# رشح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رشح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رشح

الرَّشْحُ: نَدَى العَرَقِ على الجَسَدِ.
يقال: رَشَحَ فلانٌ عَرَقاً؛ قال الفراء: يقال أَرْشَحَ عَرَقاً وتَرَشَّحَ عَرَقاً، بمعنى واحد. وقد رَشَحَ يَرْشَحُ رَشْحاً ورَشَحاناً: نَدِيَ بالعَرَق.
والرَّشِيحُ: العَرَق. والرَّشْحُ: العَرَقُ نفسه؛ قال ابن مُقْبِل: يَخْدِي بِديباجَتَيْهِ الرَّشْحُ مُرْتَدِع
وفي حديث القيامة: حتى يبلغ الرَّشْحُ آذانَهم؛ الرَّشْحُ: العَرَق لأَنه يخرج من البدن شيئاً فشيئاً كما يَرْشَحُ الإِناءُ المُتَخَلْخِلُ الأَجزاء.
والمِرْشَحُ والمِرْشَحَة: البطانة التي تحت لِبْدِ السَّرْج، سمِّيت بذلك لأَنها تُنَشِّفُ الرَّشْح؛ يعني العَرَق؛ وقيل: هي ما تحت المِيثَرَة.وبئر رَشُوحٌ: قليلة الماء، ورَشَحَ النِّحْيُ بما فيه كذلك. ورَشَّحَتِ الأُمُّ ولدها باللبن القليل إِذا جعلته في فيه شيئاً بعد شيء حتى يقوى على المَصِّ، وهو الرَّشِيحُ. ورَشَحَتِ الناقةُ وَلَدَها ورَشَّحَتْه وأَرْشَحَتْهُ: وهو أَن تحك أَصل ذنبه وتدفعه برأْسها وتُقَدِّمه وتَقِفَ عليه حتى يلحقها وتُزَجِّيه أَحياناً أَي تُقَدِّمه وتتبعه، وهي راشِحٌ ومُرْشِحٌ ومُرَشِّحٌ، كل ذلك على النَّسَبِ.
وتَرَشَّحَ هو إِذا قَوِيَ على المشي مع أُمه. وأَرْشَحَتِ الناقةُ والمرأَة، وهي مُرْشِحٌ إِذا خالطها ولدها ومشى معها وسعى خلفها ولم يُعَنِّها؛ وقيل: إِذا قَوِيَ ولد الناقة، فهي مُرْشِحٌ وولدها راشِحٌ، وقد رَشَح رُشُوحاً؛ قال أَبو ذؤَيب، واستعاره لصغار السحاب:
ثلاثاً، فلما اسْتُحِيلَ الجَها
مُ، واسْتَجْمَعَ الطِّفْلُ فيه رُشوحا
والجمع رُشَّحٌ؛ قال:
فلما انْتَهى نِيُّ المَرابيعِ، أَزْمَعَتْ
جُفُوفاً، وأَولادُ المَصاييفِ رُشَّحُ
وكل ما دَبَّ على الأَرض من خَشاشها: راشِحٌ. قال الأَصمعي: إِذا وضعت الناقة ولدها، فهو شَليل، فإِذا قَوِيَ ومَشَى، فهو راشح وأُمه مُرْشِحٌ، فإِذا ارتفع عن الرَّاشِح، فهو خالٌ.
والتَّرَشُّحُ والتَّرْشِيحُ: لَحْسُ الأُمِّ ما على طِفْلها من النُّدُوَّةِ حين تَلِدُه؛ قال:
أُمُّ الظِّبا تُرَشِّحُ الأَطفالا
والتَّرْشِيحُ أَيضاً: التربية والتهيئة للشيء. ورُشِّحَ للأَمر: رُبِّيَ له وأُهِّل؛ ويقال: فلان يُرَشَّح للخلافة إِذا جُعِل وليّ العهد. وفي حديث خالد بن الوليد: أَنه رَشَّحَ وَلده لولاية العهد أَي أَهَّله لها. وفلان يُرَشَّحُ للوزارة أَي يُرَبَّى ويُؤَهَّل لها. ورَشَّحَ الغيثُ النباتَ: رَبَّاه؛ قال كثير:
يُرَشِّحُ نَبْتاً ناعِماً، ويُزينُه
نَدًى، ولَيالٍ بعدَ ذاكَ طَوالِقُ
والاسْتِرْشاحُ كذلك؛ قال ذو الرمة:
يُقَلِّبُ أَشْباهاً كأَنَّ ظُهورَها،
بمُسْتَرْشَحِ البُهْمى، من الصَّخْرِ، صَرْدَحُ
أَي بحيث رَشَّحَتِ الأَرضُ البُهْمَة؛ يعني رَبَّتها وبَلَغت بها. وفي حديث ظَبْيانَ: يأْكلون حَصيدَها ويُرَشِّحُون خَضِيدَها؛ الخضيد: المقطوع من شجر الثمر. وتَرْشِيحُهم له: قيامُهم عليه وإِصلاحهم له إِلى أَن تعود ثمرته تَطْلُع كما يُفْعل بشجر الأَعناب والنخيل. والرَّشِيحُ: ما على وجه الأَرض من النبات.
ويقال: بنو فلان يَسْتَرْشِحُونَ البقلَ أَي ينتظرون أَن يطول فَيَرعَوْه. ويَسْتَرْشِحُونَ البُهْمَى: يُرَبُّونه ليَكْبُرَ، وذلك الموضع مُسْتَرْشَح؛ وتقول: لم يَرْشَحْ له بشيء إِذا لم يُعْطِه شيئاً. والرَّاشِحُ والرَّواشِحُ: جبال تَنْدى فربما اجتمع في أُصولها ماء قليل، فإِن كثر سمي وَشَلاً، وإِن رأَيته كالعَرَق يجري خِلالَ الحجارة سُمّي راشِحاً.

### Türkçe

**الرَّشْحُ**: beden üzerinde terin çiyi.

Denilir: falan kimse ter **رَشَحَ**; el-Ferrâ dedi: **أَرْشَحَ** ter ve **تَرَشَّحَ** ter denilir, tek bir mânâ ile. Ve gerçekten **رَشَحَ يَرْشَحُ رَشْحاً ورَشَحاناً**: ter ile nemlendi.

**الرَّشِيحُ**: ter. **الرَّشْحُ**: terin kendisi; İbn Mukbil dedi:
يَخْدِي بِديباجَتَيْهِ الرَّشْحُ مُرْتَدِع

Kıyamet hadîsinde: nihayet **الرَّشْحُ** kulaklarına ulaşıncaya kadar; **الرَّشْحُ**: ter; çünkü o, bedenden azar azar çıkar; tıpkı parçaları gevşek olan kabın **يَرْشَحُ** etmesi gibi.

**المِرْشَحُ** ve **المِرْشَحَة**: eyerin keçesinin altında olan astar; bununla adlandırıldı, çünkü **الرَّشْحُ**’ı kurutur; yani teri; ve denildi: o, **المِيثَرَة**’nin altındaki şeydir. Ve **بئر رَشُوحٌ**: suyu az olan (kuyu); ve **رَشَحَ النِّحْيُ** içindekini, aynı şekilde.

Ve anne, çocuğunu az süt ile **رَشَّحَتْ**: onu ağzına azar azar koyduğu zaman, ta ki emmeye güç yetirsin; ve o, **الرَّشِيحُ**’tur. Ve deve, yavrusunu **رَشَحَتْ** ve onu **رَشَّحَتْ** ve onu **أَرْشَحَتْهُ**: bu, kuyruğunun dibini kaşıması ve onu başıyla itmesi, onu öne sürmesi ve ona durmasıdır; ta ki ona yetişsin; ve bazen onu **تُزَجِّيه**; yani onu öne sürer ve onu takip eder; ve o, **راشِحٌ** ve **مُرْشِحٌ** ve **مُرَشِّحٌ**’tir; bütün bunlar nisbet üzerinedir.

Ve o, **تَرَشَّحَ**: annesiyle yürümeye güç yetirdiği zaman. Ve deve ve kadın **أَرْشَحَتْ**; ve o, **مُرْشِحٌ**’tir: yavrusu ona karıştığı, onunla yürüdüğü, arkasında koştuğu ve onu yormadığı zaman; ve denildi: devenin yavrusu güçlendiği zaman; o hâlde o, **مُرْشِحٌ**’tir ve yavrusu **راشِحٌ**’tir; ve gerçekten **رَشَحَ رُشُوحاً**; Ebû Züeyb dedi ve onu küçük bulutlar için ödünç aldı:
ثلاثاً، فلما اسْتُحِيلَ الجَها
مُ، واسْتَجْمَعَ الطِّفْلُ فيه رُشوحا

Ve cem‘i **رُشَّحٌ**’tır; dedi:
فلما انْتَهى نِيُّ المَرابيعِ، أَزْمَعَتْ
جُفُوفاً، وأَولادُ المَصاييفِ رُشَّحُ

Yerin üzerinde onun haşeratından her ne debelenirse: **راشِحٌ**’tir. el-Asma‘î dedi: deve yavrusunu doğurduğu zaman, o **شَليل**’dir; güçlenip yürüdüğü zaman, o **راشح** ve annesi **مُرْشِحٌ**’tir; **الرَّاشِح**’ten yükseldiği zaman, o **خالٌ**’dır.

**التَّرَشُّحُ** ve **التَّرْشِيحُ**: anne doğurduğu vakit, yavrusunun üzerindeki nemi yalamasıdır; dedi:
أُمُّ الظِّبا تُرَشِّحُ الأَطفالا

Ve **التَّرْشِيحُ** ayrıca: bir şey için terbiye ve hazırlamadır. **رُشِّحَ للأَمر**: onun için terbiye edildi ve ehil kılındı; ve denilir: falan kimse hilâfet için **يُرَشَّح**: veliaht kılındığı zaman. Hâlid b. Velîd hadîsinde: onun veliahtlık için çocuğunu **رَشَّحَ** ettiği; yani onu ona ehil kıldığı. Ve falan kimse vezirlik için **يُرَشَّحُ**: yani onun için terbiye edilir ve ona ehil kılınır. Ve yağmur **رَشَّحَ** bitkiyi: onu büyüttü; Kesîr dedi:
يُرَشِّحُ نَبْتاً ناعِماً، ويُزينُه
نَدًى، ولَيالٍ بعدَ ذاكَ طَوالِقُ

Ve **الاسْتِرْشاحُ** da böyledir; Zû’r-Rumme dedi:
يُقَلِّبُ أَشْباهاً كأَنَّ ظُهورَها،
بمُسْتَرْشَحِ البُهْمى، من الصَّخْرِ، صَرْدَحُ

Yani yerin **البُهْمَة**’yi **رَشَّحَتْ** olduğu yerde; yani onu büyüttü ve onunla (ona) ulaştırdı. Ve **ظَبْيانَ** hadîsinde: onun biçilmişini yerler ve onun **خَضِيدَ**’ini **يُرَشِّحُون**; **الخضيد**: meyve ağacından kesilmiş olan. Ve ona dair onların **تَرْشِيحُ**’i: onun başında durmaları ve onu düzeltmeleridir; ta ki meyvesi tekrar çıkar, üzüm ve hurma ağaçlarına yapıldığı gibi. **الرَّشِيحُ**: yer yüzünün üzerindeki bitkiden olan şey.

Ve denilir: falanın oğulları otu **يَسْتَرْشِحُونَ**; yani uzamasını beklerler de onu otlatırlar. Ve **البُهْمَى**’yı **يَسْتَرْشِحُونَ**: onu büyüsün diye büyütürler; ve o yer **مُسْتَرْشَح**’tır; ve dersin: ona bir şey ile **لم يَرْشَحْ له**: ona bir şey vermediği zaman.

**الرَّاشِحُ** ve **الرَّواشِحُ**: nemlenen dağlar; bazen köklerinde az bir su toplanır; eğer çoğalırsa **وَشَلاً** diye adlandırılır; ve eğer onu, taşların arasından ter gibi akar görürsen **راشِحاً** diye adlandırılır.
