# رشأ (ر-ش-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ش - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رشء

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والراء و و ا ي ء معهما
ش و ر، ر ش و، و ش ر، و ر ش، ش ر ي، ر ي ش، ر ش أ، ر أ ش، أ ش ر، أ ر ش مستعملات
شور:
المشارُ: المجتنى للعسل. شرتُ العسل أشوره شوراً ومشارةً. وأشرتهُ، أشيره إشارة، واشترته أشتاره اشتياراً، قال الأعشى:
كأنّ جنيّاً من الزَّنـجـبـي		ل خالط فاها وأرياً مُشوراً

من شُرت. وقال عديّ بن زيد:
في سماعٍ يأذن الشيخُ لـه		وحديث مثل ما ذيٍّ مُشارِ
من أشرتُ.
والشَّورةُ: الموضع الذي تُعسل فيه النَّحل، إذا دجنها.
والمشورةُ، مفعلة، اشتق من الإشارة؛ أشرت عليهم بكذا، ويقال مشورة.
والمُشيرةُ: الإصبع التي يقال لها السَّبابة.
والشّارة: الهيئةُ واللِّباسُ الحسن.
وخيلٌ شِيارٌ: أي: سمانٌ حِسانٌ.
والتَّشويرُ: التَّخجيل، شورتُ بفلان، وتشوَّر فلان.
والتَّشوير: أن تشوِّر الدابة، كيف مشوارها، أي: كيف سِيرتها، والفاعل: مشوِّر. وخيلٌ مشوَّرةٌ، ومشورة، إذا شِيرت، أي: ركضت، وشِرتُ الفرس: ركضته.
رشو:
الرَّشو: فعل الرَّشوة.. رشوته أرشوهُ رشواً. والمراشاةُ: المحاباةُ.
والرَّشاة نبات يشربُ لدواء المشدي. والرشاءُ، ممدود: رسنُ الدَّلو، والجميعُ: أرشيةُ، قال:
إني إذا ما القومُ كانوا أنجيه
واضطرب القومُ اضطراب الأرشيه
وأرشيةُ شجر الحنظلِ والبِطِّيخ وما يشبهه: سُيورهُ.
وشر:
الوشر: لغة في الأشر، وفي الحديث: "لعن الله الواشرة والموتشره".
الواشرة وهي الأشرة: تأشِرُ أسنانها، أي: تحززها لتصير أشر.
ورش:
الورشُ: تناول شيء من الطّعام تقول: ورشتُ أرِش ورشاً، إذا تناولت منه شيئاً.
والورشانُ: طائرٌ، والأنثى: ورشانةٌ، والجميع: ورشانٌ.
شري:
شري البرق في السّحاب يشرى شرى، إذا تفرق فيه.
وشرى يشري شِرى وشِراءً وهو شارٍ، إذا باع قال:
فلئِن فرزتُ من المنية والشِرى		فلقد أكونُ وأنت غير فـرورِ
والمُشاراة: المُلاجَّةُ، وقد استشرى إذا لجّ.
والشَّرى: داءٌ يأخذ في الرَّجل، أحمرُ كهيئةِ الدِّرهم.. شري الرَّجلُ، وشري شرىً وهو شرٍ.
وشروى الشَّيء: مثله، وفلان شروى فُلان، أي: مثله، قالت الخنساء.
أخوين كالصُقرين لم		يَرَ ناظرٌ شرواهما
وأشراءُ الحرمِ: نواحيه، واحدها: شرّى، مقصور.
والشَّري: شجرُ الحنظل، والشَّريان: من شجر الحنظل، والشِّريانُ: من شجر يتخذُ منه القِسي. وشرى: موضعٌ كثيرٌ الأسود: قال،
أسودُ شرى لاقت أسودَ خفيفةٍ		تساقين سُمِّا كلُّهـنَّ خـوادِرُ
وشراة: أرضٌ بالشّام، والنِّسبةُ إليها: شرويّ. وقومٌ شُراة: هم الخوارج.
واستشرت الأمور عليهم: أي: عظمت.
وشروى أبان: جبل.
ريش:
رشت السَّهم، أي: ركبت عليه الرِّيش. ورشتُ فلاناً، إذا قويته وأعنته على معاشهِ. وارتاش فلانٌ: حسُنت حالهُ. والرِّياش: اللَّباس الحسن والرِّيش: كسوةُ الطائر، الواحدة: ريشة.
رشأ:
الرَّشأُ، مهموز: الخشف، والجميع: أرشاء.
رأش:
رجلٌ رؤشوش: كثيرُ شعر الأذن، ورجلٌ وناقةٌ وجملٌ رأش، أي: كثير شعر الأذنين أيضاً.
اشر:
الأشرُ: المرح والبطر. ورجلٌ أشرٌ وأشران. وقوم أشارى.
أرش:
الأرشُ: دشةُ الجراحة. قال حماس: الأرش: ثمن الماء إذا ورد عليك قوم فلا تمكنهم من الماء حتى تأخذ الثَّمن.
والتأريش: التَّحريش، قال رؤبة:
أصبحت من حرصٍ على التأريش.
وقال: "وما كنتُ ممن أرش الحرب بينهم"

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الراء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ش و ر**، **ر ش و**، **و ش ر**، **و ر ش**، **ش ر ي**، **ر ي ش**، **ر ش أ**، **ر أ ش**، **أ ش ر**، **أ ر ش** kullanılagelenlerdir.

**شور**:
**المشارُ**: bal için toplanmış olan. **شرتُ العسل أشوره شوراً ومشارةً**. Ve **وأشرتهُ، أشيره إشارة**; ve **واشترته أشتاره اشتياراً**. **الأعشى** dedi ki:
كأنّ جنيّاً من الزَّنـجـبـي		ل خالط فاها وأرياً مُشوراً

**من شُرت**’tendir. **عديّ بن زيد** dedi ki:
في سماعٍ يأذن الشيخُ لـه		وحديث مثل ما ذيٍّ مُشارِ

**من أشرتُ**’tendir.
**والشَّورةُ**: arının, onu kapattığında, bal yaptığı yer.
**والمشورةُ**: **مفعلة**; işaretten türetilmiştir; **أشرت عليهم بكذا**: onlara şu hususta işaret ettim; ve **مشورة** denir.
**والمُشيرةُ**: kendisine **السَّبابة** denilen parmak.
**والشّارة**: görünüş ve güzel elbise.
**وخيلٌ شِيارٌ**: yani: semiz, güzel.
**والتَّشويرُ**: utandırma; **شورتُ بفلان** ve falan **تشوَّر**.
**والتَّشوير**: biniti, onun yürüyüşü nasıl, diye **تشوِّر** etmendir; yani: gidişi nasıldır; yapan: **مشوِّر**. Ve **خيلٌ مشوَّرةٌ** ve **مشورة**; **شِيرت** olunduğunda, yani: koşturulduğunda. Ve **وشِرتُ الفرس**: onu koşturdum.

**رشو**:
**الرَّشو**: **الرَّشوة** fiilidir. **رشوته أرشوهُ رشواً**. **والمراشاةُ**: kayırma.
**والرَّشاة**: **المشدي** ilacına içilen bir bitki. **والرشاءُ** (uzatılmış): kovanın ipi; hepsi: **أرشيةُ**. Dedi ki:
إني إذا ما القومُ كانوا أنجيه
واضطرب القومُ اضطراب الأرشيه

Ve **أرشيةُ** (acı kavun) **شجر الحنظل** ve **البِطِّيخ** ve ona benzeyen şeylerin: kayışlarıdır.

**وشر**:
**الوشر**: **الأشر** hakkında bir lehçedir. Ve hadiste: “**لعن الله الواشرة والموتشره**”.
**الواشرة** ki o **الأشرة**’dir: **تأشِرُ أسنانها**; yani: onları çentikler ki **أشر** olsun.

**ورش**:
**الورشُ**: yemekten bir şey almak; **ورشتُ أرِش ورشاً** dersin; ondan bir şey aldığında.
**والورشانُ**: bir kuştur; dişisi: **ورشانةٌ**; hepsi: **ورشانٌ**.

**شري**:
**شري البرق في السّحاب يشرى شرى**: onda dağıldığında.
Ve **شرى يشري شِرى وشِراءً** ve o **شارٍ**’dır; sattığında. Dedi ki:
فلئِن فرزتُ من المنية والشِرى		فلقد أكونُ وأنت غير فـرورِ

**والمُشاراة**: çekişme; ve **استشرى**: inat ettiğinde.
**والشَّرى**: adamda tutan bir hastalıktır; dirhem biçiminde kırmızı.. **شري الرَّجلُ**; ve **شري شرىً**; ve o **شرٍ**’dir.
**وشروى الشَّيء**: onun benzeri; ve falan **شروى** falan; yani: onun benzeri. **الخنساء** dedi:
أخوين كالصُقرين لم		يَرَ ناظرٌ شرواهما

**وأشراءُ الحرمِ**: onun çevreleridir; bir tanesi: **شرّى** (kısaltılmış).
**والشَّري**: **شجرُ الحنظل**’dir. **والشَّريان**: **شجر الحنظل**’dendir. **والشِّريانُ**: kendisinden yaylar yapılan bir ağaçtandır. Ve **شرى**: aslanı çok olan bir yerdir. Dedi ki:
أسودُ شرى لاقت أسودَ خفيفةٍ		تساقين سُمِّا كلُّهـنَّ خـوادِرُ

Ve **وشراة**: Şam’da bir arazidir; ona nisbet: **شرويّ**. Ve bir kavim **شُراة**: onlar Haricîlerdir.
**واستشرت الأمور عليهم**: yani: onlara büyüdü.
Ve **وشروى أبان**: bir dağdır.

**ريش**:
**رشت السَّهم**: yani: üzerine **الرِّيش** taktın. Ve **رشتُ فلاناً**: onu güçlendirdiğimde ve geçimine yardım ettiğimde. Ve falan **ارتاش**: hâli güzelleşti. **والرِّياش**: güzel elbise. **والرِّيش**: kuşun örtüsüdür; bir tanesi: **ريشة**.

**رشأ**:
**الرَّشأُ** (hemzeli): yavru geyik; hepsi: **أرشاء**.

**رأش**:
Bir adam **رؤشوش**: kulak kılı çok. Ve bir adam ve bir dişi deve ve bir erkek deve **رأش**: yani: kulaklarının kılı da çok.

**اشر**:
**الأشرُ**: şenlik ve azgınlık. Ve bir adam **أشرٌ** ve **أشران**. Ve bir kavim **أشارى**.

**أرش**:
**الأرشُ**: yaranın diyeti. **حماس** dedi: **الأرش**: suyun bedeli; sana bir kavim geldiğinde, bedeli alana kadar onlara suyu mümkün kılma.
**والتأريش**: kışkırtma. **رؤبة** dedi:
أصبحت من حرصٍ على التأريش.
Ve dedi: “**وما كنتُ ممن أرش الحرب بينهم**”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَشَأُ: وَلدُ الظبية الذي قد تحرّك ومشى.

الرِشاءُ: الحبل، والجمع أَرْشِيَةٌ. والرِشْوَةُ معروفة، والرُشْوَةُ بالضم مثله؛ والجمع رِشاً ورُشاً. وقد رَشاهُ يَرْشوهُ رَشْواً. وارْتَشى: أخذ الرِشْوَةَ. واستَرْشى في حكمه: طلب الرشْوَةَ عليه. واسْتَرْشى الفَصيلُ، إذا طلب الرضاع. وقد أَرْشَيْتُهُ إرْشاءً. وأَرْشَيْتُ الدلو: جعلتُ لها رِشاءً. وتَرَشَّيْتُ الرجلُ: إذا لاينتَه. وراشَيْتُه، إذا ظاهرتَه. وأَرْشى الحنظلُ، إذا امتدَّت أغصانُه، شبِّه بالأرْشِيَةِ. والرِشاءُ: كواكبٌ كثيرةٌ صِغار على صورة السمكة، يقال لها بطن الحوت، وفي سُرَّتِها كوكبٌ نيِّرٌ ينزله القمر.

##### Türkçe

**الرَشَأُ**: hareket etmiş ve yürümüş olan ceylan yavrusu.

**الرِشاءُ**: ip; çoğulu **أَرْشِيَةٌ**. **الرِشْوَةُ** bilinir; ötreli **الرُشْوَةُ** da onun gibidir; çoğulu **رِشاً** ve **رُشاً**. Ve “onu rüşvet verdi” denir: **رَشاهُ يَرْشوهُ رَشْواً**. **ارْتَشى**: **الرِشْوَةَ** aldı. “Hükmünde rüşvet istedi” denir: **استَرْشى**; yani ona karşı **الرشْوَةَ** talep etti. Ve **اسْتَرْشى الفَصيلُ**: emzirmeyi istediği zaman. Ve ben onu **إرْشاءً** ile rüşvetlendirdim: **أَرْشَيْتُهُ إرْشاءً**. Ve kovayı **أَرْشَيْتُ**: ona bir **رِشاءً** yaptım. Ve “adamla yumuşak davrandım” denir: **تَرَشَّيْتُ الرجلُ**; yani ona yumuşaklık gösterdiğin zaman. Ve “ona arka çıktım” denir: **راشَيْتُه**; yani ona destek olduğun zaman. Ve **أَرْشى الحنظلُ**: dalları uzadığı zaman; **الأرْشِيَةِ**’ye benzetilmiştir. Ve **الرِشاءُ**: balık sureti üzere birçok küçük yıldızlardır; onlara **بطن الحوت** denir; ve onun göbeğinde ayın indiği parlak bir yıldız vardır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%A3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والشين وما يثلثهما)
(رشف)  الراء والشين والفاء أصلٌ واحد، وهو تَقَصِّي شُرب الشّيء. والرَّشْف: استِقْصاء الشُّرب حتَّى لا يَدَع في الإِناء شيئاً. رشف يرشُف ويَرْشِف. وفي كتاب الخليل: الرَّشَْف: بقيّة الماء في الحَوض. والرَّشْف: أخْذُ الماء بالشَّفَتَين، وهو فوقَ المَصّ. والرَّشُوف: المرأة الطيِّبة الفَم. ومعنى هذا أنَّ رِيقَتَها مِن طِيبها تُتَرَشَّف.
  (رشق)  الراء والشين والقاف أصلٌ واحد، وهو رمْي الشَّيء بسهم وما أشبَهَه في خِفَّة. فالرَّشْق مصدر رشَقَه بسهمٍ رَشْقاً. والرِّشْق: الوَجْه من الرَّمْي، إذا رمَى القومُ جَميعُهم قالوا: رمينا رِشْقاً. قال أبو زُبَيد:
كلَّ يومٍ ترمِيهِ منها برِشْقٍ *** فمُصِيبٌ أو صَافَ غيرَ بَعِيدِ([1])  ومن الباب قولهم: أرشَقْتُ، إذا حدّدتَ النَّظَر. قال القُطَاميّ:
  * وتَرُوعُنِي مُقَل الصُِّوار المُرْشِقِ([2]) *
  ويقال رَشَقه بالكَلام. ومن الباب الرَّشيق: الخفيفُ الجِسْم، كأنّه شُبِّه بالسَّهم الذي يُرشَق به. ومنه أرشَقَتِ الظَّبيةُ: مدَّت عُنُقها لتنظُر.
  (رشم)  الراء والشين والميم كلمةٌ واحدة لا يقاس عليها، وليس في الباب غيرها. وذلك الأرشَم: الذي يتشمّم الطّعامَ ويَحرِص عليه. قال:
لَقىً حملَتْهُ أُمُّه وهي ضَيْفَةٌ *** فجاءَتْ بنَزٍّ لِلنِّزَالَةِ أرشَما([3])  (رشن)  الراء والشين والنون ليس أصلاً ولا فيه ما يُؤْخَذُ به. لكنَّهم يقولون. رشَنَ الكلبُ في الإناء: أدخَلَ رأسَه. والرَّاشن: الذي يتحيَّن وقْتَ الطعام فيأتِي ولم يُدْعَ. وفي كلِّ ذلك نَظر.
   (رشي)  الراء والشين والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على سَببٍ أو تسبُّبٍ لشيءٍ بِرفْق وملايَنَة. فالرِّشاء: الحبل الممدود، والجمع* أرشِيَة. ويقال للحنْظَل  إذا امتدَّت أغصانُه: قد أَرْشَى. يُعْنَى أنّه صار كالأرشية، وهي الحبال. ومن الباب: رشَاه يَرشُوهُ رَشْواً. والرَُِّّشْوة الاسمُ. وتقول ترشَّيْت الرّجلَ: لايَنْتُه. ومنه قول امرئ القيس:
  * تُرَاشِي الفؤادَ([4]) *
  ومن الباب استرشَى الفصيلُ، إذا طلب الرَّضاع، وقد أرشَيْتُه إرشاء. وراشَيْتُ الرّجُل، إذا عاونتَه فظاهَرْتَه. والأصل في ذلك كلِّه واحد.
  (رشأ)  الراء والشين والهمزة كلمةٌ واحدة وهي الرّشأ، مهموز، وهو ولد الظَّبْية.
  (رشح)  الراء والشين والحاء أصلٌ واحد؛ وهو النّدَى يبدو من الشّيء. فالرَّشْح: العَرَق. يقال رشَح بدَنُه بعَرَقِه. فأمّا قولهم يُرشَّح لكذا، فهو من هذا، وأصله الوحشيّةُ إذا بَلَغ ولدها أن يمشيَ معَها مشَتْ به حتَّى يَرشَحَ عرَقاً فيقوى؛ ثم استُعير ذلك لكلِّ من رُبِّي، فقيل يُرشّح للخِلافة؛ كأنَّه يُرَبَّى لها. والرّاشِح: الجَبَلُ يندَى أصلُه. ورَشَّحَ النَّدى النَّبْتَ، إذا ربّاه. وأرشَحَت النّاقةُ، إذا دنا فِطامُ ولَدِها، وذلك هو عندما تفعل([5]). وقال:
كأنَّ فيه عِشاراً جِلّةً شُرُفاً *** مِن آخِرِ الصَّيف قد همَّتْ بإرشاحِ([6])  (رشد)  الراء والشين والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على استقامةِ الطريق. فالمرَاشِد: مقاصد الطُّرُقِ. والرُّشْد والرَّشَد: خِلافُ الغَيّ. وأصاب فلان من أمره رُشدْاً ورَشَداً ورِشْدة. وهو لِرَِشْدةٍ خلاف لِغَِيّة.
---------------------------------------------------------------
([1]) البيت في اللسان (صيف، رشق)، وسيعيده في (صيف، ضيف).
([2]) ديوان القطامي 34 واللسان (رشق). وصدره: * ولقد يروق قلوبهن تكلمي *
([3]) البيت للبعيث يهجو جريراً. انظر اللسان (لقا، ضيف، نزز،نزل، رشم، يتن).
([4]) قطعة من بيت له. وهو بتمامه كما في الديوان 95:
نزيف إذا قامت لوجه تمايلت *** تراشي الفؤاد الرخص ألا تخترا([5]) كذا في الأصل.
([6]) لأوس بن حجر في ديوانه 4. وقصيدة البيت تروى أيضاً لعبيد بن الأبرص في مختارات ابن الشجري 100.
ـ

##### Türkçe

(رâ ve **شين** ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**رشف**)  **الراء** ve **الشين** ve **الفاء** tek bir asıldır; o da bir şeyin içişini araştırıp sonuna kadar gitmektir. Ve **الرَّشْف**: içişi sonuna kadar götürmektir; ta ki kapta hiçbir şey bırakmasın. **رشف** **يرشُف** ve **يَرْشِف**. Ve Halîl’in kitabında: **الرَّشَْف**: havuzdaki suyun kalıntısıdır. Ve **الرَّشْف**: suyu iki dudakla almaktır; ve o, emmenin üstündedir. Ve **الرَّشُوف**: ağzı hoş kadın. Bunun mânâsı şudur ki onun tükürüğü, hoşluğundan dolayı **تُتَرَشَّف**.

(**رشق**)  **الراء** ve **الشين** ve **القاف** tek bir asıldır; o da bir şeyi okla ve benzeriyle hafiflik içinde atmaktır. O hâlde **الرَّشْق**: onu bir okla **رَشْقاً** atmasının masdarıdır. Ve **الرِّشْق**: atıştan bir veçhedir; kavim topluca attığında “**رمينا رِشْقاً**” derler. Ebû Zübeyd dedi:
كلَّ يومٍ ترمِيهِ منها برِشْقٍ *** فمُصِيبٌ أو صَافَ غيرَ بَعِيدِ([1])  Ve bâbdan onların sözü: **أرشَقْتُ**; bakışı keskinleştirdiğin zaman. Kutâmî dedi:
  * وتَرُوعُنِي مُقَل الصُِّوار المُرْشِقِ([2]) *
  Ve “onu sözle **رَشَقه**” denir. Ve bâbdan **الرَّشيق**: beden bakımından hafif olan; sanki onunla **يُرشَق** olunan oka benzetilmiştir. Ve ondan: **أرشَقَتِ الظَّبيةُ**: bakmak için boynunu uzattı.

(**رشم**)  **الراء** ve **الشين** ve **الميم** tek bir kelimedir; ona kıyas edilmez; bâbda ondan başkası yoktur. Bu da **الأرشَم**: yemeği koklayan ve ona hırs gösteren kimsedir. Dedi:
لَقىً حملَتْهُ أُمُّه وهي ضَيْفَةٌ *** فجاءَتْ بنَزٍّ لِلنِّزَالَةِ أرشَما([3])  (**رشن**)  **الراء** ve **الشين** ve **النون** bir asıl değildir ve onda kendisiyle tutulacak bir şey yoktur. Lâkin onlar derler: **رشَنَ** köpek kapta: başını soktu. Ve **الرَّاشن**: yemeğin vaktini kollayan, davet edilmemiş olduğu hâlde gelip duran kimsedir. Ve bütün bunlarda bir nazar vardır.

(**رشي**)  **الراء** ve **الشين** ve illetli harf, bir asıldır; bir şeye yumuşaklık ve yumuşatma ile bir sebep veya sebep olmayı gösterir. O hâlde **الرِّشاء**: uzatılmış iptir; çoğulu **أرشِيَة**. Ve **الحنْظَل** için, dalları uzadığı zaman: “**قد أَرْشَى**” denir; yani o, **الأرشية** gibi oldu; onlar da iplerdir. Ve bâbdan: **رشَاه** onu **يَرشُوهُ** **رَشْواً**. Ve **الرَُِّّشْوة** isimdir. Ve “adamı **ترشَّيْت**”: ona yumuşak davrandım, dersin. Ondan İmru’ul-Kays’ın sözü:
  * تُرَاشِي الفؤادَ([4]) *
  Ve bâbdan: **استرشَى** sütten kesilmemiş deve yavrusu; emzirmeyi istediği zaman; ve ben onu **إرشاء** ile **أرشَيْتُه**. Ve “adamla **راشَيْتُ**”: ona yardım ettiğin, böylece onu desteklediğin zaman. Ve bunun hepsindeki asıl birdir.

(**رشأ**)  **الراء** ve **الشين** ve **الهمزة** tek bir kelimedir; o da **الرّشأ**’dır; hemzelidir; ve o, ceylanın yavrusudur.

(**رشح**)  **الراء** ve **الشين** ve **الحاء** tek bir asıldır; o da bir şeyden beliren çiydir. O hâlde **الرَّشْح**: terdir. “Bedeni teriyle **رشَح**” denir. Ama onların “şuna **يُرشَّح**” sözü, işte bundandır; ve onun aslı: vahşî hayvan, yavrusu onunla yürümeye varınca, onunla yürür; ta ki ter **يَرشَحَ** da güçlensin; sonra bu, terbiye edilen herkes için ödünç alındı; böylece “hilâfete **يُرشّح**” denildi; sanki ona yetiştiriliyor. Ve **الرّاشِح**: kökü çiylenen dağdır. Ve “çiy bitkiyi **رَشَّحَ**”: onu yetiştirdiği zaman. Ve dişi deve **أرشَحَت**: yavrusunun sütten kesilmesi yaklaştığı zaman; ve bu, onun yaptığı zamandır([5]). Ve dedi:
كأنَّ فيه عِشاراً جِلّةً شُرُفاً *** مِن آخِرِ الصَّيف قد همَّتْ بإرشاحِ([6])  (**رشد**)  **الراء** ve **الشين** ve **الدال** tek bir asıldır; yolun doğruluğuna delâlet eder. O hâlde **المرَاشِد**: yolların maksatlarıdır. Ve **الرُّشْد** ve **الرَّشَد**: **الغَيّ**’in zıddıdır. Ve falan kimse işinden **رُشدْاً** ve **رَشَداً** ve **رِشْدة** isabet ettirdi. Ve o, bir **رَِشْدة** üzeredir; bir **غَِيّة**’nin zıddı olarak.

---------------------------------------------------------------
([1]) Beyit Lisân’da (صيف، رشق)’tadır; onu (صيف، ضيف)’te yeniden getirecektir.
([2]) Kutâmî divanı 34 ve Lisân (رشق). Ve onun صدر’ı: * ولقد يروق قلوبهن تكلمي *
([3]) Beyit, Bu‘ayth’ındır; Cerîr’i hicveder. Lisân’a bak: (لقا، ضيف، نزز،نزل، رشم، يتن).
([4]) Ona ait bir beyitten bir parçadır. Ve o, divanda 95’te tamamıyla şöyledir:
نزيف إذا قامت لوجه تمايلت *** تراشي الفؤاد الرخص ألا تخترا([5]) Asılda böyle.
([6]) Evs b. Hacer’indir; divanında 4. Beytin kasidesi, İbnü’ş-Şecerî’nin Muhtârât’ında 100’de Ubeyd b. el-Ebras’a da rivayet olunur.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ش أ
عندي جارية من النشأ أشبه شيء بالرشأ وهو الغزال إذا تحرّك ومشى‏.‏

##### Türkçe

ر ش أ
Bende **النشأ**’dan bir câriye vardır; **الرشأ**’ya en çok benzeyen şeydir; o da, hareket edip yürüdüğü zaman **الغزال**’dır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَشَأَ المرأَةَ: نكَحَها.
والرَّشَأُ، على فَعَلٍ بالتحريك: الظبي إِذا قَوِيَ وتَحرّك ومشَى مع أُمِّه، والجمع أَرْشاءٌ. والرَّشَأُ أَيضاً: شجرة تَسْمُو فوق القامةِ ورَقُها كورَق الخِرْوعِ ولا ثمرة لها، ولا يأْكلها شيءٌ. والرَّشَأُ: عُشبة تُشْبِه القَرْنُوةَ. قال أَبو حنيفة: أَخبرني أَعرابيّ مِن رَبِيعةَ قال: الرّشَأُ مثل الجُمَّة، ولها قُضْبانٌ كثيرة العُقَدِ، وهي مُرَّةٌ جداً شديدةُ الخُضْرة لَزِجةٌ، تَنْبُت بالقِيعانِ مُتَسَطِّحةٌ على الأَرْض، وورَقَتُها لطيفة مُحَدَّدة، والناسُ يَطبُخونها، وهي مِن خير بَقْلة تَنْبُت بنَجْد، واحدتها رَشَأَةٌ. وقيل: الرَّشَأَةُ خَضْراءُ غَبْراءُ تَسْلَنْطِحُ، ولها زَهْرةٌ بيضاءُ. قال ابن سيده: وإنما اسْتَدْلَلْت على أَنَّ لام الرشإِ همزة بالرَّشإِ الذي هو شجر أَيضاً وإِلاَّ فقد يجوز أَن يكون ياءً أَو واواً، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**رَشَأَ** kadını: onunla cinsel ilişkide bulundu.

**الرَّشَأُ**, harekeli olarak **فَعَل** vezni üzere: güçlendiği, hareketlendiği ve annesiyle birlikte yürüdüğü zaman **الظبي**; çoğulu **أَرْشاءٌ**’dur. **الرَّشَأُ** ayrıca: boydan yukarı yükselen bir ağaçtır; yaprağı **الخِرْوعِ** yaprağı gibidir; onun meyvesi yoktur; hiçbir şey onu yemez.

**الرَّشَأُ**: **القَرْنُوةَ**’ya benzeyen bir ottur. Ebû Hanîfe dedi: Rebîa’dan bir bedevî bana haber verdi, dedi ki: **الرّشَأُ** **الجُمَّة** gibidir; onun çok düğümlü birçok çubuğu vardır; o çok acıdır, çok şiddetli yeşildir, yapışkandır; çukur yerlerde biter, yere yayvan (yapışık) hâlde; onun yaprağı ince, sivridir; insanlar onu pişirirler; o Necd’de biten en hayırlı sebzedendir; onun bir tanesi **رَشَأَةٌ**’dir. Ve denildi ki: **الرَّشَأَةُ** yeşil, tozlu (boz)dur; yayvanlaşır; onun beyaz bir çiçeği vardır. İbn Sîde dedi:
Ben ancak **الرشإِ**’nin **لام**’ının hemze olduğuna, yine ağaç olan **الرَّشإِ** ile delil getirdim; yoksa onun **ياءً** yahut **واواً** olması caiz olurdu; Allah daha iyi bilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رشأ كمنع رشأ: جامع ورشأت الظبية: ولدت، والرشأ، محركة: الظبي إذا قوي وتحرك ومشى مع أمه، ج أرشاء، والرشأ أيضا: شجرة تسمو فوق القامة ورقها كورق الخروع، ولا ثمرة لها، ولا يأكلها شيء. رواه الدينوري، وهو أيضا: عشبة كالقرنوة أي يشبهها، يأتي في قرن، قال أبو حنيفة: أخبرني أعرابي من ربيعة قال: الرشأ مثل الجمة ولها قضبان كثيرة العقد، وهي مرة جدا شديدة الخضرة لزجة تنبت بالقيعان منسطحة على الأرض وورقتها لطيفة محددة، والناس يطبخونها، وهي من خير بقلة تنبت بنجد، واحدتها رشأة، وقيل: الرشأة خضراء غبراء تسلنطح، ولها زهرة بيضاء، قال ابن سيده: وإنما استدللت على أن لام الرشإ همزة الرشإ الذي هو شجر أيضا، وإلا فقد يجوز أن يكون ياء أو واوا، ومن سجعات الأساس: عندي جارية من النشأ أشبه شيء بالرشأ، أي الظبي.

##### Türkçe

**رشأ** ( **منع** gibi) **رشأ**: toplayıcıdır. **رشأت الظبية**: doğurdu. **الرشأ** (harekeli): ceylan; güçlenip hareket ettiğinde ve annesiyle yürüdüğünde; çoğulu **أرشاء**. **الرشأ** ayrıca: boydan yukarı yükselen bir ağaç; yaprağı **الخروع** yaprağı gibidir; meyvesi yoktur; hiçbir şey onu yemez. Bunu **الدينوري** rivayet etti. O ayrıca: **القرنوة** gibi, yani ona benzeyen bir ottur; bir **قرن** içinde gelir. **أبو حنيفة** dedi: Bana **ربيعة**’den bir bedevî haber verdi; dedi ki: **الرشأ** **الجمة** gibidir; çok düğümlü birçok çubuğu vardır; çok acıdır; şiddetli yeşildir; yapışkandır; düzlüklerde biter, yere yayılmıştır; yaprağı ince, sivridir; insanlar onu pişirir; **نجد**’de biten en hayırlı sebzelerden/otlardan biridir; tekili **رشأة**’dir. Ve denildi ki: **الرشأة** yeşil, tozlu-kül rengidir; yayılıp düzleşir; beyaz bir çiçeği vardır. **ابن سيده** dedi: Ben ancak, **الرشإ**’nin lâmının hemze olduğuna, o da ağaç olan **الرشإ** ile istidlâl ettim; yoksa yâ veya vâv olması da caiz olurdu. **الأساس**’ın secilerinden: “Bende **النشأ**’den bir câriye var; **الرشأ**’ya en çok benzeyen şeydir”; yani ceylan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَشَأَ
1 رَشَأَ ذ i. q. جَامَعَ [Inivit feminam]. (K.) -A2- رَشَأَتْ She (a gazelle) brought forth. (K.)

رَشَأٌ
رَشَأٌ ذ A young gazelle, (S, Msb, K,) that has become active, or in motion, (S, Msb,) or that has become strong, (K,) and has walked (S, Msb, K) with its mother: (K:) pl. أَرْشَآءٌ. (Msb, K.) [In the following saying, I find it written as though with medd; app. for the sake of assimilation to النِّسَآء:] عِنْدِى جَارِيَةٌ مِنَ النِّسَآءِ أَشْبَهُ شَىْء ٍ بِالرَّشَآءِ, meaning [I have with me a young woman most like to] the [young] gazelle: so in the A. (TA.)

##### Türkçe

رَشَأَ
1 **رَشَأَ** ذ i. q. **جَامَعَ** [Kadınla cinsel birleşmede bulundu]. (K.) -A2- **رَشَأَتْ** Dişi (bir ceylan) doğurdu. (K.)

رَشَأٌ
**رَشَأٌ** ذ Genç bir ceylan; (S, Msb, K,) hareketlenmiş yahut hareket hâline girmiş olan; (S, Msb,) yahut güçlenmiş olan; (K,) ve annesiyle yürümüş olan: (K:) çoğulu **أَرْشَآءٌ**. (Msb, K.) [Aşağıdaki sözde, onu medd ile yazılmış gibi buluyorum; görünüşe göre **النِّسَآء**’a benzetme (uyum) maksadıyla:] **عِنْدِى جَارِيَةٌ مِنَ النِّسَآءِ أَشْبَهُ شَىْء ٍ بِالرَّشَآءِ**, yani [yanımda, en çok] [genç] ceylana benzeyen genç bir kadın var: böylece A.’da. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: رشء

رَشَأَ
رَشَأَ A ( n. ac. رَشْء [ 1 ] ),
a.  Brought forth ( gazelle ).

رَشَأ
رَشَأ 4 , ( pl. أَرْشَاْء 38 ),
a.  Young gazelle.

رُشُتَه
رُشُتَه P. ,
a.  A certain dish of lentils.

##### Türkçe

رَشَأَ
رَشَأَ A (isim mastar: **رَشْء** [1]),
a. (ceylan) doğurdu.

رَشَأ
رَشَأ 4, (çoğulu: **أَرْشَاْء** 38),
a. Genç ceylan.

رُشُتَه
رُشُتَه P.,
a. Mercimekten (yapılan) belirli bir yemek.
