# رشد (ر-ش-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Rasad” gözetleyici demektir

- Harfler: ر - ش - د
- Kur'an'da: 19 geçiş · 19 ayet · 12 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (12)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [رَشَدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Doğru yolu bulmak | 5 | 5 | [18:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/18:10.md) |
| [الرَّشَادِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%90.md) | الْفَعَالِ | Olgunlaşmak | 2 | 2 | [40:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/40:29.md) |
| [الرُّشْدِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8F%D9%91%D8%B4%D9%92%D8%AF%D9%90.md) | الْفُعْلِ | Olgunluk | 2 | 2 | [7:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/7:146.md) |
| [رُشْدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8F%D8%B4%D9%92%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فُعْلًا | Olgunluk | 2 | 2 | [4:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/4:6.md) |
| [الرَّاشِدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%B4%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلُونَ | Olgunlar | 1 | 1 | [49:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/49:7.md) |
| [الرَّشِيدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%B4%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8F.md) | الْفَعِيلُ | Olgun | 1 | 1 | [11:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/11:87.md) |
| [الرُّشْدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8F%D9%91%D8%B4%D9%92%D8%AF%D9%8F.md) | الْفُعْلُ | Olgunluk | 1 | 1 | [2:256](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/2:256.md) |
| [بِرَشِيدٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%B4%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8D.md) | بِفَعِيلٍ | Olgun | 1 | 1 | [11:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/11:97.md) |
| [رَشِيدٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%B4%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Olgun | 1 | 1 | [11:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/11:78.md) |
| [رُشْدَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/siga/%D8%B1%D9%8F%D8%B4%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فُعْلَهُ | Onun olgunluğu | 1 | 1 | [21:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/21:51.md) |
| [مُرْشِدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%B4%D9%90%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | مُفْعِلًا | Olgunlaştıran | 1 | 1 | [18:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/18:17.md) |
| [يَرْشُدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%B4%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Olgunlaşırlar | 1 | 1 | [2:186](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/2:186.md) |

## Mücavir kökler — 119 mücavir (155 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كهف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Kovuk
2. [حري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Aradılar
3. [فجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Geniş boşluk
4. [فصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Kopmak
5. [غوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…
6. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
7. [بدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bedr dolunay demektir
8. [عرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kulpu
9. [هرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · (Her’) Rüzgarın döktüğü yapraktır
10. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Hoşlanmadı
11. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Murar acı bir ağacın adıdır
12. [عفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Haramdan kaçınırlar
13. [هيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Biçim gibi
14. [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sıkıntıya düştünüz
15. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · İnek yavrusu, dana demektir
16. [زور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Zeyr” ziyaret, “zira” ağacın güneş almasına mani olduğu…
17. [ضيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bir topluluğa sığınan kişidir
18. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Biribirini kesen yoldur
19. [قرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kırpıntı demektir
20. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Firavun
21. [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
22. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
23. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Onların malları
24. [شمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sol
25. [شعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ağacın dalı demektir
26. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
27. [فقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Omurga kemiğidir
28. [غرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
29. [لدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Katın
30. [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dal demektir
31. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kepçe, kefe demektir
32. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Nikah
33. [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Halim meme ucu demektir
34. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 4 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
35. [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Aşırı gidenler
36. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
37. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
38. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
39. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Koku veren yağdır
40. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Akar temiz sudur
41. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
42. [دري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dery : Diraye saç tarağı veya baştaki saç demektir
43. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Umulur
44. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
45. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Anlaşma
46. [شرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şerareden gelen bir kelimedir
47. [شمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Güneş demektir
48. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İsyan eder
49. [كفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Dengi” demektir
50. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Yaşlı adamdır
51. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
52. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Eveye kuş yuvası demektir
53. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
54. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Çadırın kurulduğu yer demektir
55. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Taşkınlaştıran
56. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
57. [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
58. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
59. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
60. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رشد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md), [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md), [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md), [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [غيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hedefe sapmadan, isabetle ulaştıran dosdoğru yol ve bu yolda sebat etme |
| Çekirdek Özet 2 | Kişinin hak ile batılı, fayda ile zararı ayırt ederek kendi başına doğru karara varabilme olgunluğu |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel vesayetten kurtulup ahlaki, akli, hukuki ve iktisadi özerklik ve sorumluluk kazanma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bedensel ergenliğe veya pasif bir hidayet bulmaya indirgeyip iradi kararlılık ve özerk muhakeme boyutunu dışarıda bırakmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رش | Hafif, kesintisiz ve belirli bir yöne doğru yayılan akış, serpinti ve temas hareketi; nitekim [رشش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%B4.md) serpme, [رشق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82.md) hedefe hafifçe ve hızla yönelme, [رشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%81.md) azar azar ve durulmadan çekme anlamı taşır | د | Akış ve yönelim hareketine sınır, sabit bir kapı ve nihai bir karar noktası eklenerek dağınık yönelişin hedefini bulan, sapmayan, sağlam bir istikamete ve kararlılığa kavuşması sağlanmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Akıl, öncülük, bilinçli yönelim ve hareketin çıkış noktasındaki sevk edici irade |
| ش | Diş | Keskinlik, seçip ayırt etme, nüfuz etme ve çiğneyip özümseme eylemi |
| د | Kapı | Giriş, geçiş, sabit bir eşikten geçerek ehliyet ve olgunluk safhasına dâhil olma |
| رشد | Akıl ve irade merkezli bilincin (ر), hakikati batıldan keskin bir biçimde ayırt ederek (ش), doğru hareket eşiğinden içeri adım atması (د) | Zihnin şüphe ve dalaletten sıyrılarak sağlam bir muhakemeyle doğru karar ve istikamet kapısına ulaşması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çölde bir hedefe veya su kaynağına sapmadan, kaybolmadan dosdoğru ulaştıran yol; yolun ana istikametinin bulunması ve isabetli doğrultu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Evs b. Hacer divanında ve Kitâbü’l-ʿAyn’da nesep ve tutumun meşruiyetini nitelemek üzere gayy zıddı olarak kullanılmıştır: وكائن ترى من رشدة في كريهة / ومن غية تلقى عليها الشرائر |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönemde kişinin kendi işini çekip çevirebilmesi, tasarruflarında aldanmaması ve nesebin meşru bir nikâhla sabit olması durumunda ولد لرشدة terkibinde kullanılmıştır |

Kaynak: Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Evs b. Hacer.

### Sami etimolojik katman

Arapça رشد kökü, Batı Sami dillerinde özellikle Kuzeybatı grubunda doğrudan aynı üçlü kök dizilimiyle geniş biçimde temsil edilmeyen, Arapçada semantik olarak belirginleşip uzmanlaşmış bir köktür. Akraba dillerden İbranice ve Aramicede bu fonetik diziliş genel olarak seyrek olup doğrudan rehberlik, iz sürme ve doğru yolu bulma anlamları çoğunlukla *y-š-r* (doğruluk, dürüstlük) veya *h-d-k* kökleriyle ifade edilir. Ancak Güney Sami sahasında ve kadim Arap lehçelerinde kök, fiziksel çöl coğrafyasında pusula işlevi gören ana vadi veya patikanın sapmaksızın hedefe varmasını anlatırken, zihinsel alana aktarılarak kişinin zararı faydadan, eğriyi doğrudan ayırt edebilme melekesi haline dönüşmüştür. Kökün İbranicedeki *rāšā'* (kötülük yapmak, yoldan sapmak) ile fonetik benzerliği bulunsa da semantik açıdan karşıt veya bağımsız bir gelişim çizgisine sahiptir. Arapçada kökün kazandığı temel semantik matris, cehalet veya aldanışın zıddı olan aktif ve isabetli kavrayış, yani *el-isâbe fi’l-emr* eksenindedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رشد — istikamet, isabet ve olgunluk | Çölde yön kaybetmeme somut tecrübesinden zihni, ahlaki ve hukuki tasarruflarda doğruyu bulma ve reşit olma soyutlamasına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça özgün semantik uzmanlaşma | Kuzeybatı Sami dillerindeki genel doğruluk ve istikamet köklerinin yerine Arapça sahasında karar verme yetkinliğini karşılayan bağımsızlaşmış yapı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli ses ve anlam denkliği gösteren güvenilir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann (Vergleichende Grammatik).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رشد | Anlamlı | Doğru yolu bulmak, olgunlaşmak | Hedef köktür; hedefe sapmadan ulaşma ve doğru karar verme yetisi | Kur'an'da geçer |
| ردش | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [شرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AF.md) | Anlamı bulunmayan | Ürküp kaçmak, dağılmak | Hedef kökün zıddına istikametten kopup vahşileşerek topluluktan ve yoldan ayrılma hareketi | Kur'an'da geçer |
| شدر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [درش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B4.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [دشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B4%D8%B1.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رشد | Merkez | Doğru yola erme ve olgunluk | Kişinin dış desteğe muhtaç olmaksızın kendi muhakemesiyle doğruyu bulup uygulaması | İsabet, kemal ve kendi kendine yeten idrak |
| [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) | Komşu | Yol gösterme ve kılavuzluk | [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) başkasına yön göstermeyi ve rehberliği öncelerken, رشد bu rehberliğin içselleştirilip nihai hedefe varış olgunluğuna dönüşmesidir | Dışsal işaret ve kılavuzluk boyutu baskındır |
| [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md) | Komşu | Hedefe tam isabet etme | [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md) atılan okun hedefi vurması gibi pratik eylemdeki tam isabeti ifade ederken, رشد bunun arkasındaki zihni olgunluktur | Fiili doğrultu ve hedefe vurma vurgusu |
| [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) | Komşu | İsabet ve doğruluk | [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) kararın veya sözün hakikate uygun düşmesi durumudur; رشد ise bu isabeti süreklileştiren kişilik vasfıdır | Neticenin doğruluğu ve hatasızlık |
| [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) | Komşu | Zihni bağlama ve kavrayış | [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) nefsi ve dürtüleri dizginleyip engellemeyi vurgularken, رشد bu dizginlemenin ürettiği yapıcı ve doğru eylemi anlatır | Tutma, dizginleme ve muhakeme gücü |
| [غيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%8A.md) | Zıt | Azgınlık, cehalet ve batıla sapma | [غيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D9%8A.md) inanç ve eylemde hedeften bütünüyle saparak zarara sürüklenmektir; رشد kökünün doğrudan Kur'ani ve lügavi zıddıdır | Bilgisizlikten veya taşkınlıktan kaynaklanan sapma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رشد | Doğru yolu bulma, rüşt | Zihni, ahlaki ve pratik isabetle hedefine ulaşma melekesi | Kesin |
| Latince | maturitas, rectitudo | Olgunluk, doğruluk | *Maturitas* daha çok zamansal ergenliği, *rectitudo* ise ahlaki doğruluğu karşılar; rüştteki tasarruf ehliyeti ve basiret bileşimini kısmen verir | Güçlü |
| İngilizce | maturity, discernment, right guidance | Olgunluk, temyiz gücü, doğru rehberlik | *Discernment* muhakeme gücünü, *maturity* reşitliği karşılar; kökün hidayet ve necat boyutunu tam içermez | Güçlü |
| Almanca | Mündigkeit, Urteilskraft | Reşitlik, temyiz kudreti | *Mündigkeit* hukuki ve felsefi erginliği (kendi aklını kullanma cesaretini) çok iyi karşılar; manevi istikamet boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | discernement, majorité | Temyiz, reşitlik | *Discernement* iyiyi kötüden ayırmayı, *majorité* hukuki rüştü karşılar; kavramın dini istikamet boyutu eksik kalır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lalande Vocabulaire technique et critique de la philosophie.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَشَدًا | Hukuki ve mali ehliyet, tasarruf olgunluğu | Yetimlerin mallarının kendilerine devredilmesi için aranan akli ve iktisadi kemal bağlamı (Nisâ [4:6](https://lisan.digital/tr/ayet/4:6.md)) |
| الرُّشْدِ | Hakikat yolu, batıldan ayrılan dosdoğru inanç | Dinde zorlama olmadığını ve imanın açıkça tebeyyün ettiğini bildiren akide bağlamı (Bakara [2:256](https://lisan.digital/tr/ayet/2:256.md), A‘râf [7:146](https://lisan.digital/tr/ayet/7:146.md), Cin [72:2](https://lisan.digital/tr/ayet/72:2.md)) |
| الرَّشَادِ | Siyasi ve ahlaki doğru yönetim, kurtuluş yolu | Firavun'un sahte iddiasına karşı müminin hakiki kurtuluş çağrısı bağlamı (Mü’min [40:29](https://lisan.digital/tr/ayet/40:29.md), Mü’min [40:38](https://lisan.digital/tr/ayet/40:38.md)) |
| رُشْدَهُ | Fıtri basiret, peygamberi muhakeme yetisi | Hz. İbrahim'in putları kırmadan önceki tevhid bilinci ve delil getirme kabiliyeti (Enbiyâ [21:51](https://lisan.digital/tr/ayet/21:51.md)) |
| الرَّاشِدُونَ | İmanı seven, fısk ve isyandan nefret eden ahlaki olgunlar | Müminlerin kalplerinin tezkiye edilmesi ve ahlaki sebat kazanması bağlamı (Hucurât [49:7](https://lisan.digital/tr/ayet/49:7.md)) |
| رَشِيدٌ / بِرَشِيدٍ | Aklı başında, öğüt dinleyen, doğru karar veren kişi | Lût kavminin azgınlığına karşı basiretli kimse arayışı ve Firavun'un emrinin tutarsızlığı (Hûd [11:78](https://lisan.digital/tr/ayet/11:78.md), Hûd [11:97](https://lisan.digital/tr/ayet/11:97.md)) |
| مُرْشِدًا | Hakka ulaştıran yardımcı, manevi rehber | Kehf ehlinin sığındığı mağarada Allah'ın hidayetine muhtaç oluş bağlamı (Kehf [18:17](https://lisan.digital/tr/ayet/18:17.md)) |
| يَرْشُدُونَ | Duaya icabetle ulaşılan zihni ve ameli isabet | Allah'ın kullarına yakınlığı ve emirlerine icabetin doğurduğu kemal (Bakara [2:186](https://lisan.digital/tr/ayet/2:186.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet, kesb ve irade hürriyeti | Kulun kendi iradesiyle rüşdü seçmesi, cebir altında olmaksızın tebeyyün eden delillerle imana ulaşması meselesi | İtikadi basiret ve delile dayalı kesin kavrayış |
| Fıkıh | Ehliyet, hacir ve velayet hukuku | Yetimin veya küçüğün yalnızca biyolojik büluğ ile mi yoksa malı koruma ve harcamada olgunluk (rüşd) göstermesiyle mi malına tasarruf edeceği | Hukuki ve iktisadi tasarruf ehliyeti |
| Tefsir | Hidayet türleri ve peygamberi tebliğ | الرشد ile الغي arasındaki ayrımın fıtrata ve akla açık delillerle vaz edilmesi; istikametin zihni netliği | Batıldan arınmış tevhid istikameti |
| Hadis | Sünnete ittiba ve adil yönetim | Hulefâ-yi Râşidîn terkibinde geçtiği üzere adaletten sapmayan, hakkı ikame eden örnek idare tarzı | Nebevi yöntemi bihakkın temsil ve adalet |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İman ve kulluk | İtikadi berraklık | Aldanıştan kurtarma | İmanın taklitten tahkike geçerek kulun kendi kalbiyle hakkı onaylaması | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve akıl | Eleştirel muhakeme | Doğruyu yanlıştan ayırma | Bilginin sadece ezberlenmesi değil, hayata ve amele tatbik edilecek olgunluğa varması | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve idare | İstişari adalet | Zulüm ve istibdadı engelleme | Yöneticinin keyfi kararlar yerine hakka ve maslahata uygun basiretle hükmetmesi | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf | Mali basiret ve liyakat | Servetin israfını ve telefini önleme | Malın sefihlerin elinden korunup rüşdünü ispat etmiş bireylere teslim edilmesi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kararlı durum ve optimizasyon (stabilite) | Bir dinamik sistemin dışsal sarsıntılara rağmen yönünü ve dengesini kaybetmeden asgari enerjiyle hedef yörüngesinde kalması olgusu kökün istikamet karakterini yansıtır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Özerklik ve karar verme yetisi (otonomi) | Bireyin vesayetten çıkarak kendi eylemlerinin sorumluluğunu üstlenebilme, rasyonel ve ahlaki seçimler yapabilme kapasitesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Rüşdü sadece fıkhi bir büluğ yaşına veya sadece tasavvuftaki mürşit-mürit ilişkisine indirgeyerek akli ve toplumsal boyutunu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Rüşd, bireyin inançta (Bakara [2:256](https://lisan.digital/tr/ayet/2:256.md)), ahlakta (Hucurât [49:7](https://lisan.digital/tr/ayet/49:7.md)), siyasette (Hûd [11:78](https://lisan.digital/tr/ayet/11:78.md)) ve iktisatta (Nisâ [4:6](https://lisan.digital/tr/ayet/4:6.md)) vesayetsiz, doğru karar alabilme yetkinliğidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumun ve bireyin vesayet altında tutulmasını meşrulaştırmak; ergenliğe girmiş fertleri zihnen ve iktisaden reşit sayarak ehliyetsiz tasarruflara kurban etmek veya hakiki reşitliği engelleyen baskıcı yapılara boyun eğmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nihai amacının insanı dış müdahalelerle değil, kendi akli ve ahlaki muhakemesiyle doğruyu seçen reşit bir varlık kılmak olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | Dinde zorlamayı reddeden ayetlerde, yetim ve mülkiyet ahkâmında, peygamberlerin kavimleriyle olan delil ve basiret tartışmalarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini bağlılığın körü körüne bir taklit olduğunu zanneden algıyı yıkar; dinin ancak rüşd (temyiz ve idrak) zemininde anlam kazandığını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Çölde bir hedefe sapan yollara kapılmadan, doğru istikamette dosdoğru ulaştıran ana yol ve bu doğrultudaki sebat.
- Soyut anlam: Zihnin, nefsin ve iradenin aldanıştan arınarak menfaat ve mazarratı kesin biçimde teşhis etmesi ve bağımsız, isabetli karar alma erginliği.
- Sistematik karşılık: Bireyin hem hukuki ve iktisadi vesayetten hem de taklidi inanç kalıplarından kurtulup kendi hür iradesiyle sorumluluk yüklenebilir hale gelmesi.
- LaTeX modeli: $$R = f(A \cap M) \times \mathbb{I}_{\{G = 0\}}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R$ reşit olma ve olgunluk düzeyini (رشد), $A$ akli muhakeme ve temyiz kabiliyetini, $M$ ahlaki ve pratik sebatı temsil eder. Bu iki kümenin kesişimi ($A \cap M$), doğru bilginin doğru eyleme dönüşme kapasitesini doğurur. İndikatör fonksiyonu $\mathbb{I}$, gayy ve dalalet durumunu temsil eden $G$ değişkeninin sıfır olması şartına bağlıdır ($G = 0$). Zira kök, özü itibarıyla gayy ve sapmanın mutlak yokluğunda istikametin gerçekleşmesini ifade eder.

## Geçtiği ayetler (19 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:186](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/2:186.md) — يَرْشُدُونَ

وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ

Meal (IK): Kullarım, sana Beni sorarsa; şüphesiz ki Ben, çok yakınım. Bana dua edince Ben, o dua edenin duasına icabet ederim. Öyleyse onlar da Benim da’vetime icabet etsinler. Bana iman etsinler ki, doğru yola varmış olalar.

### [Bakara 2:256](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/2:256.md) — الرُّشْدُ

لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Dinde zorlama yoktur. Gerçekten hak, batıldan iyice ayrılmıştır. Tağut’u inkar edip, Allah’a inanan kimse kopmak bilmeyen sağlam bir kulpa sarılmıştır. Ve Allah, Semi’dir, Alim’dir.

### [Nisa 4:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/4:6.md) — رُشْدًا

وَابْتَلُوا الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَنْ يَكْبَرُوا وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا

Meal (IK): Öksüzleri evlenme çağına gelene kadar deneyin. O vakit kendilerinde bir olgunlaşma görürseniz; mallarını kendilerine teslim edin. Büyüyecekler de geri alacaklar diye onları israf edip de tez elden yemeyin. Zengin olan sakınsın. Fakir olan da uygun bir şekilde yesin. Mallarını kendilerine verdiğinizde yanlarında şahid bulundurun. Hesab sorucu olarak Allah kafidir.

### [Araf 7:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/7:146.md) — الرُّشْدِ

سَأَصْرِفُ عَنْ آيَاتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ

Meal (IK): Yeryüzünde haksız yere büyüklük taslayanları ayetlerimden çevireceğim. Onlar, her ayeti görseler yine de inanmazlar. Doğru yolu görseler, onu yol edinmezler. Azgınlık yolunu görseler, hemen» onu yol edinirler. Bu, ayetlerimizi yalanlamış olmalarından ve ondan gafil bulunmalarındandır.

### [Hud 11:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/11:78.md) — رَشِيدٌ

وَجَاءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَمِنْ قَبْلُ كَانُوا يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ قَالَ يَاقَوْمِ هَؤُلَاءِ بَنَاتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَلَا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ

Meal (IK): Kavmi ona koşa koşa geldi. Daha önce de kötü işler işlerlerdi. Ey kavmim; işte kızlarım, bunlar sizin için daha temizdir. Allah’tan korkun da misafirlerin önünde beni rezil etmeyin. İçinizde aklı erer bir kimse yok mudur? dedi.

### [Hud 11:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/11:87.md) — الرَّشِيدُ

قَالُوا يَاشُعَيْبُ أَصَلَاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوَالِنَا مَا نَشَاءُ إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Şuayb; senin namazın mı bize babalarımızın taptıklarını ve mallarımızı dilediğimiz gibi kullanmamızı men’ediyor? Sen, doğrusu aklı başında, yumuşak huylu birisin.

### [Hud 11:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/11:97.md) — بِرَشِيدٍ

إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَاتَّبَعُوا أَمْرَ فِرْعَوْنَ وَمَا أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍ

Meal (IK): Yine de onlar Firavun’un emrine uydular. Oysa Firavun’un emri hiç de doğru değildi.

### [Kehf 18:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/18:10.md) — رَشَدًا

إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا

Meal (IK): Hani o yiğitler; mağaraya sığınmışlardı da: Rabbımız; bize katından rahmet ver, işlerimizde başarılı kıl, demişlerdi.

### [Kehf 18:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/18:17.md) — مُرْشِدًا

وَتَرَى الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَتْ تَزَاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَإِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُرْشِدًا

Meal (IK): Güneşin doğduğu zaman; mağaralarının sağ tarafına yöneldiğini, battığı zaman da; sol tarafa gittiğini görürsün. Kendileri de mağaranın iç tarafında idiler. Bu, Allah’ın ayetlerindendir. Allah, kimi hidayete erdirirse; o, doğru yola ermiştir, kimi de şaşıracak olursa; artık onun için yol gösterici bir dost bulamazsın.

### [Kehf 18:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/18:24.md) — رَشَدًا

إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ وَاذْكُرْ رَبَّكَ إِذَا نَسِيتَ وَقُلْ عَسَى أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هَذَا رَشَدًا

Meal (IK): Meğer ki Allah dilemiş ola. Unuttuğun zaman da Rabbını an ve şöyle de: Umulur ki Rabbım; beni doğruya daha yakın olana eriştirir.

### [Kehf 18:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/18:66.md) — رُشْدًا

قَالَ لَهُ مُوسَى هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا

Meal (IK): Musa ona: Sana öğretilen ilimden bana öğretmen için, peşinden geleyim mi? dedi.

### [Enbiya 21:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/21:51.md) — رُشْدَهُ

وَلَقَدْ آتَيْنَا إِبْرَاهِيمَ رُشْدَهُ مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا بِهِ عَالِمِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, daha önce İbrahim’e de rüşdünü vermiştik. Ve Biz onu bilenlerdik.

### [Mü'min 40:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/40:29.md) — الرَّشَادِ

يَاقَوْمِ لَكُمُ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ظَاهِرِينَ فِي الْأَرْضِ فَمَنْ يَنْصُرُنَا مِنْ بَأْسِ اللَّهِ إِنْ جَاءَنَا قَالَ فِرْعَوْنُ مَا أُرِيكُمْ إِلَّا مَا أَرَى وَمَا أَهْدِيكُمْ إِلَّا سَبِيلَ الرَّشَادِ

Meal (IK): Ey kavmim; bugün mülk sizindir. Yeryüzünde galib sizsiniz. Fakat Allah’ ın baskını gelip çatınca, O’na karşı bize kim yardım eder? Firavun dedi ki: Ben, size kendi görüşümden başkasını söylemiyorum. Size doğru yolun tersini de göstermiyorum.

### [Mü'min 40:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/40:38.md) — الرَّشَادِ

وَقَالَ الَّذِي آمَنَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشَادِ

Meal (IK): İnanmış olan demişti ki: Ey kavmim; bana uyun, sizi doğru yola hidayet edeyim.

### [Hucurat 49:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/49:7.md) — الرَّاشِدُونَ

وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَكَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ أُولَئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ

Meal (IK): Hem bilin ki; içinizde Allah’ın peygamberi vardır. Şayet o, birçok işlerde size uymuş olsaydı; şüphesiz ki sıkıntıya düşerdiniz. Ama Allah; size imanı sevdirmiş ve onu kalblerinize ziynet yapmış; küfrü, fasıklığı ve isyanı da size çirkin göstermiştir. Rüşdünü bulanlar, işte onlardır.

### [Cin 72:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/72:2.md) — الرُّشْدِ

يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ وَلَنْ نُشْرِكَ بِرَبِّنَا أَحَدًا

Meal (IK): O, doğru yola iletiyor. Biz de ona iman ettik. Ve Rabbımıza hiç bir şeyi şirk koşmayacağız.

### [Cin 72:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/72:10.md) — رَشَدًا

وَأَنَّا لَا نَدْرِي أَشَرٌّ أُرِيدَ بِمَنْ فِي الْأَرْضِ أَمْ أَرَادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَدًا

Meal (IK): Doğrusu biz bilmiyoruz; yeryüzünde onlara kötülük mü dilenmiştir, yoksa Rabbları onlara iyilik mi dilemiştir?

### [Cin 72:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/72:14.md) — رَشَدًا

وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقَاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولَئِكَ تَحَرَّوْا رَشَدًا

Meal (IK): İçimizden teslim olanlar da vardır, kendilerine yazık edenler de. Kim teslim olursa; işte onlar, doğru yolu aramış olanlardır.

### [Cin 72:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/ayet/72:21.md) — رَشَدًا

قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا

Meal (IK): De ki: Ben; size zarar vermeye de, iyilik yapmaya da muktedir değilim.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Rasad” gözetleyici demektir. “Sad” “şin”e dönüşmüş gözetleyerek yol bulmak ve göstermek anlamları kazanmıştır. Rüşde ermek kendi kendine karar vermek yeteneğine ulaşmak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والدال والراء معهما
ش ر د، ر ش د مستعملان فقط
شرد:
شردَ البعيرُ يشردُ شراداً. وفرسٌ شرُود، أي: مستعصٍ. وقافيةٌ شرُود أي: عائرةٌ في البلاد. ورجلٌ مُشرَّدٌ شريد، أي: طريد. وشردته وطرَّدته: جعلته طريداً شريداً. وقول الله عز وجل: "شرِّد بهم من خلفهم"، أي: نكَّل بهم، قال:
أطوف في الأباطحِ كلِّ يومٍ		مخافة أن يُشردَ بي حكيمُ
رشد:
رشد يرشد رشداً ورشاداً وهو نقيض الغي. ورشد يرشد رشداً وهو نقيض الضّلال. والرَّشدةُ: نقيضُ الغية، تقول: ولد لرشدةٍ، ولم يُهدَ إلى رشدة، قال:
وكائِن تَرَى من رشدةٍ في كريهةٍ		ومن غيَّةٍ تُلقى عليها الشَّـرائِرُ
وقال آخر:
لِذي غيَّةٍ من أمـهِ ولـرشـدةٍ		فيغلبها فحلٌ على النَّسلِ مُنجِبُ
ويُقالُ: يا رشدينُ كأنه يُريد: يا راشدُ.
ورشدَ فلانٌ إذا أصاب وجه الأمر والطّريق، والإرشاد: الدّلالة والهِداية.
والرَّشاد: الحجر، سمَّي به تطيُّراً من الحُرفِ وصلابة الحَجَر.

##### Türkçe

باب **الشين** و**الدال** و**الراء** onlarla birlikte
**ش ر د**، **ر ش د** yalnızca kullanılmıştır

**شرد**:
Deve **شردَ** eder, **يشردُ** **شراداً**. Ve **شرُود** bir at: yani, inatçı/ele avuca sığmaz. Ve **شرُود** bir kafiye: yani, memleketlerde başıboş dolaşan. Ve **مُشرَّدٌ شريد** bir adam: yani, kovulmuş. Ve onu **شردته** ve **طرَّدته**: onu kovulmuş, başıboş kıldım. Ve Aziz ve Celil Allah’ın sözü: “**شرِّد بهم من خلفهم**”, yani: onlara ibret verici ceza verdi; dedi ki:
أطوف في الأباطحِ كلِّ يومٍ		مخافة أن يُشردَ بي حكيمُ

**رشد**:
**رشد** eder, **يرشد** **رشداً** ve **رشاداً**; ve o, **الغي**’nin zıddıdır. Ve **رشد** eder, **يرشد** **رشداً**; ve o, **الضّلال**’ın zıddıdır. Ve **الرَّشدةُ**: **الغية**’nin zıddı; dersin ki: **لرشدةٍ** bir doğum oldu; ve **إلى رشدة**’ye hidayet olunmadı; dedi ki:
وكائِن تَرَى من رشدةٍ في كريهةٍ		ومن غيَّةٍ تُلقى عليها الشَّـرائِرُ
Ve bir başkası dedi ki:
لِذي غيَّةٍ من أمـهِ ولـرشـدةٍ		فيغلبها فحلٌ على النَّسلِ مُنجِبُ
Ve denilir: **يا رشدينُ**; sanki murad ediyor: **يا راشدُ**.
Ve falan kimse **رشدَ** etti; işi ve yolu(n) yüzünü/isabetini bulduğu zaman. Ve **الإرشاد**: delâlet ve hidayettir.
Ve **الرَّشاد**: taş; **الحُرفِ**’ten ve taşın sağlamlığından uğursuzluk sayma yoluyla onunla adlandırıldı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَشادُ: خلاف الغَيّ، وقد رَشَدَ يَرْشُدُ رُشْداً، ورَشِدَ بالكسر يَرْشَدُ رَشَداً لُغَةٌ فيه. وأرشده الله. والمَراشِدُ: مقاصِدُ الطُرُق. والطريق الأرْشَدُ: نحو الأَقْصد. وتقول: هو لِرِشْدةٍ، خلاف قولك لزنْيَةٍ. وأُمُّ راشِدٍ: كُنْية الفأرة.

##### Türkçe

**الرَشادُ**: **الغَيّ**’in zıddıdır; ve **رَشَدَ يَرْشُدُ رُشْداً** (diye gelir); ve kesre ile **رَشِدَ يَرْشَدُ رَشَداً** onda bir lugattır. Ve Allah onu **أرشده** (doğru yola iletti). Ve **المَراشِدُ**: yolların maksatlarıdır. Ve **الطريق الأرْشَدُ**: **الأَقْصد**’e doğru (olan). Ve dersin ki: o, **لِرِشْدةٍ**’dir; **لزنْيَةٍ** sözünün zıddı olarak. Ve **أُمُّ راشِدٍ**: farenin künyesidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش د ر
شرد ، رشد ، درش .
شرد : قال ابن المظفر : شَرَد البعيرُ يشرُدُ شِراداً ، وكذلك الدّوابّ ، وفرسٌ شَرودٌ وهو المسْتَعصِي على صاحبه ، وقافيةٌ شرود : عائرةٌ سائرة في البلاد ، وقال الشاعر :
شَرُودٌ إذا الرّاءُونَ حَلُّوا عِقَالها
مُحَجَّلةٌ فيها كلامٌ مُحَجَّلُ
وشرَدَ الجمل شُروداً فهو شارد ، فإِذا كان مُشَرَّداً فهو شريدٌ طريد . وتقول : أَشرَدْتُه ، وأَطرَدْتُه ؛ إذا جعلته شريداً طريداً لا يُؤْوَى .
وقال الفراء في قوله تعالى : ( فَشَرِّدْ بِهِم مَّنْ خَلْفَهُمْ ) ( الأنفال : 57 ) : يقول إنْ أَسَرْتَهم يا محمد فنكِّلْ بهم مَنْ خَلفَهم ممن تخافُ نقْضَه لِلْعَهد ؛ لعلهم يَذّكرون فلا ينْقُضون العهد . وأَصل التشريد التَّطريد .
رشد : قال الليث : يقال رَشَد الإنسان يَرْشُدُ رُشداً ورَشاداً ، وهو نقيض الغَيّ ، ورَشِد يَرْشَدُ رَشَداً ، وهو نقيض الضَّلالَ . إذا أصابَ وَجْهَ الأمر والطريق فقد رَشِد ، وإذا أرشدك إنسانٌ الطريق فقل : لا يَعْمَى عليك الرُّشد .
قلت : وغير الليث يَجْعَلُ رَشَدَ يَرْشُدُ ورَشِدَ يَرشَدُ بمعنى واحدٍ في الْغَيّ والضَّلال ، ورجلٌ رشِيدٌ ورَاشِدٌ . والإرْشادُ الْهِدَايَة والدِّلالَة .
وقال الفراء في ( كتاب المصادر ) : وُلِدَ فلانٌ لِغَيرِ رَشْدَةٍ ، وَوُلِدَ لِغَيَّةٍ ولِزَنْيَةٍ كلّها بالْفَتح .
وقال الكسائيّ : ويَجُوزُ لِرِشْدَةَ ولِزنْيَةٍ ، فأَمَّا غَيَّة فهو بالْفَتْح .
وقال أبو زيد : هو لِرَشْدِةٍ ولِزَنْيَةٍ بفَتْح الرّاء والزّاي منهما ، ونحو ذلك .
قال الليث : وأنشد :
لذِي غَيَّةٍ من أُمِّه ولِرَشدةٍ
فَيَغْلِبُها فحلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُ
قال : ويقال : يا رِشْدِينُ ، بمعنى يَا رَاشِد .
وقال ذو الرمة :
وكَائِنْ تَرَى مِنَ رشْدَةٍ في كَرِيهَةٍ
ومن غَيِّةٍ تُلْقَى عليها الشَّراشِرُ
يقول : كم رُشْدٍ لَقيتَهُ فيما تكْرَهُه ، وكم من غَيَ فيما نُحبُّه ونهواه .
قلت : وأَهْلُ العراق يقولون للْحُرْف : حَبّ الرَّشاد كأَنَّهم تَطَيَّرُوا من لَفظ الحُرْفِ ، لأَنَّهُ حِرْمان ، فقالوا : حبُّ الرَّشاد ، والرَّشادُ الحجرُ الذي يَملأُ الكَفَّ ، الواحِدَةُ رَشَادَة .

##### Türkçe

ش د ر
**شرد** , **رشد** , **درش** .

**شرد** : İbnü’l-Muzaffer dedi: **شَرَد** deve **يشرُدُ** **شِراداً** (şöyle) olur; aynı şekilde binek hayvanları da. Ve **فرسٌ شَرودٌ**: sahibine karşı inat eden (hayvandır). Ve **قافيةٌ شرود**: ülkelerde dolaşan, başıboş (kafiyedir). Şair dedi ki:
**شَرُودٌ إذا الرّاءُونَ حَلُّوا عِقَالها
مُحَجَّلةٌ فيها كلامٌ مُحَجَّلُ**
Ve **شرَدَ** deve **شُروداً** (şöyle) olur; o hâlde o **شارد**’dır. Artık eğer **مُشَرَّداً** olursa o **شريدٌ طريد**’dir. Ve dersin ki: **أَشرَدْتُه** ve **أَطرَدْتُه**; onu barındırılmayan bir **شريداً طريداً** kıldığın zaman.

Ve el-Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **( فَشَرِّدْ بِهِم مَّنْ خَلْفَهُمْ )** **( الأنفال : 57 )** dedi: “Eğer onları esir alırsan, ey Muhammed, o hâlde onların arkasındakilerden, ahdi bozmasından korktuğun kimselere karşı, onlarla ibret verici ceza uygula; umulur ki hatırlarlar da ahdi bozmazlar.” Ve **التشريد**’in aslı **التَّطريد**’dir.

**رشد** : el-Leys dedi: **رَشَد** insan **يَرْشُدُ** **رُشداً** ve **رَشاداً** (şöyle) denir; o, **الغَيّ**’in zıddıdır. Ve **رَشِد** **يَرْشَدُ** **رَشَداً** (şöyle); o, **الضَّلالَ**’ın zıddıdır. İşin ve yolun yönünü isabet ettikse artık **رَشِد** olmuştur. Ve eğer bir insan sana yolu **أرشد** ederse, o hâlde de ki: “Sana **الرُّشد** kör olmasın.”

Dedim: el-Leys’ten başkası, **رَشَدَ يَرْشُدُ** ile **رَشِدَ يَرشَدُ**’i, **الْغَيّ** ve **الضَّلال** hususunda tek bir mânâda kılar. Ve **رجلٌ رشِيدٌ** ve **رَاشِدٌ**. Ve **الإرْشادُ**: **الْهِدَايَة** ve **الدِّلالَة**’dir.

Ve el-Ferrâ **( كتاب المصادر )**’da dedi: Falan kimse **لِغَيرِ رَشْدَةٍ** için doğdu; ve **لِغَيَّةٍ** ve **لِزَنْيَةٍ** için doğdu; hepsi fetha iledir.

Ve el-Kisâî dedi: **لِرِشْدَةَ** ve **لِزنْيَةٍ** câiz olur; fakat **غَيَّة** ise fetha iledir.

Ve Ebû Zeyd dedi: O, ikisinden de **الرّاء** ve **الزّاي**’ın fethasıyla **لِرَشْدِةٍ** ve **لِزَنْيَةٍ**’dir; ve bunun benzeri.

el-Leys dedi: Ve şu beyti rivayet etti:
**لذِي غَيَّةٍ من أُمِّه ولِرَشدةٍ
فَيَغْلِبُها فحلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُ**
Dedi: Ve **يا رِشْدِينُ** denir; **يَا رَاشِد** mânâsında.

Ve Zü’r-Rumme dedi:
**وكَائِنْ تَرَى مِنَ رشْدَةٍ في كَرِيهَةٍ
ومن غَيِّةٍ تُلْقَى عليها الشَّراشِرُ**
Der ki: Hoşlanmadığın şeyde nice **رُشْد** ile karşılaştın; ve sevdiğimiz ve arzuladığımız şeyde nice **غَيَ** (ile).

Dedim: Irak ehli, **الْحُرْف** için, sanki **الحُرْف** lafzından uğursuzluk saymışlar gibi, **حَبّ الرَّشاد** derler; çünkü o, **حِرْمان**’dır. Böylece “**حبُّ الرَّشاد**” dediler. Ve **الرَّشادُ**: avucu dolduran taştır; onun bir tanesi **رَشَادَة**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والشين وما يثلثهما)
(رشف)  الراء والشين والفاء أصلٌ واحد، وهو تَقَصِّي شُرب الشّيء. والرَّشْف: استِقْصاء الشُّرب حتَّى لا يَدَع في الإِناء شيئاً. رشف يرشُف ويَرْشِف. وفي كتاب الخليل: الرَّشَْف: بقيّة الماء في الحَوض. والرَّشْف: أخْذُ الماء بالشَّفَتَين، وهو فوقَ المَصّ. والرَّشُوف: المرأة الطيِّبة الفَم. ومعنى هذا أنَّ رِيقَتَها مِن طِيبها تُتَرَشَّف.
  (رشق)  الراء والشين والقاف أصلٌ واحد، وهو رمْي الشَّيء بسهم وما أشبَهَه في خِفَّة. فالرَّشْق مصدر رشَقَه بسهمٍ رَشْقاً. والرِّشْق: الوَجْه من الرَّمْي، إذا رمَى القومُ جَميعُهم قالوا: رمينا رِشْقاً. قال أبو زُبَيد:
كلَّ يومٍ ترمِيهِ منها برِشْقٍ *** فمُصِيبٌ أو صَافَ غيرَ بَعِيدِ([1])  ومن الباب قولهم: أرشَقْتُ، إذا حدّدتَ النَّظَر. قال القُطَاميّ:
  * وتَرُوعُنِي مُقَل الصُِّوار المُرْشِقِ([2]) *
  ويقال رَشَقه بالكَلام. ومن الباب الرَّشيق: الخفيفُ الجِسْم، كأنّه شُبِّه بالسَّهم الذي يُرشَق به. ومنه أرشَقَتِ الظَّبيةُ: مدَّت عُنُقها لتنظُر.
  (رشم)  الراء والشين والميم كلمةٌ واحدة لا يقاس عليها، وليس في الباب غيرها. وذلك الأرشَم: الذي يتشمّم الطّعامَ ويَحرِص عليه. قال:
لَقىً حملَتْهُ أُمُّه وهي ضَيْفَةٌ *** فجاءَتْ بنَزٍّ لِلنِّزَالَةِ أرشَما([3])  (رشن)  الراء والشين والنون ليس أصلاً ولا فيه ما يُؤْخَذُ به. لكنَّهم يقولون. رشَنَ الكلبُ في الإناء: أدخَلَ رأسَه. والرَّاشن: الذي يتحيَّن وقْتَ الطعام فيأتِي ولم يُدْعَ. وفي كلِّ ذلك نَظر.
   (رشي)  الراء والشين والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على سَببٍ أو تسبُّبٍ لشيءٍ بِرفْق وملايَنَة. فالرِّشاء: الحبل الممدود، والجمع* أرشِيَة. ويقال للحنْظَل  إذا امتدَّت أغصانُه: قد أَرْشَى. يُعْنَى أنّه صار كالأرشية، وهي الحبال. ومن الباب: رشَاه يَرشُوهُ رَشْواً. والرَُِّّشْوة الاسمُ. وتقول ترشَّيْت الرّجلَ: لايَنْتُه. ومنه قول امرئ القيس:
  * تُرَاشِي الفؤادَ([4]) *
  ومن الباب استرشَى الفصيلُ، إذا طلب الرَّضاع، وقد أرشَيْتُه إرشاء. وراشَيْتُ الرّجُل، إذا عاونتَه فظاهَرْتَه. والأصل في ذلك كلِّه واحد.
  (رشأ)  الراء والشين والهمزة كلمةٌ واحدة وهي الرّشأ، مهموز، وهو ولد الظَّبْية.
  (رشح)  الراء والشين والحاء أصلٌ واحد؛ وهو النّدَى يبدو من الشّيء. فالرَّشْح: العَرَق. يقال رشَح بدَنُه بعَرَقِه. فأمّا قولهم يُرشَّح لكذا، فهو من هذا، وأصله الوحشيّةُ إذا بَلَغ ولدها أن يمشيَ معَها مشَتْ به حتَّى يَرشَحَ عرَقاً فيقوى؛ ثم استُعير ذلك لكلِّ من رُبِّي، فقيل يُرشّح للخِلافة؛ كأنَّه يُرَبَّى لها. والرّاشِح: الجَبَلُ يندَى أصلُه. ورَشَّحَ النَّدى النَّبْتَ، إذا ربّاه. وأرشَحَت النّاقةُ، إذا دنا فِطامُ ولَدِها، وذلك هو عندما تفعل([5]). وقال:
كأنَّ فيه عِشاراً جِلّةً شُرُفاً *** مِن آخِرِ الصَّيف قد همَّتْ بإرشاحِ([6])  (رشد)  الراء والشين والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على استقامةِ الطريق. فالمرَاشِد: مقاصد الطُّرُقِ. والرُّشْد والرَّشَد: خِلافُ الغَيّ. وأصاب فلان من أمره رُشدْاً ورَشَداً ورِشْدة. وهو لِرَِشْدةٍ خلاف لِغَِيّة.
---------------------------------------------------------------
([1]) البيت في اللسان (صيف، رشق)، وسيعيده في (صيف، ضيف).
([2]) ديوان القطامي 34 واللسان (رشق). وصدره: * ولقد يروق قلوبهن تكلمي *
([3]) البيت للبعيث يهجو جريراً. انظر اللسان (لقا، ضيف، نزز،نزل، رشم، يتن).
([4]) قطعة من بيت له. وهو بتمامه كما في الديوان 95:
نزيف إذا قامت لوجه تمايلت *** تراشي الفؤاد الرخص ألا تخترا([5]) كذا في الأصل.
([6]) لأوس بن حجر في ديوانه 4. وقصيدة البيت تروى أيضاً لعبيد بن الأبرص في مختارات ابن الشجري 100.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الشين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**رشف**)  **الراء** ve **الشين** ve **الفاء** tek bir asıldır; o da bir şeyin içilmesini didik didik araştırmaktır. Ve **الرَّشْف**: içmeyi sonuna kadar araştırmaktır; öyle ki kapta hiçbir şey bırakmaz. **رشف** **يرشُف** ve **يَرْشِف**. Ve Halîl’in kitabında: **الرَّشَْف**: havuzdaki suyun kalıntısıdır. Ve **الرَّشْف**: suyu iki dudakla almaktır; o, emmenin üstündedir. Ve **الرَّشُوف**: ağzı hoş olan kadındır. Bunun mânâsı şudur ki onun tükürüğü, hoşluğundan dolayı **تُتَرَشَّف** edilir.

(**رشق**)  **الراء** ve **الشين** ve **القاف** tek bir asıldır; o da bir şeyi okla ve benzeriyle hafiflik içinde atmaktır. O hâlde **الرَّشْق**: onu okla **رَشْقاً** atmasının masdarıdır. Ve **الرِّشْق**: atıştan bir veçhedir; kavim hepsi birlikte attığında “**رمينا رِشْقاً**” derler. Ebû Zübeyd dedi:
كلَّ يومٍ ترمِيهِ منها برِشْقٍ *** فمُصِيبٌ أو صَافَ غيرَ بَعِيدِ([1])  Ve babdan onların sözü: **أرشَقْتُ**; bakışı keskinleştirdiğinde. Kutâmî dedi:
  * وتَرُوعُنِي مُقَل الصُِّوار المُرْشِقِ([2]) *
  Ve “onu sözle **رَشَقه** etti” denir. Ve babdan **الرَّشيق**: cismi hafif olan; sanki onunla **يُرشَق** edilen oka benzetilmiştir. Ve ondan: **أرشَقَتِ الظَّبيةُ**: bakmak için boynunu uzattı.

(**رشم**)  **الراء** ve **الشين** ve **الميم** tek bir kelimedir; ona kıyas edilmez; ve babda ondan başkası yoktur. O da **الأرشَم**: yemeği koklayıp ona hırs gösteren kimsedir. Dedi:
لَقىً حملَتْهُ أُمُّه وهي ضَيْفَةٌ *** فجاءَتْ بنَزٍّ لِلنِّزَالَةِ أرشَما([3])

(**رشن**)  **الراء** ve **الشين** ve **النون** asıl değildir ve onunla tutunulacak bir şey yoktur. Lâkin onlar derler: köpek kapta **رشَنَ** etti: başını soktu. Ve **الرَّاشن**: yemeğin vaktini kollayan, davet edilmeden gelip giden kimsedir. Ve bunların hepsinde bir nazar vardır.

(**رشي**)  **الراء** ve **الشين** ve illetli harf bir asıldır; bir şeye yumuşaklık ve yumuşatma ile bir sebep veya sebep olmayı gösterir. O hâlde **الرِّشاء**: uzatılmış iptir; çoğulu **أرشِيَة**. Ve **الحنْظَل** için, dalları uzadığında: “**قد أَرْشَى**” denir; yani o, **الأرشية** gibi oldu; onlar iplerdir. Ve babdan: onu **رشَاه** eder, **يَرشُوهُ** **رَشْواً**. Ve **الرَُِّّشْوة** isimdir. Ve “adamı **ترشَّيْت** ettim”: ona yumuşak davrandım, dersin. Ondan İmru’ül-Kays’ın sözü:
  * تُرَاشِي الفؤادَ([4]) *
  Ve babdan: tay **استرشَى** etti; yani süt emmeyi istedi; ve ben onu **إرشاء** ile **أرشَيْتُ** ettim. Ve adamla **راشَيْتُ** ettim; yani ona yardım ettim, onu destekledim. Ve bunun hepsindeki asıl birdir.

(**رشأ**)  **الراء** ve **الشين** ve **الهمزة** tek bir kelimedir; o da **الرّشأ**’dır; hemzelidir; ve o, ceylan yavrusudur.

(**رشح**)  **الراء** ve **الشين** ve **الحاء** tek bir asıldır; o da bir şeyden görünen çiydir. O hâlde **الرَّشْح**: terdir. “Bedeni teriyle **رشَح** etti” denir. Ama onların “şuna **يُرشَّح** olunur” sözü, bu kabildendir; ve onun aslı şudur: vahşî hayvan, yavrusu onunla yürümeye varınca, onunla yürür; tâ ki ter **يَرشَحَ** edinceye ve güçleninceye kadar; sonra bu, terbiye edilen herkes için ödünç alındı; böylece “hilâfete **يُرشّح** olunur” denildi; sanki onun için yetiştiriliyor. Ve **الرّاشِح**: kökü çiylenen dağdır. Ve çiy, bitkiyi **رَشَّحَ** etti; yani onu büyüttü. Ve deve **أرشَحَت** etti; yani yavrusunun sütten kesilmesi yaklaştı; ve bu, onun yaptığı zamandır([5]). Dedi:
كأنَّ فيه عِشاراً جِلّةً شُرُفاً *** مِن آخِرِ الصَّيف قد همَّتْ بإرشاحِ([6])

(**رشد**)  **الراء** ve **الشين** ve **الدال** tek bir asıldır; yolun doğruluğuna delâlet eder. O hâlde **المرَاشِد**: yolların maksatlarıdır. Ve **الرُّشْد** ve **الرَّشَد**: **الغَيّ**’in zıddıdır. Ve falan kimse işinden **رُشدْاً** ve **رَشَداً** ve **رِشْدة** isabet ettirdi. Ve o, **لِرَِشْدةٍ** içindir; **لِغَِيّة**’nin zıddı olarak.

---------------------------------------------------------------
([1]) Beyit Lisân’da (صيف، **رشق**); ve onu (صيف، ضيف)’te yeniden getirecek.
([2]) Kutâmî divanı 34 ve Lisân (**رشق**). Ve onun sadrı: * ولقد يروق قلوبهن تكلمي *
([3]) Beyit, Buaîs’indir; Cerîr’i hicveder. Lisân’a bak: (لقا، ضيف، نزز،نزل، **رشم**، يتن).
([4]) Ona ait bir beyitten bir parçadır. Ve o, divanda 95’te tamamıyla şöyledir:
نزيف إذا قامت لوجه تمايلت *** تراشي الفؤاد الرخص ألا تخترا([5]) Asılda böyle.
([6]) Evs b. Hacer’indir; divanında 4. Beytin kasidesi, İbnü’ş-Şecerî’nin Muhtârât’ında 100’de Ubeyd b. el-Ebras’a da rivayet olunur.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرشد والرشد: خلاف الغي، يستعمل استعمال الهداية، يقالك رشد يرشد، ورشد (انظر: الأفعال 3/85؛ والبصائر 3/75) يرشد قال: ﴿لعلهم يرشدون﴾ [البقرة/186]، وقال: ﴿قد تبين الرشد من الغي﴾ [البقرة/256]، وقال تعالى: ﴿فإن آنستم منهم رشدا﴾ [النساء/6]، ﴿ولقد آتينا إبراهيم رشده من قبل﴾ [الأنبياء/51]، وبين الرشدين - أعني: الرشد المؤنس من اليتيم، والرشد الذي أوتي إبراهيم عليه السلام - بون بعيد. وقال: ﴿هل أتبعك على أن تعلمن مما علمت رشدا﴾ [الكهف/66]، وقال: ﴿لأقرب من هذا رشدا﴾ [الكهف/24]، وقال بعضهم: الرشد أخص من الرشد، فإن الرشد يقال في الأمور الدنيوية والأخروية، والرشد يقال في الأمور الأخروية لا غير. والراشد والرشيد يقال فيهما جميعا، قال تعالى: ﴿أولئك هم الراشدون﴾ [الحجرات/7]، ﴿وما أمر فرعون برشيد﴾ [هود/97].

##### Türkçe

- **الرشد** ve **الرشد**: **الغي**’nin zıddıdır; **الهداية**’nin kullanımı gibi kullanılır. Denir ki: **رشد يرشد**; ve **رشد** (bak: **الأفعال** 3/85; ve **البصائر** 3/75) **يرشد**. Dedi: ﴿لعلهم يرشدون﴾ [البقرة/186]. Ve dedi: ﴿قد تبين الرشد من الغي﴾ [البقرة/256]. Ve yüce Allah dedi: ﴿فإن آنستم منهم رشدا﴾ [النساء/6]، ﴿ولقد آتينا إبراهيم رشده من قبل﴾ [الأنبياء/51]. Ve iki **الرشد** arasında — yani: yetimden ünsiyet edilen **الرشد** ile, İbrahim عليه السلام’a verilen **الرشد** — uzak bir fark vardır. Ve dedi: ﴿هل أتبعك على أن تعلمن مما علمت رشدا﴾ [الكهف/66]. Ve dedi: ﴿لأقرب من هذا رشدا﴾ [الكهف/24]. Ve bazısı dedi ki: **الرشد**، **الرشد**’den daha özeldir; çünkü **الرشد** dünya ve âhiret işlerinde söylenir; **الرشد** ise yalnız âhiret işlerinde söylenir, başka değil. **الراشد** ve **الرشيد** ikisi hakkında da söylenir. Yüce Allah dedi: ﴿أولئك هم الراشدون﴾ [الحجرات/7]، ﴿وما أمر فرعون برشيد﴾ [هود/97].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ش د
رجـل راشـد ورشيـد وفيه رشد ورشد ورشاد وقد رشد يرشد ورشد يرشد‏.‏
واسترشدته فأرشدني‏.‏
وأخذ في سبيل الرشاد‏.‏
وهو يمشي على الطريق الأسد الأرشد‏.‏
وتقول للمسافر‏:‏ راشداً مهدياً ولمن يقول أريد أن أفعل كذا‏:‏ رشدت ورشد أمرك‏.‏
ولا يعمى عليك الرشد إذا أصاب وجه الأمر‏.‏
وهو يهدي إلى المراشد‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو لرشدة إذا صح نسبه‏.‏

##### Türkçe

ر ش د
**رجل راشد ورشيد**: olgun ve doğru yolda olan adam; onda **رشد** ve **رشد** ve **رشاد** vardır. Ve **قد رشد يرشد** ve **رشد يرشد**.
**واسترشدته فأرشدني**: Ondan doğru yolu göstermesini istedim de bana doğru yolu gösterdi.
**وأخذ في سبيل الرشاد**: **الرشاد** yoluna girdi.
**وهو يمشي على الطريق الأسد الأرشد**: O, en doğru olan en sağlam yol üzerinde yürür.
Ve yolcuya şöyle dersin: **راشداً مهدياً** (doğru yolda ve hidayete erdirilmiş olarak). Ve “şunu yapmayı istiyorum” diyene: **رشدت ورشد أمرك** (doğru yola girdin; işin doğru oldu) [dersin].
**ولا يعمى عليك الرشد إذا أصاب وجه الأمر**: İşin yüzüne (doğru yönüne) isabet ettiğinde, **الرشد** sana karşı körleşmez (sana gizli kalmaz).
**وهو يهدي إلى المراشد**: O, **المراشد**’e (doğru yollar/istikametlere) hidayet eder.
Ve mecazdan: Nesebi sahih olduğunda o, **لرشدة**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

في أَسماء الله تعالى الرشيدُ: هو الذي أَرْشَد الخلق إِلى مصالحهم أَي هداهم ودلهم عليها، فَعِيل بمعنى مُفْعل؛ وقيل: هو الذي تنساق تدبيراته إِلى غاياتها على سبيل السداد من غير إِشارة مشير ولا تَسْديد مُسَدِّد.
الرُّشْد والرَّشَد والرَّشاد: نقيض الغيّ. رَشَد الإِنسان، بالفتح، يَرْشُد رُشْداً، بالضم، ورَشِد، بالكسر، يَرْشَد رَشَداً ورَشاداً، فهو راشِد ورَشيد، وهو نقيض الضلال، إِذا أَصاب وجه الأَمر والطريق. وفي الحديث: عليكم بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين من بعدي؛ الراشدُ اسم فاعل من رَشَد يَرُشُد رُشْداً، وأَرْشَدته أَنا. يريد بالراشدين أَبا بكر وعمر وعثمان وعليّاً، رحمة الله عليهم ورضوانه، وإِن كان عامّاً في كل من سار سِيرَتَهم من الأَئمة. ورَشِدَ أَمرَه، وإِن لم يستعمل هكذا. ونظيره: غَبِنْتَ رأْيَك وأَلِمْتَ بطنَك ووفِقْتَ أَمرَك وبَطِرْتَ عيشك وسَفِهْتَ نفسَك.وأَرشَدَه الله وأَرشَدَه إِلى الأَمر ورشَّده: هداه. واستَرْشَده: طلب منه الرشد. ويقال: استَرْشَد فلان لأَمره إِذا اهتدى له، وأَرشَدْتُه فلم يَسْتَرْشِد. وفي الحديث: وإِرشاد الضال أَي هدايته الطريقَ وتعريفه. والرَّشَدى: اسم للرشاد. إِذا أَرشدك إِنسان الطريق فقل: لا يَعْمَ (* قوله
«لا يعم إلخ» في بعض الأصول لا يعمى؛ قاله في الاساس.) عليك الرُّشْد. قال أَبو منصور: ومنهم من جعل رَشَدَ يَرْشُدُ ورَشِدَ يَرْشَد بمعنى واحد في الغيّ والضلال. والابرشاد: الهداية والدلالة. والرَّشَدى: من الرشد؛ وأَنشد الأَحمر:
لا نَزَلْ كذا أَبدا،
ناعِمين في الرَّشَدى
ومثله: امرأَة غَيَرى من الغَيْرَة وحَيَرى من التحير. وقوله تعالى: يا قوم اتبعون أَهدكم سبيل الرشاد، أَي أَهدكم سبيلَ القصدِ سبيلَ الله وأُخْرِجْكم عن سبيل فرعون. والمَراشِدُ: المقاصد؛ قال أُسامة بن حبيب الهذلي:تَوَقَّ أَبا سَهْمٍ، ومن لم يكن له
من الله واقٍ، لم تُصِبْه المَراشِد
وليس له واحد إِنما هو من باب محاسِنَ وملامِحَ. والمراشِدُ: مقاصِدُ الطرق. والطريقُ الأَرْشَد نحو الأَقصد. وهو لِرِشْدَة، وقد يفتح، وهو نقيض زِنْيَة. وفي الحديث: من ادعى ولداً لغير رِشْدَة فلا يرِث ولا يورث. يقال: هذا وعلى رِشْدَة إِذا كان لنكاح صحيح، كما يقال في ضده: وَلد زِنْية، بالكسر فيهما، ويقال بالفتح وهو أَفصح اللغتين؛ الفراء في كتاب المصادر: ولد فلان لغير رَشْدَةٍ، وولد لِغَيَّةٍ ولِزَنْيةٍ، كلها بالفتح؛ وقال الكسائي: يجوز لِرِشْدَة ولِزَنْيةٍ؛ قال: وهو اختيار ثعلب في كتاب الفصيح، فأَما غَيَّة، فهو بالفتح. قال أَبو زيد: قالوا هو لِرَشْدة ولِزِنْية، بفتح الراء والزاي منهما، ونحو ذلك؛ قال الليث وأَنشد: لِذِي غَيَّة من أُمَّهِ ولِرَشْدة،
فَيَغْلِبها فَحْلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُ
ويقال: يا رَِشْدينُ بمعنى يا راشد؛ وقال ذو الرمة:
وكائنْ تَرى من رَشْدة في كريهة،
ومن غَيَّةٍ يُلْقَى عليه الشراشرُ
يقول: كم رُشد لقيته فيما تكرهه وكم غَيّ فيما تحبه وتهواه. وبنو رَشدان: بطن من العرب كانوا يسمَّوْن بني غَيَّان فأَسماهم سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بني رَشْدان؛ ورواه قوم بنو رِشْدان، بكسر الراء؛ وقال لرجل: ما اسمك؟ فقال: غَيَّان، فقال: بل رَشدان، وإِنما قال النبي، صلى الله عليه وسلم، رَشْدان على هذه الصيغة ليحاكي به غَيَّان؛ قال ابن سيده: وهذا واسع كثير في كلام العرب يحافظون عليه ويدَعون غيره إِليه، أَعني أَنهم قد يؤثرون المحاكاة والمناسبة بين الأَلفاط تاركين لطريق القياس، كقوله، صلى الله عليه وسلم: ارجِعْنَ مأْزورات غير مأْجورات، وكقولهم: عَيْناء حَوراء من الحير العين، وإِنما هو الحُور فآثَروا قلب الواو ياء في الحور إِتباعاً للعين، وكذلك قولهم: إِني لآتيه بالغدايا والعشايا، جمعوا الغداة على غدايا إِتباعاً للعشايا، ولولا ذلك لم يجز تكسير فُعْلة على فَعائل، ولا تلتفتنّ إِلى ما حكاه ابن الأَعرابي من أَن الغدايا جمع غَدِيَّة فإِنه لم يقله أَحد غيره، إِنما الغدايا إِتباع كما حكاه جميع أَهل اللغة، فإِذا كانوا قد يفعلون مثل ذلك محتشمين من كسر القياس، فأَن يفعلوه فيما لا يكسر القياس أَسوغ، أَلا تراهم يقولون: رأَيت زيداً، فيقال: من زيداً؟ ومررت بزيد، فيقال: من زيد؟ ولا عذر في ذلك إِلا محاكاة اللفظ؛ ونظير مقابلة غَيَّان بِرَشْدان ليوفق بني الصيغتين استجازتهم تعليق فِعْل على فاعِل لا يليق به ذلك الفعل، لتقدم تعليق فِعْل على فاعل يليق به ذلك الفِعْل، وكل ذلك على سبيل المحاكاة، كقوله تعالى: إِنما نحن مستهزئُون، الله يستهزئ بهم؛ والاستهزاء من الكفار حقيقة، وتعليقه بالله عز وجل مجاز، جل ربنا وتقدس عن الاستهزاء بل هو الحق ومنه الحق؛ وكذلك قوله تعالى: يخادعون الله، وهو خادعهم؛ والمُخادَعة من هؤلاء فيما يخيل إِليهم حقيقة، وهي من الله سبحانه مجاز، إِنما الاستهزاء والخَدع من الله عز وجل، مكافأَة لهم؛ ومنه قول عمرو بن كلثوم:
أَلا لا يَجْهَلَنْ أَحدٌ علينا،
فنَجْهَلَ فوقَ جَهْلِ الجاهِلينا
أَي إِنما نكافئهُم على جَهْلهم كقوله تعالى: فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه بمثل ما اعتدى عليكم؛ وهو باب واسع كبير. وكان قوم من العرب يسمَّوْن بني زِنْية فسماهم النبي، صلى الله عليه وسلم، ببني رِشْدة. والرَّشاد وحب الرشاد: نبت يقال له الثُّفَّاء؛ قال أَبو منصور: أَهل العراق يقولون للحُرْف حب الرشاد يتطيرون من لفظ الحُرْف لأَنه حِرْمان فيقولون حب الرشاد؛ قال: وسمعت غير واحد من العرب يقول للحجر الذي يملأُ الكف الرَّشادة، وجمعها الرَّشاد، قال: وهو صحيح.
وراشِدٌ ومُرْشِد ورُشَيْد ورُشْد ورَشاد: أَسماء.

##### Türkçe

Allah Teâlâ’nın isimlerinde **الرشيدُ**: O, mahlûkatı maslahatlarına **أَرْشَد** edendir; yani onları hidayet etti ve onlara delâlet etti; **فَعِيل** vezni **مُفْعل** mânâsınadır; ve denildi ki: O, tedbirleri, bir işaret edenin işareti ve bir doğrultanın doğrultması olmaksızın, isabet yolu üzere gayelerine sevk olunan kimsedir.

**الرُّشْد** ve **الرَّشَد** ve **الرَّشاد**: **الغيّ**’in zıddıdır. İnsan **رَشَد** etti, fetha ile, **يَرْشُد** **رُشْداً**, damme ile; ve **رَشِد** etti, kesra ile, **يَرْشَد** **رَشَداً** ve **رَشاداً**; o hâlde o **راشِد** ve **رَشيد**’dir; ve o, **الضلال**’ın zıddıdır; işin ve yolun yüzünü isabet ettirdiği zaman. Hadiste: “Sünnetime ve benden sonra **الخلفاء الراشدين**’in sünnetine sarılın”; **الراشدُ**, **رَشَد**’den ism-i fâildir: **يَرُشُد** **رُشْداً**; ve ben onu **أَرْشَدته**. **الراشدين** ile Ebû Bekir’i ve Ömer’i ve Osman’ı ve Ali’yi kasteder; Allah’ın rahmeti ve rızası onların üzerine olsun; her ne kadar onların sîretini izleyen imamların her birinde umumî ise de. Ve **رَشِدَ أَمرَه**; her ne kadar böyle kullanılmamış ise de. Bunun benzeri: “**غَبِنْتَ** رأْيَك” ve “**أَلِمْتَ** بطنَك” ve “**وفِقْتَ** أَمرَك” ve “**بَطِرْتَ** عيشك” ve “**سَفِهْتَ** نفسَك”. Ve Allah onu **أَرشَدَه** ve onu işe **أَرشَدَه** ve onu **رشَّده**: onu hidayet etti. Ve onu **استَرْشَده**: ondan **الرشد**’ü talep etti. Ve denilir: Falan, işi için **استَرْشَد** etti; ona hidayet bulduğu zaman; ve ben onu **أَرشَدْتُه** de o **يَسْتَرْشِد** olmadı. Hadiste: “**إِرشاد الضال**”, yani ona yolu hidayet etmek ve ona tanıtmak. Ve **الرَّشَدى**: **الرشاد** için bir isimdir. Bir insan sana yolu **أَرشدك** ederse şöyle de: “Üzerine **الرُّشْد** (kör olmasın).”
(* Sözü: “لا يعم إلخ” bazı nüshalarda “لا يعمى”dır; bunu **الاساس**’ta söylemiştir.)

Ebû Mansûr dedi: Onlardan kimi, **رَشَدَ يَرْشُدُ** ile **رَشِدَ يَرْشَد**’i **الغيّ** ve **الضلال** hakkında bir mânâda kıldı. Ve **الابرشاد**: hidayet ve delâlettir. Ve **الرَّشَدى**: **الرشد**’dendir; ve **الأَحمر** inşâd etti:
لا نَزَلْ كذا أَبدا،
ناعِمين في الرَّشَدى

Ve bunun benzeri: **امرأَة غَيَرى** **الغَيْرَة**’den ve **حَيَرى** **التحير**’den. Ve O’nun sözü, Teâlâ: “Ey kavmim, bana uyun; sizi **سبيل الرشاد**’a hidayet edeyim”; yani sizi kasd yolu olan Allah’ın yoluna hidayet edeyim ve sizi Firavun’un yolundan çıkarayım. Ve **المَراشِدُ**: maksatlardır; Üsâme b. Habîb el-Hüzelî dedi:
تَوَقَّ أَبا سَهْمٍ، ومن لم يكن له
من الله واقٍ، لم تُصِبْه المَراشِد

Onun tekili yoktur; ancak o, **محاسِنَ** ve **ملامِحَ** babındandır. Ve **المراشِدُ**: yolların maksatlarıdır. Ve **الطريقُ الأَرْشَد**: daha kasdlı olana doğru. Ve o, **لِرِشْدَة** içindir; ve bazen fetha ile de gelir; ve o, **زِنْيَة**’nin zıddıdır. Hadiste: “Kim bir çocuğu **لغير رِشْدَة**’den iddia ederse ne miras alır ne miras bırakır.” Denilir: Bu, sahih nikâh için olduğu zaman “**على رِشْدَة** üzeredir”; zıddında denildiği gibi: “**وَلد زِنْية**”; ikisinde de kesra iledir; ve fetha ile de denilir ve o iki lugatin daha fasihidir; Ferrâ, **كتاب المصادر**’da: “Falanın çocuğu **لغير رَشْدَةٍ**’dir; ve **لِغَيَّةٍ** ve **لِزَنْيةٍ**’dir”; hepsi fetha iledir; dedi. Ve Kisâî dedi: **لِرِشْدَة** ve **لِزَنْيةٍ** câizdir; dedi: Bu, **كتاب الفصيح**’ta Sa‘leb’in tercihidir; fakat **غَيَّة** ise fetha iledir. Ebû Zeyd dedi: Dediler ki o, **لِرَشْدة** ve **لِزِنْية**’dir; ikisinden de **الراء** ve **الزاي**’i fetha ile; ve bunun benzeri; Leys dedi ve inşâd etti:
لِذِي غَيَّة من أُمَّهِ ولِرَشْدة،
فَيَغْلِبها فَحْلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُ

Ve denilir: “**يا رَِشْدينُ**”, “ey **راشد**” mânâsınadır; ve Zü’r-Rumme dedi:
وكائنْ تَرى من رَشْدة في كريهة،
ومن غَيَّةٍ يُلْقَى عليه الشراشرُ

Der ki: Hoşlanmadığın şeyde nice **رُشد** ile karşılaştım ve sevdiğin ve arzuladığın şeyde nice **غَيّ**.

Ve **بنو رَشدان**: Araplardan bir batındır; **بني غَيَّان** diye adlandırılıyorlardı; efendimiz Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, onları **بني رَشْدان** diye adlandırdı; ve bir kavim onu **بنو رِشْدان** diye rivayet etti, **الراء**’i kesra ile. Ve bir adama dedi: “Adın nedir?” O dedi: “**غَيَّان**”; dedi: “Bilakis **رَشدان**.” Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, **غَيَّان**’ı ona benzetmek için bu sîga üzere **رَشْدان** dedi. İbn Sîde dedi: Bu, Arapların كلامında geniş ve çoktur; onu muhafaza ederler ve başkasını ona çağırırlar; yani onlar, kıyas yolunu terk ederek lafızlar arasında taklidi ve münasebeti tercih edebilirler; onun sözü gibi, sallallahu aleyhi ve sellem: “Dönün; **مأْزورات** olarak, **غير مأْجورات** olarak”; ve onların sözü gibi: “**عَيْناء حَوراء**”, **الحير العين**’den; hâlbuki o ancak **الحُور**’dur; fakat **العين**’e tâbi kılmak için **الحور**’daki vâvı yâ’ya çevirmeyi tercih ettiler. Yine onların sözü: “Ben ona **بالغدايا** ve **العشايا** ile gelirim”; **الغداة**’yı **غدايا** üzerine cem ettiler, **العشايا**’ya tâbi kılmak için; olmasaydı **فُعْلة**’yi **فَعائل** üzerine kırmak câiz olmazdı. Ve İbnü’l-A‘râbî’nin hikâye ettiğine, yani **الغدايا**’nın **غَدِيَّة**’nin cemi olduğuna, iltifat etme; çünkü onu ondan başka hiç kimse söylemedi; ancak **الغدايا** tâbidir, bütün lugat ehlinin hikâye ettiği gibi. Onlar, kıyası kırmaktan çekinerek bunun gibi şeyler yapıyorlarsa, kıyası kırmayan şeyde bunu yapmaları daha uygun olur. Görmez misin ki onlar: “Zeyd’i gördüm” derler; sonra “Kim **زيداً**?” denilir; ve “Zeyd’e uğradım” derler; sonra “Kim **زيد**?” denilir; bunda, lafzı taklitten başka bir özür yoktur. Ve **غَيَّان**’ı **رَشْدان** ile karşılamanın benzeri, iki sîgayı uygun kılmak için, kendisine o fiil yakışmayan **فاعِل** üzerine bir **فِعْل**’i taalluk ettirmelerini câiz görmeleridir; kendisine o fiil yakışan **فاعل** üzerine bir **فِعْل**’in taallukunun öne geçmesinden dolayı; bütün bunlar taklit yolu üzeredir. Teâlâ’nın sözü gibi: “Biz ancak **مستهزئُون**’uz; Allah onlarla **يستهزئ**”; istihzâ kâfirlerden hakikattir; onu Allah عز وجل’ye taalluk ettirmek mecazdır; Rabbimiz yücedir ve münezzehtir istihzâdan; bilakis O haktır ve haktan O’ndandır. Yine Teâlâ’nın sözü: “Onlar Allah’ı **يخادعون**; O ise onları **خادعهم**”; **المُخادَعة** bunlardan, kendilerine hayal ettikleri şeyde hakikattir; Allah سبحانه’dan ise mecazdır; ancak Allah عز وجل’den istihzâ ve hile, onlara mukabele olarak olur. Ve ondan, Amr b. Külsûm’un sözü:
أَلا لا يَجْهَلَنْ أَحدٌ علينا،
فنَجْهَلَ فوقَ جَهْلِ الجاهِلينا

Yani ancak onların cehline mukabele ederiz; Teâlâ’nın sözü gibi: “Kim size tecavüz ederse siz de ona, size tecavüz ettiği misliyle tecavüz edin”; ve o, geniş büyük bir babdır. Araplardan bir kavim **بني زِنْية** diye adlandırılıyordu; Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onları **ببني رِشْدة** diye adlandırdı. Ve **الرَّشاد** ve **حب الرشاد**: **الثُّفَّاء** denilen bir nebattır. Ebû Mansûr dedi: Irak ehli, **الحُرْف**’a **حب الرشاد** der; **الحُرْف** lafzından uğursuzluk sayarlar; çünkü o, **حِرْمان**’dır; bu yüzden **حب الرشاد** derler. Dedi: Araplardan birden fazlasını, avucu dolduran taşa **الرَّشادة** dediğini işittim; onun cem‘i **الرَّشاد**’dır; dedi: ve o sahihtir.

Ve **راشِدٌ** ve **مُرْشِد** ve **رُشَيْد** ve **رُشْد** ve **رَشاد**: isimlerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ش د * * الرَّشَادُ * ضد الغي تقول * رَشَدَ * يرشد مثل قعد يقعد * رُشْداً * بضم الراء وفيه لغة أخرى من باب طرب و * أرْشَدَهُ * الله والطريق * الأرْشَدُ * مثل الأقصد وتقول هو * لِرِشْدَةٍ * ضد قولهم لزنية قلت هو بكسر الراء والزاء وفتحهما أيضا

##### Türkçe

* ر ش د * * **الرَّشَادُ** * **الغي**’nin zıddıdır; **رَشَدَ** dersin: **يرشد**; **قعد يقعد** gibi. **رُشْداً** (ر’nin dammesiyle); onda, **طرب** bâbından başka bir dil de vardır. Ve **أرْشَدَهُ** الله ve yol; **الأرْشَدُ** **الأقصد** gibi. Ve dersin: o, **لِرِشْدَةٍ**’dir; onların “لِزِنْيَةٍ” sözünün zıddı. Dedim: o, ر ve ز’nin kesresiyle; ikisinin fethasıyla da.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رشد كنصر يرشد، وهو الأشهر، والأفصح، ورشد يرشد، مثل فرح، رشدا بضم فسكون، مصدر رشد كنصر، ورشدا محركة ورشادا كسحاب، مصدر رشد، كفرح: اهتدى وأصاب وجه الأمر والطريق، فهو رشيد وراشد. والرشاد نقيض الضلال ونقل شيخنا عن بعض أرباب الاشتقاق أن الرشد يستعمل في كل ما يحمد، والغي في كل ما يذم. وجماعة فرقوا بين المضموم والمحرك فقالوا: الرشد، بالضم يكون في الأمور الدنيوية والأخروية، وبالتحريك إنما يكون في الأخروية خاصة، قال وهذا لا يوافقه السماع، فإنهم استعملوا اللغتين، ووردت القراءات بالوجهين، في آيات متعددة. و الله أعلم. كاسترشد يقال: استرشد فلان لأمره، إذا اهتدى له، وأرشدته فلم يسترشد، واسترشده: طلبه، أي طلب منه الرشد، والرشدى، محركة كجمزى: اسم منه، أي من الرشد. عن ابن الأنباري قال: ومثله امرأة غيرى من الغيرة، وحيرى من التحير. وأنشد الأحمر:
  لا نزل كـذا أبـدا                      ناعمين في الرشدى وأرشده الله تعالى ورشده: هداه. والرشد، بالضم: الاستقامة على طريق الحق مع تصلب فيه. والرشيد في صفات الله تعالى الهادي إلى سواء الصراط فعيل بمعنى مفعل. والرشيد أيضا: هو الذي حسن تقديره فيما قدر، أو الذي تنساق تدبيراته إلى غايا تها على سبيل السداد من غير إشارة مشير ولا تسديد مسدد. ورشيدة قرب الإسكندرية وقد دخلتها، وهي مدينة معمورة، حسنة العمارة، على بحر النيل. وقد نسب إليها بعض المتأخرين من المحدثين، والرشيدتة: طعام. م كأنه منسوب إلى الرشيد، في الظاهر، وليس كذلك، وإنما هو معرب فارسيته رشته، بفتح الراء وكسرها.
 ويقال:هو يهدي إلى المراشد أي مقاصد الطرق، قال أسامة بن حبيب الهذلي:
  توق أبا سهم ومن لم يكن لـه                      من الله واق لم تصبه المراشد وليس له واحد، إنما هو من باب: محاسن وملامح. ومن المجاز: ولد فلان لرشدة، بفتح الراء، ويكسر، إذا صح نسبه، ضد لزنية. وفي الحديث: من ادعى ولدا لغير رشدة فلا يرث ولا يورث يقال: هذا ولد رشدة إذا كان لنكاح صحيح، كما يقال في ضده: ولد زنية، بالكسر فيهما. و يقال بالفتح، وهو أفصح اللغتين. قال الفراء في كتاب المصادر: ولد فلان لغير رشدة وولد لغية ولزنية كلها بالفتح. وقال الكسائي: يجوز لرشدة وزنية، قال: وهو اختيار ثعلب في الفصيح، فأما غية فهو بالفتح. وقال أبو زيد والفراء: هما بالفتح. ونحو ذلك قال الليث. وأنشد أبو زيد هذا البيت بالفتح:
  لذى غية من أمـه ولـرشـدة                      فيغلبها فحل على النسل منجب وكذلك قول ذي الرمة:
  وكائن ترى من رشدة في كريهة                      ومن غية تلقى عليها الشراشر يقول: كم رشد لقيته فيما تكرهه، وكم من غي فيما تحبه وتهواه، والشراشر: النفس والمحبة.

  إذا عرفت هذا فقول شيخنا: والفتح لغة مرجوحة، محل تأمل وأم راشد: كنية الفأرة. وسموا رأشدا ورشدا، ورشيدا، ورشيدا، ورشدا، ورشدان، ورشادا، ومرشدا، ومرشدا كقفل وأمير وزبير وجبل وسحبان وسحأب ومسكن ومظهر. والرشادة: الصخرة. وقال أبو منصور: سمعت غير واحد من العرب يقول: الرشادة: الحجر الذي يملأ الكف، ج: رشاد قال: وهو صحيح. وقال أيضا حب الرشاد: الحرف، كقفل، عند أهل العراق، سموه به تفاؤلا، لأن الحرف معناه الحرمان، وهم يتطيرون به. والرشدية: ة ببغداد، نقله الصاغاني. وبنو رشدان بالفتح، ويكسر: بطن من العرب كانوا يسمون بني غيان، فغيره النبي صلى الله عليه وسلم وسماهم بني رشدان، ورواه قوم بالكسر. وقال لرجل: ما اسمك? قال: غيان. فقال: بل رشدان وفتح الراء لتحاكي غيان الراء لتحاكي غيان قال ابن منظور: وهذا واسع في كلاب العرب، يحافظون عليه، ويدعون غيره إليه، أعني أنهم قد يؤثرون المحاكاة، والمناسبة بين الألفاظ، تاركين لطريق القياس. قال ونظير مقابلة غيان برشدان، ليوفق بين الصيغتين استجازتهم تعليق فعل على فاعل لا يليق به ذلك الفعل، لتقدم تعليق فعل على فاعل يليق به ذلك الفعل. وكل ذلك على سبيل المحاكاة، كقوله تعالى  إنما نحن مستهزئون، الله يستهزئ بهم  والاستهزاء من الكفار حقيقة وتعليقه بالله عز وجل مجاز، جل ربنا وتقدس عن الاستهزاء، بل هو الحق، ومنه الحق.
 ومما يستدرك عليه: رشد أمره: رشد فيه. وقيل: إنما ينصب على توهم: رشد أمره، وإن لم يستعمل هكذا. ونظيرة بطرت عيشك وسفهت نفسك. والطريق الأرشد نحو الأقصد ويقال: يا راشدين، بمعنى: يا راشد. ورشدين بن سعد، محدث. والرشاد، ككتان، كثير الرشد، وبه قرئ في الشواذ  إلا سبيل الرشاد  عن ابن جني. وبنو رشدة: بطن من العرب. ورشيد بن رميض مصغرين: شاعر. والرواشد: بطن من العرب، ومنية مرشد قرية بمصر. والراشدية: أخرى بها، وقد دخلت كلا منهما. والرشيد: لقب هارون الخليفة العباسي. وكذا الراشد، والمسترشد، من ألقابهم. وراشدة بن أدب قبيلة من لخم. والرشيدية، مصغرا: طائفة من الخوارج. وأبو رشيد، كأمير، محمد بن أحمد الأدمى، شيخ للخطيب. وأبو رشيد أحمد بن محمد الخفيفي عن زاهر بن طاهر. وعبد اللطيف بن رشيد التكريتي، التاجر، حدث عن النجيب الحراني. وأحمد بن رشد بن خيثم الكوفي، محركة، عن عمه، وعنه أبو حاتم وغيره، قاله ابن نقطة.

##### Türkçe

**رشد**; **نصر** gibi: **يرشد**; ve o, en meşhur olanıdır ve en fasih olanıdır. Ve **رشد يرشد**; **فرح** gibi; **رشدا** (ötre ile sonra sükûn ile), **رشد**’ün **نصر** gibi masdarıdır. Ve **رشدا** harekeli ve **رشادا** **سحاب** gibi; **رشد**’ün masdarıdır; **فرح** gibi: hidayete erdi ve işin ve yolun yönünü isabet etti; o hâlde o **رشيد** ve **راشد**’dir. Ve **الرشاد** sapıklığın zıddıdır. Şeyhimiz, اشتقاق erbabından bazılarından nakletti ki: **الرشد** her övülen şeyde kullanılır; **الغي** ise her yerilen şeyde. Bir cemaat, ötreli ile harekeli arasında ayırım yaptılar da dediler ki: **الرشد** (ötre ile) dünya ve âhiret işlerinde olur; (hareke ile) ise ancak âhirette özellikle olur. Dedi: Bu, semâ‘ (işitilmiş kullanım) ile uyuşmaz; çünkü onlar iki lugatı da kullandılar ve kıraatler iki vecih ile, birçok âyette vârid oldu. Ve Allah daha iyi bilir. **كاسترشد**: denilir: **استرشد** falan kimse, işi için; ona hidayete erdiği zaman. Ve ben onu **أرشدت** de o **فلم يسترشد**. Ve **استرشده**: onu istedi; yani ondan **الرشد**’ü talep etti. Ve **الرشدى** harekeli, **جمزى** gibi: ondan bir isimdir; yani **الرشد**’den. İbnü’l-Enbârî’den: dedi ki: Bunun benzeri **امرأة غيرى** (kıskançlıktan) ve **حيرى** (şaşırmadan). Ve el-Ahmer inşâd etti:
  لا نزل كـذا أبـدا                      ناعمين في **الرشدى**
Ve Allah Teâlâ onu **أرشده** ve **رشده**: ona hidayet etti. Ve **الرشد** (ötre ile): hak yol üzerinde, onda bir katılık ile beraber dosdoğruluk. Ve **الرشيد**, Allah Teâlâ’nın sıfatlarındandır: doğru yolun ortasına hidayet eden; **فعيل** vezninde, **مفعل** mânâsında. Ve **الرشيد** ayrıca: takdir ettiği şeyde takdiri güzel olan; yahut tedbirleri, bir işaret edenin işareti ve bir doğrultanın doğrultması olmaksızın, doğruluk yolu üzere gayelerine sevk olunan kimsedir. Ve **رشيدة** İskenderiye yakınında bir yerdir; ben ona girdim; o, mamur bir şehirdir, imarı güzel, Nil denizi üzerindedir. Ve muhaddislerden bazı müteahhirler ona nisbet olundu. Ve **الرشيدتة**: bir yiyecektir. م sanki zahirde **الرشيد**’e nisbet edilmiş gibidir; fakat öyle değildir; ancak Farsçası **رشته** olanın muarrebidir; **الراء**’nın fethi ve kesri ile.

Ve denilir: o, **المراشد**’e, yani yolların maksatlarına hidayet eder. Üsâme b. Habîb el-Hüzelî dedi:
  توق أبا سهم ومن لم يكن لـه                      من الله واق لم تصبه **المراشد**
Onun tekili yoktur; ancak o, şu babdandır: **محاسن** ve **ملامح**. Ve mecazdan: falan kimse, **لرشدة** için ( **الراء**’nın fethi ile; ve kesredilir) doğurdu; nesebi sahih olduğu zaman; **لزنية**’nin zıddı. Ve hadiste: “Kim bir çocuğu **لغير رشدة**’ye nisbet ederse, ne miras alır ne miras bırakır.” Denilir: bu, **ولد رشدة**’dir; nikâh sahih olduğu zaman; zıddında denildiği gibi: **ولد زنية**; ikisinde de kesr ile. Ve fetih ile de denilir; ve o, iki lugatın daha fasihidir. Ferrâ, **كتاب المصادر**’da dedi: **ولد فلان لغير رشدة** ve **ولد لغية** ve **لزنية** hepsi fetih iledir. Kisâî dedi: **لرشدة** ve **زنية** câizdir. Dedi: ve o, Sa‘leb’in **الفصيح**’te tercihidir. Amma **غية** ise fetih iledir. Ebû Zeyd ve Ferrâ dedi: ikisi de fetih iledir. Bunun benzerini Leys söyledi. Ebû Zeyd bu beyti fetih ile inşâd etti:
  لذى **غية** من أمـه ولـ**رشـدة**                      فيغلبها فحل على النسل منجب
Ve Zü’r-Rumme’nin sözü de böyledir:
  وكائن ترى من **رشدة** في كريهة                      ومن **غية** تلقى عليها الشراشر
Der ki: hoşlanmadığın şeyde nice **رشد** ile karşılaştım; ve sevdiğin ve arzuladığın şeyde nice **غي** ile karşılaşırsın. Ve **الشراشر**: nefis ve muhabbet.

Bunu bildiğin zaman, şeyhimizin sözü: “fetih, mercûh bir lugattır” düşünmeye mahaldir. Ve **أم راشد**: farenin künyesidir. Ve **رأشدا** ve **رشدا** ve **رشيدا** ve **رشيدا** ve **رشدا** ve **رشدان** ve **رشادا** ve **مرشدا** ve **مرشدا** diye isimlendirdiler; **قفل** ve **أمير** ve **زبير** ve **جبل** ve **سحبان** ve **سحأب** ve **مسكن** ve **مظهر** gibi. Ve **الرشادة**: kaya. Ebû Mansûr dedi: Araplardan birden fazlasını işittim, derlerdi ki: **الرشادة**: avucu dolduran taştır; çoğulu: **رشاد**. Dedi: ve o sahihtir. Yine dedi: **حب الرشاد**: **الحرف**’tır; **قفل** gibi; Irak ehli yanında; onu bununla adlandırdılar, tefe’ülen; çünkü **الحرف**’ın mânâsı mahrumiyettir; ve onlar onunla uğursuzluk sayarlar. Ve **الرشدية**: Bağdat’ta bir yer; Sâğânî nakletti. Ve **بنو رشدان** (fetih ile; ve kesredilir): Araplardan bir batındır; onlara **بني غيان** denilirdi; Peygamber صلى الله عليه وسلم onu değiştirdi ve onları **بني رشدان** diye adlandırdı; bir kavim onu kesr ile rivayet etti. Ve bir adama dedi: “Adın nedir?” Dedi: **غيان**. Dedi: “Bilakis **رشدان**.” Ve **الراء**’yı fethetti ki **غيان**’ı taklit etsin; **الراء**’yı fethetti ki **غيان**’ı taklit etsin. İbn Manzûr dedi: Bu, Arapların kabile adlarında geniştir; onu muhafaza ederler ve başkasını ona çağırırlar; yani onlar, kıyas yolunu terk ederek, lafızlar arasında taklidi ve münasebeti tercih edebilirler. Dedi: **غيان**’ı **رشدان** ile karşılamanın benzeri, iki sigayı uygun kılmak için, kendisine o fiil yakışmayan bir fâile fiil ta‘lîk etmelerini câiz görmeleridir; kendisine o fiil yakışan bir fâile fiil ta‘lîkinin önce gelmesi sebebiyle. Ve bütün bunlar taklit yolu üzeredir; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **إنما نحن مستهزئون، الله يستهزئ بهم**; ve istihzâ, kâfirlerden hakikattir; onu Allah عز وجل’ye ta‘lîk etmek mecazdır; Rabbimiz istihzâdan münezzehtir, yücedir ve mukaddestir; bilakis o haktır ve ondan haktır.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رشد أمره**: onda **رشد** etti. Ve denildi ki: ancak “**رشد أمره**” vehmi üzerine nasb olunur; her ne kadar böyle kullanılmamış olsa da. Onun nazîri: **بطرت عيشك** ve **سفهت نفسك**. Ve **الطريق الأرشد**: **الأقصد** gibi. Ve denilir: **يا راشدين**; mânâca: **يا راشد**. Ve **رشدين بن سعد**: muhaddis. Ve **الرشاد** **كتان** gibi: çok **الرشد** sahibi. Ve onunla şâzlarda okundu: **إلا سبيل الرشاد**; İbn Cinnî’den. Ve **بنو رشدة**: Araplardan bir batın. Ve **رشيد بن رميض** (ikisi de tasğîrli): şair. Ve **الرواشد**: Araplardan bir batın. Ve **منية مرشد**: Mısır’da bir köy. Ve **الراشدية**: orada bir başkası; ben ikisine de girdim. Ve **الرشيد**: Abbâsî halifesi Hârûn’un lakabıdır. Ve yine **الراشد** ve **المسترشد** onların lakaplarındandır. Ve **راشدة بن أدب**: Lahm’dan bir kabiledir. Ve **الرشيدية** (tasğîrli): Hâricîlerden bir tâifedir. Ve **أبو رشيد** **أمير** gibi: Muhammed b. Ahmed el-Edemî; Hatîb’e şeyhtir. Ve **أبو رشيد** Ahmed b. Muhammed el-Hafîfî, Zâhir b. Tâhir’den. Ve Abdüllatîf b. **رشيد** et-Tekrîtî, tüccar; Necîb el-Harrânî’den hadis rivayet etti. Ve Ahmed b. **رشد** b. Heysem el-Kûfî, harekeli; amcasından; ondan da Ebû Hâtim ve başkaları; bunu İbn Nukta söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَشَدَ
1 رَشَدَ ذ , aor. رَشُدَ ; and رَشِدَ, aor. رَشَدَ ; (S, A, L, Msb, K;) the former of which is the better known and the more chaste; (TA;) inf. n. رُشْدٌ, (S, L, Msb, K,) which is of the former, (S, L,) and رَشَدٌ, (S, L, Msb, K,) which is of the latter, (S, L, Msb,) and رَشَادٌ, (L, K,) which is also of the latter verb, (TA,) or this last is a simple subst.; (Msb;) He took, or followed, a right way or course or direction; (S, A, L, Msb, K;) as to a road, and also as to an affair: (L:) [and often relating to religion; meaning he held a right belief; was orthodox:] and ↓ استرشد signifies the same: (L, K:) you say, استرشد لِأَمْرِهِ, meaning He took, or followed, a right way to conduct his affair: and رَشَدَ أَمْرَهُ, meaning He took, or followed, a right course in his affair; this latter being a phrase similar to أَلِمَ بَطْنَهُ and سَفِهَ رَأْيَهُ &c. (L.) Some say that رَشْدٌ relates to the things of the present life and to those of the life to come; and رَشَدٌ, only to those of the life to come: but this distinction does not accord with what has been heard from the Arabs, nor with readings of the Kur-لn, in which some read رُشْد and others رَشَد in several verses. (MF.) The former also signifies The continuing in the way of truth, or the right way, with self-constraining firmness in so doing. (K.) One says to the traveller, رَشِدْتَ [Mayest thou take, or follow, the right way]. (A.) ― -b2- [See also رُشْدٌ below.]

رشّدهُ
2 رشّدهُ ذ , inf. n. تَرْشِيدٌ, said of a kلdee, or judge, i. q. جَعَلَهُ رَشِيدًا [meaning He pronounced him to be one who took, or followed, a right way or course or direction: or to be one who held a right belief; to be orthodox]. (Msb.) ― -b2- See also what next follows.

ارشدهُ
4 ارشدهُ ذ (S, A, L, Msb, K) and ↓ رشّدهُ, (L,) said of God, (S, L, K,) and of a governor, or commander, (L,) [or of any man,] He made him, or caused him, to take, or follow, a right way or course or direction; or he directed him aright, or to the right way or course or direction; (S, * A, * L, Msb, * K; *) اـِلَى الشَّىْءِ and عَلَيْهِ and لَهُ [to the thing]: so says AZ: (Msb:) [often relating to religion; meaning he made him, or caused him, to hold a right belief; to become orthodox.] See also the next paragraph.

استرشد
10 استرشد ذ : see 1. ― -b2- Also He sought, or desired, the taking, or following, a right way or course or direction. (So accord. to some copies of the K.) ― -b3- And استرشدهُ He desired of him the taking, or following, a right way or course or direction: (L, and so accord. to some copies of the K, and the TA:) or he asked, demanded, or desired, of him, direction to the right way. (MA.) You say, ↓ اِسْتَرْشَدْتُهُ فَأَرْشَدَنِى [I asked, demanded, or desired, of him, direction to the right way, and he directed me to the right way] (A, Msb) اـِلَى الشَّىْءِ and عَلَيْهِ and لَهُ [to the thing]: so says AZ. (Msb.)

رُشْدٌ
رُشْدٌ ذ an inf. n. of 1. (S, L, Msb, K.) ― -b2- [As a simple subst., Rectitude.] Also Maturity of in- tellect, and rectitude of actions, and good management of affairs. (TA in art. انس: see 4 in that art.) [Hence, بَلَغَ رُشْدَهُ He attained to years of discretion, when he was able of himself to take, or follow, a right way or course: a phrase of frequent occurrence.]

رَشْدَةٌ
رَشْدَةٌ ذ : see the next paragraph, in four places.

رِشْدَةٌ
رِشْدَةٌ ذ A mode, or manner, [and ↓ رَشْدَةٌ an act,] of رَشَاد [or right procedure; &c.]. (Ham p. 463.) [Hence,] هُوَ لِرِشْدَةٍ, (S, A, L, Msb,) and وُلِدَ لِرِشْدَةٍ, (L, K,) and ↓ لِرَشْدَةٍ, (L, Msb, K,) the latter accord. to AZ and Fr, and said to be the more chaste, but the former allowable accord. to Ks, and preferred by Th in the Fs, (L, TA,) [and seems to be the more common,] (tropical:) He is, or was, trueborn; (A, Msb;) contr. of لِزِنْيَةٍ, (S, L, K,) or لِزَنْيَةٍ, (Fr, TA,) and لِغَيَّةٍ. (AZ, Fr, TA.) And ↓ وُلِدَ لِغَيْرِ رَشْدَةٍ [or رِشْدَةٍ i. e. (tropical:) He was not trueborn]. (Fr, TA.) And هٰذَا وَلَدُ رِشْدَةٍ (tropical:) This is an offspring of valid marriage. (TA.) And اِدَّعَى ↓ وَلَدًا لِغَيْرِ رَشْدةٍ (tropical:) [He claimed, as his, a child not lawfully begotten, or not trueborn]. (TA, from a trad.)

رَشَدَى
رَشَدَى ذ : see رَشَادٌ.

رِشْدِينٌ
رِشْدِينٌ ذ : see رَاشِدٌ.

رَشَادٌ
رَشَادٌ ذ an inf. n. of 1, (L, K,) or a simple subst., (Msb,) [signifying Right procedure; or the adoption, or pursuit, of a right way or course or direction; as to a road, and also as to an affair: and often meaning right belief, or orthodoxy: in both these senses] contr. of غَىٌّ, (S, A, Msb,) and of ضَلَالٌ: (Msb:) and ↓ رَشَدَى is a subst. syn. with رَشَادٌ. (L, K. *) -A2- حَبُّ الرَّشَادِ i. q. الحُرْفُ, (K,) in the dial. of El-'Irلk; (TA;) they gave it this name as one of good omen, because حُرْفٌ is syn. with حِرْمَانٌ: (K:) [رَشَادٌ and حُرْفٌ are names given to several species of Gress; and حَبُّ الرَّشَادِ seems to mean the seed of رشاد: accord. to Golius, on the authority of Ibn-Beytلr, رشاد is the name of the nasturtium: accord. to Delile, (Flor. AEgypt., nos. 576, 580, 571, 584, and 610,) it is the Arabic name of the lepidium sativum of Linn.; the lepidium hortense of Forsk.: and the cochlearia nilotica: رَشَادُ البَحْرِ, i. e., nasturtium maritimum, that of the cakile maritima of Tournef.; Desf., a pinnatifida; the bunias cakile of Linn.; the isatis pinnata of Forsk.: الرَّشَادُ الجَبَلِىُّ, that of the lunaria parviflora: and رَشَادُ البّرِّ, i. e., nasturtium deserti, that of the raphanus recurvatus of Persoon; the raphanus lyratus of Forsk.]

رَشِيدٌ
رَشِيدٌ ذ : see رَاشِدٌ. ― -b2- الرَّشِيدُ, of the measure فَعِيل in the sense of the measure مُفْعِل, (L,) as an epithet applied to God, means The Director to the right way: (L, K:) and He who appoints, or ordains, well that which He appoints, or ordains: (K:) or He whose regulations are conducted to the attainment of their ultimate objects in the right way, without any one's aiding in directing their course aright. (L.)

رَاشدٌ
رَاشدٌ ذ and ↓ رَشِيدٌ Taking, or following, a right way or course or direction [as to a road, and also as to an affair: and often meaning holding a right belief; or orthodox]. (A, Msb.) One says to a traveller, رَاشِدًا مَهْدِيًّا [May God make thee to be a taker, or follower, of a right way; one directed aright]. (A.) And one says, ↓ يَا رِشْدِينُ, as meaning يَا رَاشِدُ [O thou who takest, or followest, a right way &c.]. (L) الخُلَفَآءُ الرَّاشِدُونَ [The Khaleefehs who took, or followed, a right course, or the orthodox Khaleefehs,] is an appellation specially applied to Aboo-Bekr, 'Omar, 'Othmلn, and 'Alee; but applicable also to any others of the Imلms who pursued the same course as those four. (L.) ― -b2- أُمُّ رَاشِدٍ a surname (S) applied to The female rat or mouse (الفَأُرَةُ). (S, K.)

الطَّرِيقُ الأَرْشَدُ
الطَّرِيقُ الأَرْشَدُ ذ is like الأَقْصَدُ [i. e. The more, or most, direct road]. (S.)

المَرَاشِدُ
المَرَاشِدُ ذ , a pl. without a sing., like مَحَاسِنُ and مَلَامِحُ, (L,) The right places to which roads tend; syn. مَقَاصِدُ الطُّرُقِ. (S, L, K.) You say, هُوَ يَهْدِى اـِلَى المَرَاشِدِ [He directs to the right places to which roads tend]. (A.)

##### Türkçe

**رَشَدَ**
1 **رَشَدَ** ذ , muzâri‘ı **رَشُدَ** ; ve **رَشِدَ**, muzâri‘ı **رَشَدَ** ; (S, A, L, Msb, K;) bunlardan birincisi daha iyi bilinen ve daha fasih olandır; (TA;) mastarı **رُشْدٌ**, (S, L, Msb, K,) ki bu birincinindir, (S, L,) ve **رَشَدٌ**, (S, L, Msb, K,) ki bu ikincinindir, (S, L, Msb,) ve **رَشَادٌ**, (L, K,) ki bu da ikincil fiilindir, (TA,) yahut bu sonuncusu basit bir isimdir; (Msb;) O, doğru bir yol yahut gidiş yahut yön tuttu, yahut izledi; (S, A, L, Msb, K;) yol hakkında da, iş hakkında da: (L:) [ve çoğu kez dinle ilgili; mânâsı: doğru bir inanç üzere oldu; ehl-i sünnet oldu:] ve ↓ **استرشد** de aynı mânâya gelir: (L, K:) dersin ki, **استرشد لِأَمْرِهِ**, mânâsı: O, işini yürütmek için doğru bir yol tuttu yahut izledi: ve **رَشَدَ أَمْرَهُ**, mânâsı: O, işinde doğru bir gidiş tuttu yahut izledi; bu sonuncusu **أَلِمَ بَطْنَهُ** ve **سَفِهَ رَأْيَهُ** vb. gibi bir ibaredir. (L.) Bazıları der ki **رَشْدٌ** dünya işlerine ve âhiret işlerine ilişkindir; **رَشَدٌ** ise yalnız âhiret işlerine: fakat bu ayırım Araplardan işitilene de, Kur’ân kıraatlerine de uymaz; zira bazıları birçok âyette **رُشْد** okur, başkaları **رَشَد** okur. (MF.) Birincisi ayrıca, bunu yapmada nefsi zorlayıcı bir sebat ile hak yolunda, yahut doğru yolda, devam etmeyi ifade eder. (K.) Yolcuya, **رَشِدْتَ** [doğru yolu tutasın/izleyesin] denir. (A.) ― -b2- [Aşağıda **رُشْدٌ**’a da bak.]

**رشّدهُ**
2 **رشّدهُ** ذ , mastarı **تَرْشِيدٌ**, bir kadı yahut hâkim hakkında söylenir; **جَعَلَهُ رَشِيدًا** ile aynı mânâdadır [mânâsı: onu doğru bir yol yahut gidiş yahut yön tutan/izleyen kimse diye hükmetti: yahut doğru bir inanç üzere olan; ehl-i sünnet olan diye]. (Msb.) ― -b2- Bundan sonra gelen şeye de bak.

**ارشدهُ**
4 **ارشدهُ** ذ (S, A, L, Msb, K) ve ↓ **رشّدهُ**, (L,) Allah hakkında, (S, L, K,) ve bir vali yahut kumandan hakkında, (L,) [yahut herhangi bir insan hakkında,] O, onu doğru bir yol yahut gidiş yahut yön tutturdu; yahut onu doğruya, yahut doğru yola/gidişe/yöne yöneltti; (S, * A, * L, Msb, * K; *) **اـِلَى الشَّىْءِ** ve **عَلَيْهِ** ve **لَهُ** [şeye]: AZ böyle der: (Msb:) [çoğu kez dinle ilgili; mânâsı: onu doğru bir inanç üzere kıldı; ehl-i sünnet yaptı.] Sonraki paragrafa da bak.

**استرشد**
10 **استرشد** ذ : 1’e bak. ― -b2- Ayrıca, doğru bir yol yahut gidiş yahut yön tutmayı/izlemeyi istedi yahut arzuladı. (K’nın bazı nüshalarına göre.) ― -b3- Ve **استرشدهُ**: ondan doğru bir yol yahut gidiş yahut yön tutmayı/izlemeyi istedi: (L, ve K’nın bazı nüshalarına göre, ve TA:) yahut ondan doğru yola dair yönlendirme istedi, talep etti, arzuladı. (MA.) Dersin ki, ↓ **اِسْتَرْشَدْتُهُ فَأَرْشَدَنِى** [ondan doğru yola dair yönlendirme istedim/talep ettim ve o da beni doğru yola yöneltti] (A, Msb) **اـِلَى الشَّىْءِ** ve **عَلَيْهِ** ve **لَهُ** [şeye]: AZ böyle der. (Msb.)

**رُشْدٌ**
**رُشْدٌ** ذ 1’in mastarıdır. (S, L, Msb, K.) ― -b2- [Basit isim olarak, doğruluk.] Ayrıca aklın olgunluğu, fiillerin doğruluğu ve işlerin iyi idaresi. (TA, **انس** maddesinde: o maddede 4’e bak.) [Bundan dolayı, **بَلَغَ رُشْدَهُ**: kendi başına doğru bir yol yahut gidiş tutabilecek/izleyebilecek olduğu temyiz yaşına ulaştı; sık geçen bir ibaredir.]

**رَشْدَةٌ**
**رَشْدَةٌ** ذ : dört yerde olmak üzere sonraki paragrafa bak.

**رِشْدَةٌ**
**رِشْدَةٌ** ذ **رَشَاد**’ın [yahut doğru gidişin; vb.] bir tarzı yahut biçimi, [ve ↓ **رَشْدَةٌ** bir fiil/eylem]dir. (Ham p. 463.) [Bundan dolayı,] **هُوَ لِرِشْدَةٍ**, (S, A, L, Msb,) ve **وُلِدَ لِرِشْدَةٍ**, (L, K,) ve ↓ **لِرَشْدَةٍ**, (L, Msb, K,) bu sonuncusu AZ ve Fr’ye göre; ve daha fasih olduğu söylenir; fakat birincisi Ks’ye göre câizdir ve Th tarafından Fs’de tercih edilmiştir, (L, TA,) [ve daha yaygın görünür,] (mecaz:) O, sahih neseblidir; (A, Msb;) **لِزِنْيَةٍ**’nin zıddıdır, (S, L, K,) yahut **لِزَنْيَةٍ**, (Fr, TA,) ve **لِغَيَّةٍ**. (AZ, Fr, TA.) Ve ↓ **وُلِدَ لِغَيْرِ رَشْدَةٍ** [yahut **رِشْدَةٍ** yani (mecaz:) sahih nesebli olmadı]. (Fr, TA.) Ve **هٰذَا وَلَدُ رِشْدَةٍ** (mecaz:) Bu, sahih nikâhın çocuğudur. (TA.) Ve **اِدَّعَى** ↓ **وَلَدًا لِغَيْرِ رَشْدةٍ** (mecaz:) [kendi çocuğu diye, meşru olmayan bir çocuğu, yahut sahih nesebli olmayanı, iddia etti]. (TA, bir hadisten.)

**رَشَدَى**
**رَشَدَى** ذ : **رَشَادٌ**’a bak.

**رِشْدِينٌ**
**رِشْدِينٌ** ذ : **رَاشِدٌ**’e bak.

**رَشَادٌ**
**رَشَادٌ** ذ 1’in mastarıdır, (L, K,) yahut basit bir isimdir, (Msb,) [mânâsı: doğru gidiş; yahut doğru bir yol yahut gidiş yahut yönün benimsenmesi yahut izlenmesi; yol hakkında da, iş hakkında da: ve çoğu kez doğru inanç, yahut ehl-i sünnetlik mânâsında: bu iki mânâda da] **غَىٌّ**’nin zıddıdır, (S, A, Msb,) ve **ضَلَالٌ**’ın da: (Msb:) ve ↓ **رَشَدَى**, **رَشَادٌ** ile eşanlamlı bir isimdir. (L, K. *) -A2- **حَبُّ الرَّشَادِ**: Irak lehçesinde **الحُرْفُ** ile aynı mânâdadır, (K,) (TA;) ona bu adı uğur sayarak verdiler; çünkü **حُرْفٌ**, **حِرْمَانٌ** ile eşanlamlıdır: (K:) [**رَشَادٌ** ve **حُرْفٌ** birkaç ot türüne verilen adlardandır; ve **حَبُّ الرَّشَادِ** “reşâd tohumu” mânâsına görünür: Golius’a göre, İbn-Beytâr’ın otoritesiyle, **رشاد** nasturtium’un adıdır: Delile’e göre (Flor. AEgypt., nos. 576, 580, 571, 584, and 610,) Linn.’in lepidium sativum’unun; Forsk.’un lepidium hortense’inin; ve cochlearia nilotica’nın Arapça adıdır: **رَشَادُ البَحْرِ**, yani nasturtium maritimum, Tournef.’un cakile maritima’sının; Desf.’un pinnatifida’sının; Linn.’in bunias cakile’sinin; Forsk.’un isatis pinnata’sının: **الرَّشَادُ الجَبَلِىُّ**, lunaria parviflora’nın: ve **رَشَادُ البّرِّ**, yani nasturtium deserti, Persoon’un raphanus recurvatus’unun; Forsk.’un raphanus lyratus’unun.]

**رَشِيدٌ**
**رَشِيدٌ** ذ : **رَاشِدٌ**’e bak. ― -b2- **الرَّشِيدُ**, vezni **فَعِيل** olup vezin **مُفْعِل** mânâsında, (L,) Allah’a sıfat olarak uygulandığında, “doğru yola yönelten” demektir: (L, K:) ve O’nun tayin ettiği yahut hükmettiği şeyi iyi tayin eden yahut iyi hükmeden: (K:) yahut düzenlemeleri, herhangi birinin onun gidişini doğruya yöneltmede yardım etmesi olmaksızın, nihai maksatlarına doğru yolda ulaştırılan kimsedir. (L.)

**رَاشدٌ**
**رَاشدٌ** ذ ve ↓ **رَشِيدٌ** Doğru bir yol yahut gidiş yahut yön tutan/izleyen [yol hakkında da, iş hakkında da: ve çoğu kez doğru inanç üzere olan; yahut ehl-i sünnet]. (A, Msb.) Yolcuya, **رَاشِدًا مَهْدِيًّا** [Allah seni doğru yolu tutan/izleyen; doğruya yöneltilmiş kılsın] denir. (A.) Ve ↓ **يَا رِشْدِينُ**, **يَا رَاشِدُ** mânâsında söylenir [ey doğru yolu tutan/izleyen vb.]. (L) **الخُلَفَآءُ الرَّاشِدُونَ** [doğru gidişi tutan halifeler, yahut ehl-i sünnet halifeler] adı, özellikle Ebû Bekir, Ömer, Osman ve Ali’ye uygulanır; fakat o dört kişinin tuttuğu gidişi izleyen imamlardan başkalarına da uygulanır. (L.) ― -b2- **أُمُّ رَاشِدٍ** bir lakaptır (S) dişi sıçana yahut fareye (**الفَأُرَةُ**) uygulanır. (S, K.)

**الطَّرِيقُ الأَرْشَدُ**
**الطَّرِيقُ الأَرْشَدُ** ذ **الأَقْصَدُ** gibidir [yani daha, yahut en, doğru/direkt yol]. (S.)

**المَرَاشِدُ**
**المَرَاشِدُ** ذ , tekili olmaksızın bir çoğuldur; **مَحَاسِنُ** ve **مَلَامِحُ** gibi, (L,) yolların yöneldiği doğru yerlerdir; eşanlamlısı **مَقَاصِدُ الطُّرُقِ**. (S, L, K.) Dersin ki, **هُوَ يَهْدِى اـِلَى المَرَاشِدِ** [o, yolların yöneldiği doğru yerlere yöneltir]. (A.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَشَدَ
رَشَدَ U ( n. ac. رُشْد 3 ) رَشِدَ A ( n. ac. رَشَد 4 ,  رَشَاْد 22 )
a.  Took, followed the right path, way, course.

أَرْشَدَ
أَرْشَدَ IV ,
a.  Directed, guided aright.

b.  Was, came of age.

اِسْتَرْشَدَ
اِسْتَرْشَدَ X ,
a.  see I .

b.  Asked to be directed, asked for guidance.

رَشْدَة
رَشْدَة 1t ,  رِشْدَة 2t ,
a.  Marriage, wedlock. - رُشْد 3 ,  رَشَد 4 , Uprightness, rectitude; straightforwardness; firmness.

مَرْشَد
مَرْشَد 17 , ( pl. مَرَاْشِدُ 44 ),
a.  Right, direct road; right course.

رَاْشِد
رَاْشِد 21 ,
a.  Rightly directed; upright, just.

b.  Orthodox.

رَشَاْد
رَشَاْد 22 ,
a.  Orthodoxy.

b.  Nasturtium ( plant ).

رَشِيْد
رَشِيْد 25 ,
a.  see 21 (a) .

b.  One who guides aright.

أَرْشَدَ
N. Ag. أَرْشَدَ IV ,
a.  [ coll. ], Spiritual director.

أَرْشَدَ
N. Ac. أَرْشَدَ IV ,
a.  Guidance; direction; instruction.

##### Türkçe

رَشَدَ
**رَشَدَ** U ( n. ac. **رُشْد** 3 ) **رَشِدَ** A ( n. ac. **رَشَد** 4 ,  **رَشَاْد** 22 )
a.  Doğru yolu, yolu, gidişatı tuttu, izledi.

أَرْشَدَ
**أَرْشَدَ** IV ,
a.  Doğruya yöneltti, doğru yola iletti.

b.  Ergin oldu, erginliğe geldi.

اِسْتَرْشَدَ
**اِسْتَرْشَدَ** X ,
a.  I’e bak.

b.  Doğruya yöneltilmeyi istedi, hidayet istedi.

رَشْدَة
**رَشْدَة** 1t ,  **رِشْدَة** 2t ,
a.  Evlilik, nikâh. - **رُشْد** 3 ,  **رَشَد** 4 , Doğruluk, istikamet; dosdoğruluk; sağlamlık.

مَرْشَد
**مَرْشَد** 17 , ( pl. **مَرَاْشِدُ** 44 ),
a.  Doğru, dosdoğru yol; doğru gidişat.

رَاْشِد
**رَاْشِد** 21 ,
a.  Doğruya yöneltilmiş; doğru, âdil.

b.  Ortodoks.

رَشَاْد
**رَشَاْد** 22 ,
a.  Ortodoksluk.

b.  Nasturtium (bitki).

رَشِيْد
**رَشِيْد** 25 ,
a.  21 (a)’ya bak.

b.  Doğruya ileten kimse.

أَرْشَدَ
N. Ag. **أَرْشَدَ** IV ,
a.  [ toplu ], Ruhânî mürşid.

أَرْشَدَ
N. Ac. **أَرْشَدَ** IV ,
a.  Hidayet; yöneltme; talim.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رشد
رَشَدَ - يَرْشُدُ - رُشْد - رَشَد - رَشَاد - رَاشِد - رَاشِدُوْن - رَشِيْد - أَرْشَدَ - يُرْشِدُ - مُرْشِد
رَشَدَ - يَرْشُدُ + الكائن: ينضج تفكيره: يصير بكامل قواه العقلية: يصير سليم العقل والتفكير: يصبح أداء وظيفة التفكير لديه بوضعها الأفضل، فيصدر الأحكام الأفضل تجاه الأمور التي تعرض له
رُشْد - الرُّشْد: على وزن " فـُعـْل" اسم فعل من " رَشَدَ - يَرْشُدُ ": الوضع الأفضل لعمل وظيفة التفكير الهادفة إلى إصدار حكم
رَشَد: على وزن "فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " رَشَدَ - يَرْشُدُ ": الرشد تجاه قضية محددة دون غيرها: حكم وجواب صائب وصحيح تجاه قضية أو أمر
رَشَاد - الرشاد: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " رَشَدَ - يَرْشُدُ ": حال الفعل عندما يتم وفق تفكير راشد
راشِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " رَشَدَ - يَرْشُدُ ": من تكون وظيفة التفكير لديه بوضعها الأفضل، فيصدر الأحكام الأفضل تجاه الأمور التي تعرض له
رَاشِدُوْن: جمع " راشِد "
رَشِيْد: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " رَشَدَ - يَرْشُدُ ": من يكون راشداً في عدد كبير من المرات وفي أنواع عديدة من المواقف
أَرْشَدَ - يُرْشِدُ: على وزن " أفعل" من " رَشَدَ - يَرْشُدُ ": جعله " يَرْشُدُ ": دله وهداه إلى الوضع و الحكم الأفضل والأصوب
مُرْشِد: اسم فاعل من " أرْشَدَ - يُرْشِدُ ": الذي يجعل الآخر يرشُدُ في حكمه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العقل والرشد وحسن الفهم والادراك" وهي:
حَلُمَ - يَحْلُمُ (حَلِمَ - يَحْلَمُ )، فَقِهَ - يَفْقَهُ، عَقَلَ - يَعْقِلُ، لَبَّ - يَلَبُّ، فََهِمَ - يَفْهَمُ، رَشَدَ - يَرْشُدُ

رَشَدَ - يَرْشُدُ - يرشدون
	﴿وإذا سألك عبادي عني فإني قريب أجيب دعوة الداعي إذا دعاني فليستجيبوا لي وليؤمنوا بي لعلهم يرشدون (186)﴾ البقرة
رُشْدُ
﴿قال له موسى هل أتبعك على أن تعلمني مما علمت رشدا(66)﴾ الكهف ﴿يهدي إلى الرشد فآمنا به ولن نشرك بربنا أحدا(2)﴾ الجن
	﴿سأصرف عن آياتي الذين يتكبرون في الأرض بغير الحق وإن يروا كل آية لا يؤمنوا بها وإن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا وإن يروا سبيل الغي يتخذوه سبيلا ذلك بأنهم كذبوا بآياتنا وكانوا عنها غافلين (146)﴾ الأعراف
	﴿وَابْتَلُوا الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَنْ يَكْبَرُوا وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا(6)﴾ النساء ﴿ولقد آتينا إبراهيم رشده من قبل وكنا به عالمين(51)﴾ الأنبياء
	﴿لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنْ الغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدْ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انفِصَامَ لَهَا وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ(256)﴾ البقرة
رَشَد - رشدا
﴿إذ أوى الفتية إلى الكهف فقالوا ربنا آتنا من لدنك رحمة وهيئ لنا من أمرنا رشدا (10)﴾ الكهف
	﴿إلا أن يشاء الله واذكر ربك إذا نسيت وقل عسى أن يهديني ربي لأقرب من هذا رشدا (24)﴾ الكهف ﴿وأنا منا المسلمون ومنا القاسطون فمن أسلم فأولئك تحروا رشدا(14)﴾ الجن
	﴿وأنا لا ندري أشر أريد بمن في الأرض أم أراد بهم ربهم رشدا(10)﴾ الجن ﴿قل إني لا أملك لكم ضرا ولا رشدا (21)﴾ الجن
راشِد - الراشدون
﴿واعلموا أن فيكم رسول الله لو يطيعكم في كثير من الأمر لعنتم ولكن الله حبب إليكم الإيمان وزينه في قلوبكم وكره إليكم الكفر والفسوق والعصيان أولئك هم الراشدون(7)﴾ الحجرات
رشيد
﴿وجاءه قومه يهرعون إليه ومن قبل كانوا يعملون السيئات قال ياقوم هؤلاء بناتي هن أطهر لكم فاتقوا الله ولا تخزوني في ضيفي أليس منكم رجل رشيد(78)﴾ هود ﴿قالوا ياشعيب أصلاتك تأمرك أن نترك ما يعبد آباؤنا أو أن نفعل في أموالنا ما نشاء إنك لأنت الحليم الرشيد (87)﴾ هود ﴿إلى فرعون وملئه فاتبعوا أمر فرعون وما أمر فرعون برشيد (97)﴾ هود
الرشاد
﴿ياقوم لكم الملك اليوم ظاهرين في الأرض فمن ينصرنا من بأس الله إن جاءنا قال فرعون ما أريكم إلا ما أرى وما أهديكم إلا سبيل الرشاد(29)﴾ غافر ﴿وقال الذي آمن ياقوم اتبعوني أهدكم سبيل الرشاد(38)﴾ غافر
مرشدا
﴿وترى الشمس إذا طلعت تتزاور عن كهفهم ذات اليمين وإذا غربت تقرضهم ذات الشمال وهم في فجوة منه ذلك من آيات الله من يهد الله فهو المهتدي ومن يضلل فلن تجد له وليا مرشدا(17)﴾ الكهف
مختار الصحاح
● [رشد] ر ش د: الرَّشَادُ ضد الغي تقول رَشَدَ يرشد مثل قعد يقعد رُشْداً بضم الراء وفيه لغة أخرى من باب طرب و أرْشَدَهُ الله والطريق الأرْشَدُ مثل الأقصد وتقول هو لِرِشْدَةٍ ضد قولهم لزنية قلت هو بكسر الراء والزاء وفتحهما أيضا
الراغب
رشد
- الرشد والرشد: خلاف الغي، يستعمل استعمال الهداية، يقالك رشد يرشد، ورشد (انظر: الأفعال 3/85؛ والبصائر 3/75) يرشد قال: }لعلهم يرشدون﴿[البقرة/186]، وقال:﴾قد تبين الرشد من الغي﴿[البقرة/256]، وقال تعالى:﴾فإن آنستم منهم رشدا﴿[النساء/6]،﴾ولقد آتينا إبراهيم رشده من قبل﴿[الأنبياء/51]، وبين الرشدين - أعني: الرشد المؤنس من اليتيم، والرشد الذي أوتي إبراهيم عليه السلام - بون بعيد. وقال:﴾هل أتبعك على أن تعلمن مما علمت رشدا﴿[الكهف/66]، وقال:﴾لأقرب من هذا رشدا﴿[الكهف/24]، وقال بعضهم: الرشد أخص من الرشد، فإن الرشد يقال في الأمور الدنيوية والأخروية، والرشد يقال في الأمور الأخروية لا غير. والراشد والرشيد يقال فيهما جميعا، قال تعالى:﴾أولئك هم الراشدون﴿[الحجرات/7]،﴾وما أمر فرعون برشيد{ [هود/97].
ملخص اللسان
1.     في أَسماء الله تعالى الرشيدُ: هو الذي أَرْشَد الخلق إِلى مصالحهم  أَي هداهم ودلهم عليها، فَعِيل بمعنى مُفْعل؛ وقيل: هو الذي تنساق  تدبيراته إِلى غاياتها على سبيل السداد من غير إِشارة مشير ولا تَسْديد  مُسَدِّد.
2.     الرُّشْد والرَّشَد والرَّشاد: نقيض الغيّ.
3. رَشَد الإِنسان، بالفتح،  يَرْشُد رُشْداً، بالضم، ورَشِد، بالكسر، يَرْشَد رَشَداً ورَشاداً، فهو  راشِد ورَشيد، وهو نقيض الضلال، إِذا أَصاب وجه الأَمر والطريق.
4.     وأَرشَدَه الله وأَرشَدَه إِلى الأَمر ورشَّده: هداه. واستَرْشَده: طلب  منه الرشد. ويقال: استَرْشَد فلان لأَمره إِذا اهتدى له، وأَرشَدْتُه فلم  يَسْتَرْشِد. وفي الحديث: وإِرشاد الضال أَي هدايته الطريقَ وتعريفه
5.     ومنهم من جعل رَشَدَ يَرْشُدُ ورَشِدَ يَرْشَد بمعنى واحد  في الغيّ والضلال. والابرشاد: الهداية والدلالة.
6.    وقوله تعالى: يا  قوم اتبعون أَهدكم سبيل الرشاد، أَي أَهدكم سبيلَ القصدِ سبيلَ الله  وأُخْرِجْكم عن سبيل فرعون. والمَراشِدُ: المقاصد
لسان العرب
● - رشد: في أَسماء الله تعالى الرشيدُ: هو الذي أَرْشَد الخلق إِلى مصالحهم  أَي هداهم ودلهم عليها، فَعِيل بمعنى مُفْعل؛ وقيل: هو الذي تنساق  تدبيراته إِلى غاياتها على سبيل السداد من غير إِشارة مشير ولا تَسْديد  مُسَدِّد.  الرُّشْد والرَّشَد والرَّشاد: نقيض الغيّ. رَشَد الإِنسان، بالفتح،  يَرْشُد رُشْداً، بالضم، ورَشِد، بالكسر، يَرْشَد رَشَداً ورَشاداً، فهو  راشِد ورَشيد، وهو نقيض الضلال، إِذا أَصاب وجه الأَمر والطريق. وفي الحديث:  عليكم بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين من بعدي؛ الراشدُ اسم فاعل من رَشَد  يَرُشُد رُشْداً، وأَرْشَدته أَنا. يريد بالراشدين أَبا بكر وعمر وعثمان  وعليّاً، رحمة الله عليهم ورضوانه، وإِن كان عامّاً في كل من سار  سِيرَتَهم من الأَئمة. ورَشِدَ أَمرَه، وإِن لم يستعمل هكذا. ونظيره: غَبِنْتَ  رأْيَك وأَلِمْتَ بطنَك ووفِقْتَ أَمرَك وبَطِرْتَ عيشك وسَفِهْتَ  نفسَك.وأَرشَدَه الله وأَرشَدَه إِلى الأَمر ورشَّده: هداه. واستَرْشَده: طلب  منه الرشد. ويقال: استَرْشَد فلان لأَمره إِذا اهتدى له، وأَرشَدْتُه فلم  يَسْتَرْشِد. وفي الحديث: وإِرشاد الضال أَي هدايته الطريقَ وتعريفه.  والرَّشَدى: اسم للرشاد. إِذا أَرشدك إِنسان الطريق فقل: لا يَعْمَ  (* قوله  «لا يعم إلخ» في بعض الأصول لا يعمى؛ قاله في الاساس.) عليك الرُّشْد.  قال أَبو منصور: ومنهم من جعل رَشَدَ يَرْشُدُ ورَشِدَ يَرْشَد بمعنى واحد  في الغيّ والضلال. والابرشاد: الهداية والدلالة. والرَّشَدى: من الرشد؛  وأَنشد الأَحمر:  لا نَزَلْ كذا أَبدا،  ناعِمين في الرَّشَدى  ومثله: امرأَة غَيَرى من الغَيْرَة وحَيَرى من التحير. وقوله تعالى: يا  قوم اتبعون أَهدكم سبيل الرشاد، أَي أَهدكم سبيلَ القصدِ سبيلَ الله  وأُخْرِجْكم عن سبيل فرعون. والمَراشِدُ: المقاصد؛ قال أُسامة بن حبيب  الهذلي:تَوَقَّ أَبا سَهْمٍ، ومن لم يكن له  من الله واقٍ، لم تُصِبْه المَراشِد  وليس له واحد إِنما هو من باب محاسِنَ وملامِحَ. والمراشِدُ: مقاصِدُ  الطرق. والطريقُ الأَرْشَد نحو الأَقصد. وهو لِرِشْدَة، وقد يفتح، وهو نقيض  زِنْيَة. وفي الحديث: من ادعى ولداً لغير رِشْدَة فلا يرِث ولا يورث.  يقال: هذا وعلى رِشْدَة إِذا كان لنكاح صحيح، كما يقال في ضده: وَلد  زِنْية، بالكسر فيهما، ويقال بالفتح وهو أَفصح اللغتين؛ الفراء في كتاب  المصادر: ولد فلان لغير رَشْدَةٍ، وولد لِغَيَّةٍ ولِزَنْيةٍ، كلها بالفتح؛ وقال  الكسائي: يجوز لِرِشْدَة ولِزَنْيةٍ؛ قال: وهو اختيار ثعلب في كتاب  الفصيح، فأَما غَيَّة، فهو بالفتح. قال أَبو زيد: قالوا هو لِرَشْدة  ولِزِنْية، بفتح الراء والزاي منهما، ونحو ذلك؛ قال الليث وأَنشد:  لِذِي غَيَّة من أُمَّهِ ولِرَشْدة،  فَيَغْلِبها فَحْلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُ  ويقال: يا رَِشْدينُ بمعنى يا راشد؛ وقال ذو الرمة:  وكائنْ تَرى من رَشْدة في كريهة،  ومن غَيَّةٍ يُلْقَى عليه الشراشرُ  يقول: كم رُشد لقيته فيما تكرهه وكم غَيّ فيما تحبه وتهواه.  وبنو رَشدان: بطن من العرب كانوا يسمَّوْن بني غَيَّان فأَسماهم سيدنا  رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بني رَشْدان؛ ورواه قوم بنو رِشْدان، بكسر  الراء؛ وقال لرجل: ما اسمك؟ فقال: غَيَّان، فقال: بل رَشدان، وإِنما قال  النبي، صلى الله عليه وسلم، رَشْدان على هذه الصيغة ليحاكي به غَيَّان؛  قال ابن سيده: وهذا واسع كثير في كلام العرب يحافظون عليه ويدَعون غيره  إِليه، أَعني أَنهم قد يؤثرون المحاكاة والمناسبة بين الأَلفاط تاركين  لطريق القياس، كقوله، صلى الله عليه وسلم: ارجِعْنَ مأْزورات غير مأْجورات،  وكقولهم: عَيْناء حَوراء من الحير العين، وإِنما هو الحُور فآثَروا قلب  الواو ياء في الحور إِتباعاً للعين، وكذلك قولهم: إِني لآتيه بالغدايا  والعشايا، جمعوا الغداة على غدايا إِتباعاً للعشايا، ولولا ذلك لم يجز تكسير  فُعْلة على فَعائل، ولا تلتفتنّ إِلى ما حكاه ابن الأَعرابي من أَن  الغدايا جمع غَدِيَّة فإِنه لم يقله أَحد غيره، إِنما الغدايا إِتباع كما  حكاه جميع أَهل اللغة، فإِذا كانوا قد يفعلون مثل ذلك محتشمين من كسر  القياس، فأَن يفعلوه فيما لا يكسر القياس أَسوغ، أَلا تراهم يقولون: رأَيت  زيداً، فيقال: من زيداً؟ ومررت بزيد، فيقال: من زيد؟ ولا عذر في ذلك إِلا  محاكاة اللفظ؛ ونظير مقابلة غَيَّان بِرَشْدان ليوفق بني الصيغتين استجازتهم  تعليق فِعْل على فاعِل لا يليق به ذلك الفعل، لتقدم تعليق فِعْل على  فاعل يليق به ذلك الفِعْل، وكل ذلك على سبيل المحاكاة، كقوله تعالى: إِنما  نحن مستهزئُون، الله يستهزئ بهم؛ والاستهزاء من الكفار حقيقة، وتعليقه  بالله عز وجل مجاز، جل ربنا وتقدس عن الاستهزاء بل هو الحق ومنه الحق؛  وكذلك قوله تعالى: يخادعون الله، وهو خادعهم؛ والمُخادَعة من هؤلاء فيما يخيل  إِليهم حقيقة، وهي من الله سبحانه مجاز، إِنما الاستهزاء والخَدع من  الله عز وجل، مكافأَة لهم؛ ومنه قول عمرو بن كلثوم:  أَلا لا يَجْهَلَنْ أَحدٌ علينا،  فنَجْهَلَ فوقَ جَهْلِ الجاهِلينا  أَي إِنما نكافئهُم على جَهْلهم كقوله تعالى: فمن اعتدى عليكم فاعتدوا  عليه بمثل ما اعتدى عليكم؛ وهو باب واسع كبير. وكان قوم من العرب يسمَّوْن  بني زِنْية فسماهم النبي، صلى الله عليه وسلم، ببني رِشْدة. والرَّشاد  وحب الرشاد: نبت يقال له الثُّفَّاء؛ قال أَبو منصور: أَهل العراق يقولون  للحُرْف حب الرشاد يتطيرون من لفظ الحُرْف لأَنه حِرْمان فيقولون حب  الرشاد؛ قال: وسمعت غير واحد من العرب يقول للحجر الذي يملأُ الكف الرَّشادة،  وجمعها الرَّشاد، قال: وهو صحيح.  وراشِدٌ ومُرْشِد ورُشَيْد ورُشْد ورَشاد: أَسماء.
مقاييس اللغة:
(رشد)  الراء والشين والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على استقامةِ الطريق. فالمرَاشِد: مقاصد الطُّرُقِ. والرُّشْد والرَّشَد: خِلافُ الغَيّ. وأصاب فلان من أمره رُشدْاً ورَشَداً ورِشْدة. وهو لِرَِشْدةٍ خلاف لِغَِيّة.
القاموس المحيط:
رَشَدَ، كنَصَرَ وفَرِحَ، رُشْداً ورَشَداً ورَشاداً اهْتَدى، كاسْتَرْشَدَ. واسْتَرْشَدَ طَلَبَهُ. والرَّشَدى، كجَمَزى اسْمٌ منه. وأرشَدَهُ الله. والرُّشْدُ الاسْتِقامَةُ على طَريق الحَقِّ مع تَصَلُّبٍ فيه. والرَّشيدُ في صِفاتِ الله تعالى الهادِي إلى سَواء الصِّراطِ، والذي حَسُنَ تَقْديرُهُ فيما قَدَّرَ. ورَشيدٌ ة قُرْبَ الإِسْكَنْدَرِيَّة، واسْمٌ. والرَّشيدِيَّةُ طَعامٌ م، فارِسِيَّتُهُ رِشْتَه. والمَراشِدُ مَقاصِدُ الطُّرُقِ. ووُلِد لِرَشْدَةٍ، ويُكْسَرُ ضِدُّ لِزَنْيَةٍ. وأُمُّ راشِدٍ الفأرَةُ. وسَمَّوْا راشِداً ورُشْداً، كقُفْلٍ وأميرٍ وزُبَيْرٍ وجَبَلٍ وسَحْبانَ وسَحابٍ ومَسْكَنٍ ومُظْهِرٍ. والرَّشادَةُ الصَّخْرَةُ، والحَجَرُ الذي يَمْلأ الكَفَّ، ج رَشادٌ. وحَبُّ الرَّشادِ. الحُرْفُ، سَمَّوْهُ به تَفاؤُلاً، لأنَّ الحُرْفَ مَعْناهُ الحِرْمانُ. والرَّاشِديَّةُ ة ببَغْدادَ. وبَنُو رَشْدانَ، ويكسرُ بطْنٌ كانوا يُسَمَّوْنَ بَنِي غَيَّانَ، فَغَيَّرَهُ النبيُّ صلى الله عليه وسلم، وفتحُ الراءِ لِتُحاكِي غَيَّانَ.
تاج العروس:
ر - ش - د
رَشَد كنَصَرَ يَرْشُد وهو الأَشهر والأَفصح ورَشِدَ يَرْشَد مثل فَرِح رُشْداً بضمّ فسكون مصدر رَشَدَ كنَصر ورَشَداً محرَّكَةً وَرَشَاداً كسَحَاب مصدر رَشِدَ كفَرِحَ : اهْتَدَى وأَصابَ وَجْهَ الأَمر والطَّريق فهو رَشيدٌ وراشدٌ . والرَّشَاد نَقيضُ الضَّلال ونقل شيخُنا عن بعض أَرباب الاشتقاق أَن الرُّشْد يستعمل في كُلّ ما يُحْمد والغَيّ في كلّ ما يُذَمّ . وجماعةٌ فَرَّقوا بين المضموم والمحرّك فقالوا : الرُّشْد بالضّمّ يكون في الأًمور الدُّنيوية والأُخْرَويّة وبالتحريك إنما يكون في الأُخرويّة خاصَّة قال وهذا لا يوافقه السَّماع فإِنهم استعملوا اللُّغَتين وورَدَت القرَاءَات بالوَجْهَيْن في آيات مُتَعَدِّدة . و الله أعلم . كاسْتَرْشَدَ يقال : استرْشَدَ فُلانٌ لأَمره إِذا اهْتَدَى له وأَرْشَدْتُه فلم يَسْتَرْشد واستَرْشَدَهُ : طَلَبَهُ أَي طلب منه الرّشدَ والرَّشَدَى محرَّكةً كجَمَزَى : اسم منه أَي من الرّشد . عن ابن الأَنباريّ قال : ومثله امرأَة غيَرَى من الغَيْرة وحَيَرَى من التَّحيُّر . وأَنشد الأَحمر :
لا نَزَلْ كَذَا أَبَداً ... ناعِمِينَ في الرَّشَدَى وأَرْشَدَهُ اللهُ تعالى ورَشَّدَه : هَدَاه . والرُّشْد بالضّم : الاستقامةُ على طَريق الحَقِّ مع تَصَلُّبٍ فيه . والرَّشيدُ في صفات الله تعالى الهادي إلى سواءِ الصِّراط فَعيل بمعنى مُفْعِل . والرَّشيد أَيضاً : هو الذي حَسُنَ تَقْديرُهُ فيما قَدَّرَ أَو الذي تَنْسَاقُ تَدبيراتُه إلى غَايا تِها على سَبيلِ السَّدادِ من غير إِشارةِ مُشيرٍ ولا تَسْدِيدِ مُسدِّد . ورَشِيدُة قُرْب الإِسكَنْدريَّةِ وقد دَخَلْتُهَا وهي مدينَةٌ معمورة حَسنة العِمَارةِ على بَحْرِ النيل . وقد نُسِبَ إليهَا بعضُ المتأَخّرِين من المحدِّثينَ والرَّشِيدتَّةُ : طعامٌ . م كأَنه منسوبٌ إلى الرَّشِيد في الظاهر وليس كذلك وإنما هو مُعرَّبٌ فارِسِيَّتُه رَشْتَه بفتح الراءِ وكسرها
ويقال : هو يَهْدِي إلى المَرَاشِد أَي مَقاصِدِ الطُّرُقِ قال أُسامةُ بنُ حَبِيبٍ الهُذلّي :
تَوَقَّ أَبا سَهْمٍ ومَنْ لم يَكُنْ لَهُ ... مِنَ اللهِ واق لم تُصِبْهُ المَراشِدُ وليس له واحدٌ إنما هو من باب : مَحاَسِنَ ومَلامِحَ . ومن المجاز : وُلِدَ فُلانٌ لرَشْدَة بفتح الراءِ ويُكْسَر إذا صَحَّ نَسَبُه ضِدُّ لِزَنْيَة . وفي الحديث : مَن ادَّعى وَلَداً لغَيْر رِشْدَةٍ فلا يَرِثُ ولا يُورَثُ يقال : هذا وَلَدُ رِشْدَةٍ إذا كان لِنكَاح صَحيحٍ كما يقال في ضِدّه : وَلَدُ زِنْيَةٍ بالكسر فيهما . و يقال بالفتح وهو أَفصح اللُّغَتَيْن . قال الفرّاءُ في كتاب المصادر : وُلِدَ فُلانٌ لغيرِ رَشْدَة ووُلِدَ لغَيَّةٍ ولزَنْيةٍ كلّها بالفتح . وقال الكسائيّ : يجوز لرِشْدة وزِنْيَة قال : وهو اختيارُ ثَعلب في الفصيح فأَمّا غَيَّة فهو بالفتح . وقال أبو زيد والفرَّاءُ : هما بالفَتْح . ونحو ذلك قال اللَّيْث . وأَنشد أَبو زَيدٍ هذا البيتَ بالفتح :
لِذى غَيَّةٍ من أُمِّهِ ولرَشْدَةٍ ... فيَغْلِبُهَا فَحْلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُ وكذلك قول ذي الرُّمَّة :
وكائِنْ تَرَى مِنْ رَشْدةِ في كَرِيهَة ... ومِن غَيَّةٍ تُلْقَى عليها الشَّراشِرُ يقول : كم رُشْد لَقِيتَه فيما تَكْرَهه وكم من غَيٍّ فيما تُحِبّه وتَهْوَاه والشّراشر : النّفس والمَحَبّة
إذا عرفت هذا فقولُ شيخِنا : والفتحُ لُغَةٌ مَرْجوحَة محلُّ تأَمُّل وأُمُّ راشِدٍ : كُنْيَةُ الفَأْرة . وسَمَّوْا رأشِداً ورَشْداً ورَشِيداً ورُشَيْداً ورَشَداً ورَشْدَانَ وَرشَاداً ومَرْشَداً ومُرْشِداً كقُفْل وأَمِير وزُبَيْر وجَبَلٍ وسَحْبَانَ وسَحَأبٍ ومَسْكَن ومُظْهِرٍ . والرَّشَادَةُ : الصَّخْرَةُ . وقال أَبو منصور : سَمِعت غير واحد من العرب يقول : الرَّشادَةُ : الحَجَرُ الذي يَمْلأُ الكَفَّ ج : رَشَادٌ قال : وهو صحيحٌ . وقال أَيضاً حَبُّ الرَّشَادِ : الحُرْفُ كَقُفْلٍ عند أَهل العراق سَمَّوْهُ بِهِ تَفاؤُلاً لأَن الحُرْفَ مَعْناه الحِرْمَانُ وهم يَتطيَّرون به . والرَّشِدِيَّةُ : ة ببغدادَ نقله الصاغانيُّ . وبَنُو رَشْدَانَ بالفتح ويُكْسَر : بَطْنٌ من العرب كانوا يُسَمَّوْن بَنِي غَيَّانَ فَغَيَّرَه النّبيُّ صلى الله عليه وسلم وسمَّاهم بني رَشْدَانَ ورواه قوم بالكسر . وقال لرَجل : ما اسْمُك ؟ قال : غَيَّانُ . فقال : بل رَشْدَانُ وفتح الرّاءِ لتُحَاكِي غَيَّانَ الرّاءِ لتُحَاكِي غَيّانَ قال ابن منظور : وهذا واسع في كلاب العرب يحافظون عليه ويَدَعونَ غيره إِليه أَعني أَنهم قد يُؤْثِرُون المُحَاكَاةَ والمُنَاسَبَةَ بين الأَلفاظ تاركينَ لطرِيق القياس . قال ونَظِير مُقَابَلة غَيَّان بِرَشْدَان ليوفَّق بين الصِّيغتين استجازتُهم تَعليق فِعْل على فاعل لا يَلِيق به ذلك الفِعْلُ لتقدُّمِ تَعْلِيقِ فِعْل على فاعل يَلِيقُ به ذلك الفِعْلُ . وكلُّ ذلك على سبيلِ المُحاكاة كقوله تعالى " إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ اللهُ يَسْتَهْزِئُ بهم " والاستهزاءُ من الكفار حقيقة وتعليقه باللهِ عز وجل مجازٌ جَلَّ ربُّنا وتقدَّس عن الاستهزاءِ بل هو الحَقُّ ومنه الحقُّ
ومما يُستدرَك عليه : رَشِدَ أَمرَهُ : رَشِدَ فيه . وقيل : إنما يُنْصَب على تَوَهُّمِ : رَشَدَ أَمْرَه وإِن لم يُستعمل هكذا . ونظيرة بَطِرْتَ عَيْشَكَ وسَفِهْتَ نَفْسَك . والطريق الأَرْشد نحو الأَقصد ويقَال : يا رَاشدينُ بمعنى : يا راشدُ . ورِشدِينُ بن سعد مُحَدِّث . والرَّشَّاد كَكتَّانٍ كثيرُ الرُّشْد وبه قُرئَ في الشواذِّ " إلاَّ سَبيلَ الرَّشَّاد " عن ابن جنّي . وبَنُو رَشْدَةَ : بطنٌ من العرب . ورُشَيْد بنُ رُمَيض مصغَريْن : شاعِرٌ . والرَّواشِدُ : بَطْن من العرب ومنْيَةُ مُرْشِدٍ قَريَةٌ بمصْر . والرّاشِدِيّة : أُخْرَى بها وقد دَخَلْتُ كُلاُّ منهما . والرَّشِيد : لَقَبُ هارونَ الخليفةِ العَبّاسيّ . وكذا الراشد والمسترشِد من أَلقابهِم . ورَاشَدةُ بن أَدب قبيلةٌ من لَخْم . والرُّشَيْدِيّة مًصغّراً : طائفةٌ من الخوارج . وأَبو رَشِيدٍ كأَميرٍ محمّدُ بنُ أَحمدَ الأَدمى شيخ للخطيب . وأَبو رشيدٍ أَحمدُ بن محمد الخَفيفيّ عن زاهرِ بن طاهر . وعبد اللّطيف بن رَشيد التِّكريتيّ التاجر حدَّث عن النَّجيب الحَرّانيّ . وأَحمد بن رَشَد بن خَيْثم الكوفيّ محرَّكَةً عن عَمّه وعنه أَبو حاتم وغيْرُه قاله ابن نقطة

##### Türkçe

رشد
**رَشَدَ - يَرْشُدُ - رُشْد - رَشَد - رَشَاد - رَاشِد - رَاشِدُوْن - رَشِيْد - أَرْشَدَ - يُرْشِدُ - مُرْشِد**

**رَشَدَ - يَرْشُدُ** + canlı: düşüncesi olgunlaşır: aklî güçlerinin tamamıyla olur: akıl ve düşünce bakımından sağlam olur: kendisinde düşünme işlevinin icrası en iyi konumunda olur; böylece kendisine arz olunan işler hakkında en iyi hükümleri verir

**رُشْد - الرُّشْد**: “فـُعـْل” vezninde, **رَشَدَ - يَرْشُدُ**’dan fiil ismi: hüküm vermeye yönelik düşünme işlevinin çalışmasının en iyi durumu

**رَشَد**: “فـَعـَل” vezninde, **رَشَدَ - يَرْشُدُ**’dan mef‘ûl manasında fiil ismi: başkası değil de belirli bir meseleye yönelik rüşd: bir mesele yahut iş hakkında isabetli ve doğru hüküm ve cevap

**رَشَاد - الرشاد**: “فـَعال” vezninde, **رَشَدَ - يَرْشُدُ**’dan mübalağa fiil ismi: fiilin, reşîd bir düşünceye göre gerçekleştirildiği zamanki hâli

**راشِد**: **رَشَدَ - يَرْشُدُ**’dan müşebbehe sıfat olan ism-i fâil: kendisinde düşünme işlevi en iyi konumda olan; böylece kendisine arz olunan işler hakkında en iyi hükümleri veren

**رَاشِدُوْن**: **راشِد**’in çoğulu

**رَشِيْد**: “فـَعيل” vezninde, **رَشَدَ - يَرْشُدُ**’dan mübalağa ism-i fâil, müşebbehe sıfat: çok sayıda defada ve durumların birçok türünde reşîd olan kimse

**أَرْشَدَ - يُرْشِدُ**: **رَشَدَ - يَرْشُدُ**’dan “أفعل” vezninde: onu “**يَرْشُدُ**” kıldı: onu en iyi ve en isabetli duruma ve hükme delâlet etti ve hidayet etti

**مُرْشِد**: **أرْشَدَ - يُرْشِدُ**’dan ism-i fâil: başkasını hükmünde **يرشُدُ** kılan

Ve lafız, “**العقل والرشد وحسن الفهم والادراك**” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**حَلُمَ - يَحْلُمُ (حَلِمَ - يَحْلَمُ )، فَقِهَ - يَفْقَهُ، عَقَلَ - يَعْقِلُ، لَبَّ - يَلَبُّ، فََهِمَ - يَفْهَمُ، رَشَدَ - يَرْشُدُ**

**رَشَدَ - يَرْشُدُ - يرشدون**
	﴿Ve kullarım sana benden sorarsa, şüphesiz ben yakınım; bana dua ettiğinde dua edenin duasına icabet ederim; öyleyse bana icabet etsinler ve bana iman etsinler; umulur ki onlar **يرشدون** (186)﴾ Bakara

**رُشْدُ**
﴿Musa ona dedi: “Sana tâbi olayım mı; bana, sana öğretilenden **رشدا** (66) öğretmen için?”﴾ Kehf ﴿“**الرشد**’e hidayet eder; biz de ona iman ettik ve Rabbimize hiçbir kimseyi asla ortak koşmayacağız” (2)﴾ Cin
	﴿Ayetlerimden, yeryüzünde haksız yere büyüklük taslayanları çevireceğim; her ayeti görseler ona iman etmezler; **الرشد** yolunu görseler onu yol edinmezler; **الغي** yolunu görseler onu yol edinirler; bu, ayetlerimizi yalanlamaları ve onlardan gafil olmaları sebebiyledir (146)﴾ A‘râf
	﴿Yetimleri deneyin; nihayet nikâha eriştiklerinde, onlardan **رُشْدًا** sezerseniz mallarını kendilerine verin; büyüyecekler diye israf ederek ve aceleyle onu yemeyin; zengin olan iffetli davransın; fakir olan ise ma‘rûf ile yesin; mallarını kendilerine verdiğinizde üzerlerine şahit tutun; hesap görücü olarak Allah yeter (6)﴾ Nisâ ﴿Andolsun, daha önce İbrahim’e **رشده**’ni verdik; biz onu bilirdik (51)﴾ Enbiyâ
	﴿Dinde zorlama yoktur; **الرُّشْدُ** **الغَيِّ**’den apaçık olmuştur; artık kim tâğûtu inkâr eder ve Allah’a iman ederse, kopması olmayan en sağlam kulpa tutunmuştur; Allah işitendir, bilendir (256)﴾ Bakara

**رَشَد - رشدا**
﴿Hani gençler mağaraya sığınmışlardı da: “Rabbimiz, bize katından bir rahmet ver ve işimizden bize **رشدا** hazırla” dediler (10)﴾ Kehf
	﴿Ancak Allah dilerse; unuttuğun zaman Rabbini an ve de ki: “Umarım Rabbim beni bundan daha yakın bir **رشدا**’ya hidayet eder” (24)﴾ Kehf ﴿“Ve bizden Müslümanlar var, bizden haktan sapanlar var; kim Müslüman olursa, işte onlar **رشدا** aradılar” (14)﴾ Cin
	﴿“Ve biz bilmiyoruz: yeryüzündekilere bir şer mi murad edildi, yoksa Rableri onlar için **رشدا** mı murad etti?” (10)﴾ Cin ﴿De ki: “Ben sizin için ne bir zarar ne de bir **رشدا**’ya malikim” (21)﴾ Cin

**راشِد - الراشدون**
﴿Bilin ki içinizde Allah’ın elçisi vardır; işin çoğunda size itaat etseydı sıkıntıya düşerdiniz; fakat Allah size imanı sevdirdi ve onu kalplerinizde süsledi; küfrü, fıskı ve isyanı size çirkin gösterdi; işte onlar **الراشدون**’dur (7)﴾ Hucurât

**رشيد**
﴿Kavmi ona koşarak geldi; daha önce kötülükler işlerlerdi; dedi: “Ey kavmim, işte kızlarım; onlar sizin için daha temizdir; Allah’tan sakının ve misafirim hakkında beni rezil etmeyin; içinizde **رجل رشيد** yok mu?” (78)﴾ Hûd ﴿Dediler: “Ey Şuayb, namazın mı sana emrediyor ki babalarımızın taptıklarını terk edelim yahut mallarımızda dilediğimizi yapmayalım? Şüphesiz sen elbette **الحليم الرشيد**’sin” (87)﴾ Hûd ﴿Firavun’a ve ileri gelenlerine; Firavun’un emrine uydular; Firavun’un emri **برشيد** değildir (97)﴾ Hûd

**الرشاد**
﴿“Ey kavmim, bugün yeryüzünde üstün olarak mülk sizindir; Allah’ın azabı bize gelirse bizi kim kurtarır?” dedi; Firavun dedi: “Ben size ancak gördüğümü gösteriyorum ve size ancak **سبيل الرشاد**’ı hidayet ediyorum” (29)﴾ Gâfir ﴿İman eden kimse dedi: “Ey kavmim, bana uyun; size **سبيل الرشاد**’ı hidayet edeyim” (38)﴾ Gâfir

**مرشدا**
﴿Güneşi, doğduğunda mağaralarından sağ tarafa meyleder görürsün; battığında onları sol taraftan kesip geçer; onlar da onun bir genişliğindedir; bu, Allah’ın ayetlerindendir; Allah kime hidayet ederse işte o, hidayete erendir; kimi de saptırırsa, onun için asla bir veli, bir **مرشدا** bulamazsın (17)﴾ Kehf

مختار الصحاح
● [**رشد**] ر ش د: **الرَّشَادُ** **الغي**’nin zıddıdır; “**رَشَدَ** **يرشد**” dersin; “**قعد يقعد**” gibi; **رُشْداً** (رâ’nın zammıyla); ve onda, “**طرب**” bâbından başka bir dil de vardır; ve “Allah onu **أرْشَدَهُ**” (doğruya iletti); ve “**الطريق الأرْشَدُ**” “**الأقصد**” gibi; ve “o, **لِرِشْدَةٍ**’dir” dersin; onların “**لزنية**” sözünün zıddı; dedim ki: o, râ ve zâ’nın kesriyle; ikisinin fethiyle de (söylenir).

الراغب
**رشد**
- **الرشد** ve **الرشد**: **الغي**’nin hilâfıdır; **الهداية** kullanımı gibi kullanılır; “**رشد يرشد**” denir; ve “**رشد**” (bak: **الأفعال** 3/85; **والبصائر** 3/75) “**يرشد**”; dedi ki: ﴿umulur ki onlar **يرشدون**﴾ [Bakara/186]; ve dedi: ﴿**قد تبين الرشد من الغي**﴾ [Bakara/256]; ve Yüce Allah dedi: ﴿onlardan **رشدا** sezerseniz﴾ [Nisâ/6], ﴿andolsun, daha önce İbrahim’e **رشده**’ni verdik﴾ [Enbiyâ/51]; ve iki **الرشد** arasında —yani: yetimden sezilen **الرشد** ile, İbrahim’e (aleyhisselâm) verilen **الرشد**— uzak bir fark vardır. Ve dedi: ﴿sana tâbi olayım mı; bana, sana öğretilenden **رشدا** öğretmen için﴾ [Kehf/66]; ve dedi: ﴿bundan daha yakın bir **رشدا**’ya﴾ [Kehf/24]; ve bazısı dedi ki: **الرشد** **الرشد**’den daha özeldir; çünkü **الرشد**, dünya ve âhiret işlerinde söylenir; **الرشد** ise âhiret işlerinde, başka değil (orada) söylenir. Ve **الراشد** ile **الرشيد** ikisi hakkında da söylenir; Yüce Allah dedi ki: ﴿işte onlar **الراشدون**’dur﴾ [Hucurât/7], ﴿Firavun’un emri **برشيد** değildir﴾ [Hûd/97].

ملخص اللسان
1. Allah Teâlâ’nın isimlerinde **الرشيدُ**: o, mahlûku maslahatlarına **أَرْشَد** edendir; yani onları hidayet etti ve ona delâlet etti; “**فَعِيل**”, “**مُفْعل**” manasındadır; ve denildi ki: o, tedbirleri, bir işaret edenin işareti ve bir doğrultanın doğrultması olmaksızın, doğruluk yolu üzere gayelerine doğru sevk olunan kimsedir.
2. **الرُّشْد** ve **الرَّشَد** ve **الرَّشاد**: **الغيّ**’nin nakîzidir.
3. İnsan **رَشَد** eder; feth ile; **يَرْشُد** **رُشْداً**; zamm ile; ve **رَشِد**; kesr ile; **يَرْشَد** **رَشَداً** ve **رَشاداً**; böylece o **راشِد** ve **رَشيد**’dir; ve o, dalâletin nakîzidir; işin ve yolun yönünü isabet ettirdiği zaman.
4. Ve Allah onu **أَرشَدَه** etti; ve onu işe **أَرشَدَه** etti; ve onu **رشَّده**: ona hidayet etti. Ve ondan **استَرْشَده**: ondan rüşd istedi. Ve “falanca, işi için **استَرْشَد** etti” denir; ona hidayet bulduğu zaman. Ve “ona **أَرشَدْتُه** de o **يَسْتَرْشِد** etmedi” (denir). Ve hadiste: **وإِرشاد الضال** yani onun yola hidayeti ve ona yolu tanıtması.

5. Onlardan kimi, **رَشَدَ يَرْشُدُ** ile **رَشِدَ يَرْشَد**’i, azgınlık ve sapıklıkta tek bir mânâda kıldı. Ve **الابرشاد**: hidayet ve delâlettir.

6. Ve O’nun (yüce) sözü: **يا قوم اتبعون أهدكم سبيل الرشاد**; yani: size kasd yolunu, Allah’ın yolunu hidayet ederim ve sizi Firavun’un yolundan çıkarırım. Ve **المَراشِدُ**: maksatlar.

Tâcü’l-ʿArûs:
ر - ش - د
**رَشَد**; **نَصَرَ** gibi: **يَرْشُد**; o, en meşhur ve en fasih olandır. Ve **رَشِدَ**; **يَرْشَد**; **فَرِح** gibi. **رُشْداً** (ضمّ ile sonra سكون) **رَشَدَ**’ın masdarıdır; **نَصر** gibi. Ve **رَشَداً** (harekeli) ve **رَشَاداً**; **سَحَاب** gibi; **رَشِدَ**’in masdarıdır; **فَرِحَ** gibi: hidayete erdi ve işin ve yolun yönünü isabet etti; o hâlde o **رَشيدٌ** ve **راشدٌ**’dir. Ve **الرَّشَاد**; **الضَّلال**’ın zıddıdır. Şeyhimiz, اشتقاق erbabından bazılarından nakletti ki **الرُّشْد** her övülen şeyde kullanılır; **الغَيّ** ise her yerilen şeyde. Bir cemaat, مضموم ile محرّك arasında ayırım yaptı da dediler ki: **الرُّشْد** (ضمّ ile) dünyevî ve uhrevî işlerde olur; (hareke ile) ise ancak uhrevîde özel olarak olur. Dedi: Bu, semâ‘ ile uyuşmaz; çünkü onlar iki lugati de kullandılar ve muhtelif âyetlerde iki vecih ile kıraatler vârid oldu. Ve Allah daha iyi bilir. **كاسْتَرْشَدَ**: denilir ki: **استرْشَدَ** falan, işi için; ona hidayete erdiği zaman. Ve ben onu irşad ettim de o **يَسْتَرْشد** etmedi. Ve **استَرْشَدَهُ**: onu talep etti; yani ondan **الرّشدَ**’ü talep etti. Ve **الرَّشَدَى** (harekeli); **جَمَزَى** gibi: ondan bir isimdir; yani **الرّشد**’den. İbnü’l-Enbârî’den: dedi ki: Bunun benzeri **امرأَة غيَرَى**; **الغَيْرة**’den, ve **حَيَرَى**; **التَّحيُّر**’den. Ve el-Ahmer inşâd etti:
لا نَزَلْ كَذَا أَبَداً ... ناعِمِينَ في الرَّشَدَى
Ve Allah Teâlâ onu **أَرْشَدَهُ** ve **رَشَّدَه**: ona hidayet etti. Ve **الرُّشْد** (ضمّ ile): onda bir katılık ile birlikte hak yol üzerinde istikamettir. Ve **الرَّشيدُ**, Allah Teâlâ’nın sıfatlarındandır: doğru yolun ortasına hidayet eden; **فَعيل** vezninde, **مُفْعِل** mânasında. Ve **الرَّشيد** ayrıca: takdir ettiği şeyde takdiri güzel olan; yahut tedbirleri, bir işaret edenin işareti ve bir doğrultanın doğrultması olmaksızın, doğruluk yolu üzere gayelerine doğru sevk olunan kimsedir. Ve **رَشِيدُة**: İskenderiye yakınında; ben ona girdim; o, Nil denizi üzerinde mamur bir şehir, güzel imarlı. Ve ona nisbet edilen, muhaddislerden bazı müteahhirler olmuştur. Ve **الرَّشِيدتَّةُ**: bir yiyecektir. م: sanki zahirde **الرَّشِيد**’e nisbet edilmiş gibidir; öyle değildir; ancak o, muʿarrebdir; Farsçası **رَشْتَه**’dir; **الراءِ**’nin fethi ve kesri ile.
Ve denilir ki: o, **المَرَاشِد**’e hidayet eder; yani yolların maksatlarına. Üsâme b. Habîb el-Hüzelî dedi:
تَوَقَّ أَبا سَهْمٍ ومَنْ لم يَكُنْ لَهُ ... مِنَ اللهِ واق لم تُصِبْهُ المَراشِدُ
Onun tekili yoktur; ancak o, şu babdandır: **مَحاَسِنَ** ve **مَلامِحَ**. Ve mecazdan: falan, **لرَشْدَة** (ر’nin fethi ile) doğdu; nesebi sahih olursa kesr olunur; **لِزَنْيَة**’nin zıddı. Ve hadiste: “Kim, **لِغَيْر رِشْدَةٍ** bir çocuğu iddia ederse, ne miras alır ne de ona miras bırakılır.” Denilir ki: bu, **وَلَدُ رِشْدَةٍ**’dir; nikâh sahih olduğu zaman; zıddında denildiği gibi: **وَلَدُ زِنْيَةٍ**; ikisinde de kesr ile. Ve feth ile de denilir; o, iki lugatin en fasihidir. Ferrâ, masdarlar kitabında dedi: falan, **لغيرِ رَشْدَة** doğdu; ve **لغَيَّةٍ** ve **لزَنْيةٍ** doğdu; hepsi feth iledir. Kisâî dedi: **لرِشْدة** ve **زِنْيَة** câizdir. Dedi: bu, fasihte Saʿleb’in tercihidir; أما **غَيَّة** ise feth iledir. Ebû Zeyd ve Ferrâ dedi: ikisi feth iledir. Bunun benzerini Leys dedi. Ebû Zeyd bu beyti feth ile inşâd etti:
لِذى غَيَّةٍ من أُمِّهِ ولرَشْدَةٍ ... فيَغْلِبُهَا فَحْلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُ
Ve كذلك, Zü’r-Rumme’nin sözü:
وكائِنْ تَرَى مِنْ رَشْدةِ في كَرِيهَة ... ومِن غَيَّةٍ تُلْقَى عليها الشَّراشِرُ
Der ki: hoşlanmadığın şeyde kaç **رُشْد** ile karşılaştın ve sevdiğin ve arzuladığın şeyde kaç **غَيّ** ile; ve **الشّراشر**: nefis ve muhabbet.
Bunu bildiğinde, şeyhimizin sözü: “feth, مرجوح bir lugattır” sözü, teemmül mahallidir. Ve **أُمُّ راشِدٍ**: farenin künyesidir. Ve **رأشِداً** ve **رَشْداً** ve **رَشِيداً** ve **رُشَيْداً** ve **رَشَداً** ve **رَشْدَانَ** ve **وَرشَاداً** ve **مَرْشَداً** ve **مُرْشِداً** isimlendirdiler; **قُفْل** ve **أَمِير** ve **زُبَيْر** ve **جَبَلٍ** ve **سَحْبَانَ** ve **سَحَأبٍ** ve **مَسْكَن** ve **مُظْهِرٍ** gibi. Ve **الرَّشَادَةُ**: kayadır. Ebû Mansûr dedi: Araplardan birden fazlasını işittim, derlerdi ki: **الرَّشادَةُ**: avucu dolduran taştır; c: **رَشَادٌ**. Dedi: o sahihtir. Ve ayrıca dedi: **حَبُّ الرَّشَادِ**: **الحُرْفُ**’tur; Irak ehli yanında **قُفْلٍ** gibi; onu bununla isimlendirdiler, tefe’ülen; çünkü **الحُرْفَ**’un mânası mahrumiyettir; onlar onunla uğursuzluk sayarlar. Ve **الرَّشِدِيَّةُ**: Bağdat’ta bir yer; Sâğânî nakletti. Ve **بَنُو رَشْدَانَ** (feth ile; kesr de olunur): Araplardan bir batındır; **بَنِي غَيَّانَ** diye isimlendirilirlerdi; Peygamber صلى الله عليه وسلم onu değiştirdi ve onları **بني رَشْدَانَ** diye isimlendirdi; bir kavim onu kesr ile rivayet etti. Ve bir adama dedi: adın nedir? Dedi: **غَيَّانُ**. Dedi: bilakis **رَشْدَانُ**. Ve **الرّاءِ**’yi feth etti ki **غَيَّانَ**’ı taklit etsin; **الرّاءِ**’yi **غَيّانَ**’ı taklit etsin diye. İbn Manzûr dedi: Bu, Arapların köpek adlarında geniştir; onu muhafaza ederler ve başkasını ona çağırırlar; yani onlar, القياس yolunu terk ederek lafızlar arasında muhâkâtı ve münasebeti tercih edebilirler. Dedi: **غَيَّان**’ın **رَشْدَان** ile مقابلة’sinin nazîri, iki صيغة arasında tevfîk edilsin diye, kendilerine, o fiilin kendisine layık olmadığı bir fâile fiil ta‘lîk etmeyi câiz görmeleridir; o fiilin kendisine layık olduğu bir fâile fiil ta‘lîkinin تقدم etmesinden dolayı. Ve bütün bunlar muhâkât yolundadır; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: “إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ اللهُ يَسْتَهْزِئُ بهم”; istihzâ, kâfirlerden hakikattir; onu Allah عز وجل’ye ta‘lîk etmek mecazdır; Rabbimiz, istihzâdan yücedir ve mukaddestir; bilakis o, haktır ve ondan hak.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **رَشِدَ أَمرَهُ**: onda **رَشِدَ**. Ve denildi ki: ancak **رَشَدَ أَمْرَه** vehmi üzerine nasb olunur; her ne kadar böyle kullanılmamış olsa da. Ve onun nazîri: **بَطِرْتَ عَيْشَكَ** ve **سَفِهْتَ نَفْسَك**. Ve **الطريق الأَرْشد**; **الأَقصد** gibi. Ve denilir: **يا رَاشدينُ**; mânası: **يا راشدُ**. Ve **رِشدِينُ بن سعد**: bir muhaddistir. Ve **الرَّشَّاد**; **كتَّانٍ** gibi: **الرُّشْد**’ü çok olan. Ve şâzlarda bununla okundu: “إلاَّ سَبيلَ الرَّشَّاد”; İbn Cinnî’den. Ve **بَنُو رَشْدَةَ**: Araplardan bir batındır. Ve **رُشَيْد بنُ رُمَيض** (ikisi de küçültme): bir şairdir. Ve **الرَّواشِدُ**: Araplardan bir batındır. Ve **مِنْيَةُ مُرْشِدٍ**: Mısır’da bir köydür. Ve **الرّاشِدِيّة**: orada bir başkasıdır; ben ikisine de girdim. Ve **الرَّشِيد**: Abbâsî halifesi Hârûn’un lakabıdır. Ve كذلك **الراشد** ve **المسترشِد** onların lakaplarındandır. Ve **رَاشَدةُ بن أَدب**: Lahm’dan bir kabiledir. Ve **الرُّشَيْدِيّة** (küçültme): Hâricîlerden bir taifedir. Ve **أَبو رَشِيدٍ**; **أَميرٍ** gibi: Hatîb’e şeyh olan Muhammed b. Ahmed el-Edmî’dir. Ve **أَبو رشيدٍ**: Zâhir b. Tâhir’den (rivayet eden) Ahmed b. Muhammed el-Hafîfî’dir. Ve tüccar Abdüllatîf b. Reşîd et-Tikrîtî, en-Necîb el-Harrânî’den hadis rivayet etti. Ve **أَحمد بن رَشَد بن خَيْثم** el-Kûfî (harekeli): amcasından; ondan da Ebû Hâtim ve başkası; bunu İbn Nukta söyledi.
