# رشح (ر-ش-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ش - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والشين الراء معهما
ح ش ر، ش ح ر، ش ر ح، ر ش ح، ح ر ش مستعملات
حشر:
الحَشْر: حَشْرُ يَومِ القِيامة وقوله تعالى: "ثم إلى ربِّهم يُحشَرون"، قيل: هو الموتُ. والمَحْشَرُ: المجمعُ الذي يُحشَرُ إليه القوم. ويقال: حَشَرتْهُم السَّنةُ: وذلك أنَّها تضُمُّهم من النَّواحي إلى الأمصار، قال:
وما نَجا من حَشْرها المَحْشُوش		وَحْشٌ ولا طمْشٌ من الطُمُوش
قال غير الخليل: الحَشُّ والمَحشُوش واح. والحَشَرة: ما كان من صِغار دَوابِّ الأرض مثل اليّرابيع والقَنافِذ والضبِّاب ونحوها. وهو اسمٌ جامعٌ لا يُفردَ منه الواحد إلاّ أن يقولوا هذا من الحشرة.
قال الضرير: الجَرادُ والأرانِبُ والكَمْاة من الحَشَرة قد يكون دَوابَّ وغير ذلك.
والحَشْوَر: كُلُّ مُلَزَّز الخَلْق. شديدةُ. والحَشْر من الآذانِ ومن قُذّذ السِهام ما لطُفَ كأنَّما بُرِيَ بَرْياً، قال:
لها أذُنٌ حَشرٌ وذِفْرَى أسيلةٌ		وخدُّ كمِرآة الغريبة أسجَحُ
وحَشَرْتُ السِنانَ فهو مَحْشُور: أي رَقَّقُته وأَلْطَفْتُه.
شحر:
الشِحْرُ: ساحِلُ اليَمَن في أقصاها، قال العجاج:
رَحَلْتُ من أقصَى بلاد الرُحَّلِ		من قُلَل الشِحْرِ فجَنْبَيْ مَوْكِلِ
ويقال: الشِحْر مَوضع بعُمان.
شرح:
الشَّرْحُ: السَعَةُ، قال اللهُ -عزَّ وجلَّ-: "أفَمَنْ شَرَحَ اللهُ صَدْرَه للإِسلام" أي وسَّعَه فاتَّسَعَ لقَول الخير. والشَرْحُ: البَيان، اشرَحْ: أيْ بيِّنْ. والشَّرْحُ والتَشريحُ: قِطْعُ اللَّحم على العظام قَطْعاً، والقِطعة منه شَرْحةٌ.
رشح:
رَشَحَ فلانٌ رَشْحاً: أي عَرِقَ. والرَشْحُ: اسمٌ للعَرَق. والمِرْشِحَةُ: بِطانةٌ تحت لِبْدِ السَّرْج لنَشْفِها العَرَق.
والأُمُّ تُرشِّحُ وَلَدَها تَرشيحاً باللَّبَن القليل: أيْ تجعلُه في فَمِه شيئاً بعدَ شيءٍ حتى يقْوَى للمَصِّ.
والتَرشيحُ أيضاً: لَحْسُن الأُمِّ ما على طِفلها من النُدُوَّة، قال:
أُدْمُ الظِباء تُرَشِّحُ الأطفالا
والراشِحُ والرَواشِحُ: جبال تَنْدَى فرُّبَما اجتَمَعَ في أصُولها ماء قليل وإنْ كَثُرَ سُمِّيَ واشِلاً. وإِنْ رأيتَه كالعَرَق يَجري خلالَ الحِجارة سُمِّيَ راشِحاً.
حرش:
الحرش والتحريش: إغراؤك إنسناً بغيره. والأحرش من الدنانير ما فيه حشونة لجِدَّته، قال:
دنانيرُ حُرْشٌ كُلُّها ضَربُ واحِدٍ
والضَبُّ أحرَشُ: خَشِنُ الجِلدِ كأنَّه مُحَزَّز. واحترشْتُ الضَبَّ وهو أن تَحرِشَه في حُجْره فتُهيجَه فإذا خَرَجَ قريباً منك هَدَمْتَ عليه بقيَّةَ الجُحْر. ورُبَّما حارَشَ الضَبُّ الأفعَى: إذا أرادت أن تدخُل عليه قاتَلَها.
والحَريشُ: دابَّةٌ لها مَخالِبُ كمخَالبِ الأسد ولها قرون واحد في وسط هامَتها، قال:
بها الحريشٌ وضِغْزٌ مائِلٌ ضَبِرٌ		يَأوي إلى رَشَفٍ منها وتقليصِ
والحَرْش: ضَرْبٌ من البَضْع وهي مُسْتَلْقِيةٌ.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الشين** **الراء** onlarla birlikte

**ح ش ر**، **ش ح ر**، **ش ر ح**، **ر ش ح**، **ح ر ش** kullanımdadırlar

**حشر**:
**الحَشْر**: Kıyamet gününün toplanması ve Yüce Allah’ın sözü: “ثم إلى ربِّهم يُحشَرون”، denildi ki: o, ölümdür. Ve **المَحْشَرُ**: kavmin kendisine toplandığı toplanma yeri. Ve denilir: **حَشَرتْهُم السَّنةُ**: ve bu, onun onları çevrelerden şehirlere doğru toplaması (bir araya sıkıştırması)dır, dedi ki:
وما نَجا من حَشْرها المَحْشُوش		وَحْشٌ ولا طمْشٌ من الطُمُوش
Halîl’den başkası dedi: **الحَشُّ** ve **المَحشُوش** vah. Ve **الحَشَرة**: yerin küçük canlılarından olan şey; **اليّرابيع** ve **القَنافِذ** ve **الضبِّاب** ve benzerleri gibi. Ve o, tekili ondan ayrıştırılmayan bir toplu isimdir; ancak “bu, **الحشرة**dendir” demeleri müstesna.
**الضرير** dedi: **الجَرادُ** ve **الأرانِبُ** ve **الكَمْاة** **الحَشَرة**dendir; canlılar olabilir ve başka şeyler (de olabilir).
Ve **الحَشْوَر**: yaratılışı bütünüyle sıkı/katı olan her şey. Şiddetli. Ve **الحَشْر** kulaklardan ve okların tüylerinden, sanki yontularak yontulmuş gibi incelmiş olan şeydir, dedi ki:
لها أذُنٌ حَشرٌ وذِفْرَى أسيلةٌ		وخدُّ كمِرآة الغريبة أسجَحُ
Ve **حَشَرْتُ السِنانَ** o da **مَحْشُور**dur: yani onu incelttim ve daha latif yaptım.

**شحر**:
**الشِحْرُ**: Yemen’in en uç tarafındaki sahil, **العجاج** dedi:
رَحَلْتُ من أقصَى بلاد الرُحَّلِ		من قُلَل الشِحْرِ فجَنْبَيْ مَوْكِلِ
Ve denilir: **الشِحْر** Umân’da bir yerdir.

**شرح**:
**الشَّرْحُ**: genişliktir, Yüce Allah dedi: “أفَمَنْ شَرَحَ اللهُ صَدْرَه للإِسلام” yani onu genişletti; böylece hayır sözünü (kabul etmeye) genişledi. Ve **الشَرْحُ**: açıklamadır; **اشرَحْ**: yani açıkla. Ve **الشَّرْحُ** ve **التَشريحُ**: etin kemikler üzerinde parça parça kesilmesidir; ondan olan parça **شَرْحةٌ**dır.

**رشح**:
**رَشَحَ** falan kimse **رَشْحاً**: yani terledi. Ve **الرَشْحُ**: ter için bir isimdir. Ve **المِرْشِحَةُ**: eyerin keçesinin altında, teri emmesi için bir astardır.
Ve anne, az süt ile çocuğunu **تُرشِّحُ** onu **تَرشيحاً**: yani onu emmeye güçleninceye kadar ağzına parça parça bir şey koyar.
Ve **التَرشيحُ** ayrıca: annenin, çocuğunun üzerindeki ıslaklığı yalamasıdır, dedi ki:
أُدْمُ الظِباء تُرَشِّحُ الأطفالا
Ve **الراشِحُ** ve **الرَواشِحُ**: nemlenen dağlardır; böylece bazen köklerinde az bir su toplanır; eğer çok olursa **واشِلاً** diye adlandırılır. Ve eğer onu taşların arasından ter gibi akar görürsen **راشِحاً** diye adlandırılır.

**حرش**:
**الحرش** ve **التحريش**: senin bir insanı bir başkasıyla birbirine kışkırtmandır. Ve dinarlardan **الأحرش**: yeniliğinden dolayı onda pürüzlülük bulunan şeydir, dedi ki:
دنانيرُ حُرْشٌ كُلُّها ضَربُ واحِدٍ
Ve **الضَبُّ** **أحرَشُ**tur: derisi kaba, sanki çizgili/oyuklu. Ve **احترشْتُ الضَبَّ**: o, onu deliğinde kışkırtmandır; onu harekete geçirirsin; o da sana yakın olarak çıkınca, deliğin geri kalanını onun üzerine yıkarsın. Ve bazen **حارَشَ الضَبُّ الأفعَى**: eğer (yılan) onun yanına girmek isterse onunla savaşır.
Ve **الحَريشُ**: aslanın pençeleri gibi pençeleri olan bir canlıdır; ve başının ortasında tek bir boynuzu vardır, dedi ki:
بها الحريشٌ وضِغْزٌ مائِلٌ ضَبِرٌ		يَأوي إلى رَشَفٍ منها وتقليصِ
Ve **الحَرْش**: o sırtüstü yatmış iken olan, yarma/cinsel birleşme türlerinden bir türdür.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَشَحَ رَشْحاً، أي عَرِقَ. وتقول: لم يَرْشَحْ له بِشَيءٍ، إذا لم يُعْطِه شيئاً. والمِرْشَحُ والمِرْشَحة: ما تَحْتَ الميثَرة. والرَشيحُ: العَرَقُ. والتَرْشيحُ: أن تُرَشِّحَ الأُمُّ ولدَها باللَبن القليل، تجعله في فيه شيئاً بعد شَيءٍ إلى أن يَقْوَى على المَصّ. وتقول: فلانٌ يُرَشَّح للوزارة، أي يُرَبَّى ويُؤَهَّل لها. وتَرَشَّح الفَصيلُ، إذا قَوي على المَشْيِ، قال الأصمعي: إذا قَوي ومَشى مع أُمّه؛ فهو راشِحٌ، وأُمُّهُ مُرْشِح.

##### Türkçe

**رَشَحَ** **رَشْحاً**: yani terledi. Ve dersin ki: “Ona hiçbir şey için **يَرْشَحْ** olmadı”, ona hiçbir şey vermediği zaman. Ve **المِرْشَحُ** ve **المِرْشَحة**: **الميثَرة**’nin altındaki şey. Ve **الرَشيحُ**: ter. Ve **التَرْشيحُ**: annenin çocuğunu az süt ile **تُرَشِّحَ** etmesidir; onu, emmeye güç yetirinceye kadar, ağzına şeyden sonra şey kılar. Ve dersin ki: “Falan kimse vezirlik için **يُرَشَّح** olunur”, yani ona yetiştirilir ve ona ehil kılınır. Ve **تَرَشَّح** **الفَصيلُ**, yürümeye güç yetirdiği zaman; **الأصمعي** dedi ki: güç yetirip annesiyle yürüdüğü zaman; o, **راشِحٌ**’tır, annesi de **مُرْشِح**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ش ر
حشر ، حرش ، شرح ، شحر ، رشح : ( مستعملات ) .
حشر : قال الليث : الْحَشر : حَشْرُ يوم القيامة ، والمَحْشَر : المجمَع الذي يُحْشر إليه القوم وكذلك إذا حُشِروا إلى بلد أو
معسكر ونحوه .
وقال الله جلّ وعزّ : ( دِيَارِهِمْ لاَِوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنتُمْ أَن ) ( الحَشر : 2 ) نزلت في بني النَّضِير ، وكانوا قوماً من اليهود عاقدوا النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لما نزل المدينة ألا يكونوا عليه ولا له ، ثم نَقَضُوا العهد وما يلوا كُفَّار أهل مكة فقصدهم النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ففارَقُوه على الْجَلاء من منازلهم فجلَوْا إلى الشّام ، وهو أوَّلُ حَشْر حُشِر إلى أرض المَحْشَرِ ، ثم يُحْشَر الخَلْق يوم القيامة إليها ، ولذلك قيل : لأول الْحَشر ، وقيل : إنهم أول من أُجْلِي من أهل الذِّمّة من جزيرة العرب ، ثم أُجْلِي آخِرهم أيَّامَ عمر بن الخطاب ح ، منهم نَصَارى نَجْران ويهودُ خَيْبَر .
وقال الله جلّ وعزّ : ( عُطِّلَتْ وَإِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ ) ( التّكوير : 5 ) ، وقال : ( ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ ) ( الأنعَام : 38 ) ، وأكثر المفسرين قالوا : تُحْشَر الوحوشُ كلها وسائر الدّواب حتى الذُّباب للقصاص ، وأُسْنِد ذلك إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وقال بعضهم : حشرُها : موتها في الدنيا .
وقال الليث : إذا أصابت الناسَ سَنَةٌ شديدة فأجْحَفَت بالمال وأهلكت ذوات الأربع قيل : قد حشرتْهُم السنة تحشُرُهم وتحشِرُهم وذلك أنه تُضمُّهم من النواحي إلى الأمصار . وقال رؤبة :
وما نَجَا من حَشْرِهَا المحْشُوشِ
وحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُوشِ
قال : والحَشَرَةُ : ما كان من صغار دوابِّ الأرض مثل اليَرابِيع والقنافِذِ والضِّبَاب ونحوها وهو اسم جامع لا يُفْرَد الواحد إلا أن يقولوا هذا من الحَشَرة .
وقال الأصمعي : الحشرات والأحْراشُ والأحْناش واحد وهي هوامُّ الأرض .
وفي ( النوادر ) : حُشِر فلانٌ في ذَكَره وفي بطنه وأُحْثِل فيهما إذا كانا ضخْمَين من بين يديه .
وقال الليث : الْحَشوَر من الدواب : كل مُلَزَّز الخَلْق شديده ، ومن الرجال : العظيمُ البَطْن
أبو عُبَيد عن الأحمر : الحَشْوَرُ : العظيم البطن ، وأنشد غيره :
حَشْوَرَةُ الْجَنبَيْن مَعْطاءُ القَفَا
وقال الليث : الْحَشر من الآذان ومن قُذَذِ ريش السِّهام : ما لَطُف كأنما بُرِي بَرْياً ، وأنشد ابن الأعرابي في صفة ناقة :
لها أُذُن حَشْر وذِفْرَى أَسِيلَة
وخَدٌّ كمِرْآة الغريبة أسْجَحُ
وقال الليث : حَشَرْت السِّنان فهو مَحْشُور أي دقَّقْتُه وأَلْطَفْته .
وقال ابن شُمَيْل عن أبي الخَطَّاب : الحَبَّة عليها قِشْرَتان ، فالتي تلِي الحَبَّةَ الحَشَرَة والجميع الحَشَر ، والتي فوق الحشرة القَصَرَة ، قال : والمَحْشَرة في لغة أهل اليمن : ما بَقِي في الأرض وما فيها من نبات بعدما يُحْصَد الزرعُ فربما ظهر من تحته نبات أخْضَر فذلك المَحْشَرَة . يقال : أرسلُوا دَوَابَّهم في المَحْشَرة .
شحر : قال الليث : الشِّحْر : ساحل اليمن في أقصاها ، وأنشد :
رَحَلْتُ من أقصى بلاد الرُّحَّلِ
من قُلَل الشِّحْرِ فجَنْبَي مَوْكَلِ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الشِّحْرَةُ : الشَّطّ الضَّيِّق ، والشِّحْر : الشَّطّ .
شرح : قال الليث : الشَّرْح والتَّشريح : قَطْع اللحم عن العُضْو قَطْعاً ، وكلُّ قطْعة منها شَرْحَةٌ .
ويقال : شَرَح الله صدرَه فانشرَح أي وَسَّع صدرَه لقَبول الحقِّ فاتَّسع .
ويقال : شرحَ فلانٌ أَمْرَه أي أوضحه . وشرح مسألة مُشْكِلة إذا بَيَّنها .
وشرح جَارِيته إذا سَلَقَها على قَفاها ثم غَشِيَها .
وقال ابن عباس : كان أَهْل الكتاب لا يَأْتُون نساءَهم إلا على حَرْفٍ ، وكان هذا الحيُّ من قُرَيش يَشْرحون النساءَ شَرْحاً .
وسأل رجل الحَسن : أكان الأنبياءُ يَشْرحون إلى الدُّنيا مع علمهم بربهم ، يريد كانوا يَنْبَسِطُون إليها ويرغبون في اقْتِنائها رَغْبَةً واسعة .
عمرو عن أبيه قال : قال رجُل من العرب لفَتَاه : أَبْغني شارحاً فإنَّ أَشَاءَنا مُغَوَّسٌ ، وإنّي أخافُ عليه الطَّمْلَ .
قال أبو عمرو : الشارح : الحافظ ، والمُغَوَّسُ : المُشَنَّخُ . قلتُ : تَشْنِيخُ النَّخْل : تَنْقِيحُه من السُّلاَّء . والأشَاءُ : صغار النخل .
وقال أبو العباس : قال ابن الأعرابي : الشّرْحُ : الحِفْظُ ، والشَّرح : الفَتْحُ ، والشَّرْحُ : البيانُ ، والشَّرْح : الفهم ، والشَّرْح : افْتِضاض الأبكار ، وأنشد غيره في الشَّارح بمعنى الحافظ :
وما شاكِرٌ إلا عَصافيرُ قَرْيَةٍ
يقومُ إليها شارِحٌ فَيُطِيرُها
والشارح في كلام أهل اليمن : الذي يحفظ الزرعَ من الطُّيُور وغيرها .
وقال ابن شُمَيل : الشَّرْحَة من الظِّبَاء : الذي يُجاءُ به يابساً كما هو لم يُقَدّد . يقال : خُذْ لنا شَرْحَةً من الظِّباء ، وهو لحم مَشْرُوح ، وقد شَرَحْته وشَرَّحْتُه .
والتَّصْفِيف نَحْو من التَّشْريح وهو تَرْقِيق البَضْعَةِ من اللّحم حتى يَشِفَّ من رِقَّته ثم يُلْقَى على الجَمْر .
رشح : قال ابن المظفّر : الرَّشْح : نَدَى العَرَق على الجسد . يقال : رشح فلان عَرَقاً ، والرَّشح : اسم لذلك العرق ، وسُمِّيت البطانة التي تحت لِبد السَّرْجِ مِرْشحة لأنها تُنَشِّف الرَّشحَ يعني العَرَق .
أبو العباس عن سَلَمَة عن الفراء يقال : أَرْشَح عَرَقاً ورَشَح عَرَقاً بمعنى واحد .
وقال أبو عمرو : الرَّشْح : العَرَق .
وقال الليث : التَّرْشيح : أن تُرَشِّحَ الأمُّ ولدها باللَّبن القليل تجعلُه في فِيه شيئاً بعد شيء حتى يَقْوَى لِلْمَصِّ ، قال : والتَّرْشيح أيضاً : لَحْسُ الأُمّ ما على طفلها من النُّدُوَّةِ حين تَلِدُهُ وأنشد :
أُمُّ الظِّبَاء تُرَشَّح الأطْفالاَ
وقال الأصمعي : إذا وضعت الناقة ولدها فهو سَلِيل ، فإذا قَوِي ومشى فهو راشِح ، وأمه مُرْشِح ، فإذا ارتفع عن الرّاشح فهو جادِل .
وقال الليث : الراشِح والرَّواشِح : جبال تَنْدَى ، فربما اجتمع في أصولها ماء قليل ، فإن كثُر سُمِّي وَشَلاً ، وإن رأيته كالعرق يجري خلال الحجارة سُمِّى راشِحا .
وقال غيره : بنو فلان يَسْتَرْشحون البقلَ أي يَنْتَظِرون أن يَطُول فَيَرْعَوْه ويَستَرْشحون البُهْمَى يُرَبّونه ليَكْبُر ، وذلك الموضع مُسْتَرْشَح ، وقال ذو الرُّمة يصف الحمير :
يُقَلِّبُ أَشْبَاها كأن مُتُونَها
بمُستَرْشَح البُهمى من الصّخْر صَرْدَحُ
ويقال : فلانُ يُرَشَّحُ للخلافة إذا جُعِل وَلِيَّ العَهْد .
حرش : الليث : الحَرْش والتَّحْرِيش : إغراؤك الإنسان والأسدَ ليقع بِقِرْنه .
والأحْرَش من الدَّنانير : الخَشِن لجدَّته ، والضَّبُّ أَحْرَشُ : خَشِنُ الجلد كأنّه مُحَزَّز .
وتقول : أَحْرَشْتُ الضَّبَّ وهو أن تُحَرِّشَه في جُحْره فتُهَيِّجه فإذا خرج قريباً منك هَدَمتَ عليه بقية الجحر وربما حدشَ الضَّبُّ الأفْعى إذا أرادت أن تَدْخُل عليه قاتلها .
قال : وقال ابن شُمَيل : يقال : قد احترشُوا الضِّباب .
قال : والحَرْش : أن يُقَعْقِع الرجلُ الحِجارةَ على رأس جُحرِه ، أو يُحرّكَ عَصاً أو حَصًى على قَفَا جُحره فيحسِبُه دابّة تريد أن تدخل عليه فيجيء ويَزْحَل على رِجْليه ليقاتل فيناهِزه الرجلُ فيأخُذَ بذنبه فيُضَبِّب عليه فلا يَقْدر أن يَفيضَ ذَنَبُه أن يُفْلِتَه أي لا يقدر أن يَنْفلِت منه .
قال شَمِر : والتَّضْبيب : شدّة القبض ، قال والمُنَاهَزَة : المُبادَرة ، قال : وأَفْعَى حَرْشاء : خشنة الجلدة ، وهي الحريش أيضاً . وأنشد :
تَضْحَكُ مِنّى أن رَأَتْني أحْتَرِشْ
ولو حَرَشْتِ لكَشَفْت عن حِرْش
أراد عن حِرِك يقلبون كاف المخاطبة للتأنيث شِينا .
وقال أبو عُبيد : من أمثالهم في مُخاطبة العالم بالشيءِ مَنْ يُريد تعليمَه : ( أَتُعْلِمُني بضَبَ أنا حَرَشتُه ) ونحوٌ منه قولهم : ( كمعلِّمَة أمَّها البِضَاعَ ) .
وقال الليث : الحَرِيشُ ، يقال هو دابّة له مَخالب كمخالب الأسد ، وله قَرْنٌ واحد في وسطِ هامته ، وأنشد :
بها الحَرِيش وضِغْزٌ مائل ضَئْزٌ
يأوي إلى رَشحٍ منها وتَقْلِيص
قلت : ولا أدري ما هذا البيت ، ولا أعرف قائله ، وقال غير الليث :
وذو قَرْنٍ يقالُ له حَرِيش
وقال ابن الأعرابي فيما أقرأنيه المنذري عن أحمد بن يحيى له : الهِرْمِيس : الكرْكَدَّنُ : شيء أعظم من الفيل له قرن يكون في البحر أو على شاطئه ، قلت : وكأنّ الحَرِيش والهِرْمِيس شيء واحد والله أعلم .
أبو عُبيد : الحَرْشُ : الأثَر ، وجمعه حِراشٌ ، وبه سُمِّي الرجل حِراشاً .
وسمعت غير واحد من الأعراب يقول للبعير الذي أَجْلَبَ دَبَرُه في ظهره : هذا بعير أَحْرَش ، وبه حَرَش ، وقال الشاعر :
فطارَ بكَفِّي ذو حِراش مُشَمِّرٌ
أحَذُّ ذَلاَذِيلِ العَسيب قصير
أراد بذي حِراش جَمَلا به أثر الدّبَر . ويقال : حَرَشْتُ جَرَب البعير أَحْرِشه حَرْشاً وخَرَشْتُه خَرْشاً إذا حكَّكتَه حتى تَقَشَّر الجلدُ الأعْلى فيَدْمى ثم يُطْلى حينئذٍ بالهِناء .
وقال أبو عمرو : الحَرْشاءُ من الجُرْب : التي لم تُطْل ، قلت : سُمّيت حَرْشاء لخشونة جلدها ، وقال الشاعر :
وحتى كأَنِّي يَتَّقِي بي مُعَبَّد
به نُقْبَةٌ حرشاءُ لم تَلْقَ طاليا
أبو عُبَيد عن الأصمعي : ومن نَباتِ السَّهْل : الحَرْشاءُ والصَّفراء والغَبْراء ، وهي أعشاب معروفة تَسْتَطيبُها الرّاعية .
وقال الليث : الحَرْشُ ، ضَرْب من البَضْع وهي مُسْتَلْقِية .
أبو سعيد : دراهم حُرْشٌ : جِيادٌ خُشْن حديثة العهد بالسِّكّة .

##### Türkçe

ح ش ر
**حشر** ، **حرش** ، **شرح** ، **شحر** ، **رشح** : (kullanılanlar).

**حشر** : **الليث** dedi: **الْحَشر**: kıyamet gününün haşridir; **المَحْشَر**: kavmin kendisine haşrolunduğu toplanma yeridir; yine onlar bir beldeye yahut ordugâha ve benzerine haşrolunduklarında da böyledir.

Allah azze ve celle dedi: **( دِيَارِهِمْ لاَِوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنتُمْ أَن )** (**الحَشر : 2**) Benî’n-Nadîr hakkında indi; onlar, Medine’ye indiğinde Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ile, ne onun aleyhine ne de onun lehine olmayacaklarına dair akitleşmiş Yahudilerden bir kavimdi; sonra ahdi bozdular ve Mekke ehli kâfirlerine meylettiler; bunun üzerine Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) onlara yöneldi; onlar da onu, evlerinden sürgün olarak çıkma üzerine ayrıldılar; böylece Şam’a sürgün oldular; bu, **أرض المَحْشَرِ**’e haşrolunan ilk haşirdir; sonra kıyamet günü yaratılmışlar ona haşrolunur; bundan dolayı “**لأول الْحَشر**” denildi. Ve denildi ki: onlar, Arap yarımadasından zimmî ehlinden sürgün edilenlerin ilkiydi; sonra onların sonuncusu, Ömer b. el-Hattâb (r.a.) günlerinde sürgün edildi; onlardan Necran Hristiyanları ve Hayber Yahudileri.

Allah azze ve celle dedi: **( عُطِّلَتْ وَإِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ )** (**التّكوير : 5**), ve dedi: **( ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ )** (**الأنعَام : 38**). Müfessirlerin çoğu dedi ki: bütün vahşî hayvanlar ve diğer bütün hayvanlar, hatta sinek bile kısas için haşrolunur. Bu, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) isnad edildi. Bazıları dedi ki: onların haşri: dünyada ölmeleridir.

**الليث** dedi: İnsanlara şiddetli bir yıl isabet edip mala ağır zarar verdiğinde ve dört ayaklıları helâk ettiğinde “sene onları haşretti; onları **تحشُرُهم** ve **تحشِرُهم**” denir; bu, onları çevrelerden şehirlere doğru toplamasıdır. **رؤبة** dedi:
وما نَجَا من حَشْرِهَا المحْشُوشِ
وحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُوشِ

Dedi ki: **الحَشَرَةُ**: yerin küçük canlılarından olan şeydir; **اليَرابِيع** ve **القنافِذِ** ve **الضِّبَاب** ve benzerleri gibi; tekili ayrıştırılmaz, ancak “bu, **الحَشَرة**’dendir” derlerse başka.

**الأصمعي** dedi: **الحشرات** ve **الأحْراشُ** ve **الأحْناش** birdir; onlar yerin haşeratıdır.

(**النوادر**)’de: **حُشِر** falan kimse, zekerinde ve karnında; ikisinde de **أُحْثِل** edildi; ön taraflarından iri olduklarında.

**الليث** dedi: Hayvanlardan **الْحَشوَر**: yaratılışı sıkı, sert olan her şey; erkeklerden: karnı büyük olan.

**أبو عُبَيد** **الأحمر**’den: **الحَشْوَرُ**: karnı büyük olan; başkası şu beyti okudu:
حَشْوَرَةُ الْجَنبَيْن مَعْطاءُ القَفَا

**الليث** dedi: Kulaklardan ve ok tüylerinin **قُذَذ**’inden **الْحَشر**: sanki yontularak yontulmuş gibi incelen şeydir. **ابن الأعرابي** bir devenin vasfında şöyle okudu:
لها أُذُن حَشْر وذِفْرَى أَسِيلَة
وخَدٌّ كمِرْآة الغريبة أسْجَحُ

**الليث** dedi: **حَشَرْت** mızrak ucunu; o da **مَحْشُور** olur; yani onu incelttim ve latifleştirdim.

**ابن شُمَيْل** **أبي الخَطَّاب**’dan: Tane üzerinde iki kabuk vardır; taneye bitişik olanı **الحَشَرَة**’dir; hepsi **الحَشَر**’dir; **الحشرة**’nin üstündeki **القَصَرَة**’dir. Dedi ki: Yemen ehlinin dilinde **المَحْشَرة**: ekin biçildikten sonra yerde ve içindekilerden bitkiden kalan şeydir; bazen altından yeşil bir bitki çıkar; işte o **المَحْشَرَة**’dir. “Hayvanlarını **المَحْشَرة**’ye saldılar” denir.

**شحر** : **الليث** dedi: **الشِّحْر**: Yemen’in en uç tarafındaki sahildir. Şöyle okudu:
رَحَلْتُ من أقصى بلاد الرُّحَّلِ
من قُلَل الشِّحْرِ فجَنْبَي مَوْكَلِ

**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: **الشِّحْرَةُ**: dar kıyı; **الشِّحْر**: kıyı.

**شرح** : **الليث** dedi: **الشَّرْح** ve **التَّشريح**: eti uzuvdan keserek ayırmaktır; ondan her parça **شَرْحَة**’dir.

Ve denir: Allah onun göğsünü **شَرَح** etti, böylece **انشرَح** etti; yani hakkı kabul için göğsünü genişletti de genişledi.

Ve denir: falan kimse işini **شرح** etti; yani onu açıkladı. Zor bir meseleyi **شرح** etti; onu beyan ettiğinde.

Ve cariyesini **شرح** etti; onu ensesi üzerine yatırıp sonra onunla cima ettiğinde.

**ابن عباس** dedi: Kitap ehli kadınlarına ancak bir kenar üzere gelirdi; Kureyş’ten bu hay ise kadınları **شَرْحاً** olarak **يَشْرحون** idi.

Bir adam **الحَسن**’e sordu: Peygamberler, Rablerini bilmeleriyle birlikte dünyaya **يَشْرحون** olur muydu? Yani ona yayılıp ona rağbet ederler miydi; onu edinmeye geniş bir rağbetle.

**عمرو** babasından dedi ki: Araplardan bir adam delikanlısına dedi: Bana bir **شارحاً** bul; çünkü bizim küçük hurmalarımız **مُغَوَّسٌ**’tur; ben onun üzerine **الطَّمْلَ**’dan korkuyorum.

**أبو عمرو** dedi: **الشارح**: koruyan; **المُغَوَّسُ**: **المُشَنَّخُ**. Ben dedim: Hurmayı **تَشْنِيخُ**: onu **السُّلاَّء**’dan ayıklamaktır. **الأشَاءُ**: küçük hurma fidanlarıdır.

**أبو العباس** dedi: **ابن الأعرابي** dedi: **الشّرْحُ**: koruma; **الشَّرح**: açma; **الشَّرْحُ**: beyan; **الشَّرْح**: anlama; **الشَّرْح**: bakirelerin bekâretini bozma. Başkası, **الشَّارح**’ı “koruyan” manasında şöyle okudu:
وما شاكِرٌ إلا عَصافيرُ قَرْيَةٍ
يقومُ إليها شارِحٌ فَيُطِيرُها

Yemen ehlinin sözünde **الشارح**: ekini kuşlardan ve başkalarından koruyan kimsedir.

**ابن شُمَيل** dedi: Ceylanlardan **الشَّرْحَة**: olduğu gibi kurutulmuş olarak getirilen, dilimlenmemiş olandır. “Bize ceylanlardan bir **شَرْحَةً** al” denir; o, **لحم مَشْرُوح**’tur; onu **شَرَحْته** ve **شَرَّحْتُه**.

**التَّصْفِيف**: **التَّشْريح**’e benzer bir türdür; et parçasını inceltmektir; inceliğinden şeffaflaşıncaya kadar; sonra kor üzerine atılır.

**رشح** : **ابن المظفّر** dedi: **الرَّشْح**: beden üzerinde terin çiyi. “Falan kimse ter **رشح** etti” denir; **الرَّشح**: o terin adıdır. Eyerin keçesinin altındaki astara **مِرْشحة** adı verildi; çünkü **الرَّشح**’ı, yani teri kurutur.

**أبو العباس** **سَلَمَة**’den, o da **الفراء**’dan: “Ter **أَرْشَح** etti” ve “ter **رَشَح** etti” denir; ikisi bir manadadır.

**أبو عمرو** dedi: **الرَّشْح**: terdir.

**الليث** dedi: **التَّرْشيح**: annenin çocuğunu az sütle **تُرَشِّحَ** etmesidir; onu, emmeye güç kazanıncaya kadar, ağzına azar azar koyar. Dedi ki: **التَّرْشيح** ayrıca: annenin, doğurduğu sırada çocuğunun üzerindeki **النُّدُوَّةِ**’yi yalamasıdır. Şöyle okudu:
أُمُّ الظِّبَاء تُرَشَّح الأطْفالاَ

**الأصمعي** dedi: Deve doğurduğunda yavrusu **سَلِيل**’dir; güçlenip yürüdüğünde **راشِح**’tır; annesi **مُرْشِح**’tır; **الرّاشح**’tan yükseldiğinde ise **جادِل**’dir.

**الليث** dedi: **الراشِح** ve **الرَّواشِح**: çiylenen dağlardır; bazen köklerinde az bir su toplanır; çoğalırsa **وَشَلاً** diye adlandırılır; onu taşların arasından ter gibi akar görürsen **راشِحا** diye adlandırılır.

Başkası dedi: Falan oğulları otu **يَسْتَرْشحون**; yani uzamasını beklerler de otlatırlar; **البُهْمَى**’yı **يَستَرْشحون**; onu büyüsün diye yetiştirirler; o yer **مُسْتَرْشَح**’tır. **ذو الرُّمة** yaban eşeklerini vasfederek dedi:
يُقَلِّبُ أَشْبَاها كأن مُتُونَها
بمُستَرْشَح البُهمى من الصّخْر صَرْدَحُ

Ve denir: falan kimse hilâfete **يُرَشَّحُ** edilir; veliaht kılındığında.

**حرش** : **الليث**: **الحَرْش** ve **التَّحْرِيش**: insanı ve aslanı, boynuzuyla vurması için kışkırtmandır.

Dinarlardan **الأحْرَش**: yeniliğinden dolayı pürüzlü olan; keler **أَحْرَشُ**: derisi pürüzlüdür; sanki çizgili.

Ve dersin: keleri **أَحْرَشْتُ**; o, onu deliğinde **تُحَرِّشَه** etmendir; onu kızıştırırsın; sana yakın çıkınca, deliğin kalan kısmını üzerine yıkarsın. Bazen keler, içeri girmek istediğinde engerek yılanını **حدشَ** eder; onunla savaşır.

Dedi ki: **ابن شُمَيل** dedi: “Keleri **احترشُوا** ettiler” denir.

Dedi ki: **الحَرْش**: adamın, deliğinin başında taşları takırdatması; yahut deliğinin arka tarafında bir değnek veya çakıl oynatmasıdır; o da onu, üzerine girmek isteyen bir hayvan sanır; gelir ve iki ayağı üzerinde sürünerek savaşmak için yükselir; adam da onunla **يناهِزه** eder; kuyruğundan tutar; onu **يُضَبِّب** eder; böylece kuyruğunu salıp kendini kurtaramaz; yani ondan sıyrılamaz.

**شَمِر** dedi: **التَّضْبيب**: sıkı kavramadır. Dedi: **المُنَاهَزَة**: acele davranmadır. Dedi: **أَفْعَى حَرْشاء**: derisi pürüzlü engerektir; o, **الحريش** de denir. Şöyle okudu:
تَضْحَكُ مِنّى أن رَأَتْني أحْتَرِشْ
ولو حَرَشْتِ لكَشَفْت عن حِرْش

**حِرْش**’tan muradı **حِرِك**’tir; muhatap **الكاف**’ını dişilik için **شِينا**’ya çevirirler.

**أبو عُبيد** dedi: Âlimi, bir şeyi öğretmek istediği kimseye hitapta darbımesellerinden: **( أَتُعْلِمُني بضَبَ أنا حَرَشتُه )**; ve buna benzer sözleri: **( كمعلِّمَة أمَّها البِضَاعَ )**.

**الليث** dedi: **الحَرِيشُ**; “o, aslanın pençeleri gibi pençeleri olan bir hayvandır; başının ortasında tek bir boynuzu vardır” denir. Şöyle okudu:
بها الحَرِيش وضِغْزٌ مائل ضَئْزٌ
يأوي إلى رَشحٍ منها وتَقْلِيص

Ben dedim: Bu beytin ne olduğunu bilmiyorum; söyleyenini de tanımıyorum. **الليث**’ten başkası dedi:
وذو قَرْنٍ يقالُ له حَرِيش

**ابن الأعرابي**’nin, **المنذري**’nin bana okuttuğu, onun da **أحمد بن يحيى**’dan olan rivayetinde: **الهِرْمِيس**: **الكرْكَدَّنُ**’dur; filden daha büyük bir şeydir; denizde yahut kıyısında olur; bir boynuzu vardır. Ben dedim: Sanki **الحَرِيش** ile **الهِرْمِيس** bir şeydir; Allah daha iyi bilir.

**أبو عُبيد**: **الحَرْشُ**: izdir; çoğulu **حِراشٌ**’tır; bununla adama **حِراشاً** adı verildi.

Araplardan birden fazlasını, sırtında yarası kabarıp toplanmış deve için şöyle derken işittim: “Bu, **بعير أَحْرَش**’tır; onda **حَرَش** vardır.” Şair dedi:
فطارَ بكَفِّي ذو حِراش مُشَمِّرٌ
أحَذُّ ذَلاَذِيلِ العَسيب قصير

**ذو حِراش** ile, üzerinde yara izi bulunan deveyi kastetti. Ve denir: Devenin uyuzunu **حَرَشْتُه**; onu **أَحْرِشه**; **حَرْشاً**; ve onu **خَرَشْتُه**; **خَرْشاً**; yani onu kaşıdın da üst deri soyuldu; kanadı; sonra o vakit **الهِناء** ile sıvanır.

**أبو عمرو** dedi: Uyuzdan **الحَرْشاءُ**: sıvanmamış olandır. Ben dedim: derisinin pürüzlülüğünden dolayı **حَرْشاء** diye adlandırıldı. Şair dedi:
وحتى كأَنِّي يَتَّقِي بي مُعَبَّد
به نُقْبَةٌ حرشاءُ لم تَلْقَ طاليا

**أبو عُبَيد** **الأصمعي**’den: Ova bitkilerinden: **الحَرْشاءُ** ve **الصَّفراء** ve **الغَبْراء**; bunlar bilinen otlardır; çoban onları hoş bulur.

**الليث** dedi: **الحَرْشُ**: cima türlerinden bir türdür; o, sırtüstü yatmış iken.

**أبو سعيد**: **دراهم حُرْشٌ**: iyi; pürüzlü; darphaneye yeni girmiş.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والشين وما يثلثهما)
(رشف)  الراء والشين والفاء أصلٌ واحد، وهو تَقَصِّي شُرب الشّيء. والرَّشْف: استِقْصاء الشُّرب حتَّى لا يَدَع في الإِناء شيئاً. رشف يرشُف ويَرْشِف. وفي كتاب الخليل: الرَّشَْف: بقيّة الماء في الحَوض. والرَّشْف: أخْذُ الماء بالشَّفَتَين، وهو فوقَ المَصّ. والرَّشُوف: المرأة الطيِّبة الفَم. ومعنى هذا أنَّ رِيقَتَها مِن طِيبها تُتَرَشَّف.
  (رشق)  الراء والشين والقاف أصلٌ واحد، وهو رمْي الشَّيء بسهم وما أشبَهَه في خِفَّة. فالرَّشْق مصدر رشَقَه بسهمٍ رَشْقاً. والرِّشْق: الوَجْه من الرَّمْي، إذا رمَى القومُ جَميعُهم قالوا: رمينا رِشْقاً. قال أبو زُبَيد:
كلَّ يومٍ ترمِيهِ منها برِشْقٍ *** فمُصِيبٌ أو صَافَ غيرَ بَعِيدِ([1])  ومن الباب قولهم: أرشَقْتُ، إذا حدّدتَ النَّظَر. قال القُطَاميّ:
  * وتَرُوعُنِي مُقَل الصُِّوار المُرْشِقِ([2]) *
  ويقال رَشَقه بالكَلام. ومن الباب الرَّشيق: الخفيفُ الجِسْم، كأنّه شُبِّه بالسَّهم الذي يُرشَق به. ومنه أرشَقَتِ الظَّبيةُ: مدَّت عُنُقها لتنظُر.
  (رشم)  الراء والشين والميم كلمةٌ واحدة لا يقاس عليها، وليس في الباب غيرها. وذلك الأرشَم: الذي يتشمّم الطّعامَ ويَحرِص عليه. قال:
لَقىً حملَتْهُ أُمُّه وهي ضَيْفَةٌ *** فجاءَتْ بنَزٍّ لِلنِّزَالَةِ أرشَما([3])  (رشن)  الراء والشين والنون ليس أصلاً ولا فيه ما يُؤْخَذُ به. لكنَّهم يقولون. رشَنَ الكلبُ في الإناء: أدخَلَ رأسَه. والرَّاشن: الذي يتحيَّن وقْتَ الطعام فيأتِي ولم يُدْعَ. وفي كلِّ ذلك نَظر.
   (رشي)  الراء والشين والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على سَببٍ أو تسبُّبٍ لشيءٍ بِرفْق وملايَنَة. فالرِّشاء: الحبل الممدود، والجمع* أرشِيَة. ويقال للحنْظَل  إذا امتدَّت أغصانُه: قد أَرْشَى. يُعْنَى أنّه صار كالأرشية، وهي الحبال. ومن الباب: رشَاه يَرشُوهُ رَشْواً. والرَُِّّشْوة الاسمُ. وتقول ترشَّيْت الرّجلَ: لايَنْتُه. ومنه قول امرئ القيس:
  * تُرَاشِي الفؤادَ([4]) *
  ومن الباب استرشَى الفصيلُ، إذا طلب الرَّضاع، وقد أرشَيْتُه إرشاء. وراشَيْتُ الرّجُل، إذا عاونتَه فظاهَرْتَه. والأصل في ذلك كلِّه واحد.
  (رشأ)  الراء والشين والهمزة كلمةٌ واحدة وهي الرّشأ، مهموز، وهو ولد الظَّبْية.
  (رشح)  الراء والشين والحاء أصلٌ واحد؛ وهو النّدَى يبدو من الشّيء. فالرَّشْح: العَرَق. يقال رشَح بدَنُه بعَرَقِه. فأمّا قولهم يُرشَّح لكذا، فهو من هذا، وأصله الوحشيّةُ إذا بَلَغ ولدها أن يمشيَ معَها مشَتْ به حتَّى يَرشَحَ عرَقاً فيقوى؛ ثم استُعير ذلك لكلِّ من رُبِّي، فقيل يُرشّح للخِلافة؛ كأنَّه يُرَبَّى لها. والرّاشِح: الجَبَلُ يندَى أصلُه. ورَشَّحَ النَّدى النَّبْتَ، إذا ربّاه. وأرشَحَت النّاقةُ، إذا دنا فِطامُ ولَدِها، وذلك هو عندما تفعل([5]). وقال:
كأنَّ فيه عِشاراً جِلّةً شُرُفاً *** مِن آخِرِ الصَّيف قد همَّتْ بإرشاحِ([6])  (رشد)  الراء والشين والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على استقامةِ الطريق. فالمرَاشِد: مقاصد الطُّرُقِ. والرُّشْد والرَّشَد: خِلافُ الغَيّ. وأصاب فلان من أمره رُشدْاً ورَشَداً ورِشْدة. وهو لِرَِشْدةٍ خلاف لِغَِيّة.
---------------------------------------------------------------
([1]) البيت في اللسان (صيف، رشق)، وسيعيده في (صيف، ضيف).
([2]) ديوان القطامي 34 واللسان (رشق). وصدره: * ولقد يروق قلوبهن تكلمي *
([3]) البيت للبعيث يهجو جريراً. انظر اللسان (لقا، ضيف، نزز،نزل، رشم، يتن).
([4]) قطعة من بيت له. وهو بتمامه كما في الديوان 95:
نزيف إذا قامت لوجه تمايلت *** تراشي الفؤاد الرخص ألا تخترا([5]) كذا في الأصل.
([6]) لأوس بن حجر في ديوانه 4. وقصيدة البيت تروى أيضاً لعبيد بن الأبرص في مختارات ابن الشجري 100.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve**الشين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**رشف**)  **الراء** ve**الشين** ve**الفاء** tek bir asıldır; o da bir şeyin içişini araştırıp sonuna kadar götürmektir. Ve **الرَّشْف**: içişi sonuna kadar götürmektir; öyle ki kapta hiçbir şey bırakmaz. **رشف** **يرشُف** ve**يَرْشِف**. Ve Halîl’in kitabında: **الرَّشَْف**: havuzdaki suyun artığıdır. Ve **الرَّشْف**: suyu iki dudakla almaktır; o, emmenin üstündedir. Ve **الرَّشُوف**: ağzı hoş olan kadındır. Bunun mânası şudur ki onun tükürüğü, hoşluğundan dolayı yudumlanır.

(**رشق**)  **الراء** ve**الشين** ve**القاف** tek bir asıldır; o da bir şeyi okla ve onun benzeriyle hafiflik içinde atmaktır. O hâlde **الرَّشْق**: onu bir okla **رَشْقاً** atmasının mastarıdır. Ve **الرِّشْق**: atıştan bir yöndür; kavim topluca attığında “**رِشْقاً** attık” derler. Ebû Zübeyd dedi:
كلَّ يومٍ ترمِيهِ منها برِشْقٍ *** فمُصِيبٌ أو صَافَ غيرَ بَعِيدِ([1])  بابtan onların sözü: **أرشَقْتُ**; bakışı keskinleştirdiğinde. el-Kutâmî dedi:
  * وتَرُوعُنِي مُقَل الصُِّوار المُرْشِقِ([2]) *
Ve “onu sözle **رَشَقه**” denir. Babtan **الرَّشيق**: beden bakımından hafif olandır; sanki onunla atılan oka benzetilmiştir. Ondan: **أرشَقَتِ الظَّبيةُ**: bakmak için boynunu uzattı.

(**رشم**)  **الراء** ve**الشين** ve**الميم** tek bir kelimedir; ona kıyas edilmez ve babta ondan başkası yoktur. O da **الأرشَم**: yemeği koklayan ve ona hırs gösteren kimsedir. Dedi:
لَقىً حملَتْهُ أُمُّه وهي ضَيْفَةٌ *** فجاءَتْ بنَزٍّ لِلنِّزَالَةِ أرشَما([3])

(**رشن**)  **الراء** ve**الشين** ve**النون** asıl değildir ve onda kendisiyle tutulacak bir şey yoktur. Lâkin onlar derler: **رشَنَ** köpek kapta: başını soktu. Ve **الرَّاشن**: yemeğin vaktini kollayan, davet edilmeden gelen kimsedir. Bütün bunlarda bir bakış vardır.

(**رشي**)  **الراء** ve**الشين** ve illetli harf, tek bir asıldır; bir şeye yumuşaklık ve yumuşatma ile bir sebep veya sebep olmayı gösterir. O hâlde **الرِّشاء**: uzatılmış iptir; çoğulu **أرشِيَة**. Ve **الحنْظَل** için, dalları uzadığında: “**أَرْشَى**” denir; yani o, ipler olan **الأرشية** gibi oldu. Babtan: **رشَاه** **يَرشُوهُ** **رَشْواً**. Ve **الرَُِّّشْوة** isimdir. Ve “**ترشَّيْت** adamı”: ona yumuşak davrandım, dersin. Ondan İmru’ul-Kays’ın sözü:
  * تُرَاشِي الفؤادَ([4]) *
Ve babtan **استرشَى** sütten kesilmemiş yavru, emme istediğinde; ve ben onu **إرشاء** ile **أرشَيْتُ**. Ve **راشَيْتُ** adamı: ona yardım ettiğinde, onu desteklediğinde. Ve bunun hepsinde asıl birdir.

(**رشأ**)  **الراء** ve**الشين** ve**الهمزة** tek bir kelimedir; o da **الرّشأ**’dır; hemzelidir ve o, ceylanın yavrusudur.

(**رشح**)  **الراء** ve**الشين** ve**الحاء** tek bir asıldır; o da bir şeyden görünen çiydir. O hâlde **الرَّشْح**: terdir. “Bedeni teriyle **رشَح**” denir. “Şuna **يُرشَّح**” sözlerine gelince, o bundandır; aslı şudur: vahşî hayvan, yavrusu onunla yürümeye varınca, onunla yürür; ta ki ter olarak **يَرشَحَ** da güçlensin; sonra bu, terbiye edilen herkes için ödünç alındı; böylece “hilâfete **يُرشّح**” denildi; sanki onun için yetiştiriliyor. Ve **الرّاشِح**: kökü çiylenen dağdır. Ve “çiy bitkiyi **رَشَّحَ**”: onu yetiştirdiğinde. Ve deve **أرشَحَت**: yavrusunun sütten kesilmesi yaklaştığında; bu da onun yaptığı zamandır([5]). Ve dedi:
كأنَّ فيه عِشاراً جِلّةً شُرُفاً *** مِن آخِرِ الصَّيف قد همَّتْ بإرشاحِ([6])

(**رشد**)  **الراء** ve**الشين** ve**الدال** tek bir asıldır; yolun doğruluğuna delâlet eder. O hâlde **المرَاشِد**: yolların maksatlarıdır. Ve **الرُّشْد** ve**الرَّشَد**: **الغَيّ**’in zıddıdır. Ve falan kimse işinden **رُشدْاً** ve**رَشَداً** ve**رِشْدة** isabet ettirdi. Ve o, **لِرَِشْدةٍ** içindir; **لِغَِيّة**’nin zıddı olarak.

---------------------------------------------------------------
([1]) Beyit Lisân’da (**صيف**، **رشق**)tedir; onu (**صيف**، **ضيف**)te iade edecektir.
([2]) Kutâmî divanı 34 ve Lisân (**رشق**). Ve onun صدر’ı: * ولقد يروق قلوبهن تكلمي *
([3]) Beyit el-Baʿîs’indir; Cerîr’i hicveder. Lisân’a bak: (**لقا**، **ضيف**، **نزز**،**نزل**، **رشم**، **يتن**).
([4]) Ona ait bir beyitten bir parçadır. Ve o, divanda 95’te olduğu üzere tamamıyla şöyledir:
نزيف إذا قامت لوجه تمايلت *** تراشي الفؤاد الرخص ألا تخترا([5]) Asılda böyle.
([6]) Evs b. Hacer’indir; divanında 4. Beytin kasidesi, İbn eş-Şecerî’nin Muhtârât’ında 100’de Ubeyd b. el-Ebras’a da rivayet olunur.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ش ح
رشح جبينه وبجبينه رشح‏.‏
وتقول‏:‏ لرشحة في الجبين أحسن من شمم بالعرنين‏.‏
وجلده راشح بالعرق‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو مرشح للخلافة وأصله ترشيخ الظبية ولدها تعوّده المشي فترشّح‏.‏
وغـزال راشح وقد رشح إذا مشى ونزا وأمه مرشح وقد أرشحت كما يقال‏:‏ مشدن وأشدنـت‏.‏
ورشح فلان لأمر كذا وترشح له‏.‏
ورشح الندى النبات‏.‏
ورشح ماله‏:‏ أحسن القيام عليه‏.‏
يقلّب أشباها كأن متونها بمسترشح البهمى ظهور المداوك ورشحت القربة بالماء‏.‏
ورشح الكوز‏.‏
و ‏"‏ كل إناء يرشح بما فيه ‏"‏‏.‏
وتقول‏:‏ كم بين الفرات الطافح والوشل الراشح‏.‏
قال الأخطل‏:‏ وإذا عدلت به رجالاً لم تجـد فيض الفرات كراشح الأوشـال وأصابني بنفحة من عطائه ورشحة من سمائه‏.‏

##### Türkçe

ر ش ح
**رشح** onun alnı ve onun alnında **رشح** (ter sızdı).
Ve dersin: Alında bir **رشحة** (ter sızıntısı), burun kemiğinde bir **شمم**’den (yükseklik/kabarıklık) daha güzeldir.
Ve onun derisi ter ile **راشح**’tır (sızıcıdır).
Ve mecazdan: O, hilâfet için **مرشح**’tır; aslı, ceylanın yavrusunu yürümeye alıştırmasıdır; böylece **ترشّح** etti (yürümeye alıştı).
Ve **غـزال راشح** (sızıcı/yürüyen bir ceylan); ve **رشح** etti: yürüdüğü ve sıçradığı zaman; ve onun anası **مرشح**’tır; ve **أرشحت** etti; tıpkı denildiği gibi: **مشدن** ve **أشدنـت**.
Ve falan kimse, şöyle bir iş için **رشح** edildi ve onun için **ترشح** etti.
Ve çiy, bitkiyi **رشح** etti (ıslattı/sızdırdı).
Ve **رشح** onun malı: onun üzerine iyi kıyam etti (iyi idare etti).
Benzerleri çevirip durur; sanki sırtları, **بمسترشح البهمى** ile, dövülenlerin sırtlarıdır. Ve kırba **رشحت** etti su ile (su sızdırdı).
Ve testi **رشح** etti (sızdırdı).
Ve: “Her kap, içindekini **يرشح** eder (sızdırır).”
Ve dersin: Taşan Fırat ile sızan az su (**الوشل الراشح**) arasında ne kadar var?
**الأخطل** dedi:
Ve onunla adamlar olarak adalet ettiğinde, Fırat’ın taşkınlığını, sızan az suların (**الأوشـال**) **كراشح**’ı gibi bulmazsın. Ve bana, onun bağışından bir esinti (**نفحة**) ve onun göğünden bir **رشحة** (sızıntı/damla) isabet etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّشْحُ: نَدَى العَرَقِ على الجَسَدِ.
يقال: رَشَحَ فلانٌ عَرَقاً؛ قال الفراء: يقال أَرْشَحَ عَرَقاً وتَرَشَّحَ عَرَقاً، بمعنى واحد. وقد رَشَحَ يَرْشَحُ رَشْحاً ورَشَحاناً: نَدِيَ بالعَرَق.
والرَّشِيحُ: العَرَق. والرَّشْحُ: العَرَقُ نفسه؛ قال ابن مُقْبِل: يَخْدِي بِديباجَتَيْهِ الرَّشْحُ مُرْتَدِع
وفي حديث القيامة: حتى يبلغ الرَّشْحُ آذانَهم؛ الرَّشْحُ: العَرَق لأَنه يخرج من البدن شيئاً فشيئاً كما يَرْشَحُ الإِناءُ المُتَخَلْخِلُ الأَجزاء.
والمِرْشَحُ والمِرْشَحَة: البطانة التي تحت لِبْدِ السَّرْج، سمِّيت بذلك لأَنها تُنَشِّفُ الرَّشْح؛ يعني العَرَق؛ وقيل: هي ما تحت المِيثَرَة.وبئر رَشُوحٌ: قليلة الماء، ورَشَحَ النِّحْيُ بما فيه كذلك. ورَشَّحَتِ الأُمُّ ولدها باللبن القليل إِذا جعلته في فيه شيئاً بعد شيء حتى يقوى على المَصِّ، وهو الرَّشِيحُ. ورَشَحَتِ الناقةُ وَلَدَها ورَشَّحَتْه وأَرْشَحَتْهُ: وهو أَن تحك أَصل ذنبه وتدفعه برأْسها وتُقَدِّمه وتَقِفَ عليه حتى يلحقها وتُزَجِّيه أَحياناً أَي تُقَدِّمه وتتبعه، وهي راشِحٌ ومُرْشِحٌ ومُرَشِّحٌ، كل ذلك على النَّسَبِ.
وتَرَشَّحَ هو إِذا قَوِيَ على المشي مع أُمه. وأَرْشَحَتِ الناقةُ والمرأَة، وهي مُرْشِحٌ إِذا خالطها ولدها ومشى معها وسعى خلفها ولم يُعَنِّها؛ وقيل: إِذا قَوِيَ ولد الناقة، فهي مُرْشِحٌ وولدها راشِحٌ، وقد رَشَح رُشُوحاً؛ قال أَبو ذؤَيب، واستعاره لصغار السحاب:
ثلاثاً، فلما اسْتُحِيلَ الجَها
مُ، واسْتَجْمَعَ الطِّفْلُ فيه رُشوحا
والجمع رُشَّحٌ؛ قال:
فلما انْتَهى نِيُّ المَرابيعِ، أَزْمَعَتْ
جُفُوفاً، وأَولادُ المَصاييفِ رُشَّحُ
وكل ما دَبَّ على الأَرض من خَشاشها: راشِحٌ. قال الأَصمعي: إِذا وضعت الناقة ولدها، فهو شَليل، فإِذا قَوِيَ ومَشَى، فهو راشح وأُمه مُرْشِحٌ، فإِذا ارتفع عن الرَّاشِح، فهو خالٌ.
والتَّرَشُّحُ والتَّرْشِيحُ: لَحْسُ الأُمِّ ما على طِفْلها من النُّدُوَّةِ حين تَلِدُه؛ قال:
أُمُّ الظِّبا تُرَشِّحُ الأَطفالا
والتَّرْشِيحُ أَيضاً: التربية والتهيئة للشيء. ورُشِّحَ للأَمر: رُبِّيَ له وأُهِّل؛ ويقال: فلان يُرَشَّح للخلافة إِذا جُعِل وليّ العهد. وفي حديث خالد بن الوليد: أَنه رَشَّحَ وَلده لولاية العهد أَي أَهَّله لها. وفلان يُرَشَّحُ للوزارة أَي يُرَبَّى ويُؤَهَّل لها. ورَشَّحَ الغيثُ النباتَ: رَبَّاه؛ قال كثير:
يُرَشِّحُ نَبْتاً ناعِماً، ويُزينُه
نَدًى، ولَيالٍ بعدَ ذاكَ طَوالِقُ
والاسْتِرْشاحُ كذلك؛ قال ذو الرمة:
يُقَلِّبُ أَشْباهاً كأَنَّ ظُهورَها،
بمُسْتَرْشَحِ البُهْمى، من الصَّخْرِ، صَرْدَحُ
أَي بحيث رَشَّحَتِ الأَرضُ البُهْمَة؛ يعني رَبَّتها وبَلَغت بها. وفي حديث ظَبْيانَ: يأْكلون حَصيدَها ويُرَشِّحُون خَضِيدَها؛ الخضيد: المقطوع من شجر الثمر. وتَرْشِيحُهم له: قيامُهم عليه وإِصلاحهم له إِلى أَن تعود ثمرته تَطْلُع كما يُفْعل بشجر الأَعناب والنخيل. والرَّشِيحُ: ما على وجه الأَرض من النبات.
ويقال: بنو فلان يَسْتَرْشِحُونَ البقلَ أَي ينتظرون أَن يطول فَيَرعَوْه. ويَسْتَرْشِحُونَ البُهْمَى: يُرَبُّونه ليَكْبُرَ، وذلك الموضع مُسْتَرْشَح؛ وتقول: لم يَرْشَحْ له بشيء إِذا لم يُعْطِه شيئاً. والرَّاشِحُ والرَّواشِحُ: جبال تَنْدى فربما اجتمع في أُصولها ماء قليل، فإِن كثر سمي وَشَلاً، وإِن رأَيته كالعَرَق يجري خِلالَ الحجارة سُمّي راشِحاً.

##### Türkçe

**الرَّشْحُ**: beden üzerinde terin çiyi.

Denilir: falan kimse ter **رَشَحَ**; el-Ferrâ dedi: **أَرْشَحَ** ter ve **تَرَشَّحَ** ter denilir, tek bir mânâ ile. Ve gerçekten **رَشَحَ يَرْشَحُ رَشْحاً ورَشَحاناً**: ter ile nemlendi.

**الرَّشِيحُ**: ter. **الرَّشْحُ**: terin kendisi; İbn Mukbil dedi:
يَخْدِي بِديباجَتَيْهِ الرَّشْحُ مُرْتَدِع

Kıyamet hadîsinde: nihayet **الرَّشْحُ** kulaklarına ulaşıncaya kadar; **الرَّشْحُ**: ter; çünkü o, bedenden azar azar çıkar; tıpkı parçaları gevşek olan kabın **يَرْشَحُ** etmesi gibi.

**المِرْشَحُ** ve **المِرْشَحَة**: eyerin keçesinin altında olan astar; bununla adlandırıldı, çünkü **الرَّشْحُ**’ı kurutur; yani teri; ve denildi: o, **المِيثَرَة**’nin altındaki şeydir. Ve **بئر رَشُوحٌ**: suyu az olan (kuyu); ve **رَشَحَ النِّحْيُ** içindekini, aynı şekilde.

Ve anne, çocuğunu az süt ile **رَشَّحَتْ**: onu ağzına azar azar koyduğu zaman, ta ki emmeye güç yetirsin; ve o, **الرَّشِيحُ**’tur. Ve deve, yavrusunu **رَشَحَتْ** ve onu **رَشَّحَتْ** ve onu **أَرْشَحَتْهُ**: bu, kuyruğunun dibini kaşıması ve onu başıyla itmesi, onu öne sürmesi ve ona durmasıdır; ta ki ona yetişsin; ve bazen onu **تُزَجِّيه**; yani onu öne sürer ve onu takip eder; ve o, **راشِحٌ** ve **مُرْشِحٌ** ve **مُرَشِّحٌ**’tir; bütün bunlar nisbet üzerinedir.

Ve o, **تَرَشَّحَ**: annesiyle yürümeye güç yetirdiği zaman. Ve deve ve kadın **أَرْشَحَتْ**; ve o, **مُرْشِحٌ**’tir: yavrusu ona karıştığı, onunla yürüdüğü, arkasında koştuğu ve onu yormadığı zaman; ve denildi: devenin yavrusu güçlendiği zaman; o hâlde o, **مُرْشِحٌ**’tir ve yavrusu **راشِحٌ**’tir; ve gerçekten **رَشَحَ رُشُوحاً**; Ebû Züeyb dedi ve onu küçük bulutlar için ödünç aldı:
ثلاثاً، فلما اسْتُحِيلَ الجَها
مُ، واسْتَجْمَعَ الطِّفْلُ فيه رُشوحا

Ve cem‘i **رُشَّحٌ**’tır; dedi:
فلما انْتَهى نِيُّ المَرابيعِ، أَزْمَعَتْ
جُفُوفاً، وأَولادُ المَصاييفِ رُشَّحُ

Yerin üzerinde onun haşeratından her ne debelenirse: **راشِحٌ**’tir. el-Asma‘î dedi: deve yavrusunu doğurduğu zaman, o **شَليل**’dir; güçlenip yürüdüğü zaman, o **راشح** ve annesi **مُرْشِحٌ**’tir; **الرَّاشِح**’ten yükseldiği zaman, o **خالٌ**’dır.

**التَّرَشُّحُ** ve **التَّرْشِيحُ**: anne doğurduğu vakit, yavrusunun üzerindeki nemi yalamasıdır; dedi:
أُمُّ الظِّبا تُرَشِّحُ الأَطفالا

Ve **التَّرْشِيحُ** ayrıca: bir şey için terbiye ve hazırlamadır. **رُشِّحَ للأَمر**: onun için terbiye edildi ve ehil kılındı; ve denilir: falan kimse hilâfet için **يُرَشَّح**: veliaht kılındığı zaman. Hâlid b. Velîd hadîsinde: onun veliahtlık için çocuğunu **رَشَّحَ** ettiği; yani onu ona ehil kıldığı. Ve falan kimse vezirlik için **يُرَشَّحُ**: yani onun için terbiye edilir ve ona ehil kılınır. Ve yağmur **رَشَّحَ** bitkiyi: onu büyüttü; Kesîr dedi:
يُرَشِّحُ نَبْتاً ناعِماً، ويُزينُه
نَدًى، ولَيالٍ بعدَ ذاكَ طَوالِقُ

Ve **الاسْتِرْشاحُ** da böyledir; Zû’r-Rumme dedi:
يُقَلِّبُ أَشْباهاً كأَنَّ ظُهورَها،
بمُسْتَرْشَحِ البُهْمى، من الصَّخْرِ، صَرْدَحُ

Yani yerin **البُهْمَة**’yi **رَشَّحَتْ** olduğu yerde; yani onu büyüttü ve onunla (ona) ulaştırdı. Ve **ظَبْيانَ** hadîsinde: onun biçilmişini yerler ve onun **خَضِيدَ**’ini **يُرَشِّحُون**; **الخضيد**: meyve ağacından kesilmiş olan. Ve ona dair onların **تَرْشِيحُ**’i: onun başında durmaları ve onu düzeltmeleridir; ta ki meyvesi tekrar çıkar, üzüm ve hurma ağaçlarına yapıldığı gibi. **الرَّشِيحُ**: yer yüzünün üzerindeki bitkiden olan şey.

Ve denilir: falanın oğulları otu **يَسْتَرْشِحُونَ**; yani uzamasını beklerler de onu otlatırlar. Ve **البُهْمَى**’yı **يَسْتَرْشِحُونَ**: onu büyüsün diye büyütürler; ve o yer **مُسْتَرْشَح**’tır; ve dersin: ona bir şey ile **لم يَرْشَحْ له**: ona bir şey vermediği zaman.

**الرَّاشِحُ** ve **الرَّواشِحُ**: nemlenen dağlar; bazen köklerinde az bir su toplanır; eğer çoğalırsa **وَشَلاً** diye adlandırılır; ve eğer onu, taşların arasından ter gibi akar görürsen **راشِحاً** diye adlandırılır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ش ح * * رَشَح * أي عرق وبابه قطع وتقول لم يرشح له بشيء أي لم يعطه شيئا وفلان * يُرَشَّحُ * للوزارة بفتح الشين * تَرْشِيحا * أي يربى لها ويؤهل

##### Türkçe

* ر ش ح * * **رَشَح** * yani terledi; babı **قطع**’tır. Ve “Ona bir şey için **يرشح** olmadı” dersin; yani ona hiçbir şey vermedi. Ve falan kimse vezirliğe **يُرَشَّحُ**; **الشين**’in fethiyle; **تَرْشِيحا**; yani ona yetiştirilir ve ehil kılınır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رشح  جبينه  كمنع: عرق  والرشح: ندى العرق على الجسد،  كأرشح  عرقا، وترشح عرقا، قاله الفراء. وقد رشح، بالكسر، يرشح رشحا ورشحانا: ندي بالعرق. رشح  الظبي  : إذا  قفز وأشر. و  تقول:  لم يرشح له بشيء  : إذا  لم يعطه  .  والمرشح والمرشحة، بكسرهما  البطانة التي تحت لبد السرج، سميت بذلك لأنها تنشف الرشح، يعني العرق. وقيل: هي  ما تحت الميثرة  .  والرشيح  كأمير:  العرق  نفسه؛ عن عمرو. الرشيح  نبت  . والذي في اللسان: الرشيح ما على وجه الأرض من النبات.  والترشيح: التربية  والتهيئة للشيء. من المجاز: الترشيح:  حسن القيام على المال  . وفي حديث ظبيان:  يأكلون حصيدها، ويرشحون خضيدها  . ترشيحهم له: قيامهم عليه وإصلاحهم له إلى أن تعود ثمرته تطلع كما يفعل بشجر الأعناب والنخيل. من المجاز: الترشح والترشيح:  لحس الظبية  ما على  ولدها من الندوة  ، بالضم،  ساعة تلده  ، قال:
  أم ترشح الأطفالا ورشحت الأم ولدها باللبن القليل إذا جعلته في فيه شيئا بعد شيء حتى يقوى على المص، وهو الترشيح.  وترشح الفصيل  ، إذا  قوي على المشي  مع أمه. وأرشحت الناقة والمرأة، وهي مرشح: إذا خالطها ولدها، ومشى معها، وسعى خلفها، ولم يعيها. وقيل إذا قوي ولد الناقة،  فهو راشح، وأمه مرشح  ، وقد رشح رشوحا. قال أبو ذؤيب، واستعاره لصغار السحاب:
  ثلاثا، فلما استجـيل الـجـهـا                      م، واستجمع الطفل فيه رشوحا والجمع رشح. قال:
  فلما انتهى ني المرابيع أزمعت                      حفوفا وأولاد المصاييف رشح وقال الأصمعي: إذا وضعت الناقة ولدها فهو سليل، فإذا قوي ومشى فهو راشح وأمه مرشح، فإذا ارتفع الرشح فهو خال. وقيل: رشحت الأم ولدها باللبن القليل، إذا جعلته في فيه شيئا بعد شيء حتى يقوى على المص، وهو الترشيح. ورشحت الناقة ولدها ورشحته وأرشحته: وهو أن تحك أصل ذنبه وتدفعه برأسها وتقدمه، وتقف عليه حتى يلحقها. وتزجيه أحيانا أي تقدمه وتتبعه، وهي راشح ومرشح؛ كل ذلك على النسب. من المجاز:  الراشح: ما دب على الأرض من خشاشها وأحناشها.  الرشح:  الجبل يندى أصله  فربما اجتمع فيه ماء قليل، فإن كثر سمي وشلا،  ج رواشح. و  الراشح أيضا: ما رأيته  كالعرق يجري خلال الحجارة  . وتقول: كم بين الفرات الطافح، والوشل الراشح.  والرواشح: ثعل الشاة خاصة  ، وفي أطباؤها. من المجاز:  هو أرشح فؤادا  أي  أذكى  ، كأنه يرشح ذكاء. من المجاز: ينو فلان  يسترشحوه البقل  ، هكذا في سائر النسخ، وفي بعضها: النفل،  أي ينتظرون أن يطول فيرعوه. و  يسترشحون  البهم: يربونه ليكبر  . وفي غالب النسخ: البهمى، ذلك  الموضع مسترشح  ، بضم الميم وفتح الشين.  واسترشح البهمي  : إذا  علا وارتفع  . قال ذو الرمة:
  يقلب أشبـاهـا كـأن ظـهـورهـا                      بمسترشح البهمى من الصخر صردح

  يعني بحيث رشحت  الأرض  البهمي يعني ربتها. من المجاز:  هو يرشح للملك  -وفي الصحاح وللسان: للوزارة- أي  يربى ويؤهل له  . ورشح للأمر: ربى له وأهل. وفلان يرشح للخلافة، إذا جعل ولي العهد. وفي حديث خالد ابن الوليد  أنه رشح ولده لولاية العهد  أي أهله لها. وفي الأساس: وأصله ترشيح الظبية ولدها تعوده المشي فترشح وغزال راشح ورشح: مشى. ورشح فلان كذا وترشح، وكل ذلك مجاز. ومما يستدرك عليه: الرشح، ككتف: وهو العرق. وبئر رشوح: قليلة الماء. ورشح النحي بما فيه، كذلك. ورشح الغيث النبات: رباه. وعبارة الأساس: ورشح الندى النبات، وهو مجاز. قال كثير:
  يرشح نبتا ناعمـا ويزينـه                      ندى وليال بعد ذاك طوالق ورشحت القربة بالماء؛ والكوز. وكل إناء يرشح بما فيه. وأصابني بنفحة من عطائه، ورشحة من سمائه. وترشيح الاستعارة: مأخوذ من يرشح للملك، خلافا لبعضهم.

##### Türkçe

رشح  alnı  كمنع: terledi. **والرشح**: beden üzerindeki ter çiyi; **كأرشح  عرقا** gibi: terledi; ve **وترشح عرقا**: terledi; bunu el-Ferrâ söyledi. Ve **قد رشح، بالكسر، يرشح رشحا ورشحانا**: ter ile çiğlendi. **رشح  الظبي**: sıçrayıp şenlendiği zaman. Ve dersin ki: **لم يرشح له بشيء**: ona bir şey vermediği zaman. **والمرشح والمرشحة، بكسرهما**: eyer keçesinin altındaki astar; ona bu ad verildi, çünkü **الرشح**ı, yani teri kurutur. Ve denildi ki: o, **ما تحت الميثرة**dir. **والرشيح  كأمير**: terin kendisi; Amr’dan. **الرشيح**: bir bitkidir. Ve Lisân’da olan: **الرشيح** yer yüzü üzerindeki bitkiden olan şeydir. **والترشيح**: bir şey için terbiye ve hazırlamadır. Mecazdan: **الترشيح**: mala iyi bakıp gözetmektir. Ve **حديث ظبيان**’da: “Onun biçilmişini yerler, ve onun yeşilini **ويرشحون**.” Onların ona **ترشيح**ı: ona bakıp gözetmeleri ve onu düzeltmeleri; ta ki meyvesi, üzüm ve hurma ağaçlarına yapıldığı gibi, tekrar çıkıp gelinceye kadar. Mecazdan: **الترشح والترشيح**: ceylanın, doğurduğu saat, zamme ile, **الندوة**dan, yavrusu üzerindeki şeyi yalamasıdır; dedi ki:
  أم ترشح الأطفالا
Ve anne, az süt ile, onu emmeye güç yetirinceye kadar, ağzına azar azar bir şey koyduğu zaman, yavrusunu **رشحت**; ve o, **الترشيح**tır. Ve **ترشح الفصيل**: annesiyle birlikte yürümeye güç yetirdiği zaman. Ve deve ve kadın **أرشحت**; ve o, **مرشح**tır: yavrusu ona karıştığı, onunla yürüdüğü, onun arkasında koştuğu ve onu yormadığı zaman. Ve denildi ki: devenin yavrusu güçlendiği zaman, o **راشح**tır; ve annesi **مرشح**tır; ve **قد رشح رشوحا**. Ebû Züeyb dedi; ve onu küçük bulutlar için ödünç aldı:
  ثلاثا، فلما استجـيل الـجـهـا                      م، واستجمع الطفل فيه رشوحا
Ve çoğulu **رشح**tır. Dedi ki:
  فلما انتهى ني المرابيع أزمعت                      حفوفا وأولاد المصاييف رشح
Ve el-Asma‘î dedi: deve yavrusunu doğurduğu zaman o **سليل**dir; güçlenip yürüdüğü zaman o **راشح**tır ve annesi **مرشح**tır; **الرشح** yükseldiği zaman o **خال**dır. Ve denildi ki: anne, az süt ile, onu emmeye güç yetirinceye kadar, ağzına azar azar bir şey koyduğu zaman, yavrusunu **رشحت**; ve o, **الترشيح**tır. Ve deve, yavrusunu **رشحت** ve **رشحته** ve **أرشحته**: bu, kuyruğunun kökünü kaşıman ve onu başıyla itmen ve onu öne geçirmen ve ona durman; ta ki ona yetişinceye kadar. Ve bazen onu sürersin; yani onu öne geçirirsin ve onu izlersin; ve o, **راشح** ve **مرشح**tır; bütün bunlar nisbet üzerinedir. Mecazdan: **الراشح**: yer üzerinde sürünen, onun haşeratı ve yılanları olan şeydir. **الرشح**: dağ; kökü çiğlenir; belki onda az bir su toplanır; eğer çoğalırsa **وشلا** diye adlandırılır; çoğulu **رواشح**. Ve **الراشح** ayrıca: taşların arasından, ter gibi, akarken gördüğün şeydir. Ve dersin ki: taşkın **الفرات** ile sızan **الوشل** arasında ne kadar var? **والرواشح**: özellikle koyunun memesi; ve onun **أطباؤها**sında. Mecazdan: **هو أرشح فؤادا**: yani daha zekî; sanki zekâ sızdırır. Mecazdan: falan kimse, **ينـو**; **يسترشحوه البقل**; bütün nüshalarda böyle; bazısında: **النفل**; yani uzamasını beklerler de onu otlatırlar. Ve **يسترشحون  البهم**: onu büyüsün diye yetiştirirler. Ve nüshaların çoğunda: **البهمى**; o yer **مسترشح**tır; mîm’in zammı ve şîn’in fethi ile. Ve **واسترشح البهمي**: yükselip arttığı zaman. Zû’r-Rumme dedi:
  يقلب أشبـاهـا كـأن ظـهـورهـا                      بمسترشح البهمى من الصخر صردح

Yani: yer, **البهمي**yi **رشحت**; yani onu yetiştirdiği yerde. Mecazdan: **هو يرشح للملك** —Sıhâh’ta ve Lisân’da: **للوزارة**— yani onun için yetiştirilir ve ehil kılınır. Ve **رشح للأمر**: onun için yetiştirildi ve ehil kılındı. Ve falan kimse **يرشح للخلافة**: veliaht yapıldığı zaman. Ve Hâlid b. el-Velîd’in hadîsinde: “O, oğlunu veliahtlığa **رشح** etti”; yani onu ona ehil kıldı. Ve Esâs’ta: ve aslı, ceylanın yavrusunu, yürümeye alıştırmasıdır; böylece o **ترشح** eder; ve **غزال راشح** ve **رشح**: yürüdü. Ve falan kimse şöyle şöyle **رشح** etti ve **ترشح** etti; bütün bunlar mecazdır. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الرشح، ككتف**: ve o, terdir. **وبئر رشوح**: suyu az. Ve **رشح النحي بما فيه**: yine böyle. Ve yağmur, bitkiyi **رشح** etti: onu yetiştirdi. Ve Esâs’ın ibaresi: çiy, bitkiyi **رشح** etti; ve o mecazdır. Kesîr dedi:
  يرشح نبتا ناعمـا ويزينـه                      ندى وليال بعد ذاك طوالق
Ve kırba su ile **رشحت**; ve testi. Ve her kap, içindekini **يرشح** eder. Ve bana, onun bağışından bir esinti ve onun semasından bir **رشحة** isabet etti. Ve istiareyi **ترشيح**: **يرشح للملك**ten alınmıştır; bazılarının hilâfına.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَشَحَ
1 رَشَحَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. رَشَحَ , (Msb, K,) inf. n. رَشْحٌ, (S, Msb,) He, or it, (the forehead, or the side thereof above the temple, A, TA, or the body, Msb,) sweated; exuded sweat; (S, A, Msb, K;) as also ↓ ارشح, (K,) or ارشح عَرَقْا, and عَرَقًا ↓ ترشّح. (Fr, TA.) And رَشِحَ, aor. رَشَحَ , inf. n. رَشَحٌ and رَشَحَانٌ, He, or it, was, or became, moist with sweat. (TA.) ― -b2- [Hence,] رَشَحَتِ القِرْبَةُ بِالمَآءِ (tropical:) [The water-skin sweated with the water]: and رَشَحَ بِمَا فِيهِ (tropical:) [It sweated with what was in it] is said of a [porous] mug, and of any [porous] vessel. (A.) ― -b3- [Hence also,] لَمْ يَرْشَحْ لَهُ بِشَىْءٍ (assumed tropical:) He gave him not anything. (S, K.) And رَشَحَ جَلْمَدُهُ, said of one known to be a niggard, (assumed tropical:) He gave something. (Har p. 95.) ― -b4- رَشَحَ is also said of a young gazelle, meaning (tropical:) He walked, being trained, or accustomed, to do so by his mother: [because the training him to walk causes him to sweat: see 2: and see also 5.] (A.) Also, said of a gazelle, (assumed tropical:) He leaped, or bounded, and exulted [or was brisk or lively or sprightly]. (K.) Also, inf. n. رُشَوحٌ, said of a young weaned camel, (assumed tropical:) He became strong: [see, again, 5:] and the inf. n. is metaphorically used in relation to small clouds [app. when they collect together to give rain]. (L.) -A2- See also 2, as said of a she-camel.

2 رَشَّحَ [رشّح app. He, or it, caused to sweat: this seems to be the primary signification, whence the other significations here following.] ― -b2- رَشَّحَتْ وَلَدَهَا, inf. n. تَرْشِيحٌ, (tropical:) She (a gazelle) trained, or accustomed, her young one to walk, so that he was caused to sweat (فَيُرَشَّحُ [perhaps a mistranscription for فَيَرْشَحُ so that he sweated]): (A, TA:) or she (a wild animal), when her young one became able to walk, walked with him, until, or so that, he was caused to sweat (حَتَّى يُرَشَّحَ عَرَقًا), and became strong. (Mtr, on the authority of Kh, in De Sacy's “ Chrest, Ar., ” sec. ed., iii. 231.) ― -b3- (assumed tropical:) She (a camel) rubbed the root of her young one's tail, and pushed him on with her head; and went before him, and waited for him until he overtook her; and sometimes gently urged him on, and followed him; as also ↓ رَشَحَتْهُ and ↓ ارشحتهُ. (L.) ― -b4- رَشَّحَتْ وَلَدَهَا بِاللَّبَنِ القَلِيل, inf. n. as above, (assumed tropical:) She (a mother) fed her child with a little milk, putting it into his mouth by little and little, until he became strong enough to such. (S, TA.) ― -b5- تَرْشيحٌ also signifies (tropical:) A doegazelle's licking her young one so as to remove the moisture that was upon it at the time of its birth; (K, TA;) and so ↓ تَرَشُّحٌ. (TA.) ― -b6- رشّح النّبَاتَ, (A, TA,) or النَّبْتَ, inf. n. as above, (Msb,) (tropical:) It (the moisture, or dew, A, Msb, TA, or the rain, TA) fostered the herbage. (Msb, TA.) ― -b7- رشّح وَلَدَهُ (assumed tropical:) He fed his child well. (Mtr, on the authority of Kh, in De Sacy's “ Chrest. Ar ” ubi suprà.) ― -b8- And رُشِّحَ, (S, A, K,) inf. n. as above, (K, TA,) (tropical:) He was reared, brought up, or educated, and rendered fit, (S, A, K, TA,) and prepared, (TA,) لِلشَّىْءِ [for the thing], and لِأَمْرِ [for the affair], (TA,) or لِلْوِزارَةِ [for the office of wezeer], (S,) or لِلْمُلْكِ [for the office of king], (K,) or لِلْخِلَافَةِ [for the office of khaleefeh]; from رَشَّحَتْ وَلَدَهَا in the sense expl. in the second sentence of this paragraph; (A;) or رُشِّحَ لِلْخِلَافَةِ means (tropical:) he was made the appointed successor of the khaleefeh: (TA:) and فُلَانُ لِكَذَا ↓ أُرْشِحَ and ↓ تَرَشَّحَ (tropical:) [Such a one was reared, &c., for such a thing]. (A, TA.) ― -b9- And رَشَّحَ مَالَهُ, (A,) inf. n. as above, (K,) (tropical:) He managed, or tended, or took care of, his property, or cattle, well. (A, K.) It is said in a trad., يُرَشِّحُونَ حَصِيدَهَا, meaning (tropical:) They tend [the place of seed-produce thereof], and put it into a good, or right, state, or make it to thrive, in order to its becoming productive; like as is done to grape-vines and palm-trees. (TA.)

ارشح
4 ارشح ذ , intrans.: see 1, first sentence. ― -b2- أَرْشَحَتْ (assumed tropical:) She (a camel, and a woman,) had a young one that associated, or kept company, with her, walking with her and behind her, and not fatiguing her: or had a young one that had become strong. (L.) -A2- ارشحت وَلَدَهَا, said of a camel: ― -b2- and أُرْشِحَ فُلَانٌ لِكَذَا: see 2.

ترشّح
5 ترشّح ذ : see 1, first sentence. ― -b2- Also (assumed tropical:) He (a young weaned camel) was, or became, strong enough to walk, or able to walk with strength: (S, K:) or became strong, and walked with his mother. (As, S.) [See 1.] ― -b3- See also 2, in the middle of the paragraph. ― -b4- ترشّح النَّبْتُ [or النَّبَاتُ] (assumed tropical:) The herbage became fostered by moisture or dew. (Msb.) ― -b5- ترشّح فُلَانٌ لِكَذَا: see 2, near the end of the paragraph.

استرشح البُهْمَى
10 استرشح البُهْمَى ذ (assumed tropical:) The [barley-grass termed] بُهْمَى grew tall. (K.) -A2- يَسْتَرْشِحُونَ البُهْمَى, so in most of the copies of the K, (TA,) [and so in the L,] (assumed tropical:) They foster the بهمى, in order that it may grow large: (L, K:) in some of the copies of the K البَهْمَ [i. e. the lambs, or kids, &c.]: (TA:) the place thereof is termed ↓ مُسْتَرْشَحٌ: (K:) or البُهُمَى ↓ مُسْتَرْشَحُ signifies the place, or tract of ground, that fosters the بهمى. (L.) And يسترشحون البَقْلَ, so in all the copies of the K but some in which is found النَّفَلَ, (TA,) (assumed tropical:) They wait for the herbs, or leguminous plants, (or the plants called نفل,) to grow tall, in order that-they may pasture thereon. (K.)

رَشَحٌ
رَشَحٌ ذ The moisture of sweat upon the body. (A, * TA.) [And (assumed tropical:) Fluid, or matter, exuded: see زَبَادٌ.]

رَشِحٌ
رَشِحٌ ذ That sweats much. (TA.)

رَشْحَةٌ
رَشْحَةٌ ذ [as an inf. n. of un., A sweat, or a sweating: a meaning indicated, though not expressed, in the A. ― -b2- Hence, app., (assumed tropical:) A dew, or fall of dew from the sky. ― -b3- And hence, as being likened thereto, (tropical:) A gift]. You say, أَصَابَنِى بِرَشْحَةٍ مِنْ سَمَائِهِ (tropical:) [He gave me a gift from his store of bounty]. (A.)

بِئْرٌ رَشُوحٌ
بِئْرٌ رَشُوحٌ ذ (assumed tropical:) A well containing little water: (TA:) [pl. رُشُحٌ.]

رَشِيحٌ
رَشِيحٌ ذ Sweat. (AA, S, K.) ― -b2- (assumed tropical:) A certain plant: (K:) or (assumed tropical:) plants, or herbage, upon the surface of the ground. (L.)

نِحْىٌ رَشَّاحٌ
نِحْىٌ رَشَّاحٌ ذ (assumed tropical:) A butter-skin that sweats much. (A in art. نتح.)

رَاشِحٌ
رَاشِحٌ ذ Sweating; exuding sweat. (A, * Msb.) ― -b2- (assumed tropical:) A mountain moist in the lower part, (K, TA,) and at the base of which there sometimes collects a little water: when this is much [in comparison with what thus collects, though still little abstractedly], it is termed وَشَلٌ: (TA:) pl. رَوَاشحُ. (K.) ― -b3- (assumed tropical:) What one sees, like sweat, running in the interstices between stones. (K, * TA.) You say, كَمْ بَيْنَ الفُرَاتِ الطَّافِحِ وَالوَشَلِ الرَّاشِحِ (tropical:) [How great a difference is there between the overflowing Euphrates and a little water that distils scantily in interrupted drops from a rock or mountain, appearing, like sweat, running in the interstices between stones!]. (A, TA.) ― -b4- The pl. رَوَاشِحُ also signifies (assumed tropical:) The ثُعْل [which means a small teat in excess], (K,) or the أَطْبَآء [or teats], (TA,) of a ewe or she-goat, particularly. (K, TA.) ― -b5- And the sing., (tropical:) A young gazelle that walks, being trained, or accustomed, to do so by his mother, so that he is caused to sweat. (A.) And (assumed tropical:) A young weaned camel that has become strong enough to walk, or able to walk with strength: (S, K:) or that has become strong, (As, S, L,) and walks with his mother: (As, S:) pl. رُشَّحٌ. (L.) ― -b6- And (tropical:) What creeps upon the earth, of such as are termed its خِشَاش and its أَحْنَاش. (K, TA.) ― -b7- See also مُرْشِحٌ.

أَرْشَحُ
أَرْشَحُ ذ [More, and most, sweating]. ― -b2- [Hence,] هُوَ أَرْشَحُ فُؤَادًا (tropical:) He is most largely endowed with sharpness, or acuteness, of mind, or with quickness of intelligence, understanding, sagacity, skill, or knowledge: (K, TA:) as though sweating therewith. (TA.)

مُرْشِحٌ
مُرْشِحٌ ذ , (S, L, K,) or ↓ مُرَشِّحٌ, (so in one of my copies of the K,) (assumed tropical:) A she-camel having a young one that has become strong enough to walk, or able to walk with strength: (S, K:) or having a young one that has become strong, and that walks with her: (As, S:) or having a young one that associates, or keeps company, with her, walking with her and behind her, and not fatiguing her: or having a young one that has become strong: and in like manner a woman: or each signifies, as also ↓ رَاشِحٌ, applied to a she-camel, as a possessive epithet, having a young one of which she rubs the root of his tail, pushing him on with her head; and before which she goes, and waits for him to overtake her; and which she sometimes gently urges on, and follows. (L.)

مِرْشَحٌ
مِرْشَحٌ ذ and ↓ مِرْشَحَةٌ The inner covering that is beneath the felt cloth of a horse's saddle; so called because it imbibes the sweat: (L:) or the thing that is beneath the مِيثَرَة [q. v. in art. وثر]. (S, L, K.)

مِرْشَحَةٌ
مِرْشَحَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مُرَشِّحٌ
مُرَشِّحٌ ذ : see مُرْشِحٌ.

مُسْتَرْشَحٌ
مُسْتَرْشَحٌ ذ : see 10, in two places.

##### Türkçe

**رَشَحَ**
1 **رَشَحَ** ذ , (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **رَشَحَ** , (Msb, K,) mastar ismi **رَشْحٌ**, (S, Msb,) O, yahut o, (alın, yahut onun şakak üstündeki yanı, A, TA, yahut beden, Msb,) terledi; ter sızdırdı; (S, A, Msb, K;) bunun gibi ↓ **ارشح**, (K,) yahut **ارشح عَرَقْا**, ve **عَرَقًا** ↓ **ترشّح**. (Fr, TA.) Ve **رَشِحَ**, muzâri‘i **رَشَحَ** , mastar ismi **رَشَحٌ** ve **رَشَحَانٌ**, O, yahut o, ter ile nemli idi, yahut nemli oldu. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **رَشَحَتِ القِرْبَةُ بِالمَآءِ** (mecaz:) [Su tulumu su ile terledi]: ve **رَشَحَ بِمَا فِيهِ** (mecaz:) [İçinde olanla terledi] [gözenekli] bir kupa hakkında ve her [gözenekli] kap hakkında söylenir. (A.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **لَمْ يَرْشَحْ لَهُ بِشَىْءٍ** (farz edilen mecaz:) Ona hiçbir şey vermedi. (S, K.) Ve **رَشَحَ جَلْمَدُهُ**, cimriliği bilinen kimse hakkında söylenir, (farz edilen mecaz:) Bir şey verdi. (Har p. 95.) ― -b4- **رَشَحَ** ayrıca genç ceylan hakkında da söylenir; anlamı (mecaz:) Annesi tarafından buna alıştırılarak, yahut buna alıştırılmış olarak yürüdü: [çünkü onu yürümeye alıştırmak onu terletir: 2’ye bak; ayrıca 5’e de bak.] (A.) Ayrıca, ceylan hakkında söylenir, (farz edilen mecaz:) Sıçradı, yahut atıldı, ve sevinçle coştu [yahut çevik yahut canlı yahut atik oldu]. (K.) Ayrıca, mastar ismi **رُشَوحٌ**, sütten kesilmiş genç deve hakkında söylenir, (farz edilen mecaz:) Güçlendi: [yine 5’e bak:] ve mastar ismi küçük bulutlar hakkında mecazen kullanılır [görünüşe göre yağmur vermek üzere bir araya toplandıklarında]. (L.) -A2- Dişi deve hakkında söylenen olarak 2’ye de bak.

**2 رَشَّحَ**
[**رشّح** görünüşe göre O, yahut o, terletti: bu, birincil anlam gibi görünür; buradan aşağıda gelen diğer anlamlar çıkar.] ― -b2- **رَشَّحَتْ وَلَدَهَا**, mastar ismi **تَرْشِيحٌ**, (mecaz:) O (bir ceylan) yavrusunu yürümeye alıştırdı, yahut alıştırdı; böylece o terletildi (**فَيُرَشَّحُ** [belki **فَيَرْشَحُ** için bir yanlış yazım; yani o terledi]): (A, TA:) yahut o (vahşi bir hayvan), yavrusu yürümeye güç yetirir olunca, onunla yürüdü; ta ki, yahut öyle ki, o terletildi (**حَتَّى يُرَشَّحَ عَرَقًا**), ve güçlendi. (Mtr, De Sacy’nin “Chrest, Ar.,” 2. bs., iii. 231’de Kh’den naklen.) ― -b3- (farz edilen mecaz:) O (bir deve) yavrusunun kuyruğunun kökünü ovdu ve başıyla onu itti; ve onun önünde gitti ve o kendisine yetişinceye kadar onu bekledi; ve bazen onu yumuşakça sürdü ve onu izledi; bunun gibi ↓ **رَشَحَتْهُ** ve ↓ **ارشحتهُ**. (L.) ― -b4- **رَشَّحَتْ وَلَدَهَا بِاللَّبَنِ القَلِيل**, mastar ismi yukarıdaki gibi, (farz edilen mecaz:) O (bir anne) çocuğunu az bir sütle besledi; onu ağzına azar azar koyarak, ta ki o emmeye yetecek kadar güçleninceye dek. (S, TA.) ― -b5- **تَرْشيحٌ** ayrıca (mecaz:) bir ceylanın doğum anında yavrusunun üzerinde bulunan ıslaklığı gidermek için onu yalaması anlamına gelir; (K, TA;) ve bunun gibi ↓ **تَرَشُّحٌ**. (TA.) ― -b6- **رشّح النّبَاتَ**, (A, TA,) yahut **النَّبْتَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, (Msb,) (mecaz:) O (nem, yahut çiy, A, Msb, TA, yahut yağmur, TA) otları besleyip büyüttü. (Msb, TA.) ― -b7- **رشّح وَلَدَهُ** (farz edilen mecaz:) O, çocuğunu iyi besledi. (Mtr, De Sacy’nin “Chrest. Ar”ında, yukarıda anılan yerde, Kh’den naklen.) ― -b8- Ve **رُشِّحَ**, (S, A, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K, TA,) (mecaz:) O yetiştirildi, büyütüldü yahut terbiye edildi ve ehil kılındı, (S, A, K, TA,) ve hazırlandı, (TA,) **لِلشَّىْءِ** [şey için], ve **لِأَمْرِ** [iş için], (TA,) yahut **لِلْوِزارَةِ** [vezirlik için], (S,) yahut **لِلْمُلْكِ** [krallık için], (K,) yahut **لِلْخِلَافَةِ** [hilafet için]; 2. cümlenin açıkladığı anlamdaki **رَشَّحَتْ وَلَدَهَا**’dan; (A;) yahut **رُشِّحَ لِلْخِلَافَةِ** demek (mecaz:) o, halifenin tayin edilmiş halefi yapıldı: (TA:) ve **فُلَانُ لِكَذَا** ↓ **أُرْشِحَ** ve ↓ **تَرَشَّحَ** (mecaz:) [Falanca, böyle bir şey için yetiştirildi, vb.]. (A, TA.) ― -b9- Ve **رَشَّحَ مَالَهُ**, (A,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K,) (mecaz:) O, malını yahut hayvanlarını iyi idare etti, yahut gözetti, yahut iyi baktı. (A, K.) Bir hadiste şöyle denir: **يُرَشِّحُونَ حَصِيدَهَا**, anlamı (mecaz:) Onlar [onun tohum mahsulü yerini] gözetirler ve onu iyi yahut doğru bir duruma koyarlar, yahut onu verimli kılarlar; ürün vermesi için; üzüm asmalarına ve hurma ağaçlarına yapılan gibi. (TA.)

**ارشح**
4 **ارشح** ذ , lâzım: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- **أَرْشَحَتْ** (farz edilen mecaz:) O (bir deve ve bir kadın) kendisiyle ülfet eden, onunla ve arkasında yürüyen ve onu yormayan bir yavruya sahip oldu: yahut güçlenmiş bir yavruya sahip oldu. (L.) -A2- **ارشحت وَلَدَهَا**, deve hakkında söylenir: ― -b2- ve **أُرْشِحَ فُلَانٌ لِكَذَا**: 2’ye bak.

**ترشّح**
5 **ترشّح** ذ : 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- Ayrıca (farz edilen mecaz:) O (sütten kesilmiş genç deve) yürümeye yetecek kadar güçlendi, yahut kuvvetle yürümeye muktedir oldu: (S, K:) yahut güçlendi ve annesiyle yürüdü. (As, S.) [1’e bak.] ― -b3- Paragrafın ortasında 2’ye de bak. ― -b4- **ترشّح النَّبْتُ** [yahut **النَّبَاتُ**] (farz edilen mecaz:) Otlar nem yahut çiy ile beslenip büyüdü. (Msb.) ― -b5- **ترشّح فُلَانٌ لِكَذَا**: paragrafın sonuna yakın 2’ye bak.

**استرشح البُهْمَى**
10 **استرشح البُهْمَى** ذ (farz edilen mecaz:) [**بُهْمَى** denilen arpa-otu] boy attı. (K.) -A2- **يَسْتَرْشِحُونَ البُهْمَى**, K’nin nüshalarının çoğunda böyle, (TA,) [L’de de böyle,] (farz edilen mecaz:) Onlar **بهمى**’yı besleyip büyütürler; büyüsün diye: (L, K:) K’nin bazı nüshalarında **البَهْمَ** [yani kuzular yahut oğlaklar, vb.]: (TA:) bunun yeri ↓ **مُسْتَرْشَحٌ** diye adlandırılır: (K:) yahut **البُهُمَى** ↓ **مُسْتَرْشَحُ**, **بهمى**’yı besleyip büyüten yer yahut arazi parçası anlamına gelir. (L.) Ve **يسترشحون البَقْلَ**, K’nin bütün nüshalarında böyle; ancak bazılarında **النَّفَلَ** bulunur, (TA,) (farz edilen mecaz:) Onlar otların yahut baklagil bitkilerinin (yahut **نفل** denilen bitkilerin) boy atmasını beklerler; ta ki orada otlatsınlar diye. (K.)

**رَشَحٌ**
**رَشَحٌ** ذ Beden üzerindeki ter nemi. (A, * TA.) [Ve (farz edilen mecaz:) sızdırılmış sıvı yahut madde: **زَبَادٌ**’a bak.]

**رَشِحٌ**
**رَشِحٌ** ذ Çok terleyen. (TA.)

**رَشْحَةٌ**
**رَشْحَةٌ** ذ [bir tekil mastar olarak, A: bir ter, yahut bir terleme: A’da ifade edilmese de işaret edilen bir anlam. ― -b2- Bundan dolayı, görünüşe göre, (farz edilen mecaz:) gökten bir çiy, yahut çiy düşmesi. ― -b3- Ve bundan dolayı, ona benzetilerek, (mecaz:) bir bağış]. Şöyle dersin: **أَصَابَنِى بِرَشْحَةٍ مِنْ سَمَائِهِ** (mecaz:) [O, bana ihsan hazinesinden bir bağış verdi]. (A.)

**بِئْرٌ رَشُوحٌ**
**بِئْرٌ رَشُوحٌ** ذ (farz edilen mecaz:) Az su bulunduran kuyu: (TA:) [çoğulu **رُشُحٌ**.]

**رَشِيحٌ**
**رَشِيحٌ** ذ Ter. (AA, S, K.) ― -b2- (farz edilen mecaz:) belli bir bitki: (K:) yahut (farz edilen mecaz:) yer yüzü üzerinde bulunan bitkiler yahut otlar. (L.)

**نِحْىٌ رَشَّاحٌ**
**نِحْىٌ رَشَّاحٌ** ذ (farz edilen mecaz:) Çok terleyen bir tereyağı tulumu. (A, md. **نتح**’ta.)

**رَاشِحٌ**
**رَاشِحٌ** ذ Terleyen; ter sızdıran. (A, * Msb.) ― -b2- (farz edilen mecaz:) alt kısmı nemli bir dağ, (K, TA,) ve eteğinde bazen az bir su biriken: bu (böyle biriken şeye nispetle) çok olunca, **وَشَلٌ** diye adlandırılır: (TA:) çoğulu **رَوَاشحُ**. (K.) ― -b3- (farz edilen mecaz:) Taşlar arasındaki aralıklarda, ter gibi, akıp giden olarak görülen şey. (K, * TA.) Şöyle dersin: **كَمْ بَيْنَ الفُرَاتِ الطَّافِحِ وَالوَشَلِ الرَّاشِحِ** (mecaz:) [Taşlar arasındaki aralıklarda ter gibi görünen, kayadan yahut dağdan kesik kesik damlalarla kıt kıt sızan az bir su ile taşkın Fırat arasında ne büyük fark vardır!]. (A, TA.) ― -b4- Çoğul **رَوَاشِحُ** ayrıca (farz edilen mecaz:) **ثُعْل** (fazladan küçük meme ucu demektir), (K,) yahut özellikle koyun yahut keçinin **أَطْبَآء**’ı [yahut meme uçları], (TA,) anlamına gelir. (K, TA.) ― -b5- Ve tekili, (mecaz:) annesi tarafından yürümeye alıştırılarak yürüyen, böylece terletilen genç ceylan. (A.) Ve (farz edilen mecaz:) yürümeye yetecek kadar güçlenmiş, yahut kuvvetle yürümeye muktedir olmuş sütten kesilmiş genç deve: (S, K:) yahut güçlenmiş, (As, S, L,) ve annesiyle yürüyen: (As, S:) çoğulu **رُشَّحٌ**. (L.) ― -b6- Ve (mecaz:) yeryüzünde sürünen şeylerden, onun **خِشَاش**’ı ve onun **أَحْنَاش**’ı denilenler. (K, TA.) ― -b7- **مُرْشِحٌ**’a da bak.

**أَرْشَحُ**
**أَرْشَحُ** ذ [Daha çok, ve en çok, terleyen]. ― -b2- [Bundan dolayı,] **هُوَ أَرْشَحُ فُؤَادًا** (mecaz:) O, zihnin keskinliği, yahut anlayışın çabukluğu, kavrayış, feraset, maharet, yahut bilgi bakımından en genişçe donatılmıştır: (K, TA:) sanki bununla terliyormuş gibi. (TA.)

**مُرْشِحٌ**
**مُرْشِحٌ** ذ , (S, L, K,) yahut ↓ **مُرَشِّحٌ**, (K’nin nüshalarımdan birinde böyle,) (farz edilen mecaz:) yürümeye yetecek kadar güçlenmiş, yahut kuvvetle yürümeye muktedir olmuş bir yavruya sahip dişi deve: (S, K:) yahut güçlenmiş ve onunla yürüyen bir yavruya sahip: (As, S:) yahut kendisiyle ülfet eden, onunla ve arkasında yürüyen ve onu yormayan bir yavruya sahip: yahut güçlenmiş bir yavruya sahip: ve aynı şekilde bir kadın: yahut her biri, ayrıca ↓ **رَاشِحٌ** gibi, dişi deveye izafet sıfatı olarak uygulanınca, yavrusunun kuyruğunun kökünü ovup başıyla onu iten; onun önünde gidip onun kendisine yetişmesini bekleyen; ve bazen onu yumuşakça sürüp onu izleyen (dişi deve) anlamına gelir. (L.)

**مِرْشَحٌ**
**مِرْشَحٌ** ذ ve ↓ **مِرْشَحَةٌ** At eyerinin keçe örtüsünün altında bulunan iç örtü; teri emdiği için böyle adlandırılmıştır: (L:) yahut **مِيثَرَة**’nin altında bulunan şey. (S, L, K.)

**مِرْشَحَةٌ**
**مِرْشَحَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**مُرَشِّحٌ**
**مُرَشِّحٌ** ذ : **مُرْشِحٌ**’a bak.

**مُسْتَرْشَحٌ**
**مُسْتَرْشَحٌ** ذ : 10’a, iki yerde, bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَشَحَ
رَشَحَ A ( n. ac. رَشْح 1 ),
a.  Leaked; oozed; perspired.

b.  Frisked, skipped, gamboled.

رَشِحَ
رَشِحَ A ( n. ac. رَشَح 4 ,  رَشَحَاْن 36 ),
a.  Perspired, dripped with sweat.

رَشَّحَ
رَشَّحَ II
a.  [ acc. &  La ], Trained, taught, accustomed to.

b.  Fostered, nourished; tended; managed, administered with care.

تَرَشَّحَ
تَرَشَّحَ V ,
a.  Oozed, percolated, filtered, trickled through.

b.  Caught a cold.

c.  [ La ], Was trained, taught to.

اِسْتَرْشَحَ
اِسْتَرْشَحَ X ,
a.  Grew tall ( plant ).

b.  Fostered.

رَشْح
رَشْح 1 ,
a.  Percolation; filtration; perspiring, sweating.

b.  Cold ( in the head ).

مِرْشَح
مِرْشَح 20 ,  مِرْشَحَة 20t ,
a.  Saddlecloth.

رَاْشِح
رَاْشِح 21 , ( pl. رَوَاْشِحُ 41 ),
a.  Mountain.

b.  Sweating.

رَشِيْح
رَشِيْح 25 ,
a.  Moisture; sweat, perspiration.

##### Türkçe

**رَشَحَ**
**رَشَحَ** A ( n. ac. **رَشْح** 1 ),
a. Sızdı; süzüldü; terledi.

b. Sekti, zıpladı, hopladı.

**رَشِحَ**
**رَشِحَ** A ( n. ac. **رَشَح** 4 ,  **رَشَحَاْن** 36 ),
a. Terledi, terle damladı.

**رَشَّحَ**
**رَشَّحَ** II
a. [ acc. &  La ], Alıştırdı, öğretti, âdet ettirdi.

b. Besledi, gıdalandırdı; baktı; özenle idare etti, yönetti.

**تَرَشَّحَ**
**تَرَشَّحَ** V ,
a. Sızdı, süzüldü, filtrelendi, içinden damla damla geçti.

b. Nezle oldu.

c. [ La ], Alıştırıldı, öğretildi.

**اِسْتَرْشَحَ**
**اِسْتَرْشَحَ** X ,
a. Uzadı (bitki).

b. Besledi.

**رَشْح**
**رَشْح** 1 ,
a. Süzülme; filtrasyon; terleme, ter dökme.

b. Nezle (başta).

**مِرْشَح**
**مِرْشَح** 20 ,  **مِرْشَحَة** 20t ,
a. Eyer örtüsü.

**رَاْشِح**
**رَاْشِح** 21 , ( pl. **رَوَاْشِحُ** 41 ),
a. Dağ.

b. Terleyen.

**رَشِيْح**
**رَشِيْح** 25 ,
a. Nem; ter, terleme.
