّةٌ بسمَارِ
وقال غيرُه : السَّمُّور : دابّةٌ معروفةٌ يسوَّى من جُلودِها فِراءٌ غالية الأَثْمان ، وقد ذَكره أبو زُبَيد الطائي فقال يَذكر الأَسد :
حتى إذا مَا رأَى الأَبْصارَ قد غَفَلتْ
واجْتابَ من ظُلْمةٍ جُودِيَّ سمُّورِ
جُودِيَّ النَّبطية جُوذِيا ، أراد جُبّةَ سَمُّورٍ لسَواد وَبَرَه واجتَاب : دَخَل فيه ولَبسهُ .
أبو عُبَيدة : الأسمَران : الماءُ والحِنْطة .
رسم : قال اللّيث : الرَّسْمُ : الأثَر . وترسمتُ ، أي : نظرتُ إلى رُسُوم الدار . والرَّوْسَمُ : لُوَيحٌ فيه كِتابٌ مَنْقوشٌ يُختَم به الطَّعام ، والجميع الرَّواسِم والرَّوَاسِيم .
وقد جاء في الشِّعر :
قُرْحة رَوْسَم
أي : بوجهِ الفرس ، وناقةٌ رَسُومٌ : وهي ترسُمُ رَسِيماً ، وهي التي تؤثّر في الأمر من شدَّة وَطْئِهَا .
وقال أبو عَمرو : تَرَسَّمْتُ المنزلَ : إذا تأَمَّلتَ رَسْمَه وتفرّسْتَه .
أبو عبيد : الارتسامُ : التكبير والتعوُّذ ، وقال القطاميّ :
في ذي جُلُولٍ يُقَضِّي الموتَ ساكِنة
إذَا الصَّرَارِيُّ من أَهْوَالِهِ ارْتَسَمَا
وقال أبو تُراب : سَمِعْتُ عَرَّاماً يقول : هو الرَّسْمُ والرّشْمُ للأَثَر ، ووَسَمَ على كذا ورشَم ، أي : كَتَب .
وقال أبو عمرو : يقال للّذي يُطْبَع به : رَوْسَم ورَوْشَم ، وراسُوم وراشُوم ، مثل رَوْسَم الأكداس ، ورَوْسَمِ الأمير ، وقال ذو الرمّة :
ودِمْنَةٍ هَيَّجَتْ شَوْقِي مَعالِمُها
كأنَّها بالهدَمْلاتِ الرَّوَاسِيمُ
والهِدَمْلاتُ : رمالٌ معروفة بناحية الدَّهْناء .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الرَّسِيم من سَيْرِ الإبل فوقَ الذَّمِيل .
ابن الأعرابيّ : الرَّسَمُ : حُسْنُ المَشْي .
أبو عُبَيد عن أبي عَمْرو : الثَّوْبُ المُرَسَّم : المخطَّط .
رمس : قال الليث : الرَّمْس : التراب . ورَمْسُ القبر : ما حُثِيَ عليه . وقد رَمَسْناهُ بالتراب . والرَّمْسُ : تُرابٌ تَحْمِلُهُ الرِّيح فتَرمُس به الآثارَ ، أي : تَعفوها . والرياحُ الرَّوَامِس وكلُّ شيءٍ نُثرَ عليه التُّرَابُ فهو مَرْمُوسٌ ؛ وقال لَقِيطُ بْنُ زُرَارَةَ :
يا ليتَ شِعري اليومَ دَخْتَنُوسُ
إذا أَتاهَا الخبَرَ المَرْمُوسُ
أَتَحْلِقُ القُرُونَ أَمْ تَمِبسُ
لا ، بَلْ تَمِيسُ إنها عَرُوسُ
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : إذا كَتَمَ الرجلُ الخبرَ القومَ قال : دَمَسْتُ عليهم الأمر ورَمَسْتُه .
وقال ابن الأعرابي : الرَّامُوس : القَبْر . ورُوِيَ عن الشَّعْبي أنه قال : إذا ارْتَمَسَ الجُنُبُ في الماءِ أَجْزَأَه عن غُسل الجنابة .
قال شَمِر : ارْتَمَس في الماء : إذا انْغَمَسَ فيه حتى يغيبَ رأسه ، وجميعُ جسدِه فيه . والقبرُ يسمَّى رَمْساً . وقال :
وبينما المرء في الأحياء مغتبط
إذا هو الرَّمْسُ تصفوه الأعاصيرُ
أراد : إذ هو تراب قد دُفِنَ فيه والرياح تطيِّرْه . والرامساتُ : الرياح الدَّافناتُ .
ورَمَستُ الحديثَ : أَخْفَيْتُه وكَتَمْتهُ . قال ابن شميل : الروامس : الطيرُ التي تطير بالليل . قال : وكل دابة تخرج بالليل فهي رامس ، تَرْمُس : تَدفن الآثار كما يُرْمَس الميت . قال : وإذا كان القبر قدوماً مع الأرض فهو رمس ، أي : مستوياً مع وجه الأرض . ورمست الرجل في الأرض رمساً ، أي : دفنته وسوَّيْت عليه الأرض ، وإذا رفع القبر في السماء عن وجه الأرض لا يقال له رمس .
مسر : قال اللّيث : الْمَسْرُ : فعل الماسِر ، يقال : هو يَمْسُرُ الناس ، أي : يُغْرِيهم .
وقال غيرُه : مَسَرْتُ بهِ ومَحَلْتُ بِه ، أي : سَعَيْتُ به . الماسِرُ : الساعي .
مرس : الحرّاني عن ابن السكيت : المَرْس : مَصْدرُ مَرَسَ التَّمْر يَمرُسه أو مَرَثَه يَمْرُثه : إذا دَلَكه في الماء حتى يَنْماثَ فيه ؛ ويقال للثَّرِيد المَرِيس ؛ لأنّ الخُبْزَ يَنماثُ فيه ؛ قال ذلك أبو عمرو .
وقال ابن السكيت : المرَسُ : شِدّة العِلاَج .
يقال : إنه لمَرِس بيّن المَرَس : إذا كان شديد المِراس .
وامْتَرَسَت الشُّجعانُ في القتال ، وامتَرَس الخُطباءُ ، وامتَرَست الألسُنُ في الخِصام .
قال : والمَرْس : الحَبْل أيضاً .
والمَرْسُ أيضاً مصدرُ مَرَس الحَبْل يَمْرُس مَرْساً ، وهو أن يقع بين القَعْو والبكْرة ، ويقال له : إذا مرِس : أَمْرِس حَبْلَك وهو أن تُعيده إلى مَجراه ، ونحو ذلك حَكى أبو عُبَيد عن الكسائيّ ؛ وأنشد :
بئسَ مقامُ الشَّيخ أَمْرِسْ أَمْرِسِ
إمّا على قَعْوٍ وإمّا اقْعَنْسِسِ
وبكْرة مَرُوس : إذا كان من عادتها أن يَمْرُسَ حبلها ؛ وأَنشد :
دُرْنا ودَارتْ بكْرَةٌ نخيسُ
لا ضَيْقَةُ المَجرَى ولا مَرُوسُ
وقد يكون الأمراس إزالةَ الرِّشاء عن مجراه ، فيكون بمعنيَيْن متصادَّين .
ابن الأعرابيّ : بيننا وبين الماء ليلةٌ مَرَّاسةٌ لا وَتِيرَة فيها ، وهي الدائبة البعيدة .
وفي الحديث : ( إن من اقتراب الساعةِ أن يتمرّس الرجلُ بدينه كما يتمرّس البعيرُ بالشَّجرة ) .
ثعلب عن ابن الأعرابي : التمرُّس : شدّة الالتواء وشِدّة العُلُوق .
أبو عُبَيد في باب فعْفَعيل : من المراسة المَرْمَريس الأملس ، ومنه قوله في صفة فرس والكَفَل : المرمريس .
قال الأزهري : أخذ المرمريس من المرمر وهو الرخام الأملس وكسعه بالسين تأكيداً .
قال شمر : المرمريس : الداهيةُ والدردبيس .
وقال القتيبِيّ في قوله : ( أن يتمرَّس الرجلُ بدينه ) ، أي : يتلعّب به ويعبث .
قال : وقوله : ( تمرُّس البعيرِ بالشجرة ) ، أي : كما يتحكك بها .
وقال غيره : ( تمرُّسُ البعيرِ بالشجرة ) : تحكُّكه بها من جَرَب وأُكال .
وتمرُّسُ الرجلِ بدينِه : أن يُمارِس الفِتَن ويُشادَّها ويخرُجَ على إمامِه فيضُرَّ بدينه ولا ينفعه غُلُوُّه فيه ، كما أن الجَرِب من الإبل إذا تحكَّك بالشَّجر أَدْماه ولم يُبْرِئه من جَرَبه .
ويقال : ما بفلان مُتمرِّس : إذا نُعِت بالجَلَدِ والشّدَّة حتى لا يُقاوِمه من مارَسَه .
وقال أبو زَيْد : يقال للرّجل اللّئيم الّذي لا ينظر إلى صاحبه ولا يُعطي خيراً : إنما تنظر إلى وَجْهٍ أَمْرَسَ أَمْلَس لا خيرَ فيه ، أفلا يتمرَّسُ به أحدٌ لأنه صُلْبٌ لا يُستغَلُّ منه شيء .

##### Türkçe

س ر م
**سرم** ، **سمر** ، **مسر** ، **رمس** ، **رسم** ، **مرس** .

**سرم** : Beni el-Münzirî, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: Bir bedevînin şöyle dediğini işittiğini (İbnü’l-A‘râbî’nin) söyledi: “Allah’ım, bana öğüten bir azı dişi, hazmeden bir mide ve saçan bir **سُرْم** rızıklandır.”

İbnü’l-A‘râbî dedi: **السُّرْم**: Ümmü Süveyd’dir. Leys dedi: **السرْم**: **الخَوْران**’ın ucunun iç tarafıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **السَّرَم**: **العَوَّاء**’nın ağrısıdır; o da **الدُّبُر**’dür.

Leys dedi: **السَّرْمُ** köpekleri azarlamanın bir türüdür; “**سَرْماً سَرْماً**” dersin: onu kışkırttığın zaman.

İbn Şümeyl dedi: et-Tâifî dedi: **السُّرْمانُ**: sarı **الزَّنابير**’den bir türdür; onlardan kimi kırmızılık ve sarılıkla alacalıdır; o, onların en habislerindendir; onlardan iri siyahlar da vardır.

**سمر** : Ebû İshâk, Aziz ve Celil Allah’ın sözü hakkında: “( **مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً تَهْجُرُونَ** ) (المؤمنون: 67)” dedi ki: **سَامِراً** “**سمّاراً**” mânasınadır. Dedi ki: **السَّامرُ**: geceleyin konuşan topluluktur. **السَّمَرُ**: ayın gölgesidir; **السُّمْرة** bundan alınmıştır. Beni el-Münzirî, el-Yezîdî’den, Ebû Hâtim’den, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “( **مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً** (” yani **السَّمر** içinde; o, gecenin konuşmasıdır; “**قومٌ سامرٌ**” ve **سمْر** ve **سُمَّار** ve **سمَّر** denir.

Seleme, el-Ferrâ’dan, Arapların sözü hakkında: “**لا أَفعَل ذلك السَّمَرَ والقَمر**”; dedi ki: **السَّمَرُ**: içinde ay olmayan her geceye **السمر** denir; mânâ: ay doğduğu sürece ve doğmadığı sürece. Başkası dedi: **السمَر**: gecedir. Ve şu beyit okundu:
لا تَسقِني إن لَمْ أَزُرْ سمَراً
غَطْفَانُ مَوْكِبَ جَحْفَلٍ فَخْمِ

Ve **سامِرُ الإبل**: ondan geceleyin otlayan şeydir; denir ki: “Şüphesiz bizim develerimiz **تَسمُر**”, yani: geceleyin otlar. Ve **سمَر القومُ الخَمرَ**: onu geceleyin içtiler. el-Kutâmî dedi ki:
ومُصَرّعِينَ من الكلاَلِ كأَنّما
سمَرُوا الغَبُوقَ من الطِّلاءِ المُعْرَقِ

İbn Ahmer dedi ve **السمَر**’i gece yaptı:
مِنْ دُونِهم إنْ جِئْتَهُمْ سمَراً
حَيٌّ حِلالٌ لَمْلَمٌ عَكِرُ
Muradı: onlara geceleyin gelirsen.

Leys dedi: **السامرُ**: **السمَر** için toplandıkları yerdir. Ve şu beyit okundu:
وسامِرٍ طالَ فيه اللَّهْوُ والسمَرُ

Dedim ki: Araplardan, lafızca **فاعِل** üzere gelip de cem‘ olan harfler gelmiştir; onlardan **الجَامِل** ve **السامِر** ve **الباقر** ve **الحاضِر**. **الجَاملُ**: içinde erkekler ve dişiler bulunan develerdir. **السامِرُ**: geceleyin **يَسمُرون** olan mahallenin topluluğudur. **الحاضرُ**: su başına konan mahalledir. **الباقرُ**: içinde boğalar ve dişiler bulunan sığırlardır.

Leys dedi: **السمْرُ**: bir şeyi çiviyle bağlamandır; **السمْرةُ**: gizli bir siyahlığa çalan renktir. Ve “**قَناةٌ سمراءُ**” ve “**حِنْطةٌ سمْراء**”.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: İnsanlarda **السمْرة**: **الوُرْقة**’dır. Ve **السمَرة**: geceleyin hikâyedir. Dedi ki: “**لا آتيكَ ما سمَر السمِير**” denir. Ve insanlar geceleyin **يسمُرون**. Ve “**ما سمَر ابنَا سمِير**”: ikisi gece ve gündüzdür. Ve “**ولا آتيك السمَرَ والقَمَر**”, yani: ikisinin devamı boyunca sana gelmem. Mânâ: sana asla gelmem.

Ebû Bekr dedi: Onların “**حلف بالسمَر والقمر**” sözleri. el-Asma‘î dedi: Onlarda **السمر** karanlıktır. Asıl, karanlıkta toplanıp **يسمرون** olmalarıdır. Sonra kullanım çoğaldı da karanlığa **سمَراً** adını verdiler. Ebû Bekr dedi: **السمَر** ayrıca **السامر**’in cem‘idir. Ve “**رجل سامر**” ve “**رجال سمّر**”. Ve şu beyit okundu:
من دونهم إن جئتهم سمراً
عَزفُ القِيان ومجلسٌ غَمْرُ

Dedi ki: **السامر**’in cem‘inde “**سُمَّار**” ve “**سمَّر**” denir. Ve Yüce Allah’ın sözü hakkında: “( **مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً تَهْجُرُونَ** ) (المؤمنون: 67)”: **سمركم** hâlinde Kur’an’ı terk ediyorsunuz. Ve “( **سمَّراً** )” diye de okunmuştur; o, **السامر**’in cem‘idir. Beni el-Münzirî, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: “**لا آتيك ما سمر السمير**” denir. Ve insanlar geceleyin **يسمرون**. Ve “**ما اختلف ابنا سمير**”, yani: ikisinde **ما سمر**. Ve “**ما سمر ابنا سمير**”; ikisi gece ve gündüzdür.

Ebû’l-Heysem dedi: **السميرُ**: zamandır. Ve onun iki oğlu: gece ve gündüzdür.

Beni el-Münzirî, Sa‘leb’den, Seleme’den haber verdi: el-Ferrâ’nın şöyle dediğini işitti: “Haberi **يسمُر** eden kimseyi gönderdim.” Dedi ki: **السمر** onunla adlandırılır.

İbnü’s-Sikkît dedi: “**لا آتِيك ما سمر ابنَا سَمِير**” ve “**ولا أَفعَلُه سَمِيرَ اللَّيالي**”. eş-Şenferâ dedi ki:
هُنالِك لا أرجُو حَياةً تسرُّني
سَمِيرَ اللَّيالِي مُبْسَلاً بالجَرائرِ

Ebû Zeyd dedi: **السَّميرُ**: zamandır. Ve **النّوادر**’de: “**رجلٌ مَسْمور**”: eti az; kemik ve sinirin bağlanması şiddetli.

Medine’ye gelip Müslüman olan, sonra dönen **الرَّهْط العُرنيِّين** hadîsinde: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) onların gözlerini **سَمَرَ** etti; **سمَلَ** diye de rivayet olunur. Kim **سَمَر**’i **الراء** ile rivayet ederse mânâsı: onlara demir çivileri kızdırdı, sonra onlarla gözlerini dağladı. Kim onu **سَمَل**’i **اللام** ile rivayet ederse mânâsı: onu dikenle veya başkasıyla oydu.

Leys dedi: **السِّمسار** Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır; hepsi **السَّماسرة**’dir.

Hadîste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) onları, **السَّماسرة** diye bilinirlerken, **التُّجّار** diye adlandırdı. Masdar **السَّمْسَرة**’dir; o, şehir ehlinden bir adamın bedevî için vekil olup onların getirdiklerini onlar adına satmasıdır. Ve “( **ولا يَبيع حاضرٌ لِباد** )” sözünün tefsirinde denildi: muradı, ona **سِمْسَاراً** olmamasıdır. İsim **السَّمْسَرة**’dir. Ve dedi ki:
قَد وَكّلْتنِي طَلَّتي بالسَّمْسَرة

Ve **السَّمُرُ**: **العِضَاه**’dan bir türdür; teki **سَمُرة**.

**سَمَر** develerini ve **سمّرها**: onları zayıflattığı zaman. Ve **سَمَّر** dikenini: onu salıverdiği zaman; aynı şekilde **شمَّرها**: onu salıverdiği zaman. Asıl **الشين**’dir; ondan **السين**’i bedel yaptılar. Dedi ki:
أرى الأسود الحلبوب سمّر شولنا
لشول رآها قد شتَتْ كالمجادل
Dedi ki: semiz develer gördü de kendi develerini bırakıp **سمّرها** etti; yani: salıverdi ve başıboş bıraktı.

Şemr dedi: **ناقة سَمُور**: hızlı seçkin dişi devedir. Ve şu beyit okundu:
فما كان إلا عن قليل فألحقت
بنا الحيَّ شوساءُ النَّجاءِ سَمُورُ

Ömer’in hadîsinde: sahibinin cima ettiği cariye hakkında dedi ki: Onu iffetli kılması gerekir; çünkü onun çocuğunu ona ilhak eder. Dedi ki: “Kim isterse onu **فليُسَمِّرها** etsin.”

Ebû ‘Ubeyd dedi: Rivayet **فليُسَمِّرها** **بالسِّين** iledir; Arapların كلامında bilinen **التَّشْمير**’dir; o da salıvermedir. Şemr dedi: İkisi de **الشين** ve **السين** ile iki lugattır; mânâları salıvermedir.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **التّسمير**: oku aceleyle salıvermektir. **الخَرْقَلة**: onu ağır ağır salıvermektir. Birincisine: “**سَمِّر**; çünkü av seni çağırdı” denir; ötekine: “**خَرْقِل**; ta ki av seni çağırsın.”

Leys dedi: **السامِرةُ**: Yahudilerden bir kavimdir; dinlerinin bir kısmında onlara muhalefet ederler; kendisinden, böğürtüsü işitilen buzağıyı edinen **السامِرِيّ** ona nisbet edilmiştir.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **السَّمَّار**: suyla sulandırılmış süttür.

Ve şu beyit okundu:
وليَأْزِلَنّ وتَبْكُوَنَّ لِقاحُه
ويُعلِّلن صبيَّةٌ بسمَارِ

Başkası dedi: **السَّمُّور**: bilinen bir hayvandır; derilerinden pahalı kürkler yapılır. Ebû Zübeyd et-Tâî onu zikretti; aslandan söz ederken dedi ki:
حتى إذا مَا رأَى الأَبْصارَ قد غَفَلتْ
واجْتابَ من ظُلْمةٍ جُودِيَّ سمُّورِ
**جُودِيَّ**: Nabatîce **جُوذِيا**’dır; **سَمُّور** kürkünden bir cübbe murad etti; tüyünün siyahlığından dolayı. **واجْتاب**: içine girdi ve onu giydi.

Ebû ‘Ubeyde: **الأسمَران**: su ve buğdaydır.

**رسم** : Leys dedi: **الرَّسْمُ**: izdir. Ve **ترسمتُ**: yani, evin **رُسُوم**’una baktım. Ve **الرَّوْسَمُ**: üzerinde kazınmış yazı bulunan, yiyeceğin mühürlenmesi için onunla mühür vurulan küçük levhadır; hepsi **الرَّواسِم** ve **الرَّوَاسِيم**’dir.

Şiirde gelmiştir:
قُرْحة رَوْسَم
yani: atın yüzünde. Ve **ناقةٌ رَسُومٌ**: o, **رَسِيماً** **ترسُمُ** eder; o, basmasının şiddetinden dolayı işte iz bırakan devedir.

Ebû ‘Amr dedi: **تَرَسَّمْتُ المنزلَ**: onun **رَسْم**’ini teemmül ettiğin ve onu sezdiğin zaman.

Ebû ‘Ubeyd: **الارتسامُ**: tekbir ve istiâzedir. el-Kutâmî dedi ki:
في ذي جُلُولٍ يُقَضِّي الموتَ ساكِنة
إذَا الصَّرَارِيُّ من أَهْوَالِهِ ارْتَسَمَا

Ebû Turâb dedi: ‘Arrâm’ın şöyle dediğini işittim: iz için **الرَّسْمُ** ve **الرّشْمُ**’dur. Ve “Falana **وَسَمَ**” ve “**رشَم**”, yani: yazdı.

Ebû ‘Amr dedi: Üzerine damga vurulan şeye **رَوْسَم** ve **رَوْشَم** denir; ve **راسُوم** ve **راشُوم**; **رَوْسَم الأكداس** ve **رَوْسَمِ الأمير** gibi. Zü’r-Rumme dedi ki:
ودِمْنَةٍ هَيَّجَتْ شَوْقِي مَعالِمُها
كأنَّها بالهدَمْلاتِ الرَّوَاسِيمُ
Ve **الهِدَمْلاتُ**: **الدَّهْناء** tarafında bilinen kumlardır.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الرَّسِيم**: develerin yürüyüşünden **الذَّمِيل**’in üstündedir.

İbnü’l-A‘râbî: **الرَّسَمُ**: yürüyüşün güzelliğidir.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **الثَّوْبُ المُرَسَّم**: çizgili olandır.

**رمس** : Leys dedi: **الرَّمْس**: topraktır. Ve **رَمْسُ القبر**: üzerine serpilen şeydir. Ve onu toprakla **رَمَسْناهُ**. Ve **الرَّمْسُ**: rüzgârın taşıdığı, izleri onunla örttüğü topraktır; yani onları siler. Rüzgârlar **الرَّوَامِس**’tir. Üzerine toprak saçılan her şey **مَرْمُوس**’tur. Lekît b. Zürâra dedi ki:
يا ليتَ شِعري اليومَ دَخْتَنُوسُ
إذا أَتاهَا الخبَرَ المَرْمُوسُ
أَتَحْلِقُ القُرُونَ أَمْ تَمِبسُ
لا ، بَلْ تَمِيسُ إنها عَرُوسُ

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: Adam kavimden haberi gizlediği zaman: “Onlara işi **دَمَسْتُ** ettim ve **رَمَسْتُه** ettim” der.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الرَّامُوس**: kabirdir. eş-Şa‘bî’den rivayet edildi: **الجُنُب** suya **ارْتَمَسَ** ederse, ona cünüplük guslünden yeter.

Şemr dedi: Suda **ارْتَمَس**: içine daldığı, başı kayboluncaya kadar ve bütün bedeni onun içinde olduğu zaman. Kabre **رَمْساً** denir. Ve dedi ki:
وبينما المرء في الأحياء مغتبط
إذا هو الرَّمْسُ تصفوه الأعاصيرُ
Muradı: içine gömüldüğü topraktır ve rüzgârlar onu savurur. Ve **الرامساتُ**: gömen rüzgârlardır.

Ve **رَمَستُ الحديثَ**: onu gizledim ve sakladım. İbn Şümeyl dedi: **الروامس**: gece uçan kuşlardır. Dedi ki: Gece çıkan her hayvan **رامس**’tir; **تَرْمُس** eder: ölü **يُرْمَس** edildiği gibi izleri gömer. Dedi ki: Kabir yerle bir olup yerle aynı seviyede olursa o **رمس**’tur; yani yer yüzüyle düz. Ve adamı toprağa **رمساً** ile **رمست**: yani onu gömdüm ve üzerine toprağı düzelttim. Kabir yer yüzünden yukarı yükseltilirse ona **رمس** denmez.

**مسر** : Leys dedi: **الْمَسْرُ**: **الماسِر**’in fiilidir. Denir ki: O insanları **يَمْسُرُ** eder; yani onları kışkırtır.

Başkası dedi: Onunla **مَسَرْتُ** ettim ve onunla **مَحَلْتُ** ettim; yani onunla uğraştım. **الماسِرُ**: koşuşturandır.

**مرس** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **المَرْس**: **مَرَسَ التَّمْر**’in masdarıdır; onu **يَمرُسه** veya **مَرَثَه يَمْرُثه**: onu suda ovduğu, ta ki onda dağılıp eriyinceye kadar. Ve **الثَّرِيد**’e **المَرِيس** denir; çünkü ekmek onda dağılıp erir. Bunu Ebû ‘Amr söyledi.

İbnü’s-Sikkît dedi: **المرَسُ**: tedavinin şiddetidir. Denir ki: O, **لمَرِس**’tir, açık **المَرَس** sahibidir; yani **المِراس**’ı şiddetli olduğu zaman.

Ve yiğitler savaşta **امْتَرَسَت** ettiler; hatipler **امتَرَس** etti; diller çekişmede **امتَرَست** etti.

Dedi ki: **المَرْس**: iptir de.

Ve **المَرْسُ** ayrıca **مَرَس الحَبْل**’in masdarıdır; **يَمْرُس مَرْساً**: o, **القَعْو** ile **البكْرة** arasına düşmesidir. Ve ona denir ki: **إذا مرِس**: “**أَمْرِس حَبْلَك**”; o, onu yatağına geri döndürmendir. Bunun benzerini Ebû ‘Ubeyd, el-Kisâî’den nakletti. Ve şu beyit okundu:
بئسَ مقامُ الشَّيخ أَمْرِسْ أَمْرِسِ
إمّا على قَعْوٍ وإمّا اقْعَنْسِسِ

Ve **بكْرة مَرُوس**: ipinin **يَمْرُس** etmesi onun âdeti olduğu zaman. Ve şu beyit okundu:
دُرْنا ودَارتْ بكْرَةٌ نخيسُ
لا ضَيْقَةُ المَجرَى ولا مَرُوسُ

Ve **الأمراس** bazen **الرِّشاء**’yı yatağından gidermektir; böylece iki zıt mânâda olur.

İbnü’l-A‘râbî: Bizimle su arasında, içinde **وَتِيرَة** bulunmayan, uzak ve sürekli bir gece olan **ليلةٌ مَرَّاسةٌ** vardır.

Hadîste: “( Kıyametin yaklaşmasından, adamın dininde, devenin ağaçla **يتمرّس** ettiği gibi **يتمرّس** etmesidir )”.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التمرُّس**: bükülmenin şiddeti ve yapışmanın şiddetidir.

Ebû ‘Ubeyd, **فعْفَعيل** babında: **المراسة**’den **المَرْمَريس** pürüzsüzdür; ondan, atın ve **الكَفَل**’in sıfatında: **المرمريس**.

el-Ezherî dedi: **المرمريس**’i **المرمر**’den aldı; o, pürüzsüz mermerdir; ve onu **السين** ile artırması pekiştirmedir.

Şemr dedi: **المرمريس**: musibet ve **الدردبيس**.

el-Kuteybî, “( **أن يتمرَّس الرجلُ بدينه** )” sözünde dedi ki: yani onunla oynar ve onunla eğlenir.

Dedi ki: “( **تمرُّس البعيرِ بالشجرة** )” sözü: yani onunla kaşınması gibi.

Başkası dedi: “( **تمرُّسُ البعيرِ بالشجرة** )”: uyuz ve yara sebebiyle onunla kaşınmasıdır.

Ve adamın diniyle **تمرُّس** etmesi: fitneleri **يُمارِس** etmesi, onlarla çekişmesi, imamına karşı çıkması; böylece dinine zarar vermesi ve onda aşırılığının ona fayda vermemesi; tıpkı develerden uyuzlu olanın ağaçla kaşınıp onu kanatması ve uyuzunu iyileştirmemesi gibi.

Ve “Falanda **مُتمرِّس** yoktur” denir: dayanıklılık ve şiddetle nitelenirse; ta ki onu **مارَسَه** eden kimse ona güç yetiremesin.

Ebû Zeyd dedi: Sahibine bakmayan ve hayır vermeyen alçak adam için denir ki: “Sen ancak hayrı olmayan, sert, pürüzsüz bir **وَجْهٍ أَمْرَسَ أَمْلَس**’e bakıyorsun”; öyleyse kimse onunla **يتمرَّسُ** etmez; çünkü o katıdır, ondan hiçbir şey elde edilmez.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والسين وما يثلثهما)
(رسع) الراء والسين والعين أصلٌ يدلُّ على فَسادٍ. يقولون الرَّسَعُ: فَساد‏
العين. يقال رسَّعَ الرّجلُ فهو مُرَسِّع. ويقال رسَّعَتْ أعضاؤه، إذا فَسَدَتْ.‏
(رسغ) الراء والسين والغين كلمةٌ واحدة، [الرُّسْغُ]: وهو مَوْصِل الكَفِّ في الذِّراع، والقدم في الساق. والرِّساغ: حبلٌ يُشَدُّ في رسغ الحمار ثم يشدُّ إلى وتد. ويقال أصاب المطر الأرضَ فرسَّغ، وذلك إذا بلغ الماء الرسغ.‏
(رسف) الراء والسين والفاء أُصَيلٌ يدلُّ على مقارَبَة المَشْي، فالرَّسْفُ: مَشْي المقيَّد، ولا يكون ذلك إلاّ بمقارَبَةٍ. رَسَفَ يَرْسُف ويَرْسِف رَسْفاً ورَسِيفاً ورَسَفاناً. قال أبو زيد: أرسفْتُ الإِبلَ، إذا طردْتَها بأَقْيَادِها.‏
(رسل) الراء والسين واللام أصلٌ واحدٌ مطّردٌ مُنْقاس، يدلُّ على الانبعاث والامتداد. فالرَّسْل: السَّير السَّهل. وناقةٌ رَسْلَةٌ: لا تكلِّفك سِياقاً. وناقة رَسْلَهٌ أيضاً: ليِّنة المفاصل. وشَعْرٌ رَسْلٌ، إذا كان مُسترسِلا.‏
والرَّسَل: ما أُرسِل من الغَنَم إلى الرَّعي. والرِّسْل: اللَّبَن؛ وقياسُه ما ذكرناه، لأنَّه يترسَّل من الضَّرْع. ومن ذلك حديث طَهْفَةَ بن أبي زُهيرٍ النَّهدِيّ(1) حين قال: "ولنا وَقِيرٌ كثير الرَّسَلِ، قليل الرِّسْل". يريد بالوَقير الغَنَم، يقول: إنها كثيرة العدد، قليلة اللَّبَن. والرَّسَل: القَطيع هاهنا.‏
ويقال أَرسَلَ القومُ، إذا كان لهم رِسْلٌ، وهو اللَّبَن. ورَسِيلُ الرّجُل: الذي يقف معه في نِضالٍ أو غيرِه، كأنَّه سُمِّي بذلك لأنّ إرساله سهمَه يكون مع إرسال الآخرِ. وتقول جاءَ القومُ أَرْسالاً: يتبَعُ بعضُهم بعضاً؛ مأخوذٌ من هذا؛ الواحدُ رَسَل. والرَّسول معروفٌ. وإبلٌ مَراسِيلُ، أي سِرَاعٌ. والمرأة المُرَاسِل التي مات بعلُها فالخُطَّاب يُراسِلُونها. وتقول: على رِسْلِك، أي على هِينَتِك؛ وهو من الباب لأنَّه يَمْضي مُرْسَلاً من غير تجشُّم. وأمّا: "إلاّ مَن أعطى في نَجْدَتِها ورِسْلِها" فإِنَّ النَّجْدة الشّدّة. يقال فيه نَجْدةٌ، أي شِدَّةٌ. قال طَرَفة:‏
تَحْسَِبُ الطّرْفَ عليها نَجْدةً *** يا لقَومِي للشَّبَاب المُسْبَكِرّْ(2)‏
والرِّسْل: الرَّخاء. يقول: يُنِيلُ منها في رَخائه وشِدّته. واسترسلتُ إلى الشَّيء، إِذا انبعَثَتْ نفْسُك إليه وأَنِسْتَ. والمرَسلات: الرِّياح. والراسِلان(3): عِرْقانِ.‏
(رسم) الراء والسين والميم أصلان: أحدهما الأثَر، والآخر ضربٌ من السير.‏
فالأوّل الرّسْم: أثَرُ الشَّيء. ويقال ترسَّمْتُ الدّار، أي نظرتُ إلى رسومها. قال غيلان:‏
أأَنْ ترسَّمْتَ مِن خَرقاءَ منزِلَةً  *** ماءُ الصَّبابةِ من عينَيْكَ مسجومُ(4)‏
وناقةٌ رَسومٌ: تؤثِّر في الأرض من شِدّة الوطْء. والثَّوب المرسَّم: المخطَّط. ويقال إنَّ الترسُّم: أنْ تنظُرَ أين تحفِر، وهو كالتفرُّس. قال:‏
* ترسُّم الشَّيخ وضَرْبَ المِنْقارْ(5) *‏
ويقال إنَّ الرَّوْسَم: شيءٌ تُجْلَى به الدَّنانير. قال:‏
*دنانِيرُ شِيفَتْ من هِرَقْلَ برَوْسَمِ(6) *‏
والرَّوْسم: خشَبةٌ يُختَم بها الطَّعام. وكلُّ ذلك بابُه واحدٌ: وهو من الأثَر. ويقال إِنَّ الرَّواسيمَ كتبٌ كانت في الجاهليّة. وعلى ذلك فُسِّرَ قولُه:‏
* كأنَّها بالهِدَمْلاَتِ الرَّوَاسِيمُ(7) *‏
وقيل الراسم: الماء الجارِي.* فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه إِذا جَرَى أثَّر وأبْقَى الرَّسْمَ.‏
وأمّا الأصل الآخَر فالرَّسِيم: ضَربٌ مِن سَير الإِبل. يقال رسَم يرْسِمُ. فأمّا أرْسَم فلا يقال(8). وقول ابن ثَوْر:‏
* غُلاَميَّ الرَّسيمَ فأَرْسما(9) *‏
فإنَّه يريد: فأرسم الغلامانِ بَعيريْهِما، إِذا حَمَلاهما على الرَّسيم؛ ولا يريد أنَّ البعير أرسَمَ.‏
(رسن) الراء والسين والنون أصلٌ واحدٌ اشترك فيه العرب والعجم، وهو الرَّسَنُ، والجمع أرسانٌ. والمَرْسِنُ: الذي يقع عليه الرَّسَن من أنف الناقة، ثم كثُر حتَّى قيل مَرسِنُ الإنسان. ورسَنْت الرَّجُلَ(10) وأرسنْتُه: شددتُه بالرَّسَن.‏
(رسي) الراء والسين والحرف المعتلّ أصلٌ يدلُّ على ثباتٍ. تقول رَسَا الشَّيءُ يرسُو، إذا ثَبَتَ. والله جلّ ثناؤُه أَرسَى الجِبالَ، أي أثْبَتَها. وجبلٌ راسٍ: ثابتٌ. ورَسَتْ أَقدامُهم في الحرب. ويقال ألْقَت السّحابةُ مَرَاسِيَها، إذا دامَتْ. والفحل إِذا تفرّقَتْ عنه شَوْلُه فصاح بها استقرَّت، فيُقال عند ذلك رسا بها(11). ومن الباب رَسَوْت بين القوم رَسْواً، إذا أصلَحْتَ. وبقيتْ في الباب كلمةٌ إنْ صحّتْ فقياسُها صحيحٌ. يقال رَسَوْتُ عنه حديثاً أَرْسُوه، إذا حدَّثْتَ به عنه. وفي ذلك إثباتُ شيءٍ أيضاً.‏
(رسب) الراء والسين والباء أصلٌ واحد، هو ذهابُ الشيء سُفْلاً مِن ثَِقَلٍ. تقول: رسَبَ الحجَر في الماء يرسُب. وحكى بعضهم رسَبَتْ عيناه: غارَتَا. فإن كان صحيحاً فهو محمولٌ على ما ذكرناهُ، مشبَّهٌ به. والسَّيف الرَّسوب: الذي يمضي في الضَّريبة(12)، فكأنّه قد رَسَب فيها. وراسِبٌ: حَيٌّ من العَرب.‏
(رسح) الراء والسين والحاء أُصيلٌ فيه كلمةٌ واحدة. الرَّسْحاء: المرأة اللاصقة العَجُز، الصغيرةُ الأَلْيَتَين. ورجلٌ أرسحُ، والذِّئب أرْسَح.‏
(رسخ) الراء والسين والخاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الثَّبات. ويقال رسَخَ: ثَبَتَ، وكلُّ راسخٍ ثابتٌ.‏
---------------------------------------------------------------
(1) طهفة هذا، بفتح الطاء: صحابي جليل، وفد على الرسول في وفد بنى نهد، وتكلم كلاماً فيه غريب كثير. انظر الإصابة 4292.‏
(2) ديوان طرفة 64 واللسان (نجد).‏
(3) في اللسان: "والراسلان: الكتفان، وقيل عرقان فيهما".‏
(4) ديوان ذي الرمة 567 واللسان (رسم).‏
(5) البيت في اللسان (رسم).‏
(6) لكثير عزة. وصدره كما في اللسان (رسم):‏  *من النفر البيض الذين وجوههم*‏
(7) البيت لذي الرمة في ديوانه 578 واللسان (رسم).‏
(8)في الأصل: "ولا يقال".‏
(9)بيت حميد بن ثور بتمامه، كما في اللسان (رسم):‏
أجدت برجليها النجاء وكلفت *** بعيري غلامي الرسيم فأرسما‏
(10) كذا في الأصل والمجمل، ولم أجده في غيرهما.‏
(11)في الأصل: "ترسا بها"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.‏
(12)في الأصل: "ضرب".‏
ـ

##### Türkçe

(راء, **السين** ve ikisini üçleyenler babı)
(**رسع**) **الراء** ve **السين** ve **العين** bir asıldır; bir bozulmaya delâlet eder. Derler: **الرَّسَعُ**: gözün bozulması. Denir: adam **رسَّعَ** etti; o da **مُرَسِّع**’dir. Ve denir: organları **رسَّعَتْ** etti; bozulduğunda.

(**رسغ**) **الراء** ve **السين** ve **الغين** tek bir kelimedir, [**الرُّسْغُ**]: o, kolda elin eklem yeridir; ve bacakta ayağın (eklem yeri). Ve **الرِّساغ**: eşeğin **رسغ**’ine bağlanan, sonra bir kazığa bağlanan bir iptir. Ve denir: yağmur yere isabet etti de **رسَّغ** etti; bu, su **الرسغ**’e ulaştığında (olur).

(**رسف**) **الراء** ve **السين** ve **الفاء** yürüyüşün yaklaşmasına delâlet eden bir asıldır; öyleyse **الرَّسْفُ**: bağlı olanın yürüyüşüdür; bu da ancak bir yaklaşma ile olur. **رَسَفَ** **يَرْسُف** ve **يَرْسِف**; **رَسْفاً** ve **رَسِيفاً** ve **رَسَفاناً**. Ebû Zeyd dedi: develeri **أرسفْتُ** ettim; onları bağlarıyla sürdüğünde.

(**رسل**) **الراء** ve **السين** ve **اللام** ölçülü, düzenli tek bir asıldır; harekete geçmeye ve uzamaya delâlet eder. Öyleyse **الرَّسْل**: kolay yürüyüştür. Ve **ناقةٌ رَسْلَةٌ**: sana sevk ettirmeyi yüklemez. Ve **ناقة رَسْلَهٌ** da: eklemleri yumuşak (olan). Ve **شَعْرٌ رَسْلٌ**: salıverilmiş olduğunda.

Ve **الرَّسَل**: koyundan otlamaya gönderilen şeydir. Ve **الرِّسْل**: süttür; ve kıyası, zikrettiğimizdir; çünkü o, memeden salıverilir. Ve bundan, Nehdî Tâhfe b. Ebî Zuheyr’in(1) hadisi: şöyle dediği vakit: “Bizim çok **وَقِيرٌ**ümüz var; **الرَّسَل**i çok, **الرِّسْل**i az.” **الوَقير** ile koyunu kasteder; der ki: o, sayıca çok, sütçe azdır. Ve **الرَّسَل**: burada sürüdür.

Ve denir: kavim **أَرسَلَ** etti; kendileri için **رِسْلٌ** olduğunda; o da süttür. Ve adamın **رَسِيلُ**’i: onunla ok atışmasında veya başkasında beraber duran kimsedir; sanki bununla adlandırıldı; çünkü onun okunu salıvermesi, ötekinin salıvermesiyle beraber olur. Ve dersin: kavim **أَرْسالاً** geldi: bazısı bazısını takip eder; bundan alınmıştır; tekili **رَسَل**’dir. Ve **الرَّسول** mâlûmdur. Ve **إبلٌ مَراسِيلُ**: yani hızlı (olanlar). Ve **المرأة المُرَاسِل**: kocası ölen kadındır; böylece talipler ona **يُراسِلُونها**. Ve dersin: **على رِسْلِك**; yani yavaşlığın üzere; o, babdandır; çünkü bir külfete girişmeksizin salıverilmiş olarak gider. Ama: “إلاّ مَن أعطى في نَجْدَتِها ورِسْلِها” ise, **النَّجْدة** şiddettir. Denir: onda **نَجْدةٌ** vardır; yani şiddet. Tarafe dedi:
تَحْسَِبُ الطّرْفَ عليها نَجْدةً *** يا لقَومِي للشَّبَاب المُسْبَكِرّْ(2)

Ve **الرِّسْل**: bolluktur. Der ki: onun bolluğunda ve şiddetinde ondan verir. Ve **استرسلتُ** şeye: nefsin ona harekete geçtiğinde ve ünsiyet ettiğinde. Ve **المرَسلات**: rüzgârlardır. Ve **الراسِلان**(3): iki damardır.

(**رسم**) **الراء** ve **السين** ve **الميم** iki asıldır: biri izdir, diğeri yürüyüşün bir türüdür.

Birincisi: **الرّسْم**: şeyin izidir. Ve denir: evi **ترسَّمْتُ**; yani onun izlerine baktım. Gîlân dedi:
أأَنْ ترسَّمْتَ مِن خَرقاءَ منزِلَةً  *** ماءُ الصَّبابةِ من عينَيْكَ مسجومُ(4)

Ve **ناقةٌ رَسومٌ**: şiddetli basıştan dolayı yerde iz bırakan (dişi deve). Ve **الثَّوب المرسَّم**: çizgili (elbise). Ve denir: **الترسُّم**: nereye kazacağını bakmandır; o, **التفرُّس** gibidir. Dedi:
* ترسُّم الشَّيخ وضَرْبَ المِنْقارْ(5) *

Ve denir: **الرَّوْسَم**: dinarların onunla parlatıldığı bir şeydir. Dedi:
*دنانِيرُ شِيفَتْ من هِرَقْلَ برَوْسَمِ(6) *

Ve **الرَّوْسم**: yiyeceğin onunla mühürlendiği bir tahta parçasıdır. Ve bunların hepsi bir babdır: o da izdendir. Ve denir: **الرَّواسيمَ** câhiliyede olan yazılardır. Ve bunun üzerine şu sözü tefsir edildi:
* كأنَّها بالهِدَمْلاَتِ الرَّوَاسِيمُ(7) *

Ve denildi: **الراسم**: akan sudur. Eğer sahih ise, çünkü o aktığında iz bırakır ve **الرَّسْم**’i bırakır.

Ama diğer asıl: **الرَّسِيم**: develerin yürüyüşünden bir türdür. Denir: **رسَم** **يرْسِمُ**. Ama **أرْسَم** denmez(8). İbn Sevr’ün sözü:
* غُلاَميَّ الرَّسيمَ فأَرْسما(9) *

Şu hâlde o, şunu ister: iki köle, iki develerini **الرَّسيم** ile **أرسم** etti; onları **الرَّسيم** üzerine yüklediklerinde; ve devenin **أرسَمَ** ettiğini istemez.

(**رسن**) **الراء** ve **السين** ve **النون** tek bir asıldır; onda Araplar ve Acemler ortak olmuştur; o da **الرَّسَنُ**’dir; çoğulu **أرسانٌ**. Ve **المَرْسِنُ**: dişi devenin burnundan **الرَّسَن**’in üzerine düştüğü yerdir; sonra çoğaldı da **مَرسِنُ الإنسان** denildi. Ve adamı **رسَنْت** ettim(10) ve onu **أرسنْتُ**: onu **الرَّسَن** ile bağladım.

(**رسي**) **الراء** ve **السين** ve illetli harf bir asıldır; bir sebat etmeye delâlet eder. Dersin: şey **رَسَا** eder, **يرسُو**; sabit olduğunda. Ve Allah, yüce senaı, dağları **أَرسَى** etti; yani onları sabitledi. Ve **جبلٌ راسٍ**: sabit (dağ). Ve savaşta ayakları **رَسَتْ** etti. Ve denir: bulut **مَرَاسِيَها**’yı attı; devam ettiğinde. Ve aygır, **شَوْلُه** ondan ayrıldığında, onlara seslenir de (onlar) yerleşir; o vakit denir: onunla **رسا بها** etti(11). Ve babdandır: kavim arasında **رَسَوْت** ettim, **رَسْواً**; ıslah ettiğinde. Ve babda bir kelime kaldı; eğer sahihse kıyası sahihtir. Denir: ondan bir hadisi **رَسَوْتُ**; onu **أَرْسُوه**; ondan (naklen) onunla konuştuğumda. Ve bunda da bir şeyi sabitleme vardır.

(**رسب**) **الراء** ve **السين** ve **الباء** tek bir asıldır; o, ağırlıktan dolayı şeyin aşağıya gitmesidir. Dersin: taş suda **رسَبَ** eder, **يرسُب**. Bazıları hikâye etti: gözleri **رسَبَتْ**: çöktü. Eğer sahih ise, zikrettiğimize hamledilmiştir; ona benzetilmiştir. Ve **السَّيف الرَّسوب**: **الضَّريبة**’de(12) ilerleyip giden (kılıç); sanki onda **رَسَب** etmiştir. Ve **راسِبٌ**: Araplardan bir kabiledir.

(**رسح**) **الراء** ve **السين** ve **الحاء** içinde tek bir kelime bulunan bir asıldır. **الرَّسْحاء**: kalçaya yapışık, iki kalçası küçük kadın. Ve **رجلٌ أرسحُ**; ve kurt **أرْسَح**.

(**رسخ**) **الراء** ve **السين** ve **الخاء** tek bir asıldır; sebata delâlet eder. Ve denir: **رسَخَ**: sabit oldu; ve her **راسخٍ** sabittir.

---------------------------------------------------------------
(1) Bu Tâhfe, **الطاء**’ın fethiyle: yüce bir sahabîdir; Benî Nehd heyeti içinde Resûl’e geldi ve içinde çok garip bulunan söz söyledi. Bk. el-İsâbe 4292.
(2) Tarafe divanı 64 ve Lisân (**نجد**).
(3) Lisân’da: “**والراسلان**: iki omuz; ve denildi: içlerinde iki damar.”
(4) Zü’r-Rumme divanı 567 ve Lisân (**رسم**).
(5) Beyit Lisân’da (**رسم**).
(6) Kesîr Azze’nindir. Sadrı Lisân’da (**رسم**) olduğu üzere:  *من النفر البيض الذين وجوههم*
(7) Beyit Zü’r-Rumme’nindir; divanında 578 ve Lisân’da (**رسم**).
(8) Asılda: “ve denmez.”
(9) Humeyd b. Sevr’ün beyti tamamıyla, Lisân’da (**رسم**) olduğu üzere:
أجدت برجليها النجاء وكلفت *** بعيري غلامي الرسيم فأرسما
(10) Asılda ve el-Mücmel’de böyledir; ikisi dışında onu bulmadım.
(11) Asılda: “**ترسا بها**”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân ve el-Kâmûs’tadır.
(12) Asılda: “**ضرب**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر س م
عفت رسوم الدار وما بقي منها طلل ولا رسم‏.‏
وترسمت الدار‏:‏ نظرت إلى رسومها‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ أأن ترسمت مـن خرقـاء منزلـةً ماء الصبابة من عينيك مسجوم وثوب مرسم‏:‏ مخطط‏.‏
قال كثير‏:‏ كـأن الرياح الذاريات عشيةً بأطلالها ينسجن ريطاً مرسماً وختم الطعام بالروسم والروشم وهو لويح فيه كتاب منقور وطعام مرسـوم ومرشـوم‏.‏
وقـد رسمه ورشمه بفعله‏.‏
ورسمت الإبل رسيماً وهو ضرب من العدو وإبل رواسم‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ أدركتـم مـن الدين رسماً دائراً‏.‏
والمكارم عفت رسومها وانمحت رقومها‏.‏
ورسمت له أن يفعل كذا فارتسمه‏.‏
وأنا أرتسم مراسمك‏:‏ لا أتخطاها ومنه ارتسـم إذا دعـا كأنه أخذ بما رسم الله له من الالتجاء إليه‏.‏
قال القطامي‏:‏ في ذي جلول يقضى الموت صاحبه إذا الصراري من أهواله ارتسما وترسم الشيء‏:‏ تبصره‏.‏
وترسم القناقن الأرض‏:‏ تبصر أين يحفر منها‏.‏
وترسم هذه القصيدة‏:‏ تبصرها وتأمل كيف هي وأنا أترسم من ذلك الأمر شيئاً أي أتذكره ولا أحققه‏.‏

##### Türkçe

ر س م
Evin **رسوم**’u silindi; ondan ne bir **طلل** kaldı ne de bir **رسم**.
Ve **ترسمت الدار**: onun **رسوم**’una baktım.
ذو الرمة dedi:
“**أأن ترسمت** **مـن خرقـاء منزلـةً**
**ماء الصبابة من عينيك مسجوم**”
Ve **ثوب مرسم**: çizgili.
كثير dedi:
“**كـأن الرياح الذاريات عشيةً**
**بأطلالها ينسجن ريطاً مرسماً**”
Ve yiyeceği **الروسم** ve **الروشم** ile mühürledi; o, üzerinde oyulmuş yazı bulunan bir levhacık olup; ve **طعام مرسـوم** ve **مرشـوم**.
Ve onu fiiliyle **رسمه** ve **رشمه**.
Ve develeri **رسيماً** olarak **رسمت**; o, koşmanın bir türüdür; ve **إبل رواسم**.
Ve mecazdandır: dinden dönen bir **رسماً**’a eriştiniz.
Ve **المكارم**’in **رسوم**’u silindi ve **رقوم**’u yok oldu.
Ona “şunu yapsın” diye **رسمت**; o da onu **ارتسمه**.
Ben senin **مراسمك**’ini **أرتسم**: onları aşmam; ve ondan: çağırdığında **ارتسـم**; sanki Allah’ın kendisi için O’na sığınmadan çizdiği şeye sarılmış gibi.
القطامي dedi:
“**في ذي جلول يقضى الموت صاحبه**
**إذا الصراري من أهواله ارتسما**”
Ve **ترسم الشيء**: onu görerek bakmak.
Ve **ترسم القناقن الأرض**: ondan neresi kazılacak, görerek bakmak.
Ve **ترسم هذه القصيدة**: ona görerek bak ve nasıl olduğuna dikkatle bak; ve ben o işten bir şeyi **أترسم**; yani onu hatırlarım, fakat onu gerçekleştirmem.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّسْمُ: الأَثَرُ، وقيل: بَقِيَّةُ الأَثَر، وقيل: هو ما ليس له شخص من الآثار، وقيل: هو ما لَصِقَ بالأَرض منها. ورَسْمُ الدار: ما كان من آثارها لاصقاً بالأرض، والجمع أَرْسُمٌ ورُسومٌ. ورَسَمَ الغيث الدار: عَفّاها وأَبقى فيها أثراً لاصقاً بالأرض؛ قال الحُطَيئَةُ: أَمِنْ رَسْم دارٍ مُرْبِعٌ ومُصِيفُ،
لعَينيك من ماءِ الشُّؤُون وكِيفُ؟
رفع مُرْبِعاً بالمصدر الذي هو رَسْمٌ، أراد: أمن أن رَسَمَ مُرْبِعٌ ومُصيفٌ داراً.
وتَرَسَّمَ الرَّسْمَ: نظر إليه. وتَرَسَّمْتُ أي نظرت إلى رُسُوم الدار. وتَرَسَّمْتُ المنزل: تأملت رَسْمَهُ وتَفَرَّسْتُهُ؛ قال ذو الرمة:أَأَنْ تَرَسَّمْتَ من خَرْقاء مَنْزِلَةً
ماءُ الصَّبابةِ، من عَيْنَيْك، مَسْجُومُ؟
وكذلك إذا نظرت وتفرسْت أين تحفر أو تبني؛ وقال:
الله أَسْقاك بآل الجَبّار
تَرَسُّم الشيخ وضَرْب المِنْقار
والرَّوْسَمُ: كالرَّسْمِ؛ وأنشد ابن بري للأَخْطل:
أَتَعْرِفُ من أَسْماءَ بالجُدِّ رَوْسَما
مُحِيلاً، ونُؤْياً دارِساً مُتَهَدِّما؟
والرَّوْسَمُ: خشبة فيها كتاب منقوش يُخْتَمُ بها الطعامُ، وهو بالشين المعجمة أَيضاً. ويقال: الرَّوْسَمُ شيء تجلى به الدنانير؛ قال كثيِّر: من النَّفَرِ البِيضِ الذين وُجُوهُهُمْ
دَنانيرُ شِيفَتْ، من هِرَقْلٍ، برَوْسَمِ
ابن سيده: الرَّوْسَمْ الطابَعُ، والشين لغة، قال: وخص بعضهم به الطابَعَ الذي يُطْبَعُ به رأَس الخابية، وقد جاء في الشعر: قُرْحة برَوْسَمِ أي بوجه الفرس. وإن عليه لرَوْسَماً أي علامة حسنٍ أو قُبح؛ قاله خالد بن جبلة، والجمع الرَّواسِمُ والرَّواسِيمُ؛ قال أبو تراب: سمعت عَرَّاماً يقول هو الرَّسْمُ والرَّشْمُ للأَثر. ورَسَمَ على كذا ورَشَمَ إذا كتب. وقال أبو عمرو: يقال للذي يطبع به رَوْسَمٌ ورَوْشَمٌ وراسُوم وراشُوم مثل رَوْسَمِ الأَكْداسِ ورَوْسَم الأَمير؛ قال ذو الرمة:
ودِمْنة هَيَّجَتْ شَوْقي مَعالِمُها،
كأنها بالهِدَمْلاتِ الرَّواسِيمُ
والرَّواسيم: كُتب كانت في الجاهلية، والهِدَمْلاتُ: رِمال معروفة بناحية الدَّهناء؛ وناقة رَسُومٌ.
وثوب مُرَسَّمٌ، بالتشديد: مخطَّط؛ وفي حديث زَمْزَمَ: فرُسِّمَتْ بالقَباطِيّ والمَطارِف حتى نزحوها أي حشوها حشواً بالغاً، كأَنه مأْخوذ من الثياب المُرَسَّمَةِ، وهي المخططة خطوطاً خَفِيَّة.
ورَسَمَ في الأرض: غاب. والرَّاسِمُ: الماء الجاري. وناقة رَسُومٌ: تؤثر في الأرض من شدة الوطء. ورَسَمَتِ الناقة تَرْسِمُ رَسِيماً: أَثَّرَتْ في الأرض من شدة وطئها، وأَرْسَمْتها أنا؛ فأما قول الهذلي: والمُرْسِمون إلى عبد العَزيز بها
مَعاً وشَتَّى، ومن شَفْعٍ وفُرَّادِ
إنما أراد المُرْسموها فزاد الباء وفصل بها بين الفعل ومفعوله. والرَّسْمُ: الركِيّةُ تدفنها الأرض، والجمع رِسامٌ.
وارْتَسَم الرجل: كَبَّرَ ودعا. والارْتِسامُ: التكبير والتَّعَوُّذ؛ قال القطامي:
في ذي جُلُولٍ يُقَضِّي المَوْتَ صاحبُهُ،
إذا الصَّرارِيُّ من أَهواله ارْتَسَما
وقال الأعشى:
وقابَلَها الريحُ في دَنِّها،
وصَلَّى على دَنِّها وارْتَسَمْ
قال أبو حنيفة: ارْتَسَمَ ختم إناءَها الرَّوْسَمِ، قال: وليس بقوي. والرَّوْسَبُ والرَّوْسَمُ: الداهية. والرَّسِيمُ من سير الإبل: فوق الذَّميل، وقد رَسَمَ يَرْسِمُ، بالكسر، رَسِيماً، ولا يقال أَرْسَمَ؛ وقول حُمَيْدِ بن ثَوْرٍ:
أَجَدَّتْ برِجْلَيْها النَّجاءَ وكَلَّفَتْ
بعيرَيْ غلامَيَّ الرَّسِيمَ، فأَرْسَما
وفي رواية
(* قوله «وفي رواية كلفت إلخ» كذا هو بالأصل ولعله غلامي
بعيري).
. . . . كَلَّفَتْ
غلامي الرَّسِيم فأَرسما
قال أبو حاتم: إنما أراد أَرسم الغلامان بعيريهما ولم يرد أَرْسَمَ البعيرُ.
والرَّسُومُ: الذي يبقى على السير يوماً وليلة. وفي الحديث: لما بلغ كُراع الغَمِيم إذا الناسُ يَرْسِمُونَ نحوه أي يذهبون إليه سراعاً، والرَّسِيمُ: ضرب من السير سريع مؤثر في الأرض. والرَّسَمُ: حُسْن المشي. ورَسَمْتُ له كذا فارْتَسَمَه إذا امتَثله. وراسِمٌ: اسم.

##### Türkçe

الرَّسْمُ: iz(ler), ve denildi: izin kalıntısı, ve denildi: izlerden şahsı (cismi) olmayan şeydir, ve denildi: onlardan yere yapışmış olan şeydir. Ve **رَسْمُ الدار**: onun izlerinden yere yapışık olan şeydir; çoğulu **أَرْسُمٌ** ve **رُسومٌ**dur. Ve **رَسَمَ الغيث الدار**: onu silip yok etti ve onda yere yapışık bir iz bıraktı; **الحُطَيئَةُ** dedi ki:
أَمِنْ رَسْم دارٍ مُرْبِعٌ ومُصِيفُ،
لعَينيك من ماءِ الشُّؤُون وكِيفُ؟
**مُرْبِعاً**yı, **رَسْمٌ** olan masdar ile merfû kıldı; murad etti: “**مُرْبِعٌ** ve **مُصيفٌ** bir evi iz bıraktı mı?”dan.

Ve **تَرَسَّمَ الرَّسْمَ**: ona baktı. Ve **تَرَسَّمْتُ** yani evin **رُسُوم**una baktım. Ve **تَرَسَّمْتُ المنزل**: onun **رَسْم**ini teemmül ettim ve onu **تَفَرَّسْتُ**; **ذو الرمة** dedi ki:
أَأَنْ تَرَسَّمْتَ من خَرْقاء مَنْزِلَةً
ماءُ الصَّبابةِ، من عَيْنَيْك، مَسْجُومُ؟
Ve yine, nereye kazacağını yahut bina edeceğini baktığında ve **تفرسْت** ettiğinde; ve dedi ki:
الله أَسْقاك بآل الجَبّار
تَرَسُّم الشيخ وضَرْب المِنْقار

Ve **الرَّوْسَمُ**: **الرَّسْم** gibidir; İbn Berrî, **الأَخْطل** için inşâd etti:
أَتَعْرِفُ من أَسْماءَ بالجُدِّ رَوْسَما
مُحِيلاً، ونُؤْياً دارِساً مُتَهَدِّما؟
Ve **الرَّوْسَمُ**: üzerinde nakşedilmiş yazı bulunan bir tahta; yiyecek onunla mühürlenir; ve o, **الشين** **المعجمة** ile de (söylenir). Ve denilir: **الرَّوْسَمُ** dinarların onunla parlatıldığı bir şeydir; **كثيِّر** dedi ki:
من النَّفَرِ البِيضِ الذين وُجُوهُهُمْ
دَنانيرُ شِيفَتْ، من هِرَقْلٍ، برَوْسَمِ
İbn Sîde: **الرَّوْسَمْ** damgadır; **الشين** bir lehçedir; dedi ki: Bazıları onu, **الخابية**nin başına basılan damgaya tahsis etti; ve şiirde gelmiştir: **قُرْحة برَوْسَمِ** yani atın yüzüyle. Ve şüphesiz onun üzerinde bir **رَوْسَماً** vardır yani güzellik yahut çirkinlik alâmeti; bunu Hâlid b. Cebele söyledi; çoğulu **الرَّواسِمُ** ve **الرَّواسِيمُ**dur; Ebû Turâb dedi ki: **عَرَّام**’ı işittim, “iz için o **الرَّسْمُ** ve **الرَّشْمُ**dur” diyordu. Ve **رَسَمَ** şu şey üzerine ve **رَشَمَ**: yazdığı zaman. Ve Ebû Amr dedi ki: onunla damga basılan şeye **رَوْسَمٌ** ve **رَوْشَمٌ** ve **راسُوم** ve **راشُوم** denilir; **رَوْسَمِ الأَكْداسِ** ve **رَوْسَم الأَمير** gibi; **ذو الرمة** dedi ki:
ودِمْنة هَيَّجَتْ شَوْقي مَعالِمُها،
كأنها بالهِدَمْلاتِ الرَّواسِيمُ
Ve **الرَّواسيم**: câhiliyede bulunan yazılardı; ve **الهِدَمْلاتُ**: **الدَّهناء** tarafında bilinen kumlardır; ve **ناقة رَسُومٌ**.

Ve **ثوب مُرَسَّمٌ**, teşdîd ile: çizgili; ve **زَمْزَمَ** hadîsinde: “onu **القَباطِيّ** ve **المَطارِف** ile **فُرِّسَتْ** ta ki onu **نزحوها**” yani onu çokça doldurdular; sanki **الثياب المُرَسَّمَةِ**den alınmıştır; o da gizli çizgilerle çizgilenmiş olanlardır.

Ve **رَسَمَ في الأرض**: kayboldu. Ve **الرَّاسِمُ**: akan sudur. Ve **ناقة رَسُومٌ**: şiddetli basıştan dolayı yerde iz bırakır. Ve **رَسَمَتِ الناقة تَرْسِمُ رَسِيماً**: şiddetli basışından dolayı yerde iz bıraktı; ve ben onu **أَرْسَمْتُ**; أما Huzelî’nin sözü:
والمُرْسِمون إلى عبد العَزيز بها
مَعاً وشَتَّى، ومن شَفْعٍ وفُرَّادِ
Ancak **المُرْسموها**yı murad etti; **الباء**yı artırdı ve onunla fiil ile mef’ûlü arasını ayırdı.

Ve **الرَّسْمُ**: yerin örttüğü kuyu; çoğulu **رِسامٌ**.

Ve **ارْتَسَم الرجل**: tekbir getirdi ve dua etti. Ve **الارْتِسامُ**: tekbir ve **التَّعَوُّذ**; **القطامي** dedi ki:
في ذي جُلُولٍ يُقَضِّي المَوْتَ صاحبُهُ،
إذا الصَّرارِيُّ من أَهواله ارْتَسَما
Ve **الأعشى** dedi ki:
وقابَلَها الريحُ في دَنِّها،
وصَلَّى على دَنِّها وارْتَسَمْ
Ebû Hanîfe dedi ki: **ارْتَسَمَ** onun kabını **الرَّوْسَمِ** ile mühürledi; dedi ki: ve bu kuvvetli değildir.

Ve **الرَّوْسَبُ** ve **الرَّوْسَمُ**: musîbet (büyük belâ). Ve develerin yürüyüşünden **الرَّسِيمُ**: **الذَّميل**in üstündedir; ve **رَسَمَ يَرْسِمُ**, kesre ile, **رَسِيماً**; ve **أَرْسَمَ** denilmez; ve **حُمَيْدِ بن ثَوْرٍ**’un sözü:
أَجَدَّتْ برِجْلَيْها النَّجاءَ وكَلَّفَتْ
بعيرَيْ غلامَيَّ الرَّسِيمَ، فأَرْسَما
Ve bir rivayette:
. . . . كَلَّفَتْ
غلامي الرَّسِيم فأَرسما
Ebû Hâtim dedi ki: ancak “iki oğlan, iki develerini **أَرسم** etti”yi murad etti; “deve **أَرْسَمَ** etti”yi murad etmedi.

Ve **الرَّسُومُ**: yürüyüş üzerinde bir gün ve bir gece kalan kimsedir. Ve hadîste: **كُراع الغَمِيم**’e vardığında, bir de ne görsün insanlar ona doğru **يَرْسِمُونَ** yani ona süratle gidiyorlar; ve **الرَّسِيمُ**: hızlı, yerde iz bırakan yürüyüşten bir türdür. Ve **الرَّسَمُ**: yürüyüşün güzelliğidir. Ve **رَسَمْتُ له كذا** da, onu yerine getirdiğinde **فارْتَسَمَه**. Ve **راسِمٌ**: bir isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر س م * * الرَّسْمُ * الأثر و * رَسْمُ * الدار ما كان من آثارها لاصقا بالأرض و * الرَّوسمُ * بالسين والشين خشبة فيها كتابة يختم بها الطعام وقد * رَسَمَ * الطعام من باب نصر أي ختمه وكذا رسم له كذا * فَارْتَسَمَهُ * أي امتثله وارْتَسَمَ الرجل كبّر ودعا قال الشاعر % وصلى على دنها وارتسم % و * رَسَم * على كذا وكذا أي كتب وبابه أيضا

##### Türkçe

* ر س م * * **الرَّسْمُ** * iz ve **رَسْمُ** evin: onun izlerinden yere yapışık olan şeydir; ve * **الرَّوسمُ** * **السين** ve **الشين** ile: içinde yazı bulunan, yiyeceğin onunla mühürlendiği bir tahta; ve yiyeceği mühürledi, yani onu mühürledi demek olan نصر بابından **رَسَمَ**; yine “ona şöyle şöyle yazdı” da böyledir; böylece “onu yerine getirdi” demek olan **فَارْتَسَمَهُ**; ve adam **ارْتَسَمَ**: tekbir getirdi ve dua etti; şair dedi ki:

% Ve onun küpüne salât etti ve **ارتسم** %

ve **رَسَم** “şöyle şöyle üzerine”: yazdı demektir; ve onun bâbı da (böyledir).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الرَّسْمُ : رَكِيَّة تَدْفِنُها الأَرضِ ) ، | وفي المُحْكم : رَكِيَّة تَدفنِها ، | والجَمْع رِسام ولم يذكر الأرض . | ( و ) أيضاً : ( الأَثَر ) ، والشِّين لُغَة فيه | عن أَبِي تُراب ، ( أو بَقِيَّتُه ، أو ما |

| لا شَخْصَ له من الآثارِ ) ، أو ما لَصِق | بالأرض منها ، وفي الصّحاح : رَسْمُ | الدَّار : ما كانَ من آثارِها لاصِقاً | بالأَرض ( ج : أرسُمٌ ورُسومٌ . | وَرَسَمَ الغَيثُ الدِّيارَ : عَفَّاهَا وأَبقى | أَثَرها لاصِقاً بالأَرض ) ، قال | الحُطَيْئَة : | % ( أمِنْ رَسْم دَارٍ مَرْبَعٌ ومَصِيفُ % | لِعَيْنَيْكَ من ماءِ الشُّؤُون وَكِيفُ ) % | | رَفع مَرْبَعاً بالمَصْدر الذي هو | رَسْم ، أَرادَ : أَمِن أَنْ رَسَم مَرْبَعٌ | ومَصِيفٌ داراً . | | ( و ) رَسَمتِ ( النَّاقَةُ ) تَرْسِمُ | ( رَسِيماً ) من حَدّ ضَرَب ، وإِطْلاق | المُصَنّف يَقْتَضي أنه كَنَصَر وليس | كذلك : ( أَثَّرت في الأَرض ) من | شِدَّة الوَطْء ، وهي رَسُوم ، ولا | يقال : أَرْسَمَت ، و ( أَرْسَمْتُها أَنَا ) ، | قال حُمَيْدُ بنُ ثَوْر : | % ( أَجَدَّت برجْلَيْها النَّجَاءَ وَكَلَّفَت % | بَعِيريْ غُلامَيَّ الرَّسِيمَ فَأَرْسَمَا ) % | | قال أبو حَاتِم : أراد أَرسم الغُلامان | بَعِيرَيْهما ولم يُرِد أرسم البَعيرُ ، وقال | الهُذَلِيًّ : | % ( والمُرسِمُون إلى عبد العَزِيز بها % | مَعاً وشَتَّى ومن شَفْعٍ وفُرَّادِ ) % | | أي : المُرْسِمُوها ، فزاد الباءَ وفَصَل | بها بَيْن الفِعْل ومَفْعُولِه . | | ( و ) من المَجازِ : رسم ( لَهُ كَذَا ) أي : | ( أَمْرَه به فاْرْتَسَم ) : امْتَثَل . يقال : أنا | أَرْتَسِم مَراسِمَك لا أَتَخَطَّاها . | | ( و ) رَسَم ( في الأَرْضِ ) رَسْماً إذا | ( غَابَ فِيهَا ) ، ويُكْنَى به عَنِ المَوْت ، | وكَذلِك رَزَم ( و ) رَسَم ( على كَذَا : | كَتَب ) ، نقله الجَوْهَرِيّ ، والشِّين لُغَة | فيه . |

| | ( والرَّوْسَم : الدَّاهِيَة ) ، كالرَّوْسب . | ( و ) الرَّوْسَم : ( طابَعٌ يُطْبَع به ) ، | والشِّين لُغَة فيه عن أَبِي عَمْرو . قال | اْبنُ سِيده : وخَصّه بَعَضُهم بما يُطْبَع | به ( رَأْسُ الخَابِيَة ، كالرَّاسُومِ ) | والرَّاشوم . | | ( و ) الرَّوْسَمُ : ( العَلاَمة ) حَسُنَ أو | قَبُح . يقال : إِنَّ عليه لرَوْسَماً ، قاله | خالِدُ بن جَبَلة . والجَمْع الرَّواسِم | والرَّواسِيم . ( و ) الرَّوسَمُ مِثْل | ( الرَّسْم ) ، نقلَه الجَوْهَرِيّ ، وأنشدَ | اْبنُ بَرِّيّ للأَخْطَل : | % ( أَتَعرِفُ من أسماءَ بالجُدِّ رُوْسَما % | مُحِيلاً ونُؤْياً دَارِساً مُتَهَدِّما ) % | | قال الجَوْهَرِيّ : ( و ) يُقالُ : | الرَّوْسَم ( شيء تُجْلَى به الدَّنَانِيرُ ) ، | قال كُثَيّر : | % ( من النَّفَر البِيضِ الذين وُجوهُهم % | دَنانِيرُ شِيفَتْ من هِرْقِلٍ بِرَوْسَمِ ) % | | ( و ) الرَّوْسَمُ : ( خَشَبَة مَكْتُوبة | بالنَّقْرِ ) ، وفي الأساس : لُوَيْح فيه | كِتاب مَنْقُور ، وفي الصَّحاح : فيها | كِتابَة ( يُخْتَم بها الطَّعَام ) ، وَنَصُّ أبي | عَمْرو : يُخْتَم بها الأَكْداسُ . | | ( والرَّوَاسِيمُ : كُتُبٌ كانَتْ في | الجاهِلِيّة ) ، وَاحِدُها رَوْسم ، وأنشد | الجوهرِيّ لِذِي الرُّمَّة : | % ( ودِمْنةٍ هَيَّجت شَوقِي مَعالِمُها % | كَأَنَّها بالهِدَمْلاتِ الرَّواسِيمُ ) % | | الهِدَمْلات : رِمالٌ بالدَّهناء . | | ( والراسِمُ : المَاءُ الجَاري ) . | | ( والرَّسَم ، مُحَرَّكة : حُسْنُ المَشْيِ ) . | | ( و ) الرَّسِيمُ ( كَأَمِيرٍ ، ومِنْبَر : سَيْر | لِلإِبل ) فَوْقَ الذَّمِيل وقد تقدَّم | شاهِدُه في قَوْلِ حُمَيْدِ بنِ ثور . | ( وقد رَسَم يَرْسِم ) من حَدّ ضَرَب ، | هذا هو الصَّحِيح ، ويُفهَم من |

| إطلاقه آنفاً أنه من حَدِّ نَصَر . وقد | نَبَّهنا عليه . | | ( و ) رَسِيمٌ : ( صَحابِيٌّ هَجَرِيّ | عَبْدِيٌّ ) من بَنِي عَبْدِ القَيْس . قال | الحافِظٌ : ويقال فيه بالتَّصْغِير أيضاً . | | ( و ) من المجاز : ( الارْتِسَامُ : | التَّكْبِير ، والتَّعَوُّذ ، والدُّعاءُ ) ، مَأخوذ | من الاْرْتِسام بِمَعْنَى الاْمْتِثال ، كَأَنَّه | أَخَذ بما رَسَم الله من الالْتِجاء إليه ، | وأنشد الجَوْهَريُّ للأَعْشَى : | % ( وقَابَلَها الرِّيحُ في دَنِّها % | وصَلَّى على دَنِّها واْرْتَسَمْ ) % | | أي دعا لها وقال أبو حَنِيفةَ : | اْرتَسَم أي : خَتَم إِناءَها بالرَّوسَمِ . | قال اْبنُ سِيده : وليس بِقَوِيّ ، | قلت : وقد رُوِي أيضاً بالشِّين | المُعْجَمة كما سيَأْتِي . | | ( وَثَوبٌ مُرَسَّم ، كَمُعَظَّم : مُخَطَّط ) | خُطُوطاً خَفِيَّة . | | ( و ) من المَجاز : ( تَرَسَّمْ هذِهِ | القَصِيدَة ) أي : ( ادرُسْها وَتَذَكَّرْها ) | وَتَبَصَّرْها . | | ( والرَّسُوم : الذي يَبْقَى على السَّيْر | يَوْماً وَلَيْلة ) . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | ترسَّم الرسمَ : نظر إليه ، وترسَّم | المنزِلَ : تأمّل رسمَه وتَفرِّسَه . | وأنشد الجوْهَرِيّ لِذي الرُّمَّة : | % ( أَأن تَرسَّمْتَ من خَرْقاءَ مَنْزِلةً % | ماءُ الصَّبابة من عَيْنَيْكَ مَسْجومُ ) % | وكذلك إذا نظرتَ وتَفَرَّسْت أين | تَحْفِر أو تَبْنِي ، قال : | % ( الله أَسْقاك بآل الجَبّار % | تَرسُّمَ الشَّيْخ وضَرْبَ المِنْقار ) % |

| | ومنه : تَرسَّمتِ القَنافِذُ في الأَرض | إذا تَبَصَّرت أَين تَحفِر فيها ، وهو | مجاز . | | وناقة رَسُومٌ : تُؤثِّر في الأرض من | شِدَّة الوَطْء . | | ورَسَم نحوَه رَسْماً : ذَهَب إليه | سريعاً . | | وراسِمٌ : اسم . | | وطَعامٌ مَرْسومٌ : مختوم . | | والمَرْسومُ : كِتابٌ مَطْبوع ، | والجَمْع مراسِيمُ . | | وتَرسَّم الشيءَ : تَبصَّره ، | والقَصِيدةَ : تأمَّلِها . وأنا أترسَّم كذا : | أتذَكَّره ولا أَتَحَقَّقُه . | | والرّسّام : من يَنْقُشُ الألواح ، وقد | اشتُهِر به جماعة من المُحَدِّثين ، منهم | أبو عَبْدِ اللهِ مُحِمّد بن صديق الرّسّام | من شيوخ تَقِي الدّين بن فَهْد الحافِظِ . | | ورُسومُ الدِّين : طَرَائِقْ . |

##### Türkçe

( **الرَّسْمُ** : yerin gömdüğü bir kuyu ) , | ve **المُحْكم**’de: onu gömdüğü bir kuyu , | çoğulu **رِسام**’dır; yeri zikretmedi . | ( ve ) ayrıca: ( iz ) , ve **الشِّين** onda bir lugattır | Ebû Turâb’dan, ( yahut onun kalıntısı, yahut da |

| izlerden şahsı olmayan şey ) , yahut onlardan yere yapışan şey , ve **الصّحاح**’ta: **رَسْمُ الدَّار**: onun izlerinden yere yapışık olan şeydir | ( çoğul: **أرسُمٌ** ve **رُسومٌ** . | Ve **رَسَمَ الغَيثُ الدِّيارَ**: onu silip yok etti ve izini yere yapışık bıraktı ) , dedi | **الحُطَيْئَة**: | % ( أمِنْ رَسْم دَارٍ مَرْبَعٌ ومَصِيفُ % | لِعَيْنَيْكَ من ماءِ الشُّؤُون وَكِيفُ ) % | | **مَرْبَعاً**’ı, **رَسْم** olan masdar ile رفع etti; muradı: “Bir **مَرْبَعٌ** ve bir **مَصِيفٌ** bir evi **رَسَمَ** etti mi?” idi . | | ( ve ) **رَسَمتِ** ( **النَّاقَةُ** ) **تَرْسِمُ** | ( **رَسِيماً** ) **ضَرَب** babından; musannifin إطلاقı onun **نَصَر** gibi olduğunu gerektirir, hâlbuki öyle değildir: ( yere iz bıraktı ) | şiddetli basmadan dolayı; o **رَسُوم**’dur; ve “**أَرْسَمَت**” denilmez; ( ve “ben onu **أَرْسَمْتُها**” ) , dedi **حُمَيْدُ بنُ ثَوْر**: | % ( أَجَدَّت برجْلَيْها النَّجَاءَ وَكَلَّفَت % | بَعِيريْ غُلامَيَّ الرَّسِيمَ فَأَرْسَمَا ) % | | dedi Ebû Hâtim: muradı “iki oğlan iki develerini **أَرْسَمَ** etti” idi; “deve **أَرْسَمَ** etti”yi murat etmedi; ve dedi | **الهُذَلِيّ**: | % ( والمُرسِمُون إلى عبد العَزِيز بها % | مَعاً وشَتَّى ومن شَفْعٍ وفُرَّادِ ) % | | yani: onu **المُرْسِمُوها**; böylece **الباء**’yı artırdı ve onunla fiil ile mef’ûlü arasını ayırdı . | | ( ve ) mecazdan: **رسم** ( ona şöyle ) yani: ( onu onunla emretti; o da **فاْرْتَسَم** etti ): itaat etti . Denir: “Ben senin **مَراسِمَك**’ini **أَرْتَسِم** ederim; onları aşmam.” | | ( ve ) **رَسَم** ( yerde ) **رَسْماً**: ( onda kayboldu ) zaman; onunla ölümden kinaye edilir; ve كذلك **رَزَم** . ( ve ) **رَسَم** ( şunun üzerine: yazdı ) , onu **الجَوْهَرِيّ** nakletti; ve **الشِّين** onda bir lugattır . |

| | ( **الرَّوْسَم**: musibet ) , **الرَّوْسب** gibi . | ( ve ) **الرَّوْسَم**: ( onunla damga basılan bir mühür ) , ve **الشِّين** onda Ebû Amr’dan bir lugattır . Dedi **اْبنُ سِيده**: Bazıları onu, onunla damga basılan şeye tahsis etti: ( **رَأْسُ الخَابِيَة**; **الرَّاسُوم** gibi ) ve **الرَّاشوم** . | | ( ve ) **الرَّوْسَمُ**: ( alâmet ) güzel olsun çirkin olsun . Denir: “Şüphesiz onun üzerinde bir **رَوْسَماً** vardır”; bunu Hâlid b. Cebele söyledi . Çoğulu **الرَّواسِم** ve **الرَّواسِيم**’dir . ( ve ) **الرَّوسَمُ** مثل ( **الرَّسْم** ) , onu **الجَوْهَرِيّ** nakletti; ve **اْبنُ بَرِّيّ** **الأَخْطَل** için inşad etti: | % ( أَتَعرِفُ من أسماءَ بالجُدِّ رُوْسَما % | مُحِيلاً ونُؤْياً دَارِساً مُتَهَدِّما ) % | | dedi **الجَوْهَرِيّ**: ( ve ) denir: **الرَّوْسَم** ( dinarların parlatıldığı bir şeydir ) , dedi **كُثَيّر**: | % ( من النَّفَر البِيضِ الذين وُجوهُهم % | دَنانِيرُ شِيفَتْ من هِرْقِلٍ بِرَوْسَمِ ) % | | ( ve ) **الرَّوْسَمُ**: ( oyma ile yazılmış bir tahta parçası ) ; ve **الأساس**’ta: üzerinde oyulmuş yazı bulunan küçük levha; ve **الصَّحاح**’ta: üzerinde yazı vardır; ( onunla yiyecek mühürlenir ) ; Ebû Amr’ın nassı: onunla yığınlar mühürlenir . | | ( **الرَّوَاسِيمُ**: câhiliye devrinde olan kitaplar ) ; tekili **رَوْسم**’dur; ve **الجوهرِيّ** **ذِي الرُّمَّة** için inşad etti: | % ( ودِمْنةٍ هَيَّجت شَوقِي مَعالِمُها % | كَأَنَّها بالهِدَمْلاتِ الرَّواسِيمُ ) % | | **الهِدَمْلات**: **الدَّهناء**’da kumlardır . | | ( **الراسِمُ**: akan su ) . | | ( **الرَّسَم** , harekeli: yürüyüşün güzelliği ) . | | ( ve ) **الرَّسِيمُ** ( **كَأَمِيرٍ** ve **مِنْبَر** gibi: develer için yürüyüş ) **الذَّمِيل**’in üstündedir; şahidi, **حُمَيْدِ بنِ ثور**’un sözünde geçti . | ( ve gerçekten **رَسَم يَرْسِم** ) **ضَرَب** babındandır; sahih olan budur; ve |

| önceki إطلاقından onun **نَصَر** babından olduğu anlaşılır; buna dikkat çektik . | | ( ve ) **رَسِيمٌ**: ( Hecerli, Abdi bir sahabî ) ; **بَنِي عَبْدِ القَيْس**’tendir . Dedi **الحافِظٌ**: onda tasğîr ile de söylenir . | | ( ve ) mecazdan: ( **الارْتِسَامُ**: tekbir, istiâze ve dua ) ; **الاْرْتِسام**’dan, itaat manasında alınmıştır; sanki Allah’ın kendisine iltica hususunda **رَسَم** ettiği şeye sarılmıştır; ve **الجَوْهَريُّ** **الأَعْشَى** için inşad etti: | % ( وقَابَلَها الرِّيحُ في دَنِّها % | وصَلَّى على دَنِّها واْرْتَسَمْ ) % | | yani ona dua etti; ve dedi Ebû Hanîfe: **اْرتَسَم** yani: kabını **الرَّوسَمِ** ile mühürledi . Dedi **اْبنُ سِيده**: kuvvetli değildir . Dedim: ve ayrıca **الشِّين المُعْجَمة** ile de rivayet olunmuştur; geleceği üzere . | | ( **وَثَوبٌ مُرَسَّم** , **كَمُعَظَّم**: çizgili ) gizli çizgilerle . | | ( ve ) mecazdan: ( **تَرَسَّمْ** bu kasideyi ) yani: ( onu incele ve onu hatırla ) ve onu iyice kavra . | | ( **الرَّسُوم**: bir gün ve bir gece yürüyüş üzerinde kalan kimse ) . | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **ترسَّم الرسمَ**: ona baktı; ve **ترسَّم المنزِلَ**: onun **رسم**’ini teemmül etti ve onu sezdi . Ve **الجوْهَرِيّ** **ذِي الرُّمَّة** için inşad etti: | % ( أَأن تَرسَّمْتَ من خَرْقاءَ مَنْزِلةً % | ماءُ الصَّبابة من عَيْنَيْكَ مَسْجومُ ) % | | Ve كذلك: nereye kazacağını yahut bina edeceğini baktığın ve sezdiğin zaman; dedi: | % ( الله أَسْقاك بآل الجَبّار % | تَرسُّمَ الشَّيْخ وضَرْبَ المِنْقار ) % |

| | Ve ondan: **تَرسَّمتِ القَنافِذُ في الأَرض**: onda nereye kazacağını iyice düşündüğü zaman; bu mecazdır . | | Ve **ناقة رَسُومٌ**: şiddetli basmadan dolayı yerde iz bırakan . | | Ve **رَسَم** onun tarafına **رَسْماً**: ona hızlıca gitti . | | Ve **راسِمٌ**: bir isim . | | Ve **طَعامٌ مَرْسومٌ**: mühürlenmiş . | | Ve **المَرْسومُ**: basılmış bir yazı; çoğulu **مراسِيمُ** . | | Ve **تَرسَّم الشيءَ**: onu iyice kavradı; ve kasideyi: onu teemmül etti . Ve “Ben şöyle **أترسَّم** ederim”: onu hatırlarım, onu tahkik etmem . | | Ve **الرّسّام**: levhaları oyan kimse; onunla muhaddislerden bir cemaat meşhur olmuştur; onlardan: Takıyyüddîn b. Fehd el-Hâfız’ın şeyhlerinden Ebû Abdillâh Muhammed b. Sıddîk **الرّسّام** . | | Ve **رُسومُ الدِّين**: yollar . |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَسَمَ الدَّارَ
1 رَسَمَ الدَّارَ ذ , (M,) or الدِّيَارَ, (K,) [aor. رَسُمَ , accord. to a rule of the K,] inf. n. رَسْمٌ, (M,) It (the rain) rased the house or dwelling, or the houses or dwellings, leaving a relic, or relics, thereof cleaving to the ground. (M, K.) In the saying of El-Hotei-ah,
أَمِنْ رَسْمِ دَارٍ مُرْبِعٌ وَمُصِيفُ
لِعَيْنَيْكَ مِنْ مَآءِ الشُّؤُونِ وَكِيفُ
[Is it in consequence of autumn-rain's and springrain's rasing of a dwelling so as to leave only a relic thereof cleaving to the ground, that there is to thine eyes a distilling of the water of the tearchannels?], مربع and مصيف are in the nom. case because of the inf. n., i.e. رسم. (M, TA. [But in the latter, مَصِيفُ: and in a copy of the former, مَرْبَعٌ and مَصِيفُ, both of which are evidently wrong.]) ― -b2- [رَسَمَ often signifies He marked, or stamped: and he drew, traced, traced out, sketched, sketched out, or planned: and he delineated, or described.] You say, رَسَمَ الطَّعَامَ He stamped, or sealed, the corn; (TA in art. رشم;) as also رَشَمَهُ. (S, K, TA, all in that art. [See رَوْسَمٌ.]) And رَسَمْتُ البِنَآءَ, aor. and inf. n. as above, I marked out the building. (Msb.) And رَسَمَ كِتَابًا وَلَمْ يَحْشُهُ [He sketched out a book and did not fill it up]. (Mz 1st نوع.) And رَسَمْتُ الكِتَابَ I wrote the book, or letter, or writing. (Msb.) And رَسَمَ عَلَى كَذَا He wrote upon such a thing; (S, K;) and رَشَمَ is a dial. var. thereof. (TA.) ― -b3- [Hence,] رَسَمَ لَهُ كَذَا, (S, K, TA,) or بِكَذَا, (Msb,) (tropical:) [He prescribed to him the doing of such a thing;] he commanded, ordered, bade, or enjoined, him to do such a thing. (S, * Msb, * K, TA.) [And رَسَمَ لَهُ كَذَا also means (assumed tropical:) he assigned, or appointed, him such a thing, as a stipend, &c.: often used in this sense.] ― -b4- رَسَمَتْ said of a she-camel, (S, M, K,) aor. رَسُمَ (S, M, [and so accord. to a rule of the K,]) or رَسِمَ , not رَسُمَ , (TA,) inf. n. رَسِيمٌ, (S, M, K,) She made marks upon the ground (S, M, K) by the vehemence of her tread. (S, M.) ― -b5- And رَسَمَ said of a camel, aor. رَسِمَ , inf. n. رَسِيمٌ, (S, K,) with which مِرْسَمٌ is syn., (K,) He went a certain pace, (S, K,) exceeding that which is termed ذَمِيل [inf. n. of ذَمَلَ, q. v.]: one should not say of a camel أَرْسَمَ, for this latter verb is trans. (S.) ― -b6- Also رَسَمَ نَحْوَهُ, inf. n. رَسْمٌ, He went, or went away, quickly towards him, or it. (TA.) ― -b7- And رَسَمَ فِى الأَرْضِ, (K,) inf. n. رَسْمٌ, (TA,) He disappeared in the land, or country: (K:) and [hence], used metonymically, (tropical:) he died; like رَزَمَ. (TA.)

تَرْسِيمٌ
2 تَرْسِيمٌ ذ [inf. n. of رَسَّمَ] The act of marking, or stamping, [and of drawing, tracing, tracing out, sketching, sketching out, or planning, several things, or of doing so much, or] well:: and writing [much, or] well: and making a garment, or piece of cloth, striped. (KL.)

ارسم
4 ارسم ذ He caused a she-camel to make marks upon the ground (M, K) by the vehemence of her tread. (M.) ― -b2- And He made a camel to go the pace termed رَسِيم (S. [The meaning is there indicated, but not expressed.]) فَأَرْسَمَا ending a verse of Homeyd Ibn-Thowr [which is variously related] refers to two boys, or young men, mentioned therein, and means فَأَرْسَمَا بَعِيرَيْهِمَا [And they made their two camels to go the pace termed رَسِيم]. (AHلt, TA.)

ترسّم
5 ترسّم ذ , (K, but omitted in some copies,) or ترسّم الرَّسْمَ, (M,) He looked at the رَسْمِ [or mark, trace, relic, &c.]. (M, K.) And ترسّم الدَّارَ He considered, or examined, the رُسُوم [or marks, traces, relics, &c.,] of the house, or dwelling; (S, TA; *) or did so repeatedly, in order to obtain a clear knowledge thereof. (TA.) ― -b2- And in like manner ترسّم signifies He looked, and considered, or examined, or did so repeatedly, in order to know where he should dig, or build. (S, TA.) Hence, تَرَسَّمَتِ القَنَافِذُ فِى الأَرْضِ (tropical:) The hedge-hogs looked, or considered, or examined, repeatedly, to know where they should make their holes. (TA.) And ترسّم الشَّىْءَ (assumed tropical:) He looked, or looked long, at the thing; or considered, or examined, it, or did so repeatedly, in order to obtain a clear knowledge of it. (TA.) And ترسّم القَصِيدَةَ (tropical:) He considered, or studied, the ode, and retained it in his memory, or sought, or endeavoured, to remember it. (K, * TA.) And أَنَا أَتَرَسَّمُ كَذَا (assumed tropical:) I remember, or I seek, or endeavour, to remember, such a thing, but am not sure, or certain, of it. (TA.)

اِرْتِسَامٌ
8 اِرْتِسَامٌ ذ [in its primary sense, as quasi-pass. of رَسْمٌ, inf. n. of رَسَمَ, is app. post-classical, but, as such,] is used by the logicians as meaning The being stamped and depicted [in the mind]: (“ Dict. of the Technical Terms used in the sciences of the Musalmans: ”] an image's being fixed in, or upon, a thing. (KL.) [It is used, in this sense, of an image formed by the fancy, and of any ideal image.] -A2- [Also (tropical:) The obeying a prescript or command &c.] You say, رَسَمْتُ لَهُ كَذَا, (S, K,) or بِكَذَا, (Msb,) فَارْتَسَمَ, (Msb, K,) or فَارْتَسَمَهُ, (S,) (tropical:) [I prescribed to him the doing of such a thing; or] I commanded, ordered, bade, or enjoined, him to do such a thing, (K, TA,) and he obeyed (S, Msb, TA) it [i. e. the prescript &c.]. (S, Msb.) And ↓ أَنَا أَرْتَسِمُ مَرَاسِمَكَ (tropical:) [I obey thy prescripts &c.;] I do not transgress thy مراسم. (TA.) ― -b2- And hence, (TA,) ارتسم signifies also (tropical:) He said اَللّٰهُ أَكْبَرْ [God is great, or most great]: (S, M, K, TA:) and he sought protection or preservation [by God]: (M, K, TA;) and he prayed or supplicated or petitioned [God]: (S, K:) as though
[meaning] he took the course prescribed by God, of having recourse to Him for protection or preservation. (TA.) El-Aashà says, [speaking of wine,]
وَصَلَّى عضلَى دَنِّهَا وَارْتَسَمْ
وَقَابَلَهَا الرِيحَ فِى دَنِّهَا
(S, M, TA,) or وَأَقْبَلَهَا, (so in some copies of the S in this art. and in art. صلو, and in the Mgh, also, in the latter art.,) i. e. [And he exposed it to the wind, in its jar, and he prayed over its jar,] and petitioned for it (TA in this art. and in art. صلو) that it might not become sour, nor spoil: (TA in the latter art.:) AHn says that ارتسم means he stamped its vessel with the رَوْسَم; but this saying is not valid: (M, TA:) [and Mtr, also, says that] ارتسم, here, is from الرَّوْسَمُ, and means he stamped it. (Mgh in art. صلو.)

رَسْمٌ
رَسْمٌ ذ inf. n. of 1 [q. v.]. (Msb, &c.) ― -b2- [Hence رَسْمُ المُصْحَفِ The writing of the book of the Kur-لn; for which particular rules are prescribed. ― -b3- Hence also رَسْمٌ is sometimes used by logicians as meaning A definition, either perfect (تَامٌّ) or imperfect (نَاقِصٌ); like حَدٌّ.] ― -b4- Also A mark, an impression, a sign, a trace, a vestige, or a relic or remain; syn. أَثَرٌ; (S, Msb, K;) and رَشَمٌ is a dial. var. thereof, accord. to Aboo-Turلb; as is also ↓ رَسَمٌ, both syn. with أَثَرٌ, (TA in art. رشم,) and so is رَشْمٌ. (K in that art.:) or a relic, or remain, of what is termed أَثَرٌ [as meaning a mark, an impression, a sign, a trace, or a vestige]: or such, of what are termed آثَار [as meaning relics or remains], as has not substance and height: (M, K:) or such as is cleaving to the ground: (M:) رَسْمُ دَارٍ means remains of a house or dwelling, cleaving to the ground: (S, TA:) or رَسْمٌ signifies a remain, or remains, of a ruined dwelling or place of alighting and abiding: (Har p. 607:) and ↓ رَوْسَمٌ is syn. with رَسْمٌ: (S, M, K [accord. to the correct copies of this last:]) the pl. [of pauc.] of رَسْمٌ is أَرْسُمٌ and [the pl. of mult. is] رُسُومٌ. (M, Msb, K.) ― -b5- [I. q. مَرْسُومٌ: see مَرَاسِمُ. And hence, as being prescribed,] رُسُومُ الدِّينِ means (assumed tropical:) The ways that are followed in respect of the doctrines and practices of religion. (TA.) ― -b6- And A well which one fills up (M, K) in the ground: (K:) pl. رِسَامٌ. (M, K.) ― -b7- [In some copies of the K, two meanings that belong to رَوْسَمٌ are, by the omission of a و, assigned to رَسْمٌ: see رَوْسَمٌ.]

رَسَمٌ
رَسَمٌ ذ : see the next preceding paragraph. -A2- Also Goodness, or elegance, of gait, pace, or manner of going. (K.)

رَسُومٌ
رَسُومٌ ذ That makes marks upon the ground by the vehemence of her tread: applied to a she-camel. (S TA.) [See an ex. in a verse cited in the first paragraph of art. جهم.] ― -b2- Also That continues journeying a day and a night: (S, K:) applied to a he-camel. (TK.)

رَسِيمٌ
رَسِيمٌ ذ A certain pace of camels, (S, K,) exceeding that which is termed ذَمِيلٌ [q. v.]; (S;) [see رَسَمَ, of which it is an inf. n.;] and ↓ مِرْسَمٌ signifies the same. (K.)

رَسَّامٌ
رَسَّامٌ ذ One who engraves [or draws inscriptions or other designs] upon tablets or the like. (TA.)

رَاسِمٌ
رَاسِمٌ ذ , (S, K,) or مَآءٌ رَاسِمٌ, (TK,) Running water. (S, K.) ― -b2- And رَاسِمَةٌ A she-camel that goes the pace termed رَسِيم: pl. رَوَاسِمُ. (Har p. 495.)

رَوْسَمٌ
رَوْسَمٌ ذ : see رَسْمٌ. ― -b2- Also A sign, a token, a mark, or an indication, (M, K,) of beauty or of ugliness; as in the saying, اـِنَّ عَليْهِ لَرَوْسَمًا [Verily upon him is a sign, &c.]: so says Khلlid Ibn-Jebeleh: (M:) pl. رَوَاسِمُ and رَوَاسِيمُ. (TA.) ― -b3- And as pl. of رَوْسَمُ, (TA,) رَوَاِسيمُ signifies Certain books, or writings, that were in the Time of Ignorance. (S, K.) ― -b4- Also the sing., A stamp, or seal; i. e. an instrument with which one stamps, or seals; and رَوْشَمٌ is a dial. var. thereof: (M:) or, as some say, particularly, (M,) one with which the head [or mouth] of a [large jar such as is called] خَابِيَة is stamped, or sealed; (M, K;) as also ↓ رَاسُومٌ, (K,) and رَاشُومٌ. (TA.) And A piece of wood, (S, M, Msb, K,) or a small tablet, (A,) upon which is some inscription (S, M, A, K) engraved, or hollowed out, (A, K,) with which wheat, (S, M, K,) or corn, or grain, (Msb,) [in its repository,] is stamped, or sealed, (S, M, Msb, K,) or with which collections of wheat or corn are stamped, or sealed: (AA, TA:) as also رَوْشَمٌ: pl. رَوَاسِمُ. (Msb.) [In some copies of the K, by the omission of a و, this meaning and the next are assigned to رَسْمٌ.] ― -b5- And (as some say, S) A certain thing with which deenلrs are polished. (S, K.) A poet says, (S,) namely, Kutheiyir, (TA,)
دَنَانِيرُ شِيفَتْ مِنْ هِرَقْلٍ بِرَوْسَمِ
[Deenلrs, of Heraclius, that were polished with روسم]. (S, TA.) -A2- It occurs in poetry as meaning The face of a horse, in the phrase قُرْحَةٌ بِرَوْسَمٍ [A star, or blaze, in the face of a horse]. (M.) -A3- Also A calamity, or misfortune; (K;) like رَوْسَبٌ. (TA.)

رَاسُومٌ
رَاسُومٌ ذ : see the next preceding paragraph. [Accord. to rule, its pl. is رَوَاسِيمُ, mentioned above as a pl. of رَوْسَمٌ.]

مُرْسِمٌ
مُرْسِمٌ ذ [act. part. n. of 4, q. v.]. In the saying of the Hudhalee,
وَالْمُرْسِمُونَ اـِلَى عَبْدِ العَزِيزِ بِهَا
مَعًا وَشَتَّى وَمِنْ شَفْعٍ وَفُرَّادِ
[And those urging them to make marks upon the ground by the vehemence of their tread in their way to 'Abd-El-'Azeez, together and separately, and two by two and one by one], he means المُرْسِمُوهَا, inserting the ب redundantly between the verb [or part. n., which is often termed a verb,] and its objective complement. (M.)

مِرْسَمٌ
مِرْسَمٌ ذ : see رَسِيمٌ.

مُرَسَّمٌ
مُرَسَّمٌ ذ A garment, or piece of cloth, striped, (S, M, K,) or marked with faint lines. (TA.)

مَرْسُومٌ
مَرْسُومٌ ذ [or كِتَابٌ مَرْسُومٌ] A book, or writing, stamped, or sealed: pl. مَرَاسِيمُ. (TA.) And طَعَامٌ مَرْسُومٌ Wheat stamped, or sealed. (TA. [See رَوْسَمٌ.]) ― -b2- See also the following paragraph.

مَرَاسِمُ
مَرَاسِمُ ذ Marks, stamps, impressions, signs, or characters. (KL.) ― -b2- [And (assumed tropical:) Prescripts, commands, orders, biddings, or injunctions: and (assumed tropical:) assignments, or appointments: in both of these senses app. a contraction of مَرَاسِيمُ, pl. of ↓ مَرْسُومٌ; thus used in the present day; like رُسُومٌ, pl. of ↓رَسْمٌ.] See 8.

##### Türkçe

**رَسَمَ الدَّارَ**

1 **رَسَمَ الدَّارَ** ذ, (M,) yahut **الدِّيَارَ**, (K,) [muzârîsi **رَسُمَ**, K’nın bir kaidesine göre,] mastarı **رَسْمٌ**, (M,) O (yağmur) evi yahut meskeni, yahut evleri yahut meskenleri, ondan yere yapışık bir kalıntı yahut kalıntılar bırakarak, silip süpürdü. (M, K.) El-Hutey’e’nin sözünde,
أَمِنْ رَسْمِ دَارٍ مُرْبِعٌ وَمُصِيفُ
لِعَيْنَيْكَ مِنْ مَآءِ الشُّؤُونِ وَكِيفُ
[Sonbahar yağmurunun ve bahar yağmurunun bir meskeni, yere yapışık ondan yalnız bir kalıntı bırakacak şekilde silip süpürmesi sebebiyle midir ki, senin iki gözüne gözyaşı kanallarının suyundan bir damlama vardır?], **مربع** ve **مصيف** mastar sebebiyle, yani **رسم** sebebiyle merfûdur. (M, TA. [Fakat ikincide, **مَصِيفُ**: ve birincinin bir nüshasında, **مَرْبَعٌ** ve **مَصِيفُ**, ikisi de apaçık yanlıştır.]) ― -b2- [**رَسَمَ** çoğu kez “işaretledi yahut damgaladı”: ve “çizdi, iz sürdü, hatlarını çizdi, taslak çizdi, taslağını çıkardı yahut planladı”: ve “tasvir etti yahut betimledi” mânâsına gelir.] Dersin ki, **رَسَمَ الطَّعَامَ** O, buğdayı damgaladı yahut mühürledi; (TA, md. **رشم**’de;) bunun gibi **رَشَمَهُ** da. (S, K, TA, hepsi o maddede. [Bkz. **رَوْسَمٌ**.]) Ve **رَسَمْتُ البِنَآءَ**, muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi, Ben binayı işaretledim (yerini belirledim). (Msb.) Ve **رَسَمَ كِتَابًا وَلَمْ يَحْشُهُ** [O, bir kitabın taslağını çıkardı ve onu doldurmadı]. (Mz 1. نوع.) Ve **رَسَمْتُ الكِتَابَ** Ben kitabı yahut mektubu yahut yazıyı yazdım. (Msb.) Ve **رَسَمَ عَلَى كَذَا** O, şöyle bir şeyin üzerine yazdı; (S, K;) ve **رَشَمَ** bunun lehçe varyantıdır. (TA.) ― -b3- [Bundan dolayı,] **رَسَمَ لَهُ كَذَا**, (S, K, TA,) yahut **بِكَذَا**, (Msb,) (mecaz:) [Ona şöyle bir şeyi yapmayı yazdı (reçete etti);] ona şöyle bir şeyi yapmasını emretti, buyurdu, söyledi yahut yükledi. (S, * Msb, * K, TA.) [Ve **رَسَمَ لَهُ كَذَا** ayrıca (farazî mecaz:) ona şöyle bir şeyi, maaş vb. olarak tahsis etti yahut tayin etti mânâsına da gelir: bu mânâda çok kullanılır.] ― -b4- **رَسَمَتْ** dişi deve hakkında söylenir, (S, M, K,) muzârîsi **رَسُمَ** (S, M, [ve K’nın bir kaidesine göre de böyledir,]) yahut **رَسِمَ**, **رَسُمَ** değil, (TA,) mastarı **رَسِيمٌ**, (S, M, K,) O, ayak basışının şiddetiyle yerde izler yaptı. (S, M, K) (S, M.) ― -b5- Ve **رَسَمَ** erkek deve hakkında söylenir, muzârîsi **رَسِمَ**, mastarı **رَسِيمٌ**, (S, K,) bununla **مِرْسَمٌ** eşanlamlıdır, (K,) O, belirli bir yürüyüşle yürüdü, (S, K,) **ذَمِيل** diye adlandırılanı aşan [**ذَمَلَ**’ın mastarı; bkz.]; deve hakkında **أَرْسَمَ** denmemelidir; çünkü bu son fiil müteaddîdir. (S.) ― -b6- Yine **رَسَمَ نَحْوَهُ**, mastarı **رَسْمٌ**, O, ona yahut ona doğru hızlıca gitti yahut uzaklaştı. (TA.) ― -b7- Ve **رَسَمَ فِى الأَرْضِ**, (K,) mastarı **رَسْمٌ**, (TA,) O, yerde yahut memlekette kayboldu: (K:) ve [bundan dolayı], kinaye olarak, (mecaz:) o öldü; **رَزَمَ** gibi. (TA.)

**تَرْسِيمٌ**

2 **تَرْسِيمٌ** ذ [**رَسَّمَ**’ın mastarı] İşaretleme yahut damgalama fiili, [ve birçok şeyi çizme, iz sürme, hatlarını çizme, taslak çizme, taslağını çıkarma yahut planlama fiili, yahut bunu çokça yapma, yahut] iyi yapma: ve yazma [çokça, yahut] iyi: ve bir elbiseyi yahut kumaş parçasını çizgili yapma. (KL.)

**ارسم**

4 **ارسم** ذ O, dişi deveyi ayak basışının şiddetiyle yerde izler yapar hâle getirdi. (M, K) (M.) ― -b2- Ve O, bir deveyi **رَسِيم** diye adlandırılan yürüyüşle yürüttü. (S. [Mânâ orada işaret edilmiştir, fakat ifade edilmemiştir.]) **فَأَرْسَمَا** Homeyd İbn-Sevr’in bir beytinin sonunda gelir [çeşitli rivayet edilir]; orada zikredilen iki oğlana yahut iki delikanlıya işaret eder ve **فَأَرْسَمَا بَعِيرَيْهِمَا** mânâsınadır [Ve ikisi, iki develerini **رَسِيم** diye adlandırılan yürüyüşle yürüttüler]. (AHlṭ, TA.)

**ترسّم**

5 **ترسّم** ذ, (K, fakat bazı nüshalarda düşürülmüştür,) yahut **ترسّم الرَّسْمَ**, (M,) O, **رَسْمِ**’e [yahut işarete, ize, kalıntıya vb.] baktı. (M, K.) Ve **ترسّم الدَّارَ** O, evin yahut meskenin **رُسُوم**’unu [yahut işaretlerini, izlerini, kalıntılarını vb.] düşündü yahut inceledi; (S, TA; *) yahut bunu, onun hakkında açık bir bilgi elde etmek için, tekrar tekrar yaptı. (TA.) ― -b2- Ve aynı şekilde **ترسّم** “baktı ve düşündü yahut inceledi, yahut bunu, nerede kazacağını yahut bina yapacağını bilmek için, tekrar tekrar yaptı” mânâsına gelir. (S, TA.) Bundan dolayı, **تَرَسَّمَتِ القَنَافِذُ فِى الأَرْضِ** (mecaz:) Kirpiler, deliklerini nerede yapacaklarını bilmek için, tekrar tekrar baktılar yahut düşündüler yahut incelediler. (TA.) Ve **ترسّم الشَّىْءَ** (farazî mecaz:) O, şeye baktı yahut uzun uzun baktı; yahut onu düşündü yahut inceledi, yahut bunu, onun hakkında açık bir bilgi elde etmek için, tekrar tekrar yaptı. (TA.) Ve **ترسّم القَصِيدَةَ** (mecaz:) O, kasideyi düşündü yahut inceledi ve onu hafızasında tuttu; yahut onu hatırlamaya çalıştı yahut gayret etti. (K, * TA.) Ve **أَنَا أَتَرَسَّمُ كَذَا** (farazî mecaz:) Ben şöyle bir şeyi hatırlıyorum; yahut hatırlamaya çalışıyorum yahut gayret ediyorum; fakat ondan emin yahut kesin değilim. (TA.)

**اِرْتِسَامٌ**

8 **اِرْتِسَامٌ** ذ [aslî mânâsında, **رَسْمٌ**’ün, **رَسَمَ**’ın mastarı olan **رَسْمٌ**’ün, sanki meçhulü olarak, görünüşe göre klasik sonrası olmakla beraber, fakat bu şekilde] mantıkçılar tarafından “(zihinde) damgalanmış ve tasvir edilmiş olma” mânâsında kullanılır: (“Müslümanların ilimlerinde kullanılan teknik terimler sözlüğü:”) bir sûretin bir şeyde yahut bir şey üzerine sabitlenmiş olması. (KL.) [Bu mânâda, hayalin oluşturduğu bir sûret ve her türlü ideal sûret hakkında kullanılır.] -A2- [Yine (mecaz:) bir reçeteye yahut emre vb. itaat etme.] Dersin ki, **رَسَمْتُ لَهُ كَذَا**, (S, K,) yahut **بِكَذَا**, (Msb,) **فَارْتَسَمَ**, (Msb, K,) yahut **فَارْتَسَمَهُ**, (S,) (mecaz:) [Ona şöyle bir şeyi yapmayı reçete ettim; yahut] ona şöyle bir şeyi yapmasını emrettim, buyurdum, söyledim yahut yükledim, (K, TA,) ve o, (S, Msb, TA) ona [yani reçeteye vb.] itaat etti. (S, Msb.) Ve ↓ **أَنَا أَرْتَسِمُ مَرَاسِمَكَ** (mecaz:) [Senin reçetelerine vb. itaat ederim;] senin **مراسم**’ini çiğnemem. (TA.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (TA,) **ارتسم** ayrıca (mecaz:) O, **اَللّٰهُ أَكْبَرْ** dedi [Allah en büyüktür, yahut pek büyüktür]: (S, M, K, TA:) ve o, korunma yahut muhafaza istedi [Allah ile]: (M, K, TA;) ve o, dua etti yahut yalvardı yahut niyazda bulundu [Allah’a]: (S, K:) sanki
[mânâ olarak] Allah’ın, korunma yahut muhafaza için O’na sığınma hususunda, belirlediği yolu tuttu. (TA.) El-A‘şâ der ki, [şarap hakkında konuşarak,]
وَصَلَّى عضلَى دَنِّهَا وَارْتَسَمْ
وَقَابَلَهَا الرِيحَ فِى دَنِّهَا
(S, M, TA,) yahut **وَأَقْبَلَهَا**, (S’nin bu maddesindeki ve md. **صلو**’daki bazı nüshalarda ve Mgh’de de, yine o maddede, böyledir,) yani [Onu küpünde rüzgâra karşı tuttu ve onun küpü üzerine dua etti,] ve onun için niyazda bulundu (TA bu maddede ve md. **صلو**’da) ki ekşimesin ve bozulmasın: (TA o maddede:) AHn der ki **ارتسم** “kabını **رَوْسَم** ile damgaladı” demektir; fakat bu söz geçerli değildir: (M, TA:) [ve Mtr de der ki] burada **ارتسم**, **الرَّوْسَمُ**’dandır ve “damgaladı” demektir. (Mgh md. **صلو**’da.)

**رَسْمٌ**

**رَسْمٌ** ذ 1’in mastarıdır [bkz.]. (Msb, vb.) ― -b2- [Bundan dolayı **رَسْمُ المُصْحَفِ** Kur’ân kitabının yazımıdır; bunun için özel kaideler belirlenmiştir. ― -b3- Bundan dolayı ayrıca **رَسْمٌ** bazen mantıkçılar tarafından “tam (**تَامٌّ**) yahut eksik (**نَاقِصٌ**) bir tarif” mânâsında kullanılır; **حَدٌّ** gibi.] ― -b4- Yine Bir işaret, bir iz, bir alâmet, bir iz (trace), bir eser, yahut bir kalıntı yahut bakiye; eşanlamlısı **أَثَرٌ**; (S, Msb, K;) ve Ebu-Turâb’a göre **رَشَمٌ** bunun lehçe varyantıdır; ve yine ↓ **رَسَمٌ** de böyledir; ikisi de **أَثَرٌ** ile eşanlamlıdır, (TA md. **رشم**’de,) ve **رَشْمٌ** da böyledir. (K o maddede:) yahut **أَثَرٌ** diye adlandırılan şeyden [işaret, iz, alâmet, trace, vestige mânâsında] bir kalıntı yahut bakiye: yahut **آثَار** diye adlandırılanlardan [kalıntılar yahut bakiyeler mânâsında], cismi ve yüksekliği olmayan: (M, K:) yahut yere yapışık olan: (M:) **رَسْمُ دَارٍ** “yere yapışık bir evin yahut meskenin kalıntıları” demektir: (S, TA:) yahut **رَسْمٌ** “harap olmuş bir meskenin yahut konaklama ve ikamet yerinin bakiyesi yahut bakiyeleri” mânâsına gelir: (Har s. 607:) ve ↓ **رَوْسَمٌ**, **رَسْمٌ** ile eşanlamlıdır: (S, M, K [bu sonuncunun doğru nüshalarına göre:]) **رَسْمٌ**’ün azlık çoğulu **أَرْسُمٌ**, çokluk çoğulu **رُسُومٌ**’dur. (M, Msb, K.) ― -b5- [**مَرْسُومٌ** mânâsınadır: bkz. **مَرَاسِمُ**. Ve bundan dolayı, “belirlenmiş” olmak itibarıyla,] **رُسُومُ الدِّينِ** (farazî mecaz:) dinin inançları ve amelleri hususunda tâbi olunan yollar demektir. (TA.) ― -b6- Ve Yerde (M, K) doldurulan bir kuyu: (K:) çoğulu **رِسَامٌ**. (M, K.) ― -b7- [K’nın bazı nüshalarında, **رَوْسَمٌ**’a ait iki mânâ, bir **و**’nun düşmesiyle, **رَسْمٌ**’e verilmiştir: bkz. **رَوْسَمٌ**.]

**رَسَمٌ**

**رَسَمٌ** ذ: bir önceki paragrafı gör. -A2- Yine Yürüyüşün, adımın yahut yürüme tarzının iyiliği yahut zarafeti. (K.)

**رَسُومٌ**

**رَسُومٌ** ذ Ayak basışının şiddetiyle yerde izler yapan: dişi deveye söylenir. (S TA.) [Bir örnek için md. **جهم**’in birinci paragrafında zikredilen beyte bak.] ― -b2- Yine Bir gün ve bir gece yolculuğu sürdüren: (S, K:) erkek deveye söylenir. (TK.)

**رَسِيمٌ**

**رَسِيمٌ** ذ Develerin belirli bir yürüyüşü, (S, K,) **ذَمِيلٌ** diye adlandırılanı aşan; (S;) [**رَسَمَ**’a bak; bunun mastarıdır;] ve ↓ **مِرْسَمٌ** aynı mânâyı ifade eder. (K.)

**رَسَّامٌ**

**رَسَّامٌ** ذ Levhalar yahut benzerleri üzerine kazıyan [yahut yazıtlar yahut başka desenler çizen] kimse. (TA.)

**رَاسِمٌ**

**رَاسِمٌ** ذ, (S, K,) yahut **مَآءٌ رَاسِمٌ**, (TK,) Akan su. (S, K.) ― -b2- Ve **رَاسِمَةٌ** **رَسِيم** diye adlandırılan yürüyüşle yürüyen dişi deve: çoğulu **رَوَاسِمُ**. (Har s. 495.)

**رَوْسَمٌ**

**رَوْسَمٌ** ذ: **رَسْمٌ**’e bak. ― -b2- Yine Güzelliğin yahut çirkinliğin bir alâmeti, bir nişanı, bir işareti yahut bir belirtisi, (M, K,) şu sözde olduğu gibi, **اـِنَّ عَليْهِ لَرَوْسَمًا** [Şüphesiz onun üzerinde bir alâmet vb. vardır]: böyle der Hâlid İbn-Cebeleh: (M:) çoğulu **رَوَاسِمُ** ve **رَوَاسِيمُ**. (TA.) ― -b3- Ve **رَوْسَمُ**’ün çoğulu olarak, (TA,) **رَوَاِسيمُ** Câhiliye devrinde bulunan bazı kitaplar yahut yazılar demektir. (S, K.) ― -b4- Yine tekili, Bir damga yahut mühür; yani kişinin damgaladığı yahut mühürlediği alet; ve **رَوْشَمٌ** bunun lehçe varyantıdır: (M:) yahut bazılarına göre, özellikle, (M,) [**خَابِيَة** denilen büyük küp gibi bir şeyin] başının [yahut ağzının] damgalandığı yahut mühürlendiği şey; (M, K;) bunun gibi ↓ **رَاسُومٌ** da, (K,) ve **رَاشُومٌ**. (TA.) Ve Bir parça tahta, (S, M, Msb, K,) yahut küçük bir levha, (A,) üzerinde bir yazı bulunan, (S, M, A, K) oyulmuş yahut kazınmış, (A, K,) bununla buğday, (S, M, K,) yahut hububat yahut tane, (Msb,) [deposunda,] damgalanır yahut mühürlenir, (S, M, Msb, K,) yahut bununla buğday yahut hububat yığınları damgalanır yahut mühürlenir: (AA, TA:) bunun gibi **رَوْشَمٌ** da: çoğulu **رَوَاسِمُ**. (Msb.) [K’nın bazı nüshalarında, bir **و**’nun düşmesiyle, bu mânâ ve sonraki mânâ **رَسْمٌ**’e verilmiştir.] ― -b5- Ve (bazılarının dediğine göre, S) dinarların parlatıldığı belirli bir şey. (S, K.) Bir şair der ki, (S,) yani Kutheyyir, (TA,)
دَنَانِيرُ شِيفَتْ مِنْ هِرَقْلٍ بِرَوْسَمِ
[**رَوْسَم** ile parlatılmış Herakliyus dinarları]. (S, TA.) -A2- Şiirde, **قُرْحَةٌ بِرَوْسَمٍ** ibaresinde “atın yüzü” mânâsında gelir [Atın yüzünde bir yıldız yahut akıtma]. (M.) -A3- Yine Bir musibet yahut felâket; (K;) **رَوْسَبٌ** gibi. (TA.)

**رَاسُومٌ**

**رَاسُومٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak. [Kaideye göre, onun çoğulu, yukarıda **رَوْسَمٌ**’ün çoğulu olarak zikredilen **رَوَاسِيمُ**’dur.]

**مُرْسِمٌ**

**مُرْسِمٌ** ذ [4’ün ism-i fâili; bkz.]. Huzelî’nin sözünde,
وَالْمُرْسِمُونَ اـِلَى عَبْدِ العَزِيزِ بِهَا
مَعًا وَشَتَّى وَمِنْ شَفْعٍ وَفُرَّادِ
[Ve onları, ‘Abdülazîz’e gidişlerinde, ayak basışlarının şiddetiyle yerde izler yapmaya sevk edenler; birlikte ve ayrı ayrı, ikişer ikişer ve birer birer], o, **المُرْسِمُوهَا** demek ister; fiil [yahut ism-i fâil, ki çoğu kez fiil diye adlandırılır] ile onun mef‘ûlü arasına, زائد olarak **ب**’yi sokmuştur. (M.)

**مِرْسَمٌ**

**مِرْسَمٌ** ذ: **رَسِيمٌ**’e bak.

**مُرَسَّمٌ**

**مُرَسَّمٌ** ذ Çizgili bir elbise yahut kumaş parçası, (S, M, K,) yahut silik çizgilerle işaretlenmiş. (TA.)

**مَرْسُومٌ**

**مَرْسُومٌ** ذ [yahut **كِتَابٌ مَرْسُومٌ**] Damgalanmış yahut mühürlenmiş bir kitap yahut yazı: çoğulu **مَرَاسِيمُ**. (TA.) Ve **طَعَامٌ مَرْسُومٌ** Damgalanmış yahut mühürlenmiş buğday. (TA. [Bkz. **رَوْسَمٌ**.]) ― -b2- Bir sonraki paragrafa da bak.

**مَرَاسِمُ**

**مَرَاسِمُ** ذ İşaretler, damgalar, izler, alâmetler yahut harfler. (KL.) ― -b2- [Ve (farazî mecaz:) reçeteler, emirler, buyruklar, talimatlar yahut yüklemeler: ve (farazî mecaz:) tahsisler yahut tayinler: bu iki mânâda da görünüşe göre ↓ **مَرْسُومٌ**’ün çoğulu olan **مَرَاسِيمُ**’in kısaltmasıdır; günümüzde bu şekilde kullanılır; ↓**رَسْمٌ**’ün çoğulu olan **رُسُومٌ** gibi.] 8’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَسَمَ
رَسَمَ U ( n. ac. رَسْم 1 ),
a.  Left the marks, traces, vestiges of....

b.  [ 'Ala ], Marked, traced, drew, delineated; sketched; marked, traced out, planned.

c.  Established, instituted ( festival ).

d.  [ acc. &  La ], Prescribed to, enjoined upon, ordered; appointed, assigned.

e.  ( n. ac. رِسَاْمَة 23t ), Ordained ( priest ).

f.  I ( n. ac. رَسِيْم 25 ), Left the prints of its hoofs in the ground ( camel ).

g.  Went along with a quick, vigorous step.

رَسَّمَ
رَسَّمَ II ,
a.  Marked, figured with stripes ( cloth ).

أَرْسَمَ
أَرْسَمَ IV ,
a.  Made to trot ( camel ).

تَرَسَّمَ
تَرَسَّمَ V ,
a.  Considered, examined, surveyed.

b.  Read over again, reperused ( poem ).

اِرْتَسَمَ
اِرْتَسَمَ VIII ,
a.  Obeyed, fulfilled ( command ).

b.  Was ordained ( priest ).

c.  [ La ], Invoked, besought ( God ).

رَسْم
رَسْم 1 , ( pl. أَرْسُم 16 ,  رُسُوْم 27 ),
a.  Mark, trace; impression; line, stroke; footprint; vestige.

b.  Drawing; sketch; outline; plan, design.

c.  Definition.

d.  Usage, custom; regulation; or dinance; rule.

رَسْمِيّ
رَسْمِيّ 1yi ,
a.  Regular, normal; prescribed; official; legitimate, established, authorized.

مِرْسَم
مِرْسَم 20 ,
a.  see 25 .

رِسَاْمَة
رِسَاْمَة 23t ,
a.  Ordination.

رَسِيْم
رَسِيْم 25 ,
a.  Vigorous pace ( of a camel ).

رَسُوْم
رَسُوْم 26 ,
a.  Marking, furrowing the ground; that journeys night & day, vigorous, indefatigable ( camel ).

رَسَّاْم
رَسَّاْم 28 ,
a.  Engraver; sculptor; designer.

رَاْسُوْم
رَاْسُوْم 40 ,
a.  Seal.

رَسڤمَ
N. P. رَسڤمَ I , ( pl. مَرَاْسِمُ 44 ,  مَرَاْسِيْمُ 65 ),
a.  Order; edict, decree.

b.  Fate, destiny.

c.  Stamped, sealed.

رَسْمِيًّا
رَسْمِيًّا
a.  Regularly; normally.

b.  Officially.

رَوْسَم
رَوْسَم ( pl. رَوَاسِم )
a.  Seal, stamp; mark, sign.

##### Türkçe

**رَسَمَ**
**رَسَمَ** U (mastar-ı aslî: **رَسْم** 1),
a. …’ın izlerini, eserlerini, kalıntılarını bıraktı.

b. [ **'Ala** ], işaretledi, izledi, çizdi, tasvir etti; taslak çizdi; işaretledi, izini çıkardı, planladı.

c. (bayramı) tesis etti, ihdas etti.

d. [mef‘ûl ile & **La** ], …e farz kıldı, …e emretti; tayin etti, tahsis etti.

e. (mastar-ı aslî: **رِسَاْمَة** 23t), (rahibi) takdis etti/ruhbanlığa atadı.

f. I (mastar-ı aslî: **رَسِيْم** 25), (deve) toynağının izlerini yerde bıraktı.

g. Çabuk, kuvvetli bir adımla yürüdü.

**رَسَّمَ**
**رَسَّمَ** II,
a. (kumaşı) çizgilerle işaretledi, çizgili yaptı.

**أَرْسَمَ**
**أَرْسَمَ** IV,
a. (deveyi) tırıs yürüttürdü.

**تَرَسَّمَ**
**تَرَسَّمَ** V,
a. Düşündü, inceledi, gözden geçirdi.

b. (şiiri) yeniden okudu, tekrar mütalaa etti.

**اِرْتَسَمَ**
**اِرْتَسَمَ** VIII,
a. (emre) itaat etti, (emri) yerine getirdi.

b. (rahip) takdis olundu/ruhbanlığa atandı.

c. [ **La** ], (Allah’ı) çağırdı, yalvardı.

**رَسْم**
**رَسْم** 1, (çoğulu: **أَرْسُم** 16, **رُسُوْم** 27),
a. İşaret, iz; intiba; çizgi, darbe; ayak izi; eser.

b. Çizim; taslak; hat, ana çizgi; plan, tasarım.

c. Tarif.

d. Kullanım, âdet; nizam; kanun/hüküm; kaide.

**رَسْمِيّ**
**رَسْمِيّ** 1yi,
a. Düzenli, normal; yazılı/öngörülmüş; resmî; meşru, yerleşik, yetkili kılınmış.

**مِرْسَم**
**مِرْسَم** 20,
a. 25’e bak.

**رِسَاْمَة**
**رِسَاْمَة** 23t,
a. Takdis/ruhbanlığa atama.

**رَسِيْم**
**رَسِيْم** 25,
a. (devenin) kuvvetli yürüyüşü.

**رَسُوْم**
**رَسُوْم** 26,
a. İşaretleme, yeri yarıp iz açma; gece gündüz yol alan, güçlü, yorulmaz (deve).

**رَسَّاْم**
**رَسَّاْم** 28,
a. Hakkâk; heykeltıraş; tasarımcı.

**رَاْسُوْم**
**رَاْسُوْم** 40,
a. Mühür.

**رَسڤمَ**
Özel isim. **رَسڤمَ** I, (çoğulu: **مَرَاْسِمُ** 44, **مَرَاْسِيْمُ** 65),
a. Emir; ferman, kararname.

b. Kader, yazgı.

c. Damgalanmış, mühürlenmiş.

**رَسْمِيًّا**
**رَسْمِيًّا**
a. Düzenli olarak; normal olarak.

b. Resmî olarak.

**رَوْسَم**
**رَوْسَم** (çoğulu: **رَوَاسِم**)
a. Mühür, damga; işaret, alâmet.
