# رسن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B3%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رسن

الرَّسَنُ: الحبل. والرَّسَنُ: ما كان من الأَزِمَّة على الأَنف، والجمع أَرْسانٌ وأَرْسُنٌ، فأَما سيبويه فقال: لم يكسَّر على غير أَفعال. وفي المثل: مَرَّ الصَّعاليكُ بأَرْسان الخيل؛ يضرب للأَمرْ يُسرع ويتتابع. وقد رَسَنَ الدابَّة والفرس والناقة يرْسِنُها ويَرْسُنُها رَسْناً وأَرْسَنَها، وقيل: رَسَنَها شدَّها، وأَرْسَنَها جعل لها رَسَناً، وحَزَمْتُه: شددت حِزامه، وأَحْزَمْته: جعلت له حِزاماً، ورَسَنت الفرس، فهو مَرْسُون، وأَرْسَنْته أَيضاً إذا شددته بالرَّسَنِ؛ قال ابن مقبل: هَرِيتٌ قَصِيرُ عِذَارِ اللِّجَامْ،
أَسِيلٌ طَوِيلُ عِذارِ الرَّسَن.
قوله: قصير عذار اللجام، يريد أَن مَشَقَّ شِدْقَيه مستطيل، وإذا طال الشَّق قَصُر عذار اللجام، ولم يصفه بقصر الخدّ وإنما وصفه بطوله بدليل قوله: طويل عذار الرَّسَن. وفي حديث عثمان: وأَجْرَرْتُ المَرْسُونَ رَسَنَه؛ المَرْسُون: الذي جعل عليه الرَّسَن وهو الحبل الذي يقاد به البعير وغيره؛ ويقال: رَسَنْت الدابة وأَرْسَنْتها؛ وأَجررته أَي جعلته يجرّه، يريد خليته وأَهملته يرعى كيف شاء، المعنى أَنه أَخبر عن مُسامَحته وسَجَاحَةِ أَخلاقه وتركه التضييق على أَصحابه؛ ومنه حديث عائشة، رضي الله عنها: قالت ليزيد بن الأَصم ابن أُخت مَيْمونة وهي تُعاتِبه: ذَهَبَتْ والله مَيْمونَةُ ورُمِي برَسَنِك على غاربك أَي خُلِّيَ سبيلك فليس لك أَحد يمنعك مما تريد. والمَرْسِنُ والمَرْسَنُ: الأَنف، وجمعه المَراسِنُ، وأَصله في ذوات الحافر ثم استعمل للإنسان. الجوهري: المَرْسِنُ، بكسر السين، موضعُ الرَّسَنِ من أَنف الفرس، ثم كثر حتى قيل مَرْسِن الإنسان. يقال: فعلت ذلك على رغم مَرْسِنه ومِرْسَنه، بكسر الميم وفتح السين أَيضاً؛ قال العجاج:
وجَبْهةً وحاجِباً مزَجَّجا،
وفَاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجا
وقول الجَعْدِيّ:
سلِس المَِرْسَن كالسِّيِدِ الأَزَلّ
أَراد هو سَلِس القِياد ليس بصلب الرأْس، وهو الخُرْطوم. والرَّاسَن: نبات يشبه نبات الزنجبيل. وبنو رَسْن: حيّ.

### Türkçe

**الرَّسَنُ**: ip. Ve **الرَّسَنُ**: burun üzerindeki yularlardan olan şey; çoğulu **أَرْسانٌ** ve **أَرْسُنٌ**’dür. Amma Sîbeveyh dedi ki: **أَفعال**’dan başkası üzerine kırık çoğul yapılmadı.

Ve meselde: “Serseriler atların **أَرْسان**’larıyla geçti”; çabuklaşan ve peş peşe gelen işe darb-ı mesel yapılır. Ve biniti, atı ve deveyi **رَسَنَ** eder; onu **يرْسِنُها** ve **يَرْسُنُها** (diye) **رَسْناً** (olarak) ve **أَرْسَنَها** (eder). Ve denildi ki: Onu **رَسَنَ** etti: onu sıktı; onu **أَرْسَنَها** etti: ona bir **رَسَن** yaptı. Ve “Onu kuşakladım” (**حَزَمْتُه**): kuşağını sıktım; ve “Onu kuşaklandırdım” (**أَحْزَمْته**): ona bir kuşak yaptım. Ve atı **رَسَنت** ettim; o hâlde o **مَرْسُون**’dur. Ve onu **أَرْسَنْته** de (ederim) eğer onu **بالرَّسَنِ** ile sıktıysam. İbn Mukbil dedi ki:

هَرِيتٌ قَصِيرُ عِذَارِ اللِّجَامْ،
أَسِيلٌ طَوِيلُ عِذارِ الرَّسَن.

Sözü: “**قصير عذار اللجام**”; muradı şudur ki: iki çene yarığının uzaması uzundur; ve yarık uzayınca yuların kayışı kısalır. Ve onu yanağın kısalığıyla vasfetmedi; ancak onu uzunluğuyla vasfetti; delil, sözü: “**طويل عذار الرَّسَن**”.

Ve Osman hadîsinde: “Ve **المَرْسُونَ**’un **رَسَن**’ini sürüklettim”; **المَرْسُون**: üzerine **الرَّسَن** konulan kimsedir; o da deve ve başkası onunla sevk olunan iptir. Ve denilir: biniti **رَسَنْت** ettim ve onu **أَرْسَنْتها** ettim. Ve “Onu sürüklettim” (**أَجررته**) yani onu onu sürükler kıldım; muradı: onu bıraktım ve ihmal ettim, nasıl isterse otlasın. Mânâ: o, arkadaşlarına karşı müsamahasını ve ahlâkının yumuşaklığını ve arkadaşlarına daraltmayı terk edişini haber verdi. Ve ondan, Âişe hadîsi, Allah ondan razı olsun: Meymûne’nin kız kardeşinin oğlu Yezîd b. el-Esamm’a, onu azarlarken dedi ki: “Vallahi **مَيْمونَةُ** gitti ve senin **رَسَن**’in hörgücünün üzerine atıldı”; yani yolun serbest bırakıldı; sana, istediğinden seni men edecek kimse yoktur.

Ve **المَرْسِنُ** ve **المَرْسَنُ**: burun; çoğulu **المَراسِنُ**’dir. Aslı, toynaklılarda idi; sonra insana da kullanıldı. Cevherî: **المَرْسِنُ**, sîn’in kesresiyle: atın burnundan **الرَّسَن**’in yeri; sonra çoğaldı, nihayet “insanın **مَرْسِن**’i” denildi. Denilir: bunu onun **مَرْسِنه**’inin ve **مِرْسَنه**’inin rağmına yaptım; mîm’in kesresiyle ve sîn’in feth’iyle de. el-Acçâc dedi ki:

وجَبْهةً وحاجِباً مزَجَّجا،
وفَاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجا

Ve el-Ca‘dî’nin sözü:

سلِس المَِرْسَن كالسِّيِدِ الأَزَلّ

Muradı: o, yuları yumuşak (kolay)dır; başı sert değildir; o, hortumdur.

Ve **الرَّاسَن**: zencefil bitkisine benzeyen bir bitkidir. Ve **بنو رَسْن**: bir kabiledir.
