# رسن (ر-س-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B3%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - س - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والراء والنون معهما
ر س ن، ن س ر، س ن ر مستعملات
رسن:
الرَّسَن: الحَبلُ، وجمعُه الأرسان، والمَرْسِنُ: الأنْف، وجمعه المَراسِن.
نسر:
النَّسْر: طائرٌ معروف.
والنَّسْران: نجمان في السَّماء يقال لأَحدِهما الواقع وللآخر الطائر، معروفان.
والنَّسر: نَتْف اللَّحْم بالمِنقار.
ومِنْقارُ البازي ونحوه مَنْسِر.
والمِنْسَرُ: ما بين المائةِ إلى المائتَيْن، ويقال: ما بين الثلاثين إلى الأربعين، قال:
وأَدرَكَ مَنسِرٌ مِنّا جُذاما
والنّاسُور في الناسور في العربية: العِرْقُ الغَبِر، يقال: أصابه غَبَرٌ في عِرْقِه، ومنه يقال: داهِيةُ الغَبَر أي بَليَّةٌ لا تكاد تذهب.
ونَسر الحافِر: لَحمةٌ يابِسةٌ يُشَبِّهُه الشُعَراء بالنَّوَى قد أَقْتَمَها الحافِرُ وجمعُه نُسور قال: صحيح النَّسْرِ والأشعَرِ والعُرْقوبِ والكَعْبِ وقال سَلَمة بنُ الخُرْشُب:
غَدَوتُ به تُدافِعُني سَبـوحٌ		فَراشُ نُسورها عَجَمٌ جَرير
والنِّسرينُ من الرِّياحينِ ترجمةُ الفارسية.
والمِنْسَرُ: الجيش الذي لا يمُرُّ بشيءٍ إلا اقتَلَعَه نَسْره كما يفعَلُ الطائر.
والمِنْسَر: اللِّصُّ.
سنر:
السِّنَّوْرُ والسِّنَّوْرَةُ. والسَّنَّوْرُ: السِّلاح الذي يُلْبَسُ.

##### Türkçe

باب **السين** و**الراء** و**النون** معهما
ر س ن، ن س ر، س ن ر مستعملات

**رسن**:
**الرَّسَن**: ip; çoğulu **الأرسان**; **المَرْسِنُ**: burun; çoğulu **المَراسِن**.

**نسر**:
**النَّسْر**: bilinen bir kuş.
**والنَّسْران**: gökte iki yıldız; bunlardan birine **الواقع** diğerine **الطائر** denir; ikisi de bilinen(ler)dir.
**والنَّسر**: gagayla et koparma.
Doğanın ve benzerinin gagası **مَنْسِر**(dir).
**والمِنْسَرُ**: yüz ile iki yüz arası; ve denir ki: otuz ile kırk arası; dedi ki:
وأَدرَكَ **مَنسِرٌ** مِنّا جُذاما
**والنّاسُور** في **الناسور** في العربية: eski damar; denir ki: damarında **غَبَرٌ** isabet etti; bundan dolayı denir ki: **داهِيةُ الغَبَر** yani neredeyse gitmeyen bir belâ.
**ونَسر الحافِر**: şairlerin, toynağın onu kararttığı çekirdeğe benzettikleri kuru bir et parçası; çoğulu **نُسور**; dedi ki: **صحيح النَّسْرِ والأشعَرِ والعُرْقوبِ والكَعْبِ** ve **سَلَمة بنُ الخُرْشُب** dedi ki:
غَدَوتُ به تُدافِعُني سَبـوحٌ		فَراشُ نُسورها عَجَمٌ جَرير
**والنِّسرينُ**: reyhanlardan; Farsçanın tercümesi.
**والمِنْسَرُ**: kuşun yaptığı gibi, geçtiği hiçbir şeyi, **نَسْر**’i onu söküp koparmadıkça bırakmayan ordu.
**والمِنْسَر**: hırsız.

**سنر**:
**السِّنَّوْرُ** ve **السِّنَّوْرَةُ**. **والسَّنَّوْرُ**: giyilen silah.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَسَنُ: الحبل، والجمع أَرْسانٌ. ورَسَنْتُ الفرس فهو مَرْسونٌ، وأَرْسَنْتُهُ أيضاً، إذا شددتَه بالرَسَنِ. والمَرْسِنُ، بكسر السين: موضع الرَسَنِ من أنف الفرس، ثمَّ كثُر حتَّى قيل مَرْسِنُ الإنسان. يقال: فَعلْتُ ذاك على رغم مَرْسِنِهِ.

##### Türkçe

**الرَسَنُ**: ip; çoğulu **أَرْسانٌ**. Ve “**رَسَنْتُ** atı” (denir); o da **مَرْسونٌ**dur. Ve onu ayrıca “**أَرْسَنْتُهُ**” (da denir); **الرَسَنِ** ile onu sıktığın zaman. Ve **المَرْسِنُ**, **السين**’in kesresiyle: atın burnundan **الرَسَنِ**’in yeri; sonra çoğaldı, nihayet “insanın **مَرْسِنُ**”i denildi. Denir: “Bunu onun **مَرْسِنِهِ**’inin rağmına yaptım.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ر ن
سنر ، نسر ، نرس ، رسن : ( مستعملة ) .
سنر : أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : السَّنانِيرُ : عِظامُ حُلوقِ الإبل ، واحدها سِنَّوْر ، وأَنشَد :
ما بَيْن لَحْيَيْهِ إلى سِنَّوْرِهِ
قال : والسِّنَّوْر : السيِّد . وقال : السَّنانير : رؤساء كلِّ قبيلة ، الواحد سنَّوْر . وقال : والسِّنَّوْر : الضَّيْوَن ، وجمعُه السَّنانير .
وأَخبرني المنذريُّ عن الصّيداوي عن الرّياشي قال : السِّنَّوْر : أصلُ الذَّنب .
وقال أبو عُبَيد : السَّنَوَّرُ : السِّلاح ، ويقال : هي الدّروع .
أبو منجوف عن أبي عُبيدة : السَّنَوَّرُ : الحديدُ كله .
وقال الأصمعيّ : السَّنَوَّرُ : ما كان من حَلَق ، يريد الدُّروع ، وأَنشَد :
سَهِكِين مِن صَدَإ الحديدِ كأنّهمْ
تحتَ السَّنَوَّرِ جِنَّةُ البَقّارِ
نسر : قال اللّيث : النِّسر : طائر معروف . والنَّسْران : نَجْمان في السّماء يقال لأحدهما الواقع وللآخر الطائر ، معروفان . والنَّسْرُ : نَتْفُ اللحم بالمنقار ، ومِنقارُ البازِي ونحوِه مَنْسِر ونَسْرُ الحافر لَحمة يشبهه الشعراءُ بالنَّوَى ، وقد أَقْتَمها الحافرُ ، وجمعُه النُّسور .
وقال سَلَمة بن الخُرشُب :
غَدَوْت به تُدافِعُني سبُوحٌ
فَراشُ نُسورِها عَجَم جَرِيرُ
قال أبو سعيد : أراد بفَراش نسورِها حَدَّها ، وفَراشةُ كلّ شيء حَدُّه ، فأراد أن ما يتقشّر من نُسورِها مِثل العَجَم وهو النَّوَى .
قال : والنُّسور : الشَّواخص اللّواتي في بطن الحافر ، شبِّهت بالنّوَى لصلابتها ، وأنها لا تَمَسّ الأرض . ونَسْرِين الوَرْد معروف ، ولا أدري أعربيّ أم لا .
والنّاسور بالسِّن والصاد عِرْقٌ غَبِر ، وهو عرقٌ في باطنِه فَساد ، فكلَّما برأ أعلاه رَجَع غَبِراً فاسِداً ، يقال : أصابَه غَبَرٌ في عِرْقه ، وأنشد :
فهو لا يَبرأُ ما في صَدْرِه
مِثْل ما لا يَبْرأ العِرْقُ الغَبِرْ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : من أسماء العُقاب : النُّسارية ، شُبِّهت بالنَّسْر ، ويجمع النَّسر نُسوراً ، وفي العدو الأقل أنسُراً .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : المَنسِر : ما بين الثلاثين إلى الأربعين من الخيل .
قال : وقال أبو زيد : المِنْسَر من الخيل : ما بين الثلاثة إلى العَشَرة ، وقد يقال : مَنْسِر ، وأما مِنْسر الطائر وهو مِنقارُه فهو بكسر الميم لا غير ، يقال : نَسَره بِمِنْسِره نَسْراً .
رسن : أبو عُبيد عن الكسائي : رَسَنْتُ الفرسَ وأَرْسنْتُه : جعلت له رسناً .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : يقال : رسنْتُ البِرْذَوْن : إذا شَدَدْتَه ، وأَرْسنْته : جعلتُ له رَسناً . وحزَمْتُ الفَرس : شدَدتُ حِزامَه وأَحزَمْته جعلتُ له حزاماً .
وقال الليث : الرَّسَن : الحَبْل وجمعُه أرسان . قال : والمَرْسَن : الأنف وجمعُه المَراسِنُ .
نرس : في سَواد العراق قريةٌ يقال لها : نَرْسٌ ، ويُحْمل منها الثِّياب النَّرْسيّة . ونِرْسيان : ضَرْبٌ من التَّمْر أجوده يكون بالكوفة ، وليس واحد منها عربيّاً . وأهل العراق يَضْربون الزبدَ بالنِّرْسيانِ مَثَلاً لما يستطاب .
وفي حديث عثمان : ( وأجررت المرسون رَسَنَه ) . المرسون : الذي جُعل عليه الرسن . يقال : رسنت الدابة وأرسنته ؛ تريد خلّيته وأهملته يرعى كيف شاء . أخبر عن مسامحته وسماحة أخلاقه ، وتركه التضييق على أصحابه .
أبو حاتم عن الأصمعيّ يقال : ثمرة نرسيانة بكسر النون ؛ والجميع نرسيان .

##### Türkçe

س ر ن
**سنر** ، **نسر** ، **نرس** ، **رسن** : (kullanılanlar).

**سنر** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den şöyle dediğini nakletti: **السَّنانِيرُ**: develerin boğazlarının kemikleridir; onun teki **سِنَّوْر**’dur. Ve inşad etti:
ما بَيْن لَحْيَيْهِ إلى سِنَّوْرِهِ
Dedi ki: **السِّنَّوْر**: efendidir. Dedi ki: **السَّنانير**: her kabilenin reisleridir; teki **سنَّوْر**’dur. Dedi ki: **السِّنَّوْر**: **الضَّيْوَن**’dir; onun çoğulu **السَّنانير**’dir.
Münzirî bana, Saydâvî’den, o da Riyâşî’den haber verdi; dedi ki: **السِّنَّوْر**: kuyruğun aslıdır.
Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **السَّنَوَّرُ**: silahtır; ve denilir ki: onlar zırhlardır.
Ebû Mencûf, Ebû ‘Ubeyde’den: **السَّنَوَّرُ**: bütün demirdir.
Asma‘î dedi ki: **السَّنَوَّرُ**: halka(lar)dan olan şeydir; zırhları kastediyor. Ve inşad etti:
سَهِكِين مِن صَدَإ الحديدِ كأنّهمْ
تحتَ السَّنَوَّرِ جِنَّةُ البَقّارِ

**نسر** : Leys dedi ki: **النِّسر**: bilinen bir kuştur. **النَّسْران**: gökte iki yıldızdır; birine **الواقع** denilir, ötekine **الطائر**; bilinen ikisidir. **النَّسْرُ**: gagayla eti yolmaktır. Doğanın ve benzerinin gagası **مَنْسِر**’dir. **نَسْرُ الحافر**: bir et parçasıdır; şairler onu **النَّوَى**’ya benzetirler; ve toynak onu karartmıştır. Onun çoğulu **النُّسور**’dur.
Selame b. el-Hurşub dedi ki:
غَدَوْت به تُدافِعُني سبُوحٌ
فَراشُ نُسورِها عَجَم جَرِيرُ
Ebû Sa‘îd dedi ki: **فَراش نسورِها** ile onun keskinliğini kastetti; her şeyin **فَراشة**’si onun keskinliğidir. Şu hâlde, **نُسورِها**’sından soyulan şeyin, **العَجَم** gibi olmasını kastetti; o da **النَّوَى**’dır.
Dedi ki: **النُّسور**: toynağın karnında bulunan çıkıntılı (şey)lerdir; sertliklerinden ve yere değmemelerinden dolayı **النّوَى**’ya benzetilmiştir. **نَسْرِين الوَرْد** bilinen (bir şey)dir; Arapça mıdır değil midir bilmiyorum.
**النّاسور** **بالسِّن والصاد**: **عِرْقٌ غَبِر**’dir; o, iç tarafında bozulma bulunan bir damardır; üstü her ne zaman iyileşse, bozuk, fesatlı olarak geri döner. Denilir ki: onun damarında **غَبَرٌ** isabet etti. Ve inşad etti:
فهو لا يَبرأُ ما في صَدْرِه
مِثْل ما لا يَبْرأ العِرْقُ الغَبِرْ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: kartalın adlarındandır: **النُّسارية**; **النَّسْر**’e benzetilmiştir. **النَّسر** **نُسوراً** olarak çoğul yapılır; ve daha az kullanımda **أنسُراً** (olarak).
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **المَنسِر**: atlardan otuz ile kırk arasındaki (yaş)tır.
Dedi ki: Ebû Zeyd dedi ki: atlardan **المِنْسَر**: üç ile on arasındaki (yaş)tır; ve bazen **مَنْسِر** denilir. Kuşun **مِنْسر**’i ise—o onun gagasıdır—mîm’in kesresi iledir, başka değil. Denilir ki: onu **بِمِنْسِره** **نَسْراً** **نَسَره**.

**رسن** : Ebû ‘Ubeyd, Kisâî’den: **رَسَنْتُ** atı ve **أَرْسنْتُه**: ona bir **رسناً** yaptım.
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: denilir ki: **رسنْتُ البِرْذَوْن**: onu bağladığım zaman; **أَرْسنْته**: ona bir **رَسناً** yaptım. Ve **حزَمْتُ الفَرس**: onun **حِزام**’ını sıktım; **أَحزَمْته**: ona bir **حزاماً** yaptım.
Leys dedi ki: **الرَّسَن**: iptir; çoğulu **أرسان**’dır. Dedi ki: **المَرْسَن**: burundur; çoğulu **المَراسِنُ**’dir.

**نرس** : Irak’ın Sevâd’ında bir köy vardır; ona **نَرْسٌ** denilir; ve ondan **الثِّياب النَّرْسيّة** taşınır. **نِرْسيان**: hurmanın bir türüdür; en iyisi Kûfe’de olur; bunlardan bir tanesi de Arapça değildir. Irak halkı, **الزبد**’i **بالنِّرْسيانِ** (ile) hoş bulunana dair mesel olarak vururlar.
Osman’ın hadisinde: ( **وأجررت المرسون رَسَنَه** ). **المرسون**: üzerine **الرَّسَن** konulmuş olandır. Denilir ki: **رسنت الدابة وأرسنته**; yani onu salıverdin ve onu ihmal ettin; nasıl isterse öyle otlasın. Onun müsamahasından ve ahlâkının cömertliğinden, ve arkadaşlarına daraltmayı terk edişinden haber verdi.
Ebû Hâtim, Asma‘î’den: denilir ki: **ثمرة نرسيانة** nûn’un kesresiyle; hepsi **نرسيان**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والسين وما يثلثهما)
(رسع) الراء والسين والعين أصلٌ يدلُّ على فَسادٍ. يقولون الرَّسَعُ: فَساد‏
العين. يقال رسَّعَ الرّجلُ فهو مُرَسِّع. ويقال رسَّعَتْ أعضاؤه، إذا فَسَدَتْ.‏
(رسغ) الراء والسين والغين كلمةٌ واحدة، [الرُّسْغُ]: وهو مَوْصِل الكَفِّ في الذِّراع، والقدم في الساق. والرِّساغ: حبلٌ يُشَدُّ في رسغ الحمار ثم يشدُّ إلى وتد. ويقال أصاب المطر الأرضَ فرسَّغ، وذلك إذا بلغ الماء الرسغ.‏
(رسف) الراء والسين والفاء أُصَيلٌ يدلُّ على مقارَبَة المَشْي، فالرَّسْفُ: مَشْي المقيَّد، ولا يكون ذلك إلاّ بمقارَبَةٍ. رَسَفَ يَرْسُف ويَرْسِف رَسْفاً ورَسِيفاً ورَسَفاناً. قال أبو زيد: أرسفْتُ الإِبلَ، إذا طردْتَها بأَقْيَادِها.‏
(رسل) الراء والسين واللام أصلٌ واحدٌ مطّردٌ مُنْقاس، يدلُّ على الانبعاث والامتداد. فالرَّسْل: السَّير السَّهل. وناقةٌ رَسْلَةٌ: لا تكلِّفك سِياقاً. وناقة رَسْلَهٌ أيضاً: ليِّنة المفاصل. وشَعْرٌ رَسْلٌ، إذا كان مُسترسِلا.‏
والرَّسَل: ما أُرسِل من الغَنَم إلى الرَّعي. والرِّسْل: اللَّبَن؛ وقياسُه ما ذكرناه، لأنَّه يترسَّل من الضَّرْع. ومن ذلك حديث طَهْفَةَ بن أبي زُهيرٍ النَّهدِيّ(1) حين قال: "ولنا وَقِيرٌ كثير الرَّسَلِ، قليل الرِّسْل". يريد بالوَقير الغَنَم، يقول: إنها كثيرة العدد، قليلة اللَّبَن. والرَّسَل: القَطيع هاهنا.‏
ويقال أَرسَلَ القومُ، إذا كان لهم رِسْلٌ، وهو اللَّبَن. ورَسِيلُ الرّجُل: الذي يقف معه في نِضالٍ أو غيرِه، كأنَّه سُمِّي بذلك لأنّ إرساله سهمَه يكون مع إرسال الآخرِ. وتقول جاءَ القومُ أَرْسالاً: يتبَعُ بعضُهم بعضاً؛ مأخوذٌ من هذا؛ الواحدُ رَسَل. والرَّسول معروفٌ. وإبلٌ مَراسِيلُ، أي سِرَاعٌ. والمرأة المُرَاسِل التي مات بعلُها فالخُطَّاب يُراسِلُونها. وتقول: على رِسْلِك، أي على هِينَتِك؛ وهو من الباب لأنَّه يَمْضي مُرْسَلاً من غير تجشُّم. وأمّا: "إلاّ مَن أعطى في نَجْدَتِها ورِسْلِها" فإِنَّ النَّجْدة الشّدّة. يقال فيه نَجْدةٌ، أي شِدَّةٌ. قال طَرَفة:‏
تَحْسَِبُ الطّرْفَ عليها نَجْدةً *** يا لقَومِي للشَّبَاب المُسْبَكِرّْ(2)‏
والرِّسْل: الرَّخاء. يقول: يُنِيلُ منها في رَخائه وشِدّته. واسترسلتُ إلى الشَّيء، إِذا انبعَثَتْ نفْسُك إليه وأَنِسْتَ. والمرَسلات: الرِّياح. والراسِلان(3): عِرْقانِ.‏
(رسم) الراء والسين والميم أصلان: أحدهما الأثَر، والآخر ضربٌ من السير.‏
فالأوّل الرّسْم: أثَرُ الشَّيء. ويقال ترسَّمْتُ الدّار، أي نظرتُ إلى رسومها. قال غيلان:‏
أأَنْ ترسَّمْتَ مِن خَرقاءَ منزِلَةً  *** ماءُ الصَّبابةِ من عينَيْكَ مسجومُ(4)‏
وناقةٌ رَسومٌ: تؤثِّر في الأرض من شِدّة الوطْء. والثَّوب المرسَّم: المخطَّط. ويقال إنَّ الترسُّم: أنْ تنظُرَ أين تحفِر، وهو كالتفرُّس. قال:‏
* ترسُّم الشَّيخ وضَرْبَ المِنْقارْ(5) *‏
ويقال إنَّ الرَّوْسَم: شيءٌ تُجْلَى به الدَّنانير. قال:‏
*دنانِيرُ شِيفَتْ من هِرَقْلَ برَوْسَمِ(6) *‏
والرَّوْسم: خشَبةٌ يُختَم بها الطَّعام. وكلُّ ذلك بابُه واحدٌ: وهو من الأثَر. ويقال إِنَّ الرَّواسيمَ كتبٌ كانت في الجاهليّة. وعلى ذلك فُسِّرَ قولُه:‏
* كأنَّها بالهِدَمْلاَتِ الرَّوَاسِيمُ(7) *‏
وقيل الراسم: الماء الجارِي.* فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه إِذا جَرَى أثَّر وأبْقَى الرَّسْمَ.‏
وأمّا الأصل الآخَر فالرَّسِيم: ضَربٌ مِن سَير الإِبل. يقال رسَم يرْسِمُ. فأمّا أرْسَم فلا يقال(8). وقول ابن ثَوْر:‏
* غُلاَميَّ الرَّسيمَ فأَرْسما(9) *‏
فإنَّه يريد: فأرسم الغلامانِ بَعيريْهِما، إِذا حَمَلاهما على الرَّسيم؛ ولا يريد أنَّ البعير أرسَمَ.‏
(رسن) الراء والسين والنون أصلٌ واحدٌ اشترك فيه العرب والعجم، وهو الرَّسَنُ، والجمع أرسانٌ. والمَرْسِنُ: الذي يقع عليه الرَّسَن من أنف الناقة، ثم كثُر حتَّى قيل مَرسِنُ الإنسان. ورسَنْت الرَّجُلَ(10) وأرسنْتُه: شددتُه بالرَّسَن.‏
(رسي) الراء والسين والحرف المعتلّ أصلٌ يدلُّ على ثباتٍ. تقول رَسَا الشَّيءُ يرسُو، إذا ثَبَتَ. والله جلّ ثناؤُه أَرسَى الجِبالَ، أي أثْبَتَها. وجبلٌ راسٍ: ثابتٌ. ورَسَتْ أَقدامُهم في الحرب. ويقال ألْقَت السّحابةُ مَرَاسِيَها، إذا دامَتْ. والفحل إِذا تفرّقَتْ عنه شَوْلُه فصاح بها استقرَّت، فيُقال عند ذلك رسا بها(11). ومن الباب رَسَوْت بين القوم رَسْواً، إذا أصلَحْتَ. وبقيتْ في الباب كلمةٌ إنْ صحّتْ فقياسُها صحيحٌ. يقال رَسَوْتُ عنه حديثاً أَرْسُوه، إذا حدَّثْتَ به عنه. وفي ذلك إثباتُ شيءٍ أيضاً.‏
(رسب) الراء والسين والباء أصلٌ واحد، هو ذهابُ الشيء سُفْلاً مِن ثَِقَلٍ. تقول: رسَبَ الحجَر في الماء يرسُب. وحكى بعضهم رسَبَتْ عيناه: غارَتَا. فإن كان صحيحاً فهو محمولٌ على ما ذكرناهُ، مشبَّهٌ به. والسَّيف الرَّسوب: الذي يمضي في الضَّريبة(12)، فكأنّه قد رَسَب فيها. وراسِبٌ: حَيٌّ من العَرب.‏
(رسح) الراء والسين والحاء أُصيلٌ فيه كلمةٌ واحدة. الرَّسْحاء: المرأة اللاصقة العَجُز، الصغيرةُ الأَلْيَتَين. ورجلٌ أرسحُ، والذِّئب أرْسَح.‏
(رسخ) الراء والسين والخاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الثَّبات. ويقال رسَخَ: ثَبَتَ، وكلُّ راسخٍ ثابتٌ.‏
---------------------------------------------------------------
(1) طهفة هذا، بفتح الطاء: صحابي جليل، وفد على الرسول في وفد بنى نهد، وتكلم كلاماً فيه غريب كثير. انظر الإصابة 4292.‏
(2) ديوان طرفة 64 واللسان (نجد).‏
(3) في اللسان: "والراسلان: الكتفان، وقيل عرقان فيهما".‏
(4) ديوان ذي الرمة 567 واللسان (رسم).‏
(5) البيت في اللسان (رسم).‏
(6) لكثير عزة. وصدره كما في اللسان (رسم):‏  *من النفر البيض الذين وجوههم*‏
(7) البيت لذي الرمة في ديوانه 578 واللسان (رسم).‏
(8)في الأصل: "ولا يقال".‏
(9)بيت حميد بن ثور بتمامه، كما في اللسان (رسم):‏
أجدت برجليها النجاء وكلفت *** بعيري غلامي الرسيم فأرسما‏
(10) كذا في الأصل والمجمل، ولم أجده في غيرهما.‏
(11)في الأصل: "ترسا بها"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.‏
(12)في الأصل: "ضرب".‏
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** و**السين** وما يثلثهما)
(**رسع**) **الراء** ve**السين** ve**العين** bir asıldır; bozulmaya delâlet eder. Derler ki: **الرَّسَعُ**: gözün bozulmasıdır. Denir: adam **رسَّعَ** etti; o da **مُرَسِّع**tir. Ve denir: organları **رسَّعَتْ** etti; bozulduğu zaman.

(**رسغ**) **الراء** ve**السين** ve**الغين** bir tek kelimedir; **[الرُّسْغُ]**: o, elin koldaki, ayağın da bacaktaki eklem yeridir. **الرِّساغ**: eşeğin **رسغ**una bağlanan, sonra bir kazığa bağlanan iptir. Ve denir: yağmur yere isabet etti de **رسَّغ** etti; bu, su **الرسغ**a ulaştığı zamandır.

(**رسف**) **الراء** ve**السين** ve**الفاء** bir asıldır; yürüyüşün yaklaşmasına delâlet eder. O hâlde **الرَّسْفُ**: bağlı olanın yürüyüşüdür; bu da ancak bir yaklaşma ile olur. **رَسَفَ** eder; **يَرْسُف** ve **يَرْسِف**; **رَسْفاً** ve **رَسِيفاً** ve **رَسَفاناً**. Ebû Zeyd dedi ki: develeri **أرسفْتُ** ettim; onları bağlarıyla sürdüğün zaman.

(**رسل**) **الراء** ve**السين** ve**اللام** bir tek asıldır; düzenli, kıyaslıdır; gönderilme ve uzamaya delâlet eder. O hâlde **الرَّسْل**: kolay yürüyüştür. Ve **رَسْلَةٌ** bir dişi deve: sana sevk ettirmeyi yüklemez. Ve ayrıca **رَسْلَهٌ** bir dişi deve: eklemleri yumuşaktır. Ve **رَسْلٌ** saç: salıverilmiş olduğu zaman.

Ve **الرَّسَل**: koyundan otlamaya gönderilen şeydir. Ve **الرِّسْل**: süttür; onun kıyası, zikrettiğimizdir; çünkü memeden salıverilerek akar. Bundan da, Nehdî Tâhfe b. Ebî Zuheyr’in hadisi(1): şöyle dediği zaman: "Bizim, **الرَّسَل**i çok, **الرِّسْل**i az bir **وَقِير**imiz vardır." **الوَقير** ile koyunu kasteder; der ki: o, sayı bakımından çok, süt bakımından azdır. Burada **الرَّسَل**: sürüdür.

Ve denir: kavim **أَرسَلَ** etti; kendilerinin **رِسْل**i olduğu zaman; o da süttür. Ve adamın **رَسِيلُ**ü: onunla ok atışında yahut başkasında beraber duran kimsedir; sanki bununla adlandırıldı; çünkü onun okunu salıvermesi, ötekinin salıvermesiyle beraber olur. Ve dersin: kavim **أَرْسالاً** geldi; bazısı bazısını takip eder; bundan alınmıştır; tekili **رَسَل**dir. Ve **الرَّسول** mâlûmdur. Ve **مَراسِيلُ** develer: yani süratliler. Ve **المُرَاسِل** kadın: kocası ölen kadındır; talipler ona haber gönderip dururlar. Ve dersin: **على رِسْلِك**; yani yavaşlığın üzere; bu, babdandır; çünkü zorluk yüklenmeksizin salıverilmiş olarak gider. Amma: "إلاّ مَن أعطى في **نَجْدَتِها** و**رِسْلِها**" ise, **النَّجْدة** şiddettir. Denir: onda **نَجْدةٌ** vardır; yani şiddet. Tarafe dedi ki:
تَحْسَِبُ الطّرْفَ عليها نَجْدةً *** يا لقَومِي للشَّبَاب المُسْبَكِرّْ(2)
Ve **الرِّسْل**: bolluktur. Der ki: onun bolluğunda ve şiddetinde ondan verir. Ve bir şeye **استرسلتُ**; nefsin ona yönelip ona ünsiyet ettiği zaman. Ve **المرَسلات**: rüzgârlardır. Ve **الراسِلان**(3): iki damardır.

(**رسم**) **الراء** ve**السين** ve**الميم** iki asıldır: birisi izdir, diğeri yürüyüşün bir türüdür.

Birincisi: **الرّسْم**: şeyin izidir. Ve denir: evi **ترسَّمْتُ** ettim; yani onun izlerine baktım. Gıylân dedi ki:
أأَنْ ترسَّمْتَ مِن خَرقاءَ منزِلَةً  *** ماءُ الصَّبابةِ من عينَيْكَ مسجومُ(4)
Ve **رَسومٌ** bir dişi deve: şiddetli basıştan dolayı yerde iz bırakır. Ve **المرسَّم** elbise: çizgili olandır. Ve denir: **الترسُّم**; kazacağın yeri gözetmendir; o, **التفرُّس** gibidir. Dedi ki:
* ترسُّم الشَّيخ وضَرْبَ المِنْقارْ(5) *
Ve denir: **الرَّوْسَم**; dinarların onunla parlatıldığı bir şeydir. Dedi ki:
*دنانِيرُ شِيفَتْ من هِرَقْلَ برَوْسَمِ(6) *
Ve **الرَّوْسم**: yiyeceğin onunla mühürlendiği bir tahta parçasıdır. Bütün bunların babı birdir: o da izdendir. Ve denir: **الرَّواسيمَ** câhiliyede olan kitaplardır. Buna göre şu sözü tefsir edildi:
* كأنَّها بالهِدَمْلاَتِ الرَّوَاسِيمُ(7) *
Ve denildi: **الراسم**: akan sudur. Eğer sahih ise, çünkü aktığı zaman iz bırakır ve **الرَّسْم**i bırakır.

Amma öteki asıl: **الرَّسِيم**: develerin yürüyüşünden bir türdür. Denir: **رسَم** eder; **يرْسِمُ**. Amma **أرْسَم** denmez(8). İbn Sevr’ün sözü:
* غُلاَميَّ الرَّسيمَ فأَرْسما(9) *
Şu hâlde o, şunu ister: iki kölem, iki develerini **الرَّسيم**e yükledikleri zaman, iki köle iki devesini **أرسم** etti; ve devenin **أرسَمَ** ettiğini istemez.

(**رسن**) **الراء** ve**السين** ve**النون** bir tek asıldır; onda Araplar ve Acemler ortak olmuştur; o da **الرَّسَنُ**dur; çoğulu **أرسانٌ**dur. Ve **المَرْسِنُ**: dişi devenin burnundan **الرَّسَن**in üzerine düştüğü yerdir; sonra çoğaldı da **مَرسِنُ الإنسان** denildi. Adamı **رسَنْت** ettim(10) ve onu **أرسنْتُ** ettim: onu **الرَّسَن** ile bağladım.

(**رسي**) **الراء** ve**السين** ve illetli harf bir asıldır; sebat etmeye delâlet eder. Dersin: şey **رَسَا** eder; **يرسُو**; sabit olduğu zaman. Allah, yüce senaı, dağları **أَرسَى** etti; yani onları sabitledi. Ve **راسٍ** bir dağ: sabittir. Ve savaşta ayakları **رَسَتْ** etti. Ve denir: bulut **مَرَاسِيَها**yı attı; devam ettiği zaman. Ve aygır, ondan **شَوْل**leri ayrıldığı zaman, onlara bağırır da yerleşirler; o vakit bunun hakkında **رسا بها**(11) denir. Babdandır: kavmin arasında **رَسَوْت**; **رَسْواً**; ıslah ettiğin zaman. Babda bir kelime kaldı; eğer sahih ise, kıyası sahih olur. Denir: ondan bir hadisi **رَسَوْتُ**; onu **أَرْسُوه**; ondan rivayet ettiğin zaman. Bunda da bir şeyin sabit kılınması vardır.

(**رسب**) **الراء** ve**السين** ve**الباء** bir tek asıldır; o, ağırlıktan dolayı şeyin aşağıya gitmesidir. Dersin: taş suda **رسَبَ** etti; **يرسُب**. Bazıları hikâye etti: gözleri **رسَبَتْ** etti; çöktüler. Eğer sahih ise, zikrettiğimize hamledilmiştir; ona benzetilmiştir. Ve **الرَّسوب** kılıç: **الضَّريبة**de(12) ilerleyip giden; sanki onun içinde **رَسَب** etmiştir. Ve **راسِبٌ**: Araplardan bir kabiledir.

(**رسح**) **الراء** ve**السين** ve**الحاء** bir asıldır; onda bir tek kelime vardır. **الرَّسْحاء**: kalçası yapışık olan kadın; iki kalçası küçük olan. Ve **أرسحُ** bir adam; ve **أرْسَح** bir kurt.

(**رسخ**) **الراء** ve**السين** ve**الخاء** bir tek asıldır; sebat etmeye delâlet eder. Ve denir: **رسَخَ**: sabit oldu; her **راسخٍ** sabittir.
---------------------------------------------------------------
(1) Bu Tâhfe, **الطاء**ın fethiyle: büyük bir sahâbîdir; Benî Nehd heyeti içinde Resûl’e geldi; içinde çok garip bulunan bir söz söyledi. el-İsâbe 4292’ye bak.
(2) Tarafe divanı 64 ve Lisân (**نجد**).
(3) Lisân’da: "**والراسلان**: iki omuzdur; ve denildi: ikisinde iki damardır."
(4) Zü’r-Rumme divanı 567 ve Lisân (**رسم**).
(5) Beyit Lisân’da (**رسم**).
(6) Kesîr Azze’nindir. Sadrı Lisân’da (**رسم**)da olduğu üzere:  *من النفر البيض الذين وجوههم*
(7) Beyit Zü’r-Rumme’nindir; divanında 578 ve Lisân’da (**رسم**).
(8) Asılda: "ve denmez".
(9) Humeyd b. Sevr’ün beyti tamamıyla, Lisân’da (**رسم**)da olduğu üzere:
أجدت برجليها النجاء وكلفت *** بعيري غلامي الرسيم فأرسما
(10) Asılda ve el-Mücmel’de böyledir; ikisi dışında onu bulmadım.
(11) Asılda: "ترسا بها"; doğrusu el-Mücmel ve Lisân ve el-Kâmûs’tadır.
(12) Asılda: "ضرب".
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر س ن
رسنت الدابة‏:‏ شددتها بالرسن‏.‏
وتقول‏:‏ ضع الخطام على مرسنه ومخطمه وهو أنفه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ما أحسن مرسنها‏!‏‏.‏
قال العجاج‏:‏ وفاحمـاً ومرسناً مسرّجاً وقال‏:‏ وتـرى الذنين على مراسنهم يـوم الهيـاج كمـازن الجثـل النمل‏.‏
وتقول‏:‏ أرغـم اللـه مراسنهـم ومحـا محاسنهـم‏.‏
وأرسـن المهـر إذا انقـاد وأذعـن وأعطـى برأسه‏.‏
وأرسن فلان بعد الطماح‏.‏
قال رؤبة‏:‏ ومـن تعلمـه القيـاد أذعنـا بالمـد والتقحيم حتى يرسنا وقال ابن مقبل‏:‏ أراك تجرى إلينا غير ذي رسن وقـد تكـون إذا نجريـك تعنينا

##### Türkçe

ر س ن
**رسنت الدابة**: Onu **الرسن** ile sıkıca bağladım.
Ve dersin ki: **الخطام**ı onun **مرسنه**’si ve **مخطمه**’si üzerine koy; o da onun burnudur.
Mecazdan: Onun **مرسن**’i ne güzel!
**العجاج** dedi: Ve kapkara birini ve eyerlenmiş bir **مرسن**’i. Ve dedi: Ve **الذنين**’i onların **مراسن**’leri üzerinde, çarpışma günü, **الجثل النمل**’in **مازن**’leri gibi görürsün.
Ve dersin ki: Allah onların **مراسن**’lerini yere sürtsün ve onların **محاسن**’lerini silsin.
Ve **أرسن المهر**: Boyun eğdiği, itaat ettiği ve başıyla verdiği zaman.
Ve falan, azgınlıktan sonra **أرسن** etti.
**رؤبة** dedi: Ve onu **القياد**’ı öğrenen kimse, uzatma ve şiddetle öne sürme ile, ta ki **يرسنا** edinceye kadar, boyun eğdirdi. **ابن مقبل** dedi: Seni bize doğru, **رسن** sahibi olmayan olarak koşar görüyorum; hâlbuki seni koşturduğumuzda, bazen bize zorluk çıkarırsın.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّسَنُ: الحبل. والرَّسَنُ: ما كان من الأَزِمَّة على الأَنف، والجمع أَرْسانٌ وأَرْسُنٌ، فأَما سيبويه فقال: لم يكسَّر على غير أَفعال. وفي المثل: مَرَّ الصَّعاليكُ بأَرْسان الخيل؛ يضرب للأَمرْ يُسرع ويتتابع. وقد رَسَنَ الدابَّة والفرس والناقة يرْسِنُها ويَرْسُنُها رَسْناً وأَرْسَنَها، وقيل: رَسَنَها شدَّها، وأَرْسَنَها جعل لها رَسَناً، وحَزَمْتُه: شددت حِزامه، وأَحْزَمْته: جعلت له حِزاماً، ورَسَنت الفرس، فهو مَرْسُون، وأَرْسَنْته أَيضاً إذا شددته بالرَّسَنِ؛ قال ابن مقبل: هَرِيتٌ قَصِيرُ عِذَارِ اللِّجَامْ،
أَسِيلٌ طَوِيلُ عِذارِ الرَّسَن.
قوله: قصير عذار اللجام، يريد أَن مَشَقَّ شِدْقَيه مستطيل، وإذا طال الشَّق قَصُر عذار اللجام، ولم يصفه بقصر الخدّ وإنما وصفه بطوله بدليل قوله: طويل عذار الرَّسَن. وفي حديث عثمان: وأَجْرَرْتُ المَرْسُونَ رَسَنَه؛ المَرْسُون: الذي جعل عليه الرَّسَن وهو الحبل الذي يقاد به البعير وغيره؛ ويقال: رَسَنْت الدابة وأَرْسَنْتها؛ وأَجررته أَي جعلته يجرّه، يريد خليته وأَهملته يرعى كيف شاء، المعنى أَنه أَخبر عن مُسامَحته وسَجَاحَةِ أَخلاقه وتركه التضييق على أَصحابه؛ ومنه حديث عائشة، رضي الله عنها: قالت ليزيد بن الأَصم ابن أُخت مَيْمونة وهي تُعاتِبه: ذَهَبَتْ والله مَيْمونَةُ ورُمِي برَسَنِك على غاربك أَي خُلِّيَ سبيلك فليس لك أَحد يمنعك مما تريد. والمَرْسِنُ والمَرْسَنُ: الأَنف، وجمعه المَراسِنُ، وأَصله في ذوات الحافر ثم استعمل للإنسان. الجوهري: المَرْسِنُ، بكسر السين، موضعُ الرَّسَنِ من أَنف الفرس، ثم كثر حتى قيل مَرْسِن الإنسان. يقال: فعلت ذلك على رغم مَرْسِنه ومِرْسَنه، بكسر الميم وفتح السين أَيضاً؛ قال العجاج:
وجَبْهةً وحاجِباً مزَجَّجا،
وفَاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجا
وقول الجَعْدِيّ:
سلِس المَِرْسَن كالسِّيِدِ الأَزَلّ
أَراد هو سَلِس القِياد ليس بصلب الرأْس، وهو الخُرْطوم. والرَّاسَن: نبات يشبه نبات الزنجبيل. وبنو رَسْن: حيّ.

##### Türkçe

**الرَّسَنُ**: ip. Ve **الرَّسَنُ**: burun üzerindeki yularlardan olan şey; çoğulu **أَرْسانٌ** ve **أَرْسُنٌ**’dür. Amma Sîbeveyh dedi ki: **أَفعال**’dan başkası üzerine kırık çoğul yapılmadı.

Ve meselde: “Serseriler atların **أَرْسان**’larıyla geçti”; çabuklaşan ve peş peşe gelen işe darb-ı mesel yapılır. Ve biniti, atı ve deveyi **رَسَنَ** eder; onu **يرْسِنُها** ve **يَرْسُنُها** (diye) **رَسْناً** (olarak) ve **أَرْسَنَها** (eder). Ve denildi ki: Onu **رَسَنَ** etti: onu sıktı; onu **أَرْسَنَها** etti: ona bir **رَسَن** yaptı. Ve “Onu kuşakladım” (**حَزَمْتُه**): kuşağını sıktım; ve “Onu kuşaklandırdım” (**أَحْزَمْته**): ona bir kuşak yaptım. Ve atı **رَسَنت** ettim; o hâlde o **مَرْسُون**’dur. Ve onu **أَرْسَنْته** de (ederim) eğer onu **بالرَّسَنِ** ile sıktıysam. İbn Mukbil dedi ki:

هَرِيتٌ قَصِيرُ عِذَارِ اللِّجَامْ،
أَسِيلٌ طَوِيلُ عِذارِ الرَّسَن.

Sözü: “**قصير عذار اللجام**”; muradı şudur ki: iki çene yarığının uzaması uzundur; ve yarık uzayınca yuların kayışı kısalır. Ve onu yanağın kısalığıyla vasfetmedi; ancak onu uzunluğuyla vasfetti; delil, sözü: “**طويل عذار الرَّسَن**”.

Ve Osman hadîsinde: “Ve **المَرْسُونَ**’un **رَسَن**’ini sürüklettim”; **المَرْسُون**: üzerine **الرَّسَن** konulan kimsedir; o da deve ve başkası onunla sevk olunan iptir. Ve denilir: biniti **رَسَنْت** ettim ve onu **أَرْسَنْتها** ettim. Ve “Onu sürüklettim” (**أَجررته**) yani onu onu sürükler kıldım; muradı: onu bıraktım ve ihmal ettim, nasıl isterse otlasın. Mânâ: o, arkadaşlarına karşı müsamahasını ve ahlâkının yumuşaklığını ve arkadaşlarına daraltmayı terk edişini haber verdi. Ve ondan, Âişe hadîsi, Allah ondan razı olsun: Meymûne’nin kız kardeşinin oğlu Yezîd b. el-Esamm’a, onu azarlarken dedi ki: “Vallahi **مَيْمونَةُ** gitti ve senin **رَسَن**’in hörgücünün üzerine atıldı”; yani yolun serbest bırakıldı; sana, istediğinden seni men edecek kimse yoktur.

Ve **المَرْسِنُ** ve **المَرْسَنُ**: burun; çoğulu **المَراسِنُ**’dir. Aslı, toynaklılarda idi; sonra insana da kullanıldı. Cevherî: **المَرْسِنُ**, sîn’in kesresiyle: atın burnundan **الرَّسَن**’in yeri; sonra çoğaldı, nihayet “insanın **مَرْسِن**’i” denildi. Denilir: bunu onun **مَرْسِنه**’inin ve **مِرْسَنه**’inin rağmına yaptım; mîm’in kesresiyle ve sîn’in feth’iyle de. el-Acçâc dedi ki:

وجَبْهةً وحاجِباً مزَجَّجا،
وفَاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجا

Ve el-Ca‘dî’nin sözü:

سلِس المَِرْسَن كالسِّيِدِ الأَزَلّ

Muradı: o, yuları yumuşak (kolay)dır; başı sert değildir; o, hortumdur.

Ve **الرَّاسَن**: zencefil bitkisine benzeyen bir bitkidir. Ve **بنو رَسْن**: bir kabiledir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر س ن * * الرَّسَنُ * الحبل وجمعه * أرْسَانٌ * و * رَسَنَ * الفرس شده بالرسن وبابه نصر و * أرْسَنَهُ * أيضا

##### Türkçe

* ر س ن * * **الرَّسَنُ** * ip; çoğulu * **أرْسَانٌ** *; ve * **رَسَنَ** * atı **الرَّسَنُ** ile sıktı/bağladı; babı **نصر**’dır; ve * **أرْسَنَهُ** * da (böyledir).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الرَّسَنُ ، مُحَرَّكَةً : الحَبْلُ ) ؛ كما في الصِّحاحِ ، زادَ غيرُه : الذي يُقادُ به البَعِيرُ .
( و ) الرَّسَنُ : ( ما كانَ مِن زِمامٍ على أَنْفٍ ، ج أَرْسانٌ ) ؛ وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ ، ( وأَرْسُنٌ ) وأَنْكَرَه سِيْبَوَيْه .
( ورَسَنَها يَرْسِنُها ويَرْسُنُها ) ، مِن حَدِّ نَصَرَ وضَرَبَ ، رَسْناً ، ( وأَرْسَنَها : جَعَلَ لها رَسَناً ، أَو رَسَنَها شَدَّها برَسَنٍ ) ، وأرْسَنَها : جَعَلَ لها رَسَناً كحَزَمَها : شَدَّ حزَامَها ؛ وأَحْزَمَها : جَعَلَ لها

حِزَاماً ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لابنِ مُقْبِلٍ :
هَرِيتٌ قَصِيرُ عِذَارِ اللِّجَامْأَسِيلٌ طَوِيلُ عِذَارِ الرَّسَنْوفي حدِيثِ عُثْمان ، رضِيَ الّلهُ تعالَى عنه : ( وأَجْرَرْتُ المَرْسُونَ رَسَنَه ) ، أَي جَعَلْته يجرُّه .
( و ) المَرْسِنُ ، ( كمَجْلِسٍ ) ، وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ ، ( ومَقْعَدٍ ) ، كذا في النُّسخِ الصَّحِيح كمِنْبَرٍ ، كذا ضُبِطَ في بعضِ نسخِ الصِّحاحِ ، وهو في اللِّسانِ أَيْضاً بالوَجْهَيْن : ( الأَنْفُ ) .
وفي الصِّحاحِ : مَوْضِعُ الرَّسَنِ مِن أَنْفِ الفَرَسِ ، ثم كَثُرَ حتى قيلَ : مَرْسِنُ الإِنْسانِ ، والجَمْعُ المَرَاسِنُ ، ويقالُ : فَعَلَ ذلِكَ على رغمِ مَرْسِنِه ، ضُبِطَ بالوَجْهَيْنِ ؛ وقالَ العجَّاجُ :
وجَبْهةً وحاجِباً مُزَجَّجَاوفَاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجاوقوْلُ الجعْدِيّ :
سلِسُ المَرْسَن كالسيِّدِ الأَزَلّ أَرادَ : هو سَلِسُ القِيادِ ليسَ بصُلْبِ الرأْسِ .
( ورَسنُ بنُ عَمْرٍ و ) في طيِّىءٍ ، ( و ) رَسْنُ ( ابنُ عامِرٍ ) : في الأزْدِ ، كِلاهُما ( بالفتْحِ .
( والحارِثُ بنُ أَبي رَسَنٍ بالتَّحْرِيكِ .
( والأرْسانُ مِن الأرْضِ : الحَزْنَةُ ) الصُّلْبَةُ .
( والرَّاسَنُ ، كياسَمٍ ) : نَباتٌ يُشْبِهُ نَباتَ الزَّنْجَبِيل ، وهو ( القَنَسُ ) ، محرَّكةً ، ( فارِسِيَّةٌ وذُكِرَتْ في ( ق ن س ) ) ، وذَكَرْنا هناك خَواصَّه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
المَثَلُ : مَرَّ الصَّعَاليكُ بأَرْسانِ الخَيْلِ ، يُضْرَبُ للأَمْرِ يُسْرعُ ويُتَتابَعُ .
ورَسَنَ الدابَّةَ أَرْسَنَها : خَلاَّها وأَهْمَلَها تَرْعَى كيفَ شاءَتْ ؛ وبه

فُسِّرَ حدِيثُ عُثْمان ، رَضِيَ الّلهُ تعالَى عنه .
ويقالُ : رُمِي برَسَنِه على غارِبِه ، أي خُلْيَ سَبِيلُه فلم يَمْنَعْه أَحَدٌ ممَّا يُريدُ .
وبنُو رَسْنٍ ، بالفتْحِ بَطْنٌ . وبالتَّحْريكِ : رَسَنُ بنُ يَحْيَى بنِ رَسَنٍ اليبليّ عن أَبي الفتْحِ البَطّي ، ذَكَرَه ابنُ نُقْطَة ، ونوحُ بنُ عليِّ بنِ الحَسَنِ الدّوريُّ مِن شيوخِ الدَّمياطيُّ ، نَقَلْته مِن معْجمِ شيوخِهِ .
والمرسينُ : رَيْحانُ القُبورِ ، مِصْرِيَّةٌ .
ورَاوسانُ : قَرْيَةٌ بنَيْسابورَ ، منها : صديقُ بنُ عبدِ الّلهِ عن محمدِ بنِ يَحْيَى الذّهْلِي .
وأَرْسَنَ المهْرُانْقادَ وأَذْعَنَ وأَعْطَى برأْسِه .

##### Türkçe

: (**الرَّسَنُ**), harekeli olarak: iptir; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; başkası şunu ekledi: onunla deve sevk edilir.
(ve) **الرَّسَنُ**: (burun üzerinde bulunan **زِمام**dan olan şey; çoğulu **أَرْسانٌ**’dur); **الجَوْهرِيُّ** bununla yetindi, (ve **أَرْسُنٌ**); **سِيْبَوَيْه** onu inkâr etti.
(ve **رَسَنَها يَرْسِنُها ويَرْسُنُها**), **نَصَرَ** ve **ضَرَبَ** sınırından, **رَسْناً**; (ve **أَرْسَنَها**: ona **رَسَناً** yaptı; yahut onu **رَسَنٍ** ile sıktı); ve **أرْسَنَها**: ona **رَسَناً** yaptı; **حَزَمَها** gibi: onun **حزَام**ını sıktı; ve **أَحْزَمَها**: ona

**حِزَاماً** yaptı; ve **الجَوْهرِيُّ** İbn Mukbil’den inşad etti:
هَرِيتٌ قَصِيرُ عِذَارِ اللِّجَامْأَسِيلٌ طَوِيلُ عِذَارِ الرَّسَنْ
Ve **عُثْمان** hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: (**وأَجْرَرْتُ المَرْسُونَ رَسَنَه**), yani onu onu sürükler kıldım.
(ve) **المَرْسِنُ**, (**كمَجْلِسٍ**) (meclis gibi), ve **الجَوْهرِيُّ** bununla yetindi, (ve **ومَقْعَدٍ**) (mak‘ad gibi); böylece sahih nüshalarda, **كمِنْبَرٍ** (minber gibi); bazı **الصِّحاح** nüshalarında böyle ضبط edildi; ve **اللِّسان**’da da iki vecihle: (burundur).
Ve **الصِّحاح**’ta: atın burnundan **الرَّسَنِ**in yeri; sonra çoğaldı da şöyle denildi: insanın **مَرْسِنُ**u; çoğulu **المَرَاسِنُ**dur; ve denilir: bunu onun **مَرْسِنِ**inin rağmına yaptı; iki vecihle ضبط edildi; ve **العجَّاجُ** dedi:
وجَبْهةً وحاجِباً مُزَجَّجَاوفَاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجا
Ve **الجعْدِيّ**in sözü:
سلِسُ المَرْسَن كالسيِّدِ الأَزَلّ
Muradı: o, yulara gelmesi kolaydır; başı katı değildir.
(ve **رَسنُ بنُ عَمْرٍ** ve) **طيِّىء**’de, (ve) **رَسْنُ** (**ابنُ عامِرٍ**): **الأزْد**’de; ikisi de (fetih ile).
(ve **الحارِثُ بنُ أَبي رَسَنٍ** tahrîk ile).
(ve yerden **الأرْسانُ**: sert, katı olan yerdir).
(ve **الرَّاسَنُ**, **كياسَمٍ**): zencefil bitkisine benzeyen bir bitkidir; o (**القَنَسُ**)tur, harekeli olarak; (Farsçadır ve (**ق ن س**)’de zikredilmiştir); ve onun özelliklerini orada zikrettik.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
Mesel: **مَرَّ الصَّعَاليكُ بأَرْسانِ الخَيْلِ**, çabuklaştırılan ve peş peşe gelen iş için darb olunur.
Ve **رَسَنَ الدابَّةَ أَرْسَنَها**: onu salıverdi ve ihmal etti, nasıl isterse öyle otlasın diye; ve bununla

**عُثْمان** hadîsi, Allah Teâlâ ondan razı olsun, tefsir edildi.
Ve denilir: **رُمِي برَسَنِه على غارِبِه**, yani yolu boş bırakıldı; böylece onu, istediği şeyden hiç kimse men etmedi.
Ve **بَنُو رَسْنٍ**, fetih ile, bir batındır. Ve tahrîk ile: **رَسَنُ بنُ يَحْيَى بنِ رَسَنٍ** el-Yeblî, **أَبي الفتْحِ البَطّي**’den; onu İbn Nukta zikretti; ve **نوحُ بنُ عليِّ بنِ الحَسَنِ الدّوريُّ** ed-Dimyâtî’nin şeyhlerindendir; onu onun şeyhlerinin mu‘ceminden naklettim.
Ve **المرسينُ**: kabirlerin reyhanıdır; Mısırîcedir.
Ve **رَاوسانُ**: Nîsâbûr’da bir köydür; ondan: **صديقُ بنُ عبدِ الّلهِ**; **محمدِ بنِ يَحْيَى الذّهْلِي**’den.
Ve **أَرْسَنَ المهْرُ**: boyun eğdi ve itaat etti ve başıyla verdi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَسَنَ الفَرَسَ
1 رَسَنَ الفَرَسَ ذ (S,) or الدَّابَّةَ, (M, Msb, *) and النَّاقَهَ, (M, K, *) aor. رَسُنَ and رَسِنَ , (M, Msb, K,) inf. n. رَسْنٌ; (M, Msb;) and ↓ ارسن; (S, M, Msb, K;) He tied the horse [or the beast and the she-camel] with the رَسَن [q: v.]: (S:) or he bound upon the [horse or] beast [or she-camel] its رَسَن: (Msb:) or he made for, or put to, the [horse or] beast or she-camel a رَسَن: (M, * K: [in the former it is merely indicated that the two verbs signify the same:]) or the former verb [in the CK the latter verb] has the first signification; (M, K, TA;) and the latter verb has the last signification; (M, TA;) thus resembling حَزَمَ and أَحْزَمَ. (TA.) ― -b2- And رَسَنَ الدَّابَّةَ, and ↓ ارسنها, He left the beast to itself, to pasture as it pleased. (TA.)

4 أَرْسَنَ see above, in two places. -A2- Also ارسن المُهْرُ The colt was, or became, submissive, manageable, or tractable, and gave its head. (TA.)

رَسَنٌ
رَسَنٌ ذ A rope, or cord: (S, M, Msb, K:) or [a halter; i. e.] a rope, or cord, with which a camel [or a horse (see 1)] is led: (TA:) and such of the [reins, or leading-ropes, termed] أَزِمَّة [pl. of زِمَامٌ] as is upon the nose; (M;) [in other words,] such a زِمَام as is upon a nose: (K:) pl. أِرْسَانٌ (S, M, Msb, K) and أَرْسُنٌ, (M, Msb, K,) [both properly pls. of pauc.,] and sometimes they said رُسُنٌ; (Msb;) or, accord. to Sb, it has no other pl. than أَرْسَانٌ; (M, Msb;) [but perhaps he meant of pauc., for SM says,] Sb disallowed أَرْسُنٌ. (TA.) A poet says, (S,) namely, Ibn-Mukbil, (TA,)
هَرِيتٌ قَصِيرُ عِذَارِ الِلّجَامِ
أَسِيلٌ طَوِيلُ عِذَارِ الرَّسّنْ
[Wide-mouthed, short in the cheek-straps of the bridle (or headstall): smooth and long in the cheek, long in the appertenance of the halter corresponding to the cheek-straps of the bridle or headstall; because this appertenance is longer than are the cheek-straps of the bridle or headstall]. (S, TA.) مّرَّ الصَّعَالِيكِ بِأَرْسَانِ الخَيْلِ [As the passing along of the robbers with the halters of the horses] is a prov., applied to an affair, or event, that is quick and uninterrupted. (TA.) And one says, رَمَى بِرَسَنِهِ عَلَى غَارِبِهِ [He threw his leading-rope upon his withers], meaning (assumed tropical:) he left his way free, or open, to him; so that God did not withhold him from that which he desired to do. (TA.) ― -b2- [Hence,] رَسَنُ البَازِى [The leash of the hawk]. (A in art. رود.) -A2- [The pl.] أَرْسَانٌ also signifies Rugged and hard tracts of ground. (K, * TA.)

رَاسَنٌ
رَاسَنٌ ذ A certain plant, resembling the plant called زَنْجَبِيل [i. e. ginger]; (M;) i. q. قَنَسٌ; [both of which names are applied to the inula helenium, common inula, or elecampane; also called in the present day زَنْجَبِيلٌ شَامِىٌّ;] a Pers. word [arabicized]. (K.)

مَرْسِنٌ
مَرْسِنٌ ذ (S, M, K) and مَرْسَنٌ, (M, K,) or the latter should be مِرْسَنٌ, [but I think this doubtful,] thus written in some of the copies of the S, and in both ways in the L, (TA,) The part, of the nose of the horse, which is the place of the رَسَن: (S:) or the nose of a solid-hoofed animal: this is the primary signification: (M:) then, by a secondary application, (S, M,) the nose (S, M, K) in an absolute sense, (M, K,) or, of a human being: (S:) pl. مَرَاسِنُ (TA) [which, as stated by Freytag, is used in a sing. sense, in the Deewلn of Jereer, as meaning the nose]. سَلِسُ المَرْسِنِ, a phrase used by the poet El-Jaadee, means (assumed tropical:) Easy to be led, tractable, or compliant. (TA.) And you say, فَعَلْتُ ذٰلِكَ عَلَى رَغْمِ مَرْسِنِهِ (assumed tropical:) [I did that against his wish; in spite of him; or notwithstanding his dislike, or disapproval, or hatred; like as you say, عَلَى رَغْمِ أَنْفِهِ]. (S.)

مَرْسُونٌ
مَرْسُونٌ ذ A horse [or the like] tied with the رسن: (S:) [or having a رَسَن bound upon him or attached to him, or made for him: see 1.] You say, أَجْرَرْتُ المَرْسُونَ رَسَنَهُ I made the haltered beast to drag his halter. (TA.)

المَرْسِينُ
المَرْسِينُ ذ [The myrtle-tree;] i. q. رَيْحَانُ القُبُورِ: of the dial. of Egypt. (TA.) [Also mentioned in art. مرس: for some hold the م to be augmentative; and some, the ن.]

##### Türkçe

رَسَنَ الفَرَسَ
1 **رَسَنَ الفَرَسَ** ذ (S,) yahut **الدَّابَّةَ**, (M, Msb, *) ve **النَّاقَهَ**, (M, K, *) muzârîsi **رَسُنَ** ve **رَسِنَ** , (M, Msb, K,) mastarı **رَسْنٌ**; (M, Msb;) ve ↓ **ارسن**; (S, M, Msb, K;) Atı [yahut biniti ve dişi deveyi] **رَسَن** ile bağladı [bk. **رَسَن**: aşağıya]: (S:) yahut [atın yahut] binitin [yahut dişi devenin] üzerine onun **رَسَن**’ini bağladı: (Msb:) yahut [at yahut] binit yahut dişi deve için bir **رَسَن** yaptı, yahut ona bir **رَسَن** taktı: (M, * K: [birincide yalnızca iki fiilin aynı mânaya geldiği işaret edilmiştir:]) yahut önceki fiil [CK’de sonraki fiil] birinci mânaya sahiptir; (M, K, TA;) ve sonraki fiil son mânaya sahiptir; (M, TA;) böylece **حَزَمَ** ve **أَحْزَمَ**’e benzer. (TA.) ― -b2- Ve **رَسَنَ الدَّابَّةَ**, ve ↓ **ارسنها**, Biniti kendi hâline bıraktı; dilediği gibi otlasın diye. (TA.)

4 **أَرْسَنَ** yukarıya bak, iki yerde. -A2- Ayrıca **ارسن المُهْرُ**: Tay itaatkâr oldu yahut oldu; idare edilir yahut uysal oldu ve başını verdi. (TA.)

رَسَنٌ
**رَسَنٌ** ذ Bir ip yahut kordon: (S, M, Msb, K:) yahut [yular; yani] bir devenin [yahut bir atın (bk. 1)] sevk edildiği ip yahut kordon: (TA:) ve [dizginler yahut yedek ipleri diye adlandırılan] **أَزِمَّة**’den [**زِمَامٌ**’ın çoğulu] burun üzerinde olanı: (M;) [başka bir deyişle,] burun üzerinde olan bir **زِمَام**: (K:) çoğulu **أِرْسَانٌ** (S, M, Msb, K) ve **أَرْسُنٌ**, (M, Msb, K,) [ikisi de aslında azlık çoğullarıdır,] ve bazen **رُسُنٌ** dediler; (Msb;) yahut Sb’ye göre, **أَرْسَانٌ**’dan başka çoğulu yoktur; (M, Msb;) [fakat belki azlık (çoğulu)nu kastetmiştir; zira SM der ki,] Sb **أَرْسُنٌ**’ü reddetti. (TA.) Bir şair der ki, (S,) yani İbn-Mukbil, (TA,)
هَرِيتٌ قَصِيرُ عِذَارِ الِلّجَامِ
أَسِيلٌ طَوِيلُ عِذَارِ الرَّسّنْ
[Geniş ağızlı, gemin (yahut başlığın) yan kayışlarında kısa: pürüzsüz ve yanakta uzun, gemin yahut başlığın yan kayışlarına karşılık gelen yuların eklentisinde uzun; çünkü bu eklenti gemin yahut başlığın yan kayışlarından daha uzundur]. (S, TA.) **مّرَّ الصَّعَالِيكِ بِأَرْسَانِ الخَيْلِ** [Atların yularlarıyla eşkıyaların geçip gitmesi gibi] bir darb-ı meseldir; hızlı ve kesintisiz olan bir işe yahut olaya uygulanır. (TA.) Ve denir ki, **رَمَى بِرَسَنِهِ عَلَى غَارِبِهِ** [Yedek ipini hörgücünün üstüne attı], mânası (mecazen farz olunan:) ona yolunu serbest yahut açık bıraktı; böylece Allah onu yapmak istediği şeyden alıkoymadı. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **رَسَنُ البَازِى** [Doğanın bağı]. (A, **رود** maddesinde.) -A2- [Çoğul] **أَرْسَانٌ** ayrıca engebeli ve sert arazi parçaları mânasına gelir. (K, * TA.)

رَاسَنٌ
**رَاسَنٌ** ذ **زَنْجَبِيل** denilen bitkiye benzeyen belirli bir bitki; (M;) **قَنَسٌ** ile aynı mânadadır; [bu iki adın ikisi de inula helenium’a, common inula’ya yahut elecampane’a verilir; günümüzde ayrıca **زَنْجَبِيلٌ شَامِىٌّ** diye adlandırılır;] Farsça bir kelimedir [Arapçalaştırılmış]. (K.)

مَرْسِنٌ
**مَرْسِنٌ** ذ (S, M, K) ve **مَرْسَنٌ**, (M, K,) yahut ikincisi **مِرْسَنٌ** olmalıdır, [fakat ben bunu şüpheli görüyorum,] S’nin bazı nüshalarında böyle yazılmıştır ve L’de iki şekilde de (yazılmıştır), (TA,) Atın burnunun, **رَسَن**’in yeri olan kısmı: (S:) yahut tek tırnaklı bir hayvanın burnu: bu, aslî mânadır: (M:) sonra, ikincil bir kullanımla, (S, M,) burun (S, M, K) mutlak olarak, (M, K,) yahut bir insanın (burnu): (S:) çoğulu **مَرَاسِنُ** (TA) [ki, Freytag’ın belirttiğine göre, Jereer’in divanında tekil mânada, burun demek olarak kullanılır]. **سَلِسُ المَرْسِنِ**, şair El-Jaadee’nin kullandığı bir ibaredir; mânası (mecazen farz olunan:) sevki kolay, uysal yahut itaatkâr. (TA.) Ve dersin ki, **فَعَلْتُ ذٰلِكَ عَلَى رَغْمِ مَرْسِنِهِ** (mecazen farz olunan:) [Onun isteğine karşı olarak; ona rağmen; yahut onun hoşnutsuzluğuna, tasvip etmeyişine yahut nefretine rağmen; tıpkı **عَلَى رَغْمِ أَنْفِهِ** dediğin gibi]. (S.)

مَرْسُونٌ
**مَرْسُونٌ** ذ **رسن** ile bağlanmış bir at [yahut benzeri]: (S:) [yahut üzerinde bir **رَسَن** bağlanmış yahut ona iliştirilmiş, yahut onun için yapılmış: bk. 1.] Dersin ki, **أَجْرَرْتُ المَرْسُونَ رَسَنَهُ** Yularlı hayvana yularını sürüklettim. (TA.)

المَرْسِينُ
**المَرْسِينُ** ذ [Mersin ağacı;] **رَيْحَانُ القُبُورِ** ile aynı mânadadır: Mısır lehçesindendir. (TA.) [Ayrıca **مرس** maddesinde de zikredilmiştir: zira bazıları **م**’yi ziyade (harf) sayar; bazıları da **ن**’yi.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَسَنَ
رَسَنَ I ,  U ( n. ac. رَسْن 1 ),
a.  Put a halter on ( animal ).

أَرْسَنَ
أَرْسَنَ IV ,
a.  see I .

رَسَن
رَسَن 4 , ( pl. أَرْسُن 16 ,  أَرْسَاْن 38 ),
a.  Halter, headstall.

مَرْسِن
مَرْسِن 18 , ( pl. مَرَاْسِنُ 44 ),
a.  Bridge of the nose, nose.

##### Türkçe

رَسَنَ
رَسَنَ I , U ( mastar adı **رَسْن** 1 ),
a. (hayvana) **رَسَن** taktı.

أَرْسَنَ
أَرْسَنَ IV ,
a. I’e bak.

رَسَن
رَسَن 4 , (çoğulu **أَرْسُن** 16 , **أَرْسَاْن** 38 ),
a. **رَسَن**, başlık (yuların başa geçirilen kısmı).

مَرْسِن
مَرْسِن 18 , (çoğulu **مَرَاْسِنُ** 44 ),
a. burnun köprüsü, burun.
