# رشق (ر-ش-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ش - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والشين والراء معهما
ق ش ر، ش ق ر، ر ش ق، ش ر ق، ر ق ش، ق ر ش مستعملات قشر: القَشْرُ: سحفك القِشْرَ عن ذيه أي عن صاحبه.
والأقشَرُ: الذي اشتدت حمرته كأن بشرته متغيرة .
وحية قَشْراءُ، وشجرة قَشْراءُ أيضاً إذا كان بعضها قُشِرَ وبعضها لم يُقْشَرُ.
والقُشْرَة والقُشَرَةُ: مطرة تَقشِرُ الحصى عن وجه الأرض.
ومطرة قاشِرةٌ: ذات قِشْرةٍ.
والقاشُورُ: المشؤوم.
ويقال: قَشَرَهُم أي شأمهم قال:
اصببْ عليهم سنةً قاشُورَهْ
والقُشارةُ: ما يُقْشَر من شجرة أو غيرها من شيء دقيق.
والقَشُورُ: اسم دواء.
والقِشْرةُ اسم للثوب، وكل ملبوس قِشْرٌ وقَشَرَ الرجل لباسه.
ولعنت القاشِرةُ والمقشُورةُ، وهي التي تَقشِر عن وجهِها ليصفوا اللون.
والأقْشَرُ من اللحاء: ما قد انقشَرَتْ عنه سجاءته العليا، قال:
حتى تلوى باللحاء الأَقْشَرِ
تلويةَ الخاتِن زبَّ المُعذرِ
وبنو قُشَيْرِ بن كعب من قيس، وبنو قِشْرٍ من عكلٍ.
شقر: شَقِرَ شَقَراً وشُقْرةً فهو أَشْقَرُ أي أحمر، ودم أشقَرُ أي صار علقاً لم يعله غبار.
ورجل أشقَريٌّ: منسوب إلى الأَشاقِرِ، وهم حي من اليمن.
والشَّقِرَةُ: هو السنجرف أي السخرنج، قال
عليه دماء البدن كالشِّقِراتِ
وبنو شَقِرةَ: قبيلة.
والشُّقّارَى: نبات.
والشَّقِرانُ: "داء يأخذ الزرع، وهو مثل الورس يعلو الأذنة ثم يصعد في الحب والثمر".
والشِّقْرِقانُ: طائر بأرض الحرم في منابت النخل كقدر الهدهد مرقط بحمرة وخضرة وسوادٍ وبياض.
والشِّقِرّاقُ: طائر فيه حمرة مخالطها خضرة.
رشق: الرَّشْقُ والخزق بالرمي، ورَشَقناهُم بالسهام رَشْقاً.
وإذا رمى أهل النضال ما معهم من السهام ثم عادوا، فكل شوط من ذلك رِشْقٌ.
والرَّشْقُ والرِّشْقُ لغتان، وهما صوت القلم إذا كتب به، قال موسى عليه السلام: " كأني برَشْقِ القلم في مسامعي حين جرى على الألواح بكتبه التوراة".
ويقال للغلام والجارية إذا كانا في اعتدال: إنه لرَشيقٌ، وإنها لرشيقةٌ، ومُرْشِقٌ ومُرْشِقَةٌ، ورَشُقَ رَشاقةً.
ورَشَقْتُ القوم ببصري، وأَرْشَقْتُ فنظرت أي طمحت ببصري فنظرت، قال ذو الرمة:
كما أَرْشَقَتْ من تحت أرطى صريمةً
شرق: شَرِقَ فلان بريقه، والشَّرَقُ بالماء كالغص بالطعام، وهو أن يقع في غير مساغه، يقال: أخذته شَرْقةٌ فكاد يموت.
وشَرِقَ شَرَقاً إذا اشتدت حمرته بدمٍ أو بحسن لون أحمر، قال:
وتَشْرَقُ بالقول الذي قد أذعته
وصريع شَرِقٌ بدمه.
والشَّرْقُ خلاف الغرب، والشُّروقُ كالطلوع، وشَرقَ يَشُرُقُ شُروقاً، ويقال لكل شيء طلع من قبل المَشْرِقِ. وأما المستعمل فللشمس والقمر، ويجيء في الأشعار حتى الكواكب.
والشَّرقيُّ: الأحمر من الصبغ.
والشرقيّ من الأرض والشجر ما تطلع عليه الشمس من لدن شروقها إلى نصف النهار، فإذا تجاوز فهو الغربي.
والجانب الشَّرقيّ: الصقع الذي يلي المشرِقَ.
واشتِقاقُ أيام التَّشريقِ من تشريقهم اللحم في الشمس بمنى.
ويقال: أخذ من شُروق الشمس وذلك وقت صلاته.
والمُشرِق: المنير، "وأَشرَقَتِ الأرض بنور ربها" أضاءت بنورٍ يسطع فيها، قال الشاعر:
أَشْرَقَتْ دارنا وطاب فنانـا		واسترحنا من الثقيل الفراش
والفناء ممدود فقصرها هنا.
وأَشرَقَ وجه فلان أي تلألأ حسناً من الفرح والجمال.
وشَرِقَ فلان أي صار لونه كالدم حياء وخجلاً.
والمَشْرَقَةُ: مُتَشَرَّقُ القوم في الشمس.
وفي الحديث: "لا تَشريقَ ولا جمعة إلا في مصرٍ جامع" وأشرَقَ القوم: صاروا في وقت شُروقِ الشمس.
وقوله تعالى: "فأخذتهم الصيحة مُشرِقينَ" أي حيث طلعت عليهم الشمس. والشَّرْقُ طائر بين الصقر والشاهين، يصيد، قال رؤبة:
أجدل أو شَرْقٌ من الشُرُوقِ
وشَرَقُ الموتى إذا ارتفعت الشمس عن الطلوع، وتقول: تلك ساعة شَرَقِ الموتى.
وشاة شَرْقاءُ: مشقوقة الأذنين نصفين.
قرش: القَرْشُ: الجمع من هاهنا وهاهنا، يضم بعضه إلى بعض، وسميت قُرَيشٌ لتجمعها إلى مكة حيث غلب عليها قصي بن كلاب، والنسبة إليهم قُرَشِيٌّ وقُرَيْشِيٌّ، قال:
بكلِّ قُرَيْشِيٍّ عليه مهابة
والمُقَرِّشَةُ: السنة الشديدة لاجتماع الناس وانضمام حواشيهم وقواصهم، ويجمع مُقَرِّشاتٍ، قال:
مُقَرِّشات الزمنِ المَحْذُورِ
وقَرَشْتُ واقتَرَشْتُ مثل كسبت واكتسبت.
والقِرْشُ: سمك بالحجاز يقال له: كلب الماء.
رقش: الأَرْقَشُ: لون فيه كدورة وسواد كلون الأفعى الرَّقْشاء، والجندب الأَرْقَشِ الظهر.
وشِقْشِقةٌ رَقْشَاءُ.
والتَّرقيشُ: الكتابة، ورَقَّشْتُ الكتاب: كتبته، قال مُرَقِّشٌ:
رَقَّشَ، في ظهرِ الأديمِ، قَلَمْ
وبه سمي مرقشاً والتَّرقيشُ: التّسطيرُ أيضاً.
والجلاد يَرقُشُ في ظهر المجلود إذا سطر فيه.
والتَّرقيش: الصخب والمعاتبة، قال رؤبة:
عاذل قد أولعتِ بالترقيشِ
والخباز يُرَقِّشُ الخبز بالمِرْقَشِ، وهو أصول الريش.
ورَقاشِ: حي من ربيعة.

##### Türkçe

**القاف** ve **الشين** ve **الراء** bunlarla birlikte

**ق ش ر**، **ش ق ر**، **ر ش ق**، **ش ر ق**، **ر ق ش**، **ق ر ش** kullanımdadır. **قشر**: **القَشْرُ**: **القِشْرَ**i onun **ذيه**’inden, yani onun sahibinden sıyırmandır.

Ve **الأقشَرُ**: kızıllığı şiddetlenen, sanki derisi değişmiş olan kimsedir.

Ve **حية قَشْراءُ** ve **شجرة قَشْراءُ** da; eğer onun bir kısmı soyulmuş, bir kısmı da soyulmamış ise.

Ve **القُشْرَة** ve **القُشَرَةُ**: çakılı yerin yüzünden soyan bir yağmurdur.

Ve **مطرة قاشِرةٌ**: **قِشْرةٍ** sahibi (kabuklu) olandır.

Ve **القاشُورُ**: uğursuz olandır.

Ve denilir: **قَشَرَهُم** yani onları uğursuz kıldı. Dedi ki:
اصببْ عليهم سنةً قاشُورَهْ

Ve **القُشارةُ**: ağaçtan veya başkasından, ince bir şeyden soyulan şeydir.

Ve **القَشُورُ**: bir ilacın adıdır.

Ve **القِشْرةُ** elbisenin adıdır; ve her giyilen **قِشْرٌ**dür; ve adam elbisesini **قَشَرَ**.

Ve **القاشِرةُ** ve **المقشُورةُ** lanetlendi; o, rengin saflaşması için yüzünden soyan kimsedir.

Ve kabuktan **الأقْشَرُ**: üst örtüsü kendisinden soyulmuş olandır. Dedi ki:
حتى تلوى باللحاء الأَقْشَرِ
تلويةَ الخاتِن زبَّ المُعذرِ

Ve Kays’tan **بنو قُشَيْرِ بن كعب** ve Akl’dan **بنو قِشْرٍ**.

**شقر**: **شَقِرَ** **شَقَراً** ve **شُقْرةً**; o halde o **أَشْقَرُ**dur, yani kırmızıdır. Ve **دم أشقَرُ**: yani pıhtı oldu; üzerine toz çıkmadı.

Ve **رجل أشقَريٌّ**: **الأَشاقِرِ**e nispet edilendir; onlar Yemen’den bir kabiledir.

Ve **الشَّقِرَةُ**: o **السنجرف**tir, yani **السخرنج**. Dedi ki:
عليه دماء البدن كالشِّقِراتِ

Ve **بنو شَقِرةَ**: bir kabiledir.

Ve **الشُّقّارَى**: bir bitkidir.

Ve **الشَّقِرانُ**: “ekinleri tutan bir hastalıktır; o, **الورس** gibidir; başağın üzerine çıkar, sonra taneye ve meyveye yükselir”.

Ve **الشِّقْرِقانُ**: Harem arazisinde, hurma bitim yerlerinde bir kuştur; ibibik kadar; kırmızılık, yeşillik, siyahlık ve beyazlıkla beneklidir.

Ve **الشِّقِرّاقُ**: içinde, ona karışan bir yeşillikle birlikte bir kızıllık bulunan bir kuştur.

**رشق**: **الرَّشْقُ** ve **الخزق** atmak iledir; ve onları oklarla **رَشَقناهُم** **رَشْقاً**.

Ve okçuluk ehli yanlarındaki okları atıp sonra döndüklerinde, bunun her bir devresi **رِشْقٌ**tur.

Ve **الرَّشْقُ** ve **الرِّشْقُ** iki lehçedir; ve ikisi, onunla yazıldığı zaman kalemin sesidir. Musa عليه السلام dedi ki: “Sanki levhalar üzerinde Tevrat’ı yazmasıyla akıp giderken kalemin **رَشْقِ**ini kulaklarımda (işitiyor) gibiyim.”

Ve oğlan ve cariye için, ikisi de ölçülülükte oldukları zaman denilir: muhakkak o **رَشيقٌ**tur ve muhakkak o **رشيقةٌ**dir; ve **مُرْشِقٌ** ve **مُرْشِقَةٌ**; ve **رَشُقَ** **رَشاقةً**.

Ve kavme bakışımla **رَشَقْتُ**; ve **أَرْشَقْتُ** da, yani baktım: yani bakışımla yükseldim de baktım. **ذو الرمة** dedi ki:
كما أَرْشَقَتْ من تحت أرطى صريمةً

**شرق**: falan kimse tükürüğüyle **شَرِقَ**; ve **الشَّرَقُ** su ile, yemekle boğulma gibidir; o, onun yutak yolunun dışında bir yere düşmesidir. Denilir: onu bir **شَرْقةٌ** aldı da neredeyse öldü.

Ve kanla veya güzel kırmızı bir renkle kızıllığı şiddetlendiği zaman **شَرِقَ** **شَرَقاً**. Dedi ki:
وتَشْرَقُ بالقول الذي قد أذعته
Ve **صريع شَرِقٌ**: kanıyla (kızarmış) düşmüş.

Ve **الشَّرْقُ** batının zıddıdır; ve **الشُّروقُ** doğuş gibidir; ve **شَرقَ يَشُرُقُ شُروقاً**. Ve doğudan doğan her şey için söylenir. Ama kullanılan, güneş ve ay içindir; şiirlerde, yıldızlara kadar gelir.

Ve **الشَّرقيُّ**: boyadan kırmızı olandır.

Ve yerin ve ağacın **الشرقيّ**si: güneşin doğuşundan öğle vaktinin yarısına kadar üzerine doğduğu şeydir; onu geçtiği zaman o **الغربي**dir.

Ve **الجانب الشَّرقيّ**: doğuya bitişik olan yöredir.

Ve **أيام التَّشريقِ**in اشتقاقı, Mina’da eti güneşte doğuya karşı kurutmaları (teşrîk etmeleri)ndendir.

Ve denilir: güneşin **شُروق**undan aldı; ve bu, onun namazının vaktidir.

Ve **المُشرِق**: aydınlatan olandır. “**وأَشرَقَتِ الأرض بنور ربها**”: içinde parlayan bir nurla aydınlandı. Şair dedi ki:
أَشْرَقَتْ دارنا وطاب فنانـا		واسترحنا من الثقيل الفراش

Ve **الفناء** uzatılmıştır; burada onu kısalttı.

Ve falanın yüzü **أَشرَقَ**: yani sevinç ve güzellikten güzelce parladı.

Ve falan **شَرِقَ**: yani hayâ ve utançtan rengi kan gibi oldu.

Ve **المَشْرَقَةُ**: kavmin güneşte doğuya yönelip durduğu yerdir.

Ve hadiste: “**لا تَشريقَ ولا جمعة إلا في مصرٍ جامع**”. Ve kavim **أشرَقَ**: güneşin **شُروق** vaktinde oldular.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**فأخذتهم الصيحة مُشرِقينَ**” yani güneş onlara doğduğu sırada. Ve **الشَّرْقُ**: doğan ile **الشاهين** arasında bir kuştur; avlanır. **رؤبة** dedi ki:
أجدل أو شَرْقٌ من الشُرُوقِ

Ve **شَرَقُ الموتى**: güneş doğuştan yükseldiği zaman; ve dersin ki: bu, ölülerin **شَرَق** saatidir.

Ve **شاة شَرْقاءُ**: kulakları iki yarı olarak yarılmış olan.

**قرش**: **القَرْشُ**: buradan ve buradan toplamak; onun bir kısmını bir kısmına katmak. Ve **قُرَيشٌ**e, Kusayy b. Kilâb’ın Mekke’ye galip olduğu yerde Mekke’ye toplanmaları sebebiyle ad verildi. Ve onlara nispet: **قُرَشِيٌّ** ve **قُرَيْشِيٌّ**. Dedi ki:
بكلِّ قُرَيْشِيٍّ عليه مهابة

Ve **المُقَرِّشَةُ**: insanların toplanması ve kenarlarının ve uzaklarının birbirine katılması sebebiyle şiddetli yıldır; **مُقَرِّشاتٍ** diye çoğul yapılır. Dedi ki:
مُقَرِّشات الزمنِ المَحْذُورِ

Ve **قَرَشْتُ** ve **اقتَرَشْتُ**, **كسبت** ve **اكتسبت** gibi (aynıdır).

Ve **القِرْشُ**: Hicaz’da ona “**كلب الماء**” denilen bir balıktır.

**رقش**: **الأَرْقَشُ**: içinde bulanıklık ve siyahlık bulunan bir renktir; **الأفعى الرَّقْشاء**ın rengi gibi; ve sırtı benekli çekirge.

Ve **شِقْشِقةٌ رَقْشَاءُ**.

Ve **التَّرقيشُ**: yazmadır; ve kitabı **رَقَّشْتُ**: onu yazdım. **مُرَقِّشٌ** dedi ki:
رَقَّشَ، في ظهرِ الأديمِ، قَلَمْ

Ve onunla **مرقشاً** diye adlandırıldı. Ve **التَّرقيشُ**: çizgileme de (satır satır etme)dir.

Ve cellât, dövülenin sırtında, onda çizgiler yaptığı zaman **يَرقُشُ**.

Ve **التَّرقيش**: gürültü ve azarlamadır. **رؤبة** dedi ki:
عاذل قد أولعتِ بالترقيشِ

Ve fırıncı, ekmeği **المِرْقَشِ** ile **يُرَقِّشُ**; o, tüylerin kökleridir.

Ve **رَقاشِ**: Rabîa’dan bir kabiledir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَشْقُ: الرميُ وقد رَشَقْتُهُ بالنَبْلِ أَرْشُقُهُ رَشْقاً. والرشْقُ بالكسر الاسم، وهو الوجه من الرمي، فإذا رَمى القومُ بأجمعهم في جهةٍ واحدة قالوا: رَمَيْنا رِشْقاً. قال أبو زُبَيد:
كل يومٍ تَرْميهِ منها بِرَشْـقٍفمُصيبٌ أَوصافَ غير بَعيدِ
ويقال: أَرْشَقْتُ، إذا أحددتَ النظر. ومنه قول الشاعر:
وتَروعُني مُقَلُ الصِوارِ المُرْشِقِ
وأَرْشَقَتِ الظبية، أي مدّتْ عنقها. ورجلٌ رَشيقٌ، أي حسنُ القَدِّ لطيفُه. وقد رَشُقَ بالضم رَشَاقَةً.

##### Türkçe

**الرَشْقُ**: atma; ve ben onu oklarla attım: onu **أَرْشُقُهُ** **رَشْقاً**. **الرشْقُ** kesre ile isimdir; ve o, atmanın bir yönüdür. Kavim topluca bir tek yöne attığında şöyle derler: “Biz **رِشْقاً** attık.” Ebû Zübeyd dedi ki:
Her gün onu ondan bir **بِرَشْقٍ** ile atarsın;
öyle ki isabet eden, uzak olmayan vasıflara (isabet eder).
Ve denilir: **أَرْشَقْتُ**, bakışı keskinleştirdiğin zaman. Ondandır şairin sözü:
Ve beni, **المُرْشِقِ** **الصِوارِ**’ın gözleri korkutur.
Ve ceylan **أَرْشَقَتِ**; yani boynunu uzattı. Ve bir adam **رَشيقٌ**; yani boyu güzel, latif olan. Ve (o) damme ile **رَشُقَ**; **رَشَاقَةً** (olarak).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ش ر
قشر ، قرش ، شرق ، رشق ، شقر ، رقش : مستعملات .
قشر : قال الليث : الْقَشْرُ : سَحْفُكَ الْقِشْرَ عن ذيه ، والأقْشَرُ الذي حُمْرَته كأن بشرته مُتَقشّرَةٌ .
قال : وحَيَّةٌ قَشراءُ ، وهي كأنها قَدْ قُشِرَ بعضُ سَلْخها وبعضٌ لمَّا ، والْقُشْرَةُ والْقَشَرَة لُغة وهي مطرةٌ شديدةٌ تقشِرُ الحصى عن الأرضِ ، ومطرةٌ قاشرةٌ ذاتُ قشرٍ ، قال : والْقِشْرَةُ أيضاً مصدرُ الْقَاشِرِ ، والْقاشُورُ هو المشؤومُ .
يقال : قَشَرَهمْ أي شَأمَهُمْ ، والقُشَارَةُ ما
تَقْشِرهُ عن شجرةٍ من شيءٍ رقيق ، والْقَشور اسمُ دواءٍ والقشرةُ اسمٌ للثوب وكل ملبوسٍ قشرٌ ولُعِنتِ القاشرَةُ والمقشورةُ وهي التي تقشرُ عن وجهها بالدَّواءِ لِيصفو لونها وهو مثل حديث النامصةِ والمتنمِّصة .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : القاشورُ الذي يجيءُ في الحلبة آخر الخيلِ وهوَ الْفِسْكِل .
ثعلب عن سلمة عن الفراء قال : عامٌ أقْشفُ أقْشَرُ ، أي : شديدٌ .
وقال غيره : يقال للسنة المجدبةِ قَاشُورَةٌ ، وأنشد :
فابعثْ عليهم سنةً قَاشُورهْ
ورجلٌ مِقْشرٌ : إذا كان كثيرَ السؤالِ مُلِحاً . والأقشرُ : الشديد حمرة اللون من الرجال .
يقال : إنه أحمر أقشر ، وإذا عريَ الرجلُ من ثيابه فهو مُقْتَشرٌ .
وقال أبو النجم يذكر نساءً :
يَقُلنَ للأهتمِ منا المقْتَشِرْ
وفي الحديث : أن معاذ بن عفراء باع حُلة واشترى بثمنها خمسة أَرْؤُس فأعتقهم ثم قال : إن امرأً آثَرَ قِشْرَتَيْنِ يَلبسهمَا عَلَى عِتْقِ هؤلاءِ لغبين الرأيِ .
قال أبو عبيدٍ : أرادَ بِالقشْرَتَيْنِ ثَوْبَيْن ، والحُلة ذات ثوبين ، وقِشرُ الحيَّةِ سَلْخُها .
شقر : قال الليثُ : الشقَرُ والشُّقرةُ مصدر الأشقر ، والفعل شَقِرَ يَشْقَرُ شُقرةً ، وهو الأحمر من الدَّواب .
ويقال : دمٌ أَشْقرُ ، وهو الذي صارَ علقاً ولم يَعْلُه غُبَارٌ ، والأشاقِرُ حَيٌّ من اليمنَ من الأزْدِ ، والنسبةُ إليهم أشْقَرِيّ ، وبنو شَقِرة حَيٌّ آخرون والنسبةُ إليهم شَقَريُّ بالفتح ، كما ينسب إلى النَّمِر بن قاسط نَمَرِيٌّ .
أبو عبيد عن الأصمعي : الشَّقِرُ : شقائقُ النعمان واحدتهُ شقرةٌ .
وقال طَرفة :
وعَلاَ الخيلَ دِماءٌ كالشقْر
قال : وبها سمي الرجلُ شَقِرَةً .
قال أبو منصور : والشَّقَّارَى نبتٌ آخر له نَوْرٌ فيه حُمْرَةٌ ليست بنَاصِعةٍ . ويقال لحَبِّهِ الخِمْخِمُ .
وقال الليث : الشقِرةُ هو السَّنْجُرْفُ وهو السَّخْرُنْجُ وأنشد :
عليه دِماءُ البُدْنِ كالشقِرَاتِ
والمشقّرُ : حِصْنٌ بِالبحرينِ مَعروفٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الشُّقَر : الديك .
أبو عبيد عن الأصمعي : من أمثال العرب في إسْرَارِ الرجل إِلى أخيه ما يَسترُهُ عن غيره : أفْضَيتُ إليه بِشقُورِي : أي : أخبرتهُ بأمري وأطلعتهُ على ما أسرهُ من غَيرِه ، وأنشد للعجاج :
وكثرة الحديث عن شُقُوري
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال يروي بيت العَجاجِ : شُقورِي شَقُوري .
قال : والشُّقورُ : الأمور المهمةُ الواحد شَقْرٌ والشُّقُورُ في معنى النَّعْتِ ، وهو بَثُّ الرجلِ وهَمُّه .
فقال أبو زيد : بَثَّ فلانٌ فلاناً شقورَةُ وبُقورَةُ : إذا اشتكى إليه الحاجةَ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الشَّقورُ : الهمُّ المسهرُ .
وقال ابن دُريد : جاءَ فلانٌ بالشِّقرِ والبُقَرِ إذا جاء بالكذبِ .
وقال النَّضْرُ : المشاقِرُ من الرِّمالِ ما انقادَ وتصوَّبَ في الأرضِ وهي أجْلَدُ الرّملِ .
والأشَاقِرُ : جبال بين مكة والمدينة .
رشق : قال الليث : الرَّشْقُ والخَزْق بالرميِ .
يقال : رَشقناهم بالسهام رَشْقاً ، وإذا رمى أهل النِّضالِ ما معهم من السهام كله ثم عادوا فكل شَوْط من ذلك رِشقٌ .
وقال أبو عبيد : الرِّشقُ : الوجْهُ من الرَّميِ إذا رَموا وَجْهاً بجميعِ سِهامهم قالوا : رَمَيْنا رِشْقاً واحداً ، والرَّشْقُ : المصدرُ . ويقال : رَشَقْتُ رَشقاً .
وقال الليث : الرَّشْقُ والرِّشْقُ لُغتانٍ وهما صوتُ القلم إذا كتب به ، وفي حديث موسى عليه السلام ، قال : ( كأني بِرِشْقِ القلم في مَسَامِعي حين جرى على الألواح بكَتْبِهِ التَّوراةَ ) ، ويقال للغلام والجاريةِ إذا كانا في اعْتدالٍ : رَشِيقٌ ورَشِيقَةٌ ، وقد وَشُقَا رَشَاقَة .
أبو عبيد : أرْشَقْتُ : إذا أحْدَدتُ النَّظر وأنشد :
ويَرُوعنِي مُقَلُ الصُّوارِ الْمُرْشِقِ
وقال الليث : رَشَقْتُ القوم بِبصَرِي وأرْشَقْتُ أي : طمَحْتُ بِبَصَرِي فنظرْتُ .
وقال ابن شميل : يقال للرجل الخفيف الظريفِ : رَشِيقٌ ، ونَاقةٌ رَشِيقَةٌ : خَفِيفةٌ سريعةٌ .
شرق : شمر عن ابن شميل قال أبو خَيْرَة : الشَّرِقَةُ : الأرض الشديدةُ الْخُضْرَة الرَّيا تعرف أن نَبتَها يزدادُ ماءً أو ريّاً وإنما شَرَقُهَا من قِبلِ الماء .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الشَّرِيقُ : الْمُشْبَعُ بالزعفران .
وقال الليث : يقال : شَرِقَ فلانٌ برِيقِه وكذلك غَصَّ بَرِيقِهِ .
ويقال للشيء إذا اشتدَّت حُمْرَتُه بدم أو نحوه أو بحسن لَوْنٍ أحمر قد شَرِقَ شَرَقاً ، وقال الأعشى :
وتَشْرَقُ بالقولِ الذي قد أَذَعْتُهُ
كما شَرِقَتْ صدرُ القنَاةِ من الدَّم
وصريعٌ : شَرِقٌ بدمِهِ .
وقال غيره : يقال للنّبْتِ الذي يرفُّ من شدَّةِ الخُضرةِ شَرِقٌ كأنه غاصٌّ بكثرةِ مائِهِ الَّذي يجري فيه ومنه قولُ الأعشى يَصِفُ رَوْضَةً :
يُضَاحِكُ الشَّمْس منها كَوْكَبٌ شَرِقٌ
مُؤَزَّرٌ بعميمِ النّبْتِ مُكْتَهِلُ
ويقال من الشَرَقِ وهو الغَصَصُ أخذتْهُ شَرْقَةٌ فكاد يموت .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الشَرَقُ : الشمسُ مُحَرَّك الرَّاء .
وقال في تفسير قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين ذكر الدُّنيَا فقال : ( إنَّ ما بَقِيَ منْها كَشَرَقِ الموْتى ) له معنيان : أحدُهما : أن الشَّمْسَ في ذلك الوقت إنما تَلْبَثُ ساعةً ثم تَغِيبُ فَشبَّه قِلَّةَ ما بقي من الدنْيَا ببقَاء الشَّمْسِ تلك الساعة من اليَوْمِ ، والوجْهُ الآخر في شَرَق الموتى شَرَق الميِّتِ برِيقِهِ عند خروج نفْسِهِ ، فشبَّهُ قِلّة ما بقيَ من الدنيا بما بَقِي من حياةِ الشَّرِقِ بريقِهِ حتى تخرُج نفسُهُ .
وأما حديث ابن مسعود : ( لَعَلّكُمْ سَتُدْرِكُونَ أقواماً يؤخِّرونَ الصلاةَ إلى شَرَقِ الموْتى ) فإن أبا عُبيدٍ فسَّرَهُ فقال : سمعت مروان الفَزاريَّ : يُحدِّث عن الحسن بن محمد بن الْحَنفِيَّة أنه سُئلَ عن هذا الحديث فقال : ألمْ ترَ إلى الشّمْسِ إذا ارتفعتْ عن الحِيطانِ وصَارَتْ بين القبورِ كأنها لُجَّةٌ فذلك شَرَقُ الموْتى .
قال أبو عبيد : يَعني أن طلوعهَا وشَرَقَهَا إنما هو تلك الساعة لِلْموْتَى دون الأحْيَاء .
قال : وقال غيره في تَفْسِيرِ شَرَقِ المَوْتَى هو أن يَغَصَّ الإنسانُ برِيقِهِ عند الموْتِ فأراد أنهم كانوا يُصَلُّونَ الجمعةَ ولمْ يَبْقَ من النَّهَارِ إلا بقدر ما بَقيَ من نفْس هذا الذي قد شَرقَ برِيقِهِ .
وقال ابن السكيت : الشّرَقُ : الشمسُ ، والشَّرْقُ بِتَسْكِين الراء المكان الذي تشرقُ فيه الشمْسُ .
يقال : آتيكَ كلَّ يوم طلعَ شَرَقُهُ .
ويقال طلَعَ الشَّرَقُ والشَّرْقُ ولا يقال غاب الشَّرْقُ ولا الشَّرَقُ قال : والمشَرَّقُ موقعهَا في الشتاء على الأرض بعد طلوعِها ودفْئِهَا إِلى زوَالهَا ، وأما القيظ فلا شَرْقَةَ له .
ويقال : اقْعُدْ في الشَّرَقِ أي : في الشمْس وفي الشَّرْقَةِ المُشْرُقَةِ والمَشْرَقَةِ ، ويقالُ : شَرَقَت الشمس تَشْرُقُ شُرُوقاً إِذا طلَعتْ وأشْرَقَت إشراقاً : إذا أضاءت على وجه الأرض .
ويقالُ : أشرقت الأرض إشراقاً ، إِذا أنارت بإشراق ضح الشمس عليها .
وقال الأصمعي : شَرِق الدَّمُ بجسده فهو يَشْرَق شَرَقاً ، وذلك إذا ما نَشِبَ وكذلك
شَرِقَتْ عينه إذا بَقِيَ فيها دمٌ .
قال : وإذا اخْتَلطتْ كُدورةٌ بالشمس ، ثمّ قلتَ : شَرِقتْ جاز ذلك كما يَشرق الشيءُ بالشيء يَنْشَبُ فيه ويختَلِط .
ويقال : شَرِق الرَّجل يَشْرَق شرقاً : إذا ما دخلَ الماءَ حلْقه فشرِق ، ومعنى شَرِق أي : نَشِبَ .
وفي حديث علي أن النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) نَهَى أن يُضَحَّى بِشَرْقاءَ أو خَرْقاءَ أو جَدْعَاءَ .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيُّ : الشَّرْقاءُ في الغنَم المشقوقةُ الأُذُن باثنين كأَنه زَنَمَةٌ ، والخَرقَاءُ أَن يَكونَ في الأُذُن ثقبٌ مستديرٌ .
ويقال : شَرَق أُذنَها يَشْرِقُها شَرْقاً أي : شقَّها .
وفي حديث علي : ( لا جُمْعَةَ ولا تَشْرِيق إِلاَّ في مِصْرٍ جامعٍ ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيُّ : التَّشْرِيق صَلاةُ العيد ، وإنما أُخِذ من شُروق الشمس لأنَّ ذلك وَقتُها .
قال : وأخْبَرَني شُعْبَةُ أَنَّ سِمَاكَ بْنَ حَرْبٍ قال له في يومِ عِيدٍ : اذهبْ بنا إلى الْمُشَرَّق يعني : المُصَلَّى .
وفي ذلك يقولُ الأخطَل :
وبِالْهَدَايا إذا احْمَرَّتْ مَدارِعُها
في يومِ ذبْحٍ وتَشْريقٍ وتَنْحَارِ
قال أبو عبيد : وأمَّا قولهم : أيَّام التَّشريقِ فإن فيه قوليْن :
يقال : سُمِّيَتْ بذلك لأنهم كانوا يُشَرِّقُون فيها لُحومَ الأضاحِي .
ويقال : سُمِّيتْ بذلك لأنها كلَّها أيامُ التَّشريقِ لصلاةِ يومِ النَّحْر فصارت هذه الأيامُ تبعاً ليومِ النَّحْر .
قال : وهذا أَعْجَبُ القَولين إلَيَّ .
قال : وكان أبو حنيفةَ يَذهبُ بالتَّشريقِ إلى التَّكبير أَراد أَدْبَارَ الصَّلَوَاتِ وهذا كلام لمْ نَجِد أحداً يُجِيزُ أن يُوضَعَ التَّشريقُ مَوضع التكبيرِ ، وَلمْ يذهَب إليه غيرُه .
وقال الأصمعيُّ : تَشْرِيقُ اللّحم تقطيعُه وتقديده .
وقال غيرُه : مِشْرِيق الباب : الشّقُّ الذي يقع فيه ضوءُ الشمس إذا شَرَقَتْ .
وفي الحديث : ( أنَّ طائراً يقال له القرقفنّة يَقَع على مِشْرِيق باب مَن لا يَغَار على أَهْله ، فلو رأى الرِّجال يدخلون عليها ما غيَّر ) .
وقال الله جلّ وعزّ : ( مِن شَجَرَةٍ مُّبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لاَّ شَرْقِيَّةٍ وَلاَ غَرْبِيَّةٍ ) ( النور : 35 ) .
قال أبو إسحاق : أكْثرُ التفسير أَنّ هذه الشجرةَ ليست ممَّا تَطلُعُ عليها الشمسُ في وقت شُروقها فقط ، أو في وقت غروبها فقط ولكنها شرقيةٌ غربيةٌ ، أي تصيبُها الشمس بالغداةِ والعشيِّ ، فهو أنضرُ لها
وأَجْوَدُ لزَيتونِها وزيتها .
ونحوَ ذلك قال الفرَّاءُ .
وقال الحَسنُ : تأْوِيلُ قوله : ( لاَّ شَرْقِيَّةٍ وَلاَ غَرْبِيَّةٍ ( أنها ليستْ مِن شجر الدُّنيا ، وهي من شَجر الجنّة .
وقوله جلّ وعزّ : ( يَنظُرُونَ وَأَشْرَقَتِ الاَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا وَوُضِعَ الْكِتَابُ وَجِىءَ بِالنَّبِيِّيْنَ وَالشُّهَدَآءِ وَقُضِىَ بَيْنَهُم بِالْحَقِّ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ ) ( الزمر : 69 ) ، أي : أَضاءت وأنارتْ .
وأخبرني المنذريُّ أنّ أبا الهيْثم أفادَه في قوْل ابنِ حِلِّزَةَ :
إنّه شَارِقُ الشَّقِيقَةِ إذْ جا
ءتْ مَعَدٌّ لكلِّ قومٍ لِوَاءُ
قال : الشّقيقةُ مكانٌ معلومٌ ، وشارِقُ الشّقِيقةِ ، أي : مِن جانب الشقيقةِ الشرقِيِّ الذي يَلِي المَشرِق ، فقال : شارِقٌ : والشمسُ تَشرُق فيه فهو مفعولٌ جَعَله فاعلاً .
يقال لما يلِي المَشرق من الأكَمَةِ والجَبَلِ هذا شَارِق الجبَل وشَرْقيُّه ، وهذا غاربُ الْجَبَل وغربيُّه .
وقال العجَّاج :
والفَنْنُ الشَّارِقُ والغربيُّ
أراد : الفننَ الذي يلي المشرِق ، وَهو الشرقِيُّ .
قال أبو منصور : وإنما جاز أن يجعلَه شارِقاً لأنّه جعله ذا شَرْقٍ أي : ذا مَشْرِق ، كما يقال : سِرٌّ كاتِم أي : ذُو كِتْمان ، وماءٌ دافقٌ أي ذُو دَفْقٍ .
والشمسُ تسمّى شارِقاً ، يقال : إنِّي لآتيه كلّما ذَرَّ شارِقٌ أي : كلما طَلَعَتِ الشمس .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الشَّرِقُ : اللحْم الأحمَرُ الذي لا دَسَمَ فيه .
وقال شمِر : أنشَدَني أعرابيٌّ وكتَبَه ابنُ الأعرابيِّ :
انْتَفجِي يا أَرْنَبَ القِيعَانِ
وأبشِري بالضَّرب والهوان
أو ضَربةٍ مِن شرقِ شاهِبانِ
أو تَوجّي جائعٍ غَرْثانِ
قال : والشرقُ بين الحدَأةِ والشاهين ولونه أسودُ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : أنضحَ النَّخْلُ وأشْرَق وأزهى إذا لَوَّنَ بُسْرُه .
وقال : الشرق : الضَّوءُ ، والشُّرُقُ : الغرقى .
قلت : الغَرَق أن يدخل الماء الأنف حتى تمتلىء منافذه ، والشَّرَق : دخول الماء الحلق حتى يغص به ، وقد غَرِق وشَرِق .
والشَّرْقُ : الشَّمْسُ .
وروى عمرو عن أبيه : الشَّرْق : الشمسُ بفتح الشين ، والشِّرْق : الضَّوءُ الذي يدخلُ من شَق الباب .
ويقال : لذلكَ الموضعِ المِشْرِيق ،
والشُّرْق : الغلمانُ الرُّوقَةُ .
وقول أهل العراق في النداء على البَاقِلِّى : شَرْق الغَدَاةِ طَرِيٌّ . قال ابن الأنباري : معناه : قطع الغَدَاة ، أي : ما قُطِعَ بالغَداة والتُقِط .
يقال : شرقت الثَّمرة : قطعتها .
وقال أبو زيد : تُكرَهُ الصَّلاة بشرَقِ الموتى أي : حين تصفَرُّ الشمسُ وفعلت ذلك بشرقِ الموتى وفعلته شرق الموتى ، أي : في ذلك الوقتِ .
قرش : قال الليث : القرشُ الجمعُ من ها هُنا وها هُنا يُضمُّ بعضُهُ إلى بعضٍ .
قال : وسميتْ قريشٌ قُريشاً لتَقَرُّشِها أي : لتجمعها إلى مَكَّةَ مِنْ حواليها حين غَلبَ عليها قُصيُّ بنُ كلابٍ .
وقال غيره : سميتْ قُريشٌ قُريشاً لأنهم كانوا أهلَ تجارة . ولم يكونوا أصحاب زرع أو ضرع ، والقَرْشُ : الكَسْبُ .
يقال : هو يقْرِشُ لعياله ، ويَقترِشُ ، أي : يكتسب .
وقال اللحياني : إن فلاناً يَتَقَرَّشُ لعيالهِ ويَتَرَقَّحُ أي : يكسبُ ويطلُبُ ويقال : قَرَشَ فلانٌ شيئاً يَقْرِشُهُ قَرْشاً إذا أخذَهُ ، وتقَرَّشَ الشيءَ تَقَرُّشاً إذا أخذه أولاً فأولاً .
ويقال : اقتَرَشَتِ الرماحُ إذا وَقَعَ بعضها على بعضٍ .
ويقال : أقْرَشَ فلانٌ بفلانٍ إذا سعى به وبغاه سوءاً .
ويقال : ما أقْرشتُ بهِ أي : ما وَشيتُ به .
ويقال : قَرَّشتُ بهذا المعنى ، والْمُقَرِّشُ : المحرِّشُ .
ويقال : أقْرَشتِ الشَّجةُ فهي مُقْرِشةٌ إذا صدَعت العظمَ ولم تهشم .
وقال ابن الأعرابي : روي عن ابن عباس أنه قال : قريشٌ دابةٌ تسكنُ البحرَ تأكلُ دواب البحر ، وأنشد هو أو غيره يذكرها :
وقُرَيشٌ هي التي تسكنُ البَحْ
رَ بهَا سُمِيَتْ قريشٌ قريشا
تأكلُ الغَثَّ والسَّمِينَ ولا
تَتْرُكُ فيها لذي الجناحينِ ريشا
والنسبة إلى قريشٍ قرشيٌّ ويجوز للشاعر إذا اضطرّ أن يقول قريشيٌ .
ويقال : قد اقترَشت الرماحُ إذا طعنوا بها فصكّ بعضها بعضاً .
وقال القطاميُّ :
قَوارِشُ بالرِّماحِ كأن فيها
شواطنَ ينتزعْنَ بها انتِزاعا
أبو عبيد : التقريش : التحريش .
وقال ابن حِلِّزةَ :
أيها الناطقُ المقرِّشُ عنَّا
عندَ عمرٍ و وَهَلْ لذاكَ بقاء
عمرٌ و عن أبيه قال : القرواشُ والحضِرُ
والشَّولقِيُّ الواغل الطُّفيليُّ .
رقش : قال الليث : الرَّقْشُ : لونٌ فيه كدرَةٌ وسوادٌ ونحوهما كلَوْنِ الأفعى الرَّقشاءِ وكلون الجندَبِ الأرقشِ الظهرِ ، ونحوُ ذلك كذلك وربما كانت الشِّقْشِقَةُ رَقْشاءَ .
وأنشد أبو عبيد يصفُ شقشقةً :
رَقْشَاء تَنْتَاحُ اللُّغامَ المزبِدا
دَوَّمَ فيها رِزُّهُ وأرعدا
والترقيشُ : الكتابةُ ، ولهذا البيتِ سمي الْمرَقِّشُ مرقشاً بقوله في قصيدة له :
الدارُ قفر والرُّسومُ كما رَ
قَّشَ في ظهرِ الأديم قلم
قال الليث : والتَّرقيشُ أيضاً : التشطير في الضحكِ ، والمعاتبة ، وأنشد :
عاولَ قد أُولعتِ بالترقيشِ
وقال غيره : الترقيشُ : تحسينُ الكلام وتزويقهُ ، وترقَّشتِ المرأةُ إذا تزينت .
وقال الجعدي :
فَلا تحسبي جري الرِّهانِ ترقشاً
ورَيطاً وإعطاءَ الحقينِ مجلَّلا
وحي من ربيعة يقال لهم بنُو رَقاش اسمُ امرأة تكسرُ الشينُ في موضعِ الرفعِ والنصبِ والخفضِ مِثلُ حذام وقطامِ .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : الرّقشُ : الخطُّ الحسن ورَقاشِ اسمُ امرأة منه .

##### Türkçe

ق ش ر
**قشر** ، **قرش** ، **شرق** ، **رشق** ، **شقر** ، **رقش** : kullanımdadırlar.

**قشر** : Leys dedi: **الْقَشْرُ**: senin kabuğu onun üzerinden soyman; ve **الأقْشَرُ**: kızıllığı sanki derisi soyulmuş olan.
Dedi: ve **وحَيَّةٌ قَشراءُ**; o, sanki onun derisinin bir kısmı soyulmuş, bir kısmı ise henüz (soyulmamış) gibidir; ve **الْقُشْرَةُ** ile **الْقَشَرَة** bir lugattır; o, çakılı yerden soyan şiddetli bir yağmurdur; ve **مِطْرَةٌ قاشرةٌ**: kabuk sahibi (yağmur). Dedi: ve **الْقِشْرَةُ** ayrıca **الْقَاشِرِ**’in masdarıdır; ve **الْقاشُورُ** uğursuz olandır.
Denir: **قَشَرَهمْ** yani onları uğursuzladı; ve **القُشَارَةُ**: bir ağaçtan ince bir şey olarak soyduğun şeydir; ve **الْقَشور** bir ilacın adıdır; ve **القشرةُ** elbisenin adıdır; ve her giyilen şey **قشرٌ**dür. Ve **القاشرَةُ** ile **المقشورةُ** lanetlendi; o, rengi saflaşsın diye ilâçla yüzünden (deri) soyan kimsedir; ve bu, **النامصةِ** ve **المتنمِّصة** hadisi gibidir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **القاشورُ**: hipodromda atların en sonunda gelen kimsedir; o **الْفِسْكِل**’dir.

Sa‘leme’den, Ferrâ’dan, Sa‘leb: dedi: **عامٌ أقْشفُ أقْشَرُ**; yani: şiddetli.
Başkası dedi: kıtlık yılına **قَاشُورَةٌ** denir; ve şu beyit okundu:
فابعثْ عليهم سنةً قَاشُورهْ

Ve **رجلٌ مِقْشرٌ**: çok soru soran, ısrarcı olduğu zaman. Ve **الأقشرُ**: erkeklerden rengi çok kızıl olan.
Denir: o, **أحمر أقشر**’dir. Ve adam elbiselerinden soyunursa o **مُقْتَشرٌ**’dir.
Ebû’n-Necm kadınları anarak dedi:
يَقُلنَ للأهتمِ منا المقْتَشِرْ

Hadiste: Muâz b. Afrâ bir hülle sattı ve bedeliyle beş **أَرْؤُس** satın aldı; onları azat etti; sonra dedi: “Bu (azat)ların azadına karşı, giyeceği iki **قِشْرَتَيْنِ**’i tercih eden bir adam, görüşte aldanmıştır.”
Ebû Ubeyd dedi: **القشْرَتَيْنِ** ile iki elbise kastetti; hülle iki elbiseli olandır. Ve yılanın **قِشرُ**’u onun derisidir (soyuntusudur).

**شقر** : Leys dedi: **الشَّقَرُ** ve **الشُّقرةُ** **الأشقر**’ın masdarıdır; fiil **شَقِرَ يَشْقَرُ شُقرةً**’dır; ve o, binek hayvanlarından kırmızıdır.
Ve denir: **دمٌ أَشْقرُ**; o, pıhtı olmuş ve üzerine toz çıkmamış olandır. Ve **الأشاقِرُ** Yemen’den Ezd’den bir kabiledir; onlara nisbet **أشْقَرِيّ**’dir. Ve **بنو شَقِرة** başka bir kabiledir; onlara nisbet fetha ile **شَقَريُّ**’dir; tıpkı **النَّمِر بن قاسط**’a **نَمَرِيٌّ** nisbet edildiği gibi.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الشَّقِرُ**: **شقائقُ النعمان**; tekili **شقرةٌ**’dir.
Tarafe dedi:
وعَلاَ الخيلَ دِماءٌ كالشقْر
Dedi: ve onunla adama **شَقِرَةً** adı verildi.

Ebû Mansûr dedi: ve **الشَّقَّارَى**: içinde parlak olmayan bir kızıllık bulunan çiçeği olan başka bir bitkidir. Ve onun tanesine **الخِمْخِمُ** denir.
Leys dedi: **الشقِرةُ**: **السَّنْجُرْفُ**’tur; o da **السَّخْرُنْجُ**’dur. Ve şu beyit okundu:
عليه دِماءُ البُدْنِ كالشقِرَاتِ
Ve **المشقّرُ**: Bahreyn’de bilinen bir kaledir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشُّقَر**: horozdur.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Arapların, adamın kardeşine başkasından gizlediğini gizlice söylemesi hakkında darb-ı mesellerinden: **أفْضَيتُ إليه بِشقُورِي**; yani: ona işimi haber verdim ve başkasından gizlediğim şeye onu muttali kıldım. Ve A‘câc’a ait olarak okundu:
وكثرة الحديث عن شُقُوري
Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi: A‘câc’ın beytini şöyle rivayet ederdi: **شُقورِي شَقُوري**.
Dedi: ve **الشُّقورُ**: önemli işlerdir; tekili **شَقْرٌ**’dur. Ve **الشُّقُورُ** sıfat manasındadır; o, adamın iç dökmesi ve kaygısıdır.
Ebû Zeyd dedi: **بَثَّ فلانٌ فلاناً شقورَةُ وبُقورَةُ**: ona ihtiyacını şikâyet ettiği zaman.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: dedi: **الشَّقورُ**: uykusuz bırakan kederdir.
İbn Düreyd dedi: **جاءَ فلانٌ بالشِّقرِ والبُقَرِ**: yalanla geldiği zaman.
Nadr dedi: **المشاقِرُ** kumlardan, yere doğru uzayıp alçalan şeydir; ve o, kumun en sertidir.
Ve **الأشَاقِرُ**: Mekke ile Medine arasında dağlardır.

**رشق** : Leys dedi: **الرَّشْقُ** ve **الخَزْق** atışladır.
Denir: **رَشقناهم بالسهام رَشْقاً**. Ve okçuluk ehli yanlarındaki okların hepsini atıp sonra döndüklerinde, bunun her bir turu **رِشقٌ**’tur.
Ebû Ubeyd dedi: **الرِّشقُ**: atıştan bir yüzdür; bütün oklarıyla bir yüz (tur) attıklarında: **رَمَيْنا رِشْقاً واحداً** derler. Ve **الرَّشْقُ** masdardır. Ve denir: **رَشَقْتُ رَشقاً**.
Leys dedi: **الرَّشْقُ** ve **الرِّشْقُ** iki lugattır; ikisi de kalemle yazıldığında onun sesidir. Mûsâ عليه السلام hadîsinde: dedi: ( **كأني بِرِشْقِ القلم في مَسَامِعي حين جرى على الألواح بكَتْبِهِ التَّوراةَ** ). Ve oğlan ile kıza, ölçülülükte olduklarında: **رَشِيقٌ** ve **رَشِيقَةٌ** denir; ve **وَشُقَا رَشَاقَة** (yani) zarafet kazandılar.

Ebû Ubeyd: **أرْشَقْتُ**: bakışı keskinleştirdiğim zaman. Ve şu beyit okundu:
ويَرُوعنِي مُقَلُ الصُّوارِ الْمُرْشِقِ
Leys dedi: **رَشَقْتُ القوم بِبصَرِي** ve **أرْشَقْتُ**; yani: bakışımla sıçradım da baktım.
İbn Şümeyl dedi: hafif, zarif adama **رَشِيقٌ** denir; ve **نَاقةٌ رَشِيقَةٌ**: hafif, hızlıdır.

**شرق** : Şemmer, İbn Şümeyl’den: Ebû Hayra dedi: **الشَّرِقَةُ**: çok yeşil, çok sulak, (öyle ki) bitkisinin su veya sululukça arttığını bildiğin arazidir; onun **شَرَقُهَا**’sı su tarafındandır.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّرِيقُ**: safranla doyurulmuş olandır.
Leys dedi: denir: **شَرِقَ فلانٌ برِيقِه**; aynı şekilde **غَصَّ بَرِيقِهِ** (tükürüğüyle boğuldu).
Ve bir şeye, kan veya benzeriyle yahut güzel bir renkle kızıllığı şiddetlendiğinde: “kızıl, **قد شَرِقَ شَرَقاً**” denir. A‘şâ dedi:
وتَشْرَقُ بالقولِ الذي قد أَذَعْتُهُ
كما شَرِقَتْ صدرُ القنَاةِ من الدَّم
Ve öldürülmüş: **شَرِقٌ بدمِهِ** (kanıyla kaplanmış).
Başkası dedi: aşırı yeşillikten dalgalanan bitkiye **شَرِقٌ** denir; sanki içinde akan suyunun çokluğundan boğulmuş gibidir. Bundan A‘şâ’nın bir çayırı vasfederken sözü:
يُضَاحِكُ الشَّمْس منها كَوْكَبٌ شَرِقٌ
مُؤَزَّرٌ بعميمِ النّبْتِ مُكْتَهِلُ
Ve **الشَرَقِ**’tan, o da boğazda kalma (gırtlak tıkanması)dır: onu bir **شَرْقَةٌ** tuttu da neredeyse ölüyordu.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَرَقُ**: güneştir; **مُحَرَّك الرَّاء** (yani **الرّاء** harekelidir).
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) dünyayı zikredince söylediği: ( **إنَّ ما بَقِيَ منْها كَشَرَقِ الموْتى** ) sözünün iki manası vardır: birincisi, güneş o vakitte ancak bir saat kalır sonra batar; dünyanın kalan azlığını, günün o saatinde güneşin kalışına benzetti. İkinci vecih: **شَرَق الموتى**’da, ölünün canı çıkarken tükürüğüyle boğulmasıdır; dünyanın kalan azlığını, tükürüğüyle boğulanın hayatından kalan şeye, canı çıkıncaya kadar, benzetti.
İbn Mes‘ûd hadisine gelince: ( **لَعَلّكُمْ سَتُدْرِكُونَ أقواماً يؤخِّرونَ الصلاةَ إلى شَرَقِ الموْتى** ); Ebû Ubeyd onu tefsir etti ve dedi: Mervân el-Fezârî’yi işittim; Hasan b. Muhammed b. el-Hanefiyye’den rivayet ederdi; bu hadis hakkında soruldu da dedi: Güneşi görmedin mi, duvarların üzerinden yükselince ve kabirlerin arasında sanki bir girdap gibi olunca; işte bu **شَرَقُ الموْتى**’dır.
Ebû Ubeyd dedi: yani onun doğuşu ve **شَرَقُهَا**’sı, o saat ancak ölüler içindir, diriler için değil.
Dedi: ve başkası, **شَرَقِ المَوْتَى**’yı tefsirde: insanın ölüm anında tükürüğüyle boğulmasıdır; onların cuma namazını kıldıklarını, gündüzden de ancak tükürüğüyle boğulmuş bu kimsenin nefesinden kalan kadar kaldığını kastetti.
İbnü’s-Sikkît dedi: **الشّرَقُ**: güneştir; ve **الشَّرْقُ** **بِتَسْكِين الراء** (yani **الرّاء** sâkindir): güneşin doğduğu yerdir.
Denir: **آتيكَ كلَّ يوم طلعَ شَرَقُهُ**.
Ve denir: **طلَعَ الشَّرَقُ** ve **الشَّرْقُ**; fakat **غاب الشَّرْقُ** da **الشَّرَقُ** da denmez. Dedi: ve **المشَرَّقُ**: kışın, doğuşundan sonra, zevaline kadar, yeryüzünde onun (güneşin) bulunduğu yer ve ısısıdır; ama yaz sıcağında onun için **شَرْقَةَ** yoktur.
Ve denir: **اقْعُدْ في الشَّرَقِ**; yani: güneşte; ve **في الشَّرْقَةِ المُشْرُقَةِ** ve **المَشْرَقَةِ**’de. Ve denir: **شَرَقَت الشمس تَشْرُقُ شُرُوقاً**: doğduğu zaman; ve **أشْرَقَت إشراقاً**: yeryüzünün yüzüne aydınlık verdiği zaman.
Ve denir: **أشرقت الأرض إشراقاً**: güneşin kuşluk aydınlığı onun üzerine vurunca aydınlandığı zaman.
Asmaî dedi: **شَرِق الدَّمُ بجسده**; o **يَشْرَق شَرَقاً**; bu, (kan) yapışıp kaldığı zaman; aynı şekilde **شَرِقَتْ عينه**: içinde kan kaldığı zaman.
Dedi: güneşle bir bulanıklık karışırsa, sonra “**شَرِقتْ**” dersen caiz olur; tıpkı bir şeyin bir şeye **يَشرق** etmesi, onda yapışıp kalması ve karışması gibi.
Ve denir: **شَرِق الرَّجل يَشْرَق شرقاً**: su boğazına girince ve boğulunca; **شَرِق**’in manası: yapışıp kalmaktır.

Ali hadîsinde: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **بِشَرْقاءَ** veya **خَرْقاءَ** veya **جَدْعَاءَ** ile kurban kesmeyi yasakladı.
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: koyunda **الشَّرْقاءُ**: kulağı iki yerden yarılmış olandır; sanki bir **زَنَمَةٌ** gibidir. Ve **الخَرقَاءُ**: kulakta yuvarlak bir delik olmasıdır.
Ve denir: **شَرَق أُذنَها يَشْرِقُها شَرْقاً**; yani: onu yardı.

Ali hadîsinde: ( **لا جُمْعَةَ ولا تَشْرِيق إِلاَّ في مِصْرٍ جامعٍ** ).
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **التَّشْرِيق** bayram namazıdır; ancak güneşin **شُروق**’undan alınmıştır; çünkü o, onun vaktidir.
Dedi: Şu‘be bana haber verdi: Simâk b. Harb, bir bayram gününde ona dedi: “Bizi **الْمُشَرَّق**’a götür”; yani: namazgâhı.
Bunda Ahtal şöyle der:
وبِالْهَدَايا إذا احْمَرَّتْ مَدارِعُها
في يومِ ذبْحٍ وتَشْريقٍ وتَنْحَارِ
Ebû Ubeyd dedi: “**أيَّام التَّشريقِ**” sözlerine gelince, onda iki görüş vardır:
Denir: o günler böyle adlandırıldı; çünkü onlar içinde kurban etlerini **يُشَرِّقُون** (güneşte kuruturlar) idi.
Ve denir: böyle adlandırıldı; çünkü hepsi, **صلاةِ يومِ النَّحْر** için **أيامُ التَّشريقِ**tir; böylece bu günler, **يومِ النَّحْر**’a tâbi oldu.
Dedi: bu iki görüşten bana daha hoş gelen budur.
Dedi: Ebû Hanîfe **بِالتَّشريقِ**’i tekbire götürürdü; namazların arkalarını kastederdi; bu, bizim, **التَّشريقُ**’in tekbir yerine konulmasını caiz gören birini bulmadığımız bir sözdür; ondan başkası buna gitmedi.
Asmaî dedi: **تَشْرِيقُ اللّحم**: onu parça parça etmek ve kurutmak.
Başkası dedi: **مِشْرِيق الباب**: güneş doğduğunda güneş ışığının düştüğü yarıktır.
Hadiste: ( **أنَّ طائراً يقال له القرقفنّة يَقَع على مِشْرِيق باب مَن لا يَغَار على أَهْله ، فلو رأى الرِّجال يدخلون عليها ما غيَّر** ).
Allah جلّ وعزّ dedi: ( **مِن شَجَرَةٍ مُّبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لاَّ شَرْقِيَّةٍ وَلاَ غَرْبِيَّةٍ** ) (النور: 35).
Ebû İshâk dedi: tefsirin çoğu: bu ağacın, güneşin yalnız doğuş vaktinde yahut yalnız batış vaktinde üzerine doğduğu şeylerden olmadığı; fakat onun doğulu batılı olduğu, yani güneşin sabah ve akşam ona isabet ettiği; bu, onun için daha taze ve zeytini ve yağı için daha iyi olduğudur.
Ferrâ da bunun benzerini söyledi.
Hasan dedi: ( **لاَّ شَرْقِيَّةٍ وَلاَ غَرْبِيَّةٍ** ) sözünün te’vili: onun dünya ağacından olmadığı; cennet ağacından olduğudur.
Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( **وَأَشْرَقَتِ الاَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا** ... ) (الزمر: 69); yani: aydınlandı ve nurlandı.

Münzirî bana haber verdi: Ebû’l-Heysem, İbn Hillize’nin sözü hakkında ona fayda verdi:
إنّه شَارِقُ الشَّقِيقَةِ إذْ جا
ءتْ مَعَدٌّ لكلِّ قومٍ لِوَاءُ
Dedi: **الشّقيقةُ** bilinen bir yerdir. Ve **شارِقُ الشّقِيقةِ**; yani: şakîka’nın doğu tarafındandır; doğuya bitişik olan doğu yanı. Böylece dedi: **شارِقٌ**; güneşin doğduğu yer olduğu halde onu mef‘ûl iken fâil yaptı.
Doğuya bitişik tepe ve dağın tarafına: “bu, dağın **شَارِق**’ıdır ve **شَرْقيُّه**’dir”; ve “bu, dağın **غاربُ**’ıdır ve **غربيُّه**’dir” denir.
A‘câc dedi:
والفَنْنُ الشَّارِقُ والغربيُّ
Kastetti: doğuya bitişik dal; o, doğuludur.
Ebû Mansûr dedi: onu **شارِقاً** yapması ancak şu sebeple caiz oldu: onu “**ذَا شَرْقٍ**”, yani “**ذَا مَشْرِق**” yaptı; tıpkı “**سِرٌّ كاتِم**” yani “**ذُو كِتْمان**” ve “**ماءٌ دافقٌ**” yani “**ذُو دَفْقٍ**” denildiği gibi.
Güneşe de **شارِقاً** denir. Denir: “Ben ona her **ذَرَّ شارِقٌ** olduğunda gelirim”; yani: güneş her doğduğunda.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الشَّرِقُ**: içinde yağ olmayan kırmızı ettir.
Şemmer dedi: bir bedevî bana okudu; İbnü’l-A‘râbî onu yazdı:
انْتَفجِي يا أَرْنَبَ القِيعَانِ
وأبشِري بالضَّرب والهوان
أو ضَربةٍ مِن شرقِ شاهِبانِ
أو تَوجّي جائعٍ غَرْثانِ
Dedi: ve **الشرقُ** çaylak ile şahin arasındadır; rengi siyahtır.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: hurma ağaçları, **أنضحَ** ve **أشْرَق** ve **أزهى** oldu; yani: **بُسْرُه** renklendiği zaman.
Ve dedi: **الشرق**: ışıktır; ve **الشُّرُقُ**: boğulanlardır.
Ben dedim: **الغَرَق** suyun buruna girmesi ve deliklerinin dolmasıdır; **الشَّرَق** ise suyun boğaza girmesi ve onunla boğulmasıdır; ve **غَرِق** ve **شَرِق** olmuştur.
Ve **الشَّرْقُ**: güneştir.
Amr, babasından rivayet etti: **الشَّرْق**: güneştir; şîn’in fethasıyla. Ve **الشِّرْق**: kapı yarığından giren ışıktır.
Ve o yere **المِشْرِيق** denir.
Ve **الشُّرْق**: ince yüzlü oğlanlardır.
Irak ehlinin, baklagilciye seslenişindeki söz: **شَرْق الغَدَاةِ طَرِيٌّ**. İbnü’l-Enbârî dedi: manası: sabah kesimi; yani: sabah kesilen ve toplanan şey.
Denir: **شرقت الثَّمرة**: onu kestim.
Ebû Zeyd dedi: **بشرَقِ الموتى**’da namaz mekruhtur; yani: güneş sarardığı zaman. Ve bunu **بشرقِ الموتى** yaptım ve bunu **شرق الموتى** yaptım; yani: o vakitte.

**قرش** : Leys dedi: **القرشُ**: şuradan buradan topluluk; onun bir kısmı bir kısmına katılır.
Dedi: **قريشٌ**’e **قُريشاً** adı, **لتَقَرُّشِها**; yani: Kusay b. Kilâb ona galip geldiğinde, çevresinden Mekke’ye toplanmaları sebebiyle verildi.
Başkası dedi: **قُريشٌ**’e **قُريشاً** adı, onların ticaret ehli olmaları sebebiyle verildi; ekin veya sağmal hayvan sahipleri değillerdi. Ve **القَرْشُ**: kazançtır.
Denir: o, ailesi için **يقْرِشُ** ve **يَقترِشُ**; yani: kazanır.
Lihyânî dedi: falan, ailesi için **يَتَقَرَّشُ** ve **يَتَرَقَّحُ**; yani: kazanır ve ister. Ve denir: **قَرَشَ فلانٌ شيئاً يَقْرِشُهُ قَرْشاً**: onu aldığı zaman. Ve **تقَرَّشَ الشيءَ تَقَرُّشاً**: onu ilk önce ilk önce aldığı zaman.
Ve denir: **اقتَرَشَتِ الرماحُ**: bazısı bazısının üzerine düştüğü zaman.
Ve denir: **أقْرَشَ فلانٌ بفلانٍ**: onunla koştuğu ve ona kötülük istediği zaman.
Ve denir: **ما أقْرشتُ بهِ**; yani: onunla jurnal etmedim.
Ve denir: bu manada **قَرَّشتُ**. Ve **الْمُقَرِّشُ**: kışkırtandır.
Ve denir: **أقْرَشتِ الشَّجةُ**; o **مُقْرِشةٌ**’dir: kemiği çatlattığı ve onu parçalamadığı zaman.
İbnü’l-A‘râbî dedi: İbn Abbâs’tan rivayet edildi: dedi: **قريشٌ** denizde yaşayan bir hayvandır; deniz hayvanlarını yer. Ve onu anarak, o veya başkası şu beyitleri okudu:
وقُرَيشٌ هي التي تسكنُ البَحْ
رَ بهَا سُمِيَتْ قريشٌ قريشا
تأكلُ الغَثَّ والسَّمِينَ ولا
تَتْرُكُ فيها لذي الجناحينِ ريشا
Ve **قريشٍ**’e nisbet **قرشيٌّ**’dir; şair, zaruret olursa **قريشيٌ** demesi caizdir.
Ve denir: **قد اقترَشت الرماحُ**: onlarla mızrakladıkları ve bazısı bazısına çarptığı zaman.
Kutâmî dedi:
قَوارِشُ بالرِّماحِ كأن فيها
شواطنَ ينتزعْنَ بها انتِزاعا

Ebû Ubeyd: **التقريش**: kışkırtmadır.
İbn Hillize dedi:
أيها الناطقُ المقرِّشُ عنَّا
عندَ عمرٍ و وَهَلْ لذاكَ بقاء
Amr ve babasından: **القرواشُ** ve **الحضِرُ**
والشَّولقِيُّ الواغل الطُّفيليُّ .

**رقش** : Leys dedi: **الرَّقْشُ**: içinde bulanıklık ve siyahlık ve benzerleri bulunan bir renktir; **الأفعى الرَّقشاءِ**’ın rengi gibi ve sırtı benekli **الجندَبِ الأرقشِ**’in rengi gibi; ve bunun benzeri böyledir. Ve bazen **الشِّقْشِقَةُ** **رَقْشاءَ** olur.
Ebû Ubeyd, bir **شقشقةً**yı vasfederek şu beyiti okudu:
رَقْشَاء تَنْتَاحُ اللُّغامَ المزبِدا
دَوَّمَ فيها رِزُّهُ وأرعدا
Ve **الترقيشُ**: yazıdır. Bu beyit sebebiyle **الْمرَقِّشُ**’e “**مرقشاً**” adı verildi; onun bir kasidesindeki sözüyle:
الدارُ قفر والرُّسومُ كما رَ
قَّشَ في ظهرِ الأديم قلم
Leys dedi: ve **التَّرقيشُ** ayrıca: gülmede bölüp bölüp (gülme), ve azarlamadır. Ve şu beyit okundu:
عاولَ قد أُولعتِ بالترقيشِ
Başkası dedi: **الترقيشُ**: sözün güzelleştirilmesi ve süslenmesidir. Ve kadın **ترقَّشتِ**: süslendiği zaman.
Ca‘dî dedi:
فَلا تحسبي جري الرِّهانِ ترقشاً
ورَيطاً وإعطاءَ الحقينِ مجلَّلا
Ve Rebîa’dan bir kabile; onlara **بنُو رَقاش** denir; bir kadının adıdır; ref‘, nasb ve cer yerinde şîn kesralanır; **حذام** ve **قطامِ** gibi.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرّقشُ**: güzel yazıdır; ve **رَقاشِ** ondan bir kadının adıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والشين وما يثلثهما)
(رشف)  الراء والشين والفاء أصلٌ واحد، وهو تَقَصِّي شُرب الشّيء. والرَّشْف: استِقْصاء الشُّرب حتَّى لا يَدَع في الإِناء شيئاً. رشف يرشُف ويَرْشِف. وفي كتاب الخليل: الرَّشَْف: بقيّة الماء في الحَوض. والرَّشْف: أخْذُ الماء بالشَّفَتَين، وهو فوقَ المَصّ. والرَّشُوف: المرأة الطيِّبة الفَم. ومعنى هذا أنَّ رِيقَتَها مِن طِيبها تُتَرَشَّف.
  (رشق)  الراء والشين والقاف أصلٌ واحد، وهو رمْي الشَّيء بسهم وما أشبَهَه في خِفَّة. فالرَّشْق مصدر رشَقَه بسهمٍ رَشْقاً. والرِّشْق: الوَجْه من الرَّمْي، إذا رمَى القومُ جَميعُهم قالوا: رمينا رِشْقاً. قال أبو زُبَيد:
كلَّ يومٍ ترمِيهِ منها برِشْقٍ *** فمُصِيبٌ أو صَافَ غيرَ بَعِيدِ([1])  ومن الباب قولهم: أرشَقْتُ، إذا حدّدتَ النَّظَر. قال القُطَاميّ:
  * وتَرُوعُنِي مُقَل الصُِّوار المُرْشِقِ([2]) *
  ويقال رَشَقه بالكَلام. ومن الباب الرَّشيق: الخفيفُ الجِسْم، كأنّه شُبِّه بالسَّهم الذي يُرشَق به. ومنه أرشَقَتِ الظَّبيةُ: مدَّت عُنُقها لتنظُر.
  (رشم)  الراء والشين والميم كلمةٌ واحدة لا يقاس عليها، وليس في الباب غيرها. وذلك الأرشَم: الذي يتشمّم الطّعامَ ويَحرِص عليه. قال:
لَقىً حملَتْهُ أُمُّه وهي ضَيْفَةٌ *** فجاءَتْ بنَزٍّ لِلنِّزَالَةِ أرشَما([3])  (رشن)  الراء والشين والنون ليس أصلاً ولا فيه ما يُؤْخَذُ به. لكنَّهم يقولون. رشَنَ الكلبُ في الإناء: أدخَلَ رأسَه. والرَّاشن: الذي يتحيَّن وقْتَ الطعام فيأتِي ولم يُدْعَ. وفي كلِّ ذلك نَظر.
   (رشي)  الراء والشين والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على سَببٍ أو تسبُّبٍ لشيءٍ بِرفْق وملايَنَة. فالرِّشاء: الحبل الممدود، والجمع* أرشِيَة. ويقال للحنْظَل  إذا امتدَّت أغصانُه: قد أَرْشَى. يُعْنَى أنّه صار كالأرشية، وهي الحبال. ومن الباب: رشَاه يَرشُوهُ رَشْواً. والرَُِّّشْوة الاسمُ. وتقول ترشَّيْت الرّجلَ: لايَنْتُه. ومنه قول امرئ القيس:
  * تُرَاشِي الفؤادَ([4]) *
  ومن الباب استرشَى الفصيلُ، إذا طلب الرَّضاع، وقد أرشَيْتُه إرشاء. وراشَيْتُ الرّجُل، إذا عاونتَه فظاهَرْتَه. والأصل في ذلك كلِّه واحد.
  (رشأ)  الراء والشين والهمزة كلمةٌ واحدة وهي الرّشأ، مهموز، وهو ولد الظَّبْية.
  (رشح)  الراء والشين والحاء أصلٌ واحد؛ وهو النّدَى يبدو من الشّيء. فالرَّشْح: العَرَق. يقال رشَح بدَنُه بعَرَقِه. فأمّا قولهم يُرشَّح لكذا، فهو من هذا، وأصله الوحشيّةُ إذا بَلَغ ولدها أن يمشيَ معَها مشَتْ به حتَّى يَرشَحَ عرَقاً فيقوى؛ ثم استُعير ذلك لكلِّ من رُبِّي، فقيل يُرشّح للخِلافة؛ كأنَّه يُرَبَّى لها. والرّاشِح: الجَبَلُ يندَى أصلُه. ورَشَّحَ النَّدى النَّبْتَ، إذا ربّاه. وأرشَحَت النّاقةُ، إذا دنا فِطامُ ولَدِها، وذلك هو عندما تفعل([5]). وقال:
كأنَّ فيه عِشاراً جِلّةً شُرُفاً *** مِن آخِرِ الصَّيف قد همَّتْ بإرشاحِ([6])  (رشد)  الراء والشين والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على استقامةِ الطريق. فالمرَاشِد: مقاصد الطُّرُقِ. والرُّشْد والرَّشَد: خِلافُ الغَيّ. وأصاب فلان من أمره رُشدْاً ورَشَداً ورِشْدة. وهو لِرَِشْدةٍ خلاف لِغَِيّة.
---------------------------------------------------------------
([1]) البيت في اللسان (صيف، رشق)، وسيعيده في (صيف، ضيف).
([2]) ديوان القطامي 34 واللسان (رشق). وصدره: * ولقد يروق قلوبهن تكلمي *
([3]) البيت للبعيث يهجو جريراً. انظر اللسان (لقا، ضيف، نزز،نزل، رشم، يتن).
([4]) قطعة من بيت له. وهو بتمامه كما في الديوان 95:
نزيف إذا قامت لوجه تمايلت *** تراشي الفؤاد الرخص ألا تخترا([5]) كذا في الأصل.
([6]) لأوس بن حجر في ديوانه 4. وقصيدة البيت تروى أيضاً لعبيد بن الأبرص في مختارات ابن الشجري 100.
ـ

##### Türkçe

(راء, **الشين** ve ikisinin üçlü olduğu şeyler babı)

(**رشف**)  **الراء** ve **الشين** ve **الفاء** tek bir asıldır; o da bir şeyin içilmesini iyice araştırıp sonuna kadar içmektir. **الرَّشْف**: içmeyi sonuna kadar tüketmek; öyle ki kapta hiçbir şey bırakmaz. رشف يرشُف ويَرْشِف. Halîl’in kitabında: **الرَّشَْف**: havuzdaki suyun kalıntısı. Ve **الرَّشْف**: suyu iki dudakla almak; o, emmenin üstündedir. **الرَّشُوف**: ağzı hoş olan kadın. Bunun manası: onun tükürüğü, hoşluğundan dolayı, **تُتَرَشَّف** (yudum yudum alınır).

(**رشق**)  **الراء** ve **الشين** ve **القاف** tek bir asıldır; o da bir şeyi okla ve hafiflikte ona benzeyen şeyle atmaktır. **الرَّشْق** ise, onu okla atmasının mastarıdır: رَشْقاً. **الرِّشْق**: atıştan bir veçhe; kavim topluca attığında derler ki: رمينا **رِشْقاً**. Ebû Zübeyd dedi:
كلَّ يومٍ ترمِيهِ منها برِشْقٍ *** فمُصِيبٌ أو صَافَ غيرَ بَعِيدِ([1])
Babdan: **أرشَقْتُ** sözleri; bakışı keskinleştirdiğin zaman. **القُطَاميّ** dedi:
  * وتَرُوعُنِي مُقَل الصُِّوار المُرْشِقِ([2]) *
Ve denir: رَشَقه بالكَلام (onu sözle attı). Babdan **الرَّشيق**: cismi hafif olan; sanki onunla **يُرشَق** olunan oka benzetilmiştir. Ondan: **أرشَقَتِ الظَّبيةُ**: bakmak için boynunu uzattı.

(**رشم**)  **الراء** ve **الشين** ve **الميم** tek bir kelimedir; ona kıyas edilmez; babda ondan başkası yoktur. O da **الأرشَم**: yemeği koklayıp ona hırs gösteren. Dedi:
لَقىً حملَتْهُ أُمُّه وهي ضَيْفَةٌ *** فجاءَتْ بنَزٍّ لِلنِّزَالَةِ أرشَما([3])

(**رشن**)  **الراء** ve **الشين** ve **النون** asıl değildir ve onda kendisiyle tutulacak bir şey yoktur. Lakin onlar derler: رشَنَ الكلبُ في الإناء: başını soktu. **الرَّاشن**: yemeğin vaktini kollayan, davet edilmeden gelip giden. Bütün bunlarda bir nazar vardır.

(**رشي**)  **الراء** ve **الشين** ve illetli harf bir asıldır; bir şeye yumuşaklık ve yumuşatma ile bir sebep veya sebep olmayı gösterir. **الرِّشاء**: uzatılmış ip; çoğulu **أرشِيَة**. Ve **الحنْظَل** için, dalları uzadığı zaman denir: قد **أَرْشَى**; yani o, **الأرشية** gibi oldu; onlar iplerdir. Babdan: رشَاه يَرشُوهُ رَشْواً. **الرَُِّّشْوة** isimdir. Ve dersin: ترشَّيْت الرّجلَ: onu yumuşattım. Ondan İmru’ül-Kays’ın sözü:
  * تُرَاشِي الفؤادَ([4]) *
Babdan: استرشَى الفصيلُ, emzirmeyi istediği zaman; ve ben onu إرشاء ile **أرشَيْتُه**. Ve **راشَيْتُ** adamı: ona yardım ettiğin, onu desteklediğin zaman. Bunun hepsinde asıl birdir.

(**رشأ**)  **الراء** ve **الشين** ve **الهمزة** tek bir kelimedir; o da **الرّشأ**; hemzeli; ve o, ceylan yavrusudur.

(**رشح**)  **الراء** ve **الشين** ve **الحاء** tek bir asıldır; o da bir şeyden görünen çiydir. **الرَّشْح**: ter. Denir: رشَح بدَنُه بعَرَقِه (bedeni teriyle terledi). أما قولهم يُرشَّح لكذا (şuna aday gösterilir) ise, bu bundandır; aslı: vahşî hayvan, yavrusu onunla yürümeye varınca, onunla yürür; ta ki ter olarak **يَرشَحَ** ve güçlensin; sonra bu, terbiye edilen herkes için ödünç alındı; böylece denildi: يُرشّح للخِلافة; sanki ona terbiye ediliyor. **الرّاشِح**: kökü çiylenen dağ. Ve **رَشَّحَ** çiy bitkiyi: onu büyüttüğü zaman. Ve **أرشَحَت** deve: yavrusunun sütten kesilmesi yaklaştığı zaman; bu, onun yaptığı zamandır([5]). Dedi:
كأنَّ فيه عِشاراً جِلّةً شُرُفاً *** مِن آخِرِ الصَّيف قد همَّتْ بإرشاحِ([6])

(**رشد**)  **الراء** ve **الشين** ve **الدال** tek bir asıldır; yolun doğruluğuna delalet eder. **المرَاشِد**: yolların maksatları. **الرُّشْد** ve **الرَّشَد**: **الغَيّ**in zıddı. Falan kimse işinden **رُشدْاً** ve **رَشَداً** ve **رِشْدة** isabet etti. Ve o, **لِرَِشْدةٍ** içindir; **لِغَِيّة**nin zıddı olarak.

---------------------------------------------------------------
([1]) Beyit Lisân’da (صيف، رشق); onu (صيف، ضيف)’te yeniden getirecek.
([2]) Dîvânu’l-Kutâmî 34 ve Lisân (رشق). Sadrı: * ولقد يروق قلوبهن تكلمي *
([3]) Beyit, el-Baʿîs’indir; Cerîr’i hicveder. Lisân’a bak: (لقا، ضيف، نزز،نزل، رشم، يتن).
([4]) Ona ait bir beyitten bir parça. Tamamı, dîvânda 95’te olduğu üzere:
نزيف إذا قامت لوجه تمايلت *** تراشي الفؤاد الرخص ألا تخترا([5]) Asılda böyledir.
([6]) Evs b. Hacer’indir; dîvânında 4. Beytin kasidesi, İbnü’ş-Şecerî’nin Muhtârât’ında 100’de Ubeyd b. el-Ebras’a da rivayet olunur.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ش ق
رشقه بالسهم‏:‏ رماه رشقاً وخرجوا يتراشقون‏:‏ يتناضلون‏.‏
ورمينا رشقاً ورشقين وأرشاقاً وهـو الوجه من الرمي يرمي المتناضلون بما معهم من السهام كله ثم يعودون فكل شوط رشق‏.‏
وسمعت رشق قلمه ورشقه وهو صوته‏.‏
وغلام رشيق وجارية رشيقة إذا كانا في اعتدال ودقة وقد رشقا رشاقة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رشقتني بعينها‏.‏
وأرشقت الظبية إلى مارابها‏:‏ أحدّت النظر‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ كما أرشقت من تحت أرطى صريمة إلى نبأة الصوت الظباء الكوانس ورشقه بلسانه‏.‏
وإياك ورشقات اللسان‏.‏
وتراشقوا بألسنتهم‏.‏
وتراشقوني بأعينهم‏.‏
وراشقني مقصدي‏:‏ باراني في المسير إليه‏.‏
قال كثير‏:‏ إذا ما رمى قصد الملا لحقت به علـاة كمـرداة القـذاف تراشقه كأنها ترامي راكبها فيقع سيرها حيث يقع قصده وإرادته‏.‏
ورجل رشيق‏:‏ ظريف‏.‏
وخط رشيق‏.‏
وقوس رشيقة‏:‏ سريعة النبل‏.‏

##### Türkçe

ر ش ق
**رشقه بالسهم**: Onu ok ile attı; **رماه رشقاً**: onu bir **رشق** olarak attı; ve çıktılar **يتراشقون**: birbirlerine atışıyorlar; **يتناضلون**: karşılıklı ok atışıyorlar.

Ve biz **رشقاً** ve **رشقين** ve **أرشاقاً** attık; ve o, atıştan bir veçhedir: karşılıklı ok atanlar, yanlarındaki okların hepsiyle atar, sonra dönerler; böylece her koşu bir **رشق**tır.

Ve işittim: **رشق قلمه** ve **رشقه**; ve o, onun sesidir.

Ve **غلام رشيق** ve **جارية رشيقة**: ikisi de ölçülülük ve incelik üzere olduklarında; ve gerçekten **رشقا رشاقة**: bir **رشاقة** ile **رشقا** oldular.

Ve mecazdan: **رشقتني بعينها**: beni gözüyle attı.

Ve **أرشقت الظبية إلى مارابها**: ceylan, arzusuna doğru; **أحدّت النظر**: bakışı keskinleştirdi.

Zü’r-Rumme dedi:
كما **أرشقت** من تحت أرطى صريمة
إلى نبأة الصوت الظباء الكوانس

Ve **رشقه بلسانه**: onu diliyle attı.

Ve sakın **رشقات اللسان**dan.

Ve **تراشقوا بألسنتهم**: dilleriyle birbirlerine atıştılar.

Ve **تراشقوني بأعينهم**: gözleriyle bana atıştılar.

Ve **راشقني مقصدي**: maksadıma doğru beni karşılayıp yarıştı; **باراني في المسير إليه**: ona yürüyüşte benimle yarıştı.

Kesîr dedi:
إذا ما رمى قصد الملا لحقت به
علـاة كمـرداة القـذاف **تراشقه**
كأنها ترامي راكبها فيقع سيرها حيث يقع قصده وإرادته

Ve **رجل رشيق**: zarif.

Ve **خط رشيق**: zarif yazı.

Ve **قوس رشيقة**: oku hızlı (atan).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّشْق: الرَّمْيُ؛ وقد رَشَقَهم بالسًهم والنَّبْل يرشُقُهم رَشقاً: رَماهم، وكلُّ شَوْط ووجْهٍ من ذلك رِشْق. والرِّشْقُ، بالكسر: الاسم، وهو الوجه من الرمي. التهذيب: الرَّشْق والخَزْقُ بالرمي، قال: وإذا رَمى أَهلُ النِّضال ما معهم من السِّهام كلها ثم عادوا فكلُّ شوْط من ذلك رِشْقٌ. أَبو عبيد: الرِّشْقُ الوَجْهُ من الرَّمْي إِذا رمَوْا بأَجْمعهم وجْهاً بجميع سِهامهم في جهة واحدة قالوا: رمَيْنا رِشْقاً واحداً، ورموا رِشْقاً واحداً أَو على رشقٍ واحد أَي وجهاً واحداً بجميع سِهامهم؛ قال أَبو زُبَيْد:
كلَّ يَوْمٍ تَرْمِيهِ منها بِرِشْقٍ،
فَمُصِيبٌ أَو صافَ غيرَ بَعِيدِ
والرَّشْقُ: المصدر، يقال: رَشقْت رشقاً. وفي حديث حسّان: قال له النبي، صلى الله عليه وسلم، في هِجائه للمشركين: لهُو أَشدُّ عليهم من رَشْقِ النَّبْلِ؛ الرشْق: مصدر رشَقه يرشقه رَشْقاً إِذا رَماه بالسِّهام؛ ومنه حديث سلَمَة: فأَلْحَقُ رَجلاً فأَرْشُقُه بسَهم؛ ومنه الحديث: فرشَقُوهم رَشْقاً، ويجوز أَن يكون ههنا بالكسر، وهو الوجه من الرمي. والرِّشْقُ أَيضاً: أَن يرمي الرامي بالسِّهام كلها، ويُجمع على أَرشاق؛ ومنه حديث فَضالَة: أَنه كان يخرج فيَرمِي الأَرْشاق. ويقال للقَوْس: ما أَرْشَقَها أَي ما أَخفَّها وأَسرَع سهمَها. ورشَقَهم بِنظْرة: رَماهم. والإِرْشاقُ: إحدادُ النظر؛ وأَرشَقَتِ المرأَة والمَهاةُ؛ قال القطامي: ولقد يَرُوقُ قُلوبَهُنَّ تَكلُّمِي،
ويَرُوعُني مُقَلُ الصُّوارِ المُرْشِقِ
أَبو عبيد: أَرْشقْتُ إِليه النَّظَر إِذا أَحْدَدْته. ورَشقْت القوم ببصري وأَرشقْت أَي طمَحْت ببصري فنظرت. والمُرْشِق من الظباء: التي تَمُدُّ عنقَها وتنظر فهي أَحسن ما تكون. والمُرْشِق من النساء والظباء: التي معها ولدها؛ وقيل: الإِرْشاقُ امْتدادُ أَعناقها وانتصابُها. وأَرْشقَت الظبْيةُ أَي مدَّت عُنقها، ولا يقال للبقر مُرشِقات لِقصَر أَعناقِهن؛ قال أَبو دُواد:
ولقد ذَعَرْتُ بَناتِ عمِّ
المُرْشِقاتِ لها بَصابِصْ
أَراد ذَعرتُ بَقَر الوحْش بناتِ عمّ الظباء، والبَصابِصُ: حركاتُ الأَذناب، وبَصْبَصَ: حرّك ذنَبَه؛ قال المُسيَّب بن عَلَس: وكأَنَّ غِزْلانَ الصَّرِيمة، إِذْ
مَتَعَ النهارُ وأَرْشَقَ الحَدَقُ
وجِيدٌ أَرشَقُ: منتصِب؛ قال رُؤبة:
بِمُقْلَتَيْ رِئمٍ وجِيدٍ أَرْشقا
والرِّشْق والرَّشْقُ، لغتان: صوت القلم إِذا كُتب به. وفي حديث موسى، عليه السلام، قال: كأَني برَشْقِ القلم في مسامِعي حين جَرى على الأَلواح بكَتْبه التوراةَ.
والمُرْشِقُ والرَّشِيقُ من الغِلمان والجَواري: الخَفِيفُ الحسنُ القَدّ اللَّطِيفةُ، وقد رَشُق، بالضم، رَشاقة. التهذيب: يقال للغلام والجارية إِذا كانا في اعْتِدال: رَشيقٌ ورَشِيقةٌ، وقد رَشُقا رَشاقة. وناقة رَشِيقة: خفيفة سريعة.
وتَرشَّق في الأَمر: احْتَدَّ.
والرَّشانِيقُ: بَطْنٌ من السودان.

##### Türkçe

**الرَّشْق**: atma; ve gerçekten onları ok ve kısa ok ile **رَشَقَ** etti, onları **يرشُقُهم**
**رَشقاً**: onları attı; ve bunun her bir koşusu ve yüzü **رِشْق**’tir. Ve **الرِّشْقُ**, kesre ile:
isimdir; ve o, atıştan olan yüzdür. **التهذيب**: **الرَّشْق** ve **الخَزْقُ** atma iledir, dedi: Ve ne zaman
**أَهلُ النِّضال** yanlarındaki okların hepsini atsa sonra dönseler, bunun her bir koşusu
**رِشْقٌ**’tur. **أَبو عبيد**: **الرِّشْقُ** atıştan olan yüzdür; ne zaman hepsi birlikte atsalar
hepsiyle bir yüzü, bütün oklarıyla tek bir yöne, dediler: “Bir **رِشْقاً** attık”,
ve “Bir **رِشْقاً** attılar” yahut “Bir **رشقٍ** üzere” yani bütün oklarıyla tek bir yüz;
**أَبو زُبَيْد** dedi:
Her gün onu ondan bir **رِشْقٍ** ile atarsın,
öyle ki isabet eden yahut yakın olmayan bir ıskalayan.

Ve **الرَّشْقُ**: mastardır; denir: “**رَشقْت** **رشقاً**.” Ve Hassân hadîsinde: Nebî ona dedi,
Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, müşrikleri hicvetmesinde: “O, onlara **رَشْقِ**
**النَّبْلِ**’den daha şiddetlidir”; **الرشْق**: **رشَقه**’nin mastarıdır, onu **يرشقه** **رَشْقاً**; ne zaman onu oklarla atsa; ve ondan
Seleme hadîsi: “Bir adama yetişirim de onu bir ok ile **فأَرْشُقُه**”; ve ondan hadîs: “Onları
**رَشْقاً** ile **فرشَقُوهم**”; ve burada kesre ile olması câizdir; o da atıştan olan yüzdür. Ve **الرِّشْقُ**
ayrıca: atıcının okların hepsiyle atmasıdır; ve **أَرشاق** üzerine cem‘ olunur; ve ondan
Fadâle hadîsi: onun çıktığı ve **الأَرْشاق**’ı attığı. Ve yaya denir: “Ne **أَرْشَقَها**”
yani ne kadar hafif ve okunu ne kadar hızlı. Ve onları bir bakış ile **رشَقَ** etti: onları attı. Ve **الإِرْشاقُ**:
bakışı keskinleştirmektir; ve kadın ve yaban ineği **أَرشَقَت**; Katamî dedi:
Gerçekten konuşmam onların kalplerini hoş eder,
ve beni, **المُرْشِقِ** **الصُّوارِ**’ın gözbebekleri korkutur.

**أَبو عبيد**: “Ona bakışı **أَرْشقْتُ**” ne zaman onu keskinleştirsem. Ve kavmi gözümle
**رَشقْت** ve **أَرشقْت** yani gözümle sıçradım da baktım. Ve ceylanlardan **المُرْشِق**:
boynunu uzatan ve bakan; o, olduğu hâlin en güzeli olur. Ve kadınlardan ve ceylanlardan **المُرْشِق**:
yanında yavrusu olan; ve denildi: **الإِرْشاقُ** boyunlarının uzaması ve dikilmesidir. Ve dişi ceylan
**أَرْشقَت** yani boynunu uzattı; ve sığırlara **مُرشِقات** denilmez, boyunlarının kısalığından dolayı; **أَبو دُواد** dedi:
Gerçekten ben, amcanın kızlarını ürküttüm,
onun için kuyruk sallayışları olan **المُرْشِقاتِ**’ı.

Şunu istedi: Ben, ceylanların amca kızları olan yaban sığırlarını ürküttüm; ve **البَصابِصُ**: kuyrukların hareketleridir; ve **بَصْبَصَ**: kuyruğunu oynattı; **المُسيَّب بن عَلَس** dedi:
Sanki sürünün ceylanları, o vakit ki
gündüz fayda verdi ve gözbebekleri **أَرْشَقَ** etti.

Ve **جِيدٌ أَرشَقُ**: dik; **رُؤبة** dedi:
Bir ceylan yavrusunun iki gözü ve dik bir boyun ile **أَرْشقا**.

Ve **الرِّشْق** ve **الرَّشْقُ**, iki lugattır: onunla yazıldığı zaman kalemin sesi. Ve Mûsâ hadîsinde,
onun üzerine selâm olsun, dedi: “Sanki ben, levhalar üzerinde Tevrat’ı yazmasıyla aktığı zaman, kulaklarımda kalemin **رَشْقِ**’ini (işitiyorum).”

Ve oğlanlardan ve câriyelerden **المُرْشِقُ** ve **الرَّشِيقُ**: hafif, güzel endamlı, latif; ve gerçekten o, damme ile, **رَشُق** etti, **رَشاقة** olarak. **التهذيب**: oğlana ve câriyeye, ne zaman ikisi de itidalde olsalar, denir: **رَشيقٌ** ve **رَشِيقةٌ**; ve gerçekten ikisi **رَشُقا** etti, **رَشاقة** olarak. Ve **ناقة رَشِيقة**: hafif, hızlı.

Ve işte **تَرشَّق** etti: keskinleşti.

Ve **الرَّشانِيقُ**: Sudanlılardan bir batındır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ش ق * * الرَّشْقُ * الرمي وقد * رَشَقَهُ * بالنبل من باب نصر ورجل * رَشِيقٌ * أي حسن القد لطيفه وقد * رَشُقَ رَشَاقةً * من باب ظرف

##### Türkçe

* ر ش ق * **الرَّشْقُ**: atma; ve onu okla attı: **رَشَقَهُ**; **نصر** bâbından. Ve adam **رَشِيقٌ**: yani güzel boylu-poslu, ince yapılı. Ve **رَشُقَ رَشَاقةً**: **ظرف** bâbından.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرشق: الرمي بالنبل وغيره وقد رشقهم به يرشق رشقا، وفي حديث حسان- رضي الله عنه-  لهو أشد عليهم من رشق النبل  . والرشق بالكسر: الاسم، وهو الوجه من الرمي، فإذا رمى أهل النضال ما معهم من السهام كلها، ثم عادوا، فكل شوط من ذلك رشق، كذا في التهذيب، وقال أبو عبيد: إذا رموا كلهم وجها بجميع سهامهم في جهة واحدة قالوا: رمينا رشقا واحدا، قال أبو زبيد الطائي:
  كل يوم ترميه منها برشـق                      فمصيب أوصاف غير بعيد والجمع، أرشاق، ومنه حديث فضالة:  أنه كان يخرج فيرمي الأرشاق  . وقال الليث: الرشق: صوت القلم إذا كتب به ويفتح، اللغتان ذكرهما الليث والزمخشري، وفي حديث موسى- عليه السلام- قال:  كأني برشق القلم في مسامعي حين جرى على الألواح بكتبه التوراة  . ورجل رشيق: حسن القد لطيفه، ج: رشق، محركة كأديم وأدم وأفيق وأفق. وقد رشق، ككرم رشاقة، وفي التهذيب: يقال للغلام والجارية إذا كانا في اعتدال، زاد الزمخشري ودقة: رشيق ورشيقة، وقد رشقا رشاقة. والرشق، محركة: القوس السريعة السهم الرشيقة كما في العباب، وفي الأساس: قوس رشيقة: سريعة النبل، وهو مجاز. ويقال للقوس: ما أرشقها أي: ما أخفها وأسرع سهمها وهو مجاز. وأرشق: حدد النظر قال القطامي:
  ولقد يروع قلوبهن تـكـلـمـي                      وتروعني مقل الصوار المرشق

  قاله أبو عبيد، وفي اللسان: أرشقت إلى القوم، أي: طمحت ببصري فنظرت. وقال الزجاج: أرشق: إذا رمى وجها واحدا، مثل رشق. ومن المجاز. أرشقت الظبية: إذا مدت عنقها، وفي الأساس: أرشقت الظبية إلى مارابها: أحدت النظر، وفي اللسان: ولا يقال للبقر: مرشقات، لقصر أعناقهن، قال أبو دواد:
  ولقد ذعرت بنـات عـم                      م المرشقات لها بصابص أراد ذعرت بقر الوحش بنات عم الظباء. وأرشق، كأحمد: جبل بنواحي موقان من نواحي أذربيجان عنده البذ: مدينة بابك الخرمي، وقد ذكره أبو تمام في شعره. وراشقه مراشقة: سايره كما في المحيط، وفي الأساس: راشقني مقصدي: باراني في المسير إليه، وهو مجاز. والحسن بن رشيق، كأمير العسكري: محدث تكلم فيه عبد الغني الحافظ، وأنكر عليه الدارقطني، وقال جماعة إنه ثقة. ورشيق، كزبير: زاهد مصري. قلت: وضبطه الحافظ الذهبي بالتثقيل، وقال: وهو جد أبي عبد الله محمد ابن عبد الله بن أحمد بن رشيق المراكشي المالكي الفقيه المتاخر لأمه، سمع هذا من الوداعي وأبي تيمية ومات يوم عرفة سنة 749. قلت: ورشيق المذكور ليس هو اسمه على ما يفهم من سياق الذهبي، بل هو جد له، واسمه عبد الوهاب ابن يوسف بن محمد بن خلف الأنصاري المعروف بابن رشيق ، كان أحد المتصدرين بجامع عمرو، ومات سنة 650 وبنته فاطمة كانت عابدة حدثت، ماتت سنة 719 وكلام المصنف لا يخلو عن نظر، فتأمل.

##### Türkçe

**الرشق**: okla ve başkasıyla atma; “onları onunla attı” denir: يرشق رشقا. Hassân hadîsinde -Allah ondan razı olsun-: “Bu, onlara ok atışından daha şiddetlidir.”

**الرشق** (kesre ile): isimdir; atıştan olan veçhtir. Nişancılık ehli yanlarındaki okların hepsini atıp sonra döndüklerinde, bunun her bir şavtı **رشق**’tır; Tehzîb’de böyledir. Ebû Ubeyd dedi: Hepsi bir veçh olarak, bütün oklarıyla tek bir yöne attıklarında: “Bir **رشق** attık.” derler. Ebû Zübeyd et-Tâî dedi ki:

  Her gün ondan ona bir **رشـق** ile atarsın;
  ya isabet edendir ya da (hedefe) uzak olmayan bir ıskadır.

Çoğulu: **أرشاق**. Ondandır: Fudâle hadîsi: “O, çıkardı da **الأرشاق**’ı atardı.”

Leys dedi: **الرشق**: kalemin onunla yazıldığında çıkardığı sestir; fetha ile de gelir. İki lugat; bunları Leys ve Zemahşerî zikretti. Mûsâ -aleyhisselâm- hadîsinde dedi: “Sanki levhalar üzerinde Tevrat’ı yazarken kalemin **رشق**’ı kulaklarımda (işitiliyor) gibidir.”

Ve **رشيق** adam: boyu güzel, ince (latîf) olan; çoğulu: **رشق**, harekeli; tıpkı **أديم** ve **أدم**; **أفيق** ve **أفق** gibi. “**رشق**” oldu; “kerum” gibi: **رشاقة** (ile). Tehzîb’de: oğlan ve cariye için, itidal üzere olduklarında denir. Zemahşerî “incelik”i de ekledi: **رشيق** ve **رشيقة**; “**رشقا**” oldular: **رشاقة** (ile).

**الرشق** (harekeli): hızlı ok atan, **رشيقة** yay; Abbâb’da olduğu gibi. Esâs’ta: **قوس رشيقة**: okça hızlıdır; bu mecazdır. Ve yay için denir: “Ne kadar **أرشقها**!” yani: ne kadar hafif ve oku ne kadar hızlıdır; bu mecazdır.

Ve **أرشق**: bakışı keskinleştirdi. Katamî dedi ki:

  Konuşmam onların kalplerini elbette ürkütür;
  beni de **المرشق** (olan) gözlerin bakışları ürkütür.

Bunu Ebû Ubeyd söyledi. Lisân’da: “**أرشقت** kavme” yani: gözümle (uzağa) atıldım da baktım. Zeccâc dedi: **أرشق**: bir tek veçh olarak attığında; **رشق** gibi.

Ve mecazdandır: “**أرشقت الظبية**”: boynunu uzattığında. Esâs’ta: “**أرشقت الظبية إلى مارابها**”: bakışı keskinleştirdi. Lisân’da: Sığırlar için “**مرشقات**” denmez; boyunlarının kısalığından dolayı. Ebû Duvâd dedi ki:

  Elbette ürküttüm **المرشقات**’ın amca kızlarını;
  onların (yanında) **بصابص** (kuyruklar) vardır.

Yani: yaban sığırlarını ürküttüm; (onlar) ceylanların amca kızlarıdır.

Ve **أرشق** (Ahmed gibi): Azerbaycan taraflarından Mûkân taraflarında bir dağdır; yanında **البذ**: Bâbek el-Hurramî’nin şehri. Ebû Temmâm onu şiirinde zikretmiştir.

Ve “**راشقه**” (ona) **مراشقة**: ona eşlik etti; Muhît’te olduğu gibi. Esâs’ta: “**راشقني مقصدي**”: ona yürüyüşte beni yağmurladı (yarıştırdı); bu mecazdır.

Ve el-Hasen b. **رشيق** (Emîr gibi) el-‘Askerî: hakkında Abdülganî el-Hâfız’ın konuştuğu bir muhaddistir; Dârakutnî ona itiraz etti; bir cemaat de “o sika’dır” dedi.

Ve **رشيق** (Zübeyr gibi): Mısırlı bir zâhiddir. Dedim: Hâfız Zehebî onu teşdîd ile ضبط etti ve dedi ki: O, annesi tarafından, Mâlikî fakih, müteahhir Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Ahmed b. **رشيق** el-Merâkeşî’nin dedesidir; bunu el-Vedâî’den ve Ebû Teymiyye’den işitti; 749 senesi Arefe günü öldü.

Dedim: Zehebî’nin siyakından anlaşıldığı üzere, zikredilen **رشيق** onun ismi değildir; bilakis onun bir dedesidir. İsmi: Abdülvehhâb b. Yûsuf b. Muhammed b. Halef el-Ensârî, İbn **رشيق** diye ma‘rûf. Amr Camii’nde öne çıkanlardan biriydi; 650 senesinde öldü. Kızı Fâtıma âbide idi; hadis rivayet etti; 719 senesinde öldü. Musannifin sözü nazardan hâlî değildir; öyleyse düşün.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَشَقَهُ
1 رَشَقَهُ ذ , (S, Msb,) or رَشَقَهُمْ, (M,) بِالسَّهْمِ, (M, Msb,) or بِالنَّبْلِ, (S, K,) وَغَيْرِهِ, (K,) aor. رَشُقَ , (S, M, Msb,) inf. n. رَشْقٌ; (S, M, Msb, K;) as also ↓ ارشقهُ (Msb) [or ارشقهم]; He shot, or shot at, him, or them, with the arrow, or with the arrows, and other things. (S, M, Msb, K.) It is said in a trad., لَهُوَ أَشَدُّ عَلَيْهِمْ مِنْ رَشْقِ النَّبْلِ [Verily it is harder upon them, or more severe or distressing to them, than the shooting of arrows at them]. (TA.) ― -b2- And رَشَقَهُمْ بِنَظَرِهِ (assumed tropical:) He cast his look at them. (M.) ― -b3- See also 4, in two places. -A2- رَشُقَ, (S, M, Msb, K,) inf. n. رَشَاقَةٌ, (S, M, Msb,) He (a man) was, or became, goodly, or beautiful, and slender, in stature, or person: (S, K:) or he (a boy) was, or became, just in proportion, (T, A,) and slender; (A;) and in like manner رَشُقَتْ is said of a girl: (T:) or he (a boy, M, or a person, Msb) was, or became, light, or active, (M, Msb,) in his work; (Msb;) and in like manner رَشْقَتْ is said of a girl. (M. [See also 5.])

راشقهُ
3 راشقهُ ذ , (Moheet, K,) inf. n. مُرَاشَقَةٌ, (Moheet,) (assumed tropical:) He went, or ran, with him; or vied with him in going, or running; syn. سَايَرَهُ. (Moheet, K.) [And] رَاشَقَنِى مَقْصِدِى (tropical:) He vied with me (بَارَانِى) in going to the place to which I was repairing. (A, TA.)

ارشق
4 ارشق ذ He shot in one direction; (Zj, K; *) as also ↓ رَشَقَ. (Zj, O.) ― -b2- See also 1. ― -b3- (assumed tropical:) He looked sharply, or intently, or attentively: (S, K:) [and] أَرْشَقَتْ, inf. n. اـِرْشَاقٌ, she looked sharply, &c.; said of a woman, and of a مَهَاة [or wild cow]. (M.) You say, أَرْشَقْتُ اـِلَى القَوْمِ (assumed tropical:) [I looked sharply, &c., or] I raised, or cast, my eyes, and looked, at, or towards, the party, or company of men; (L;) and so القَوْمَ ↓ رَشَقْتُ. (JK.) And أَرْشَقَتِ الظَّبْيَةُ اـِلَى مَأْرَبِهَا (assumed tropical:) The she-gazelle looked sharply, or intently, or attentively, at the object of her want. (A, TA.) As some say, (M,) ارشقت الظَّبْيَةُ signifies (tropical:) The she-gazelle extended, or stretched out, her neck. (S, M, K, TA.) -A2- مَا أَرْشَقَهَا, said of a bow, (tropical:) How light, and swift in the flight of its arrow, is it (??) (K, TA.)

ترشٌّ فِى الأَمْرِ
5 ترشٌّ فِى الأَمْرِ ذ He was, or became, sharp in the affair. (M. [See also 1, last signification.])

رَشْقٌ
رَشْقٌ ذ : see the next paragraph, last sentence.

رِشْقٌ
رِشْقٌ ذ a subst. from 1 in the first of the senses explained above: (S, K:) [i. e. as signifying] A bout (شَوْطٌ) of the shooting of arrows; (T, M, TA;) when persons, competing in shooting, shoot all the arrows that they have with them and then return [to the butt]: (T, TA:) and a direction in which arrows are shot, (S, M, Msb, K,) when the people, all of them, shoot all the arrows: (Msb:) pl. أَرْشَاقٌ. (Msb, TA.) You say, رَمَيْنَا رِشْقًا; (S, K;) or رَمَوْا رِشْقًا, (Msb,) or رموا رِشْقًا وَاحِدًا and عَلَى رِشْقٍ وَاحِدٍ, (M,) We shot, all of us, [a bout,] in one direction; (S, K;) or they shot, (M, Msb,) all of them, (Msb,) [a bout,] in one direction, with all their arrows. (M, Msb.) And it is said in a trad. of Fudلleh, كَانَ يَخْرُجُ فَيَرْمِى الأَرْشَاقَ [He used to go forth, and shoot bouts]. (TA.) Accord. to IDrd, الرِّشْقُ signifies The arrows themselves that are shot. (Msb.) ― -b2- Also The [stridulous] sound of the pen (Lth, M, Z, K) when one writes with it; (Lth, M;) and so ↓ رَشْقٌ. (Lth, M, Z, K.)

رَشَقٌ
رَشَقٌ ذ : see the next paragraph but one, in two places.

رَشُوقٌ
رَشُوقٌ ذ : see the next paragraph, in two places.

قَوْسٌ رَشِيقَةٌ
قَوْسٌ رَشِيقَةٌ ذ (tropical:) A swift-shooting bow; (JK, A, K;) as also ↓ رَشُوقٌ (JK) and ↓ رَشَقٌ. (O, K.) ― -b2- أَجَلٌ رَشِيقٌ and ↓ رَشُوقٌ (assumed tropical:) [A period] quick [in passing]. (JK.) ― -b3- رَشِيقٌ applied to a boy, (T, TA,) or to a man, (S, K,) and ↓ مُرْشِقٌ, (JK,) and رَشِيقَةٌ applied to a girl, (T, TA,) Just in proportion, (JK, T, A,) and slender: (A, TA:) or goodly, or beautiful, and slender, in stature, or person: (S, K:) or رَشِيقٌ (M, Msb) and ↓ مُرْشِقٌ (M) signify a boy, (M,) or a person, (Msb,) light, or active, (M, Msb,) in his work; (Msb;) and in the same sense are applied to a girl: (M:) the pl. [or rather quasi-pl. n.] of رَشِيقٌ is ↓ رَشَقٌ, (K,) like as أَدَمٌ is of أَدِيمٌ, and أَفَقٌ of أَفِيقٌ. (TA.)

رَاشِقٌ
رَاشِقٌ ذ Shooting. (Har p. 37.) ― -b2- سَهْمٌ رَاشِقٌ i. q. ذُو رَشْقٍ, i. e. ذُو رَمْىٍ [lit. An arrow having propulsion; meaning shot; the latter word being] of the class of [possessive epithets, such as] لَابِنٌ and تَامِرٌ. (Har p. 82.)

جِيدٌ أَرْشَقٌ
جِيدٌ أَرْشَقٌ ذ An erect neck. (M.)

مُرْشِقٌ
مُرْشِقٌ ذ , applied to a woman, (JK, M,) and to a she-gazelle, (M,) or to a wild animal [of any kind], (JK,) Having her young one with her; (JK, M;) as though she were always watching it. (JK.) ― -b2- [Also (assumed tropical:) Having a stretched out, or long, neck. Hence,] المُرْشِقَاتُ (assumed tropical:) [The long-necked ones] is used as meaning the gazelles: but is not applied to the [wild] oxen or cows, because of the shortness of their necks: these are called by Aboo-Du-لd بَنَاتُ عَمِّ المُرْشِقَاتِ [lit. the sons, or daughters, (for بَنَات applied to irrational animals is pl. of اِبْنٌ as well as of بِنْت,) of the paternal uncle of the long-necked ones, i. e., of the gazelles]: he says,
وَلَقَدْ ذَعَرْتُ بَنَاتِ عَمِّ المُرْشِقَاتِ لَهَا بَصَابِصْ
meaning [And verily I have frightened] the wild oxen or cows [having waggings of the tail]. (L.) ― -b3- See also the paragraph commencing with قَوْسٌ رَشِيقَةٌ, in two places.

مِرْشَقَةٌ
[ مِرْشَقَةٌ ذ is explained by Golius, on the authority of Meyd, as signifying A ring used in shooting, by means of which the thumb, it being furnished therewith, more easily draws the tighter sort of bow-string.]

##### Türkçe

**رَشَقَهُ**
1 **رَشَقَهُ** ذ , (S, Msb,) yahut **رَشَقَهُمْ**, (M,) **بِالسَّهْمِ**, (M, Msb,) yahut **بِالنَّبْلِ**, (S, K,) **وَغَيْرِهِ**, (K,) muzârîsi **رَشُقَ**, (S, M, Msb,) mastarı **رَشْقٌ**; (S, M, Msb, K;) ve yine bunun gibi ↓ **ارشقهُ** (Msb) [yahut **ارشقهم**]; O, onu yahut onları ok ile, yahut oklarla ve başka şeylerle vurdu; yahut ona yahut onlara ok attı. (S, M, Msb, K.) Bir rivayette şöyle denilmiştir: **لَهُوَ أَشَدُّ عَلَيْهِمْ مِنْ رَشْقِ النَّبْلِ** [Şüphesiz o, onlara, onlara okların atılmasından daha şiddetlidir]. (TA.) ― -b2- Ve **رَشَقَهُمْ بِنَظَرِهِ** (mecaz kabul edilerek:) O, bakışını onlara attı. (M.) ― -b3- Ayrıca 4’e, iki yerde, bak. -A2- **رَشُقَ**, (S, M, Msb, K,) mastarı **رَشَاقَةٌ**, (S, M, Msb,) O (bir adam) boyca yahut bedence güzel, yahut güzel ve ince yapılı oldu; (S, K:) yahut o (bir oğlan) ölçüce düzgün oldu, (T, A,) ve ince yapılı; (A;) ve aynı şekilde **رَشُقَتْ** bir kız hakkında söylenir: (T:) yahut o (bir oğlan, M, yahut bir kimse, Msb) işinde hafif, yahut çevik oldu; (M, Msb,) (Msb;) ve aynı şekilde **رَشْقَتْ** bir kız hakkında söylenir. (M. [Ayrıca 5’e bak.])

**راشقهُ**
3 **راشقهُ** ذ , (Moheet, K,) mastarı **مُرَاشَقَةٌ**, (Moheet,) (mecaz kabul edilerek:) O, onunla gitti yahut koştu; yahut gitmede yahut koşmada onunla yarıştı; eş anlamlısı **سَايَرَهُ**. (Moheet, K.) [Ve] **رَاشَقَنِى مَقْصِدِى** (mecaz:) O, yöneldiğim yere gitmede benimle yarıştı (**بَارَانِى**). (A, TA.)

**ارشق**
4 **ارشق** ذ O, bir yöne doğru attı; (Zj, K; *) ve yine bunun gibi ↓ **رَشَقَ**. (Zj, O.) ― -b2- Ayrıca 1’e bak. ― -b3- (mecaz kabul edilerek:) O, keskin, yahut dikkatle, yahut özenle baktı: (S, K:) [ve] **أَرْشَقَتْ**, mastarı **اـِرْشَاقٌ**, o (dişi) keskin baktı, vb.; bir kadın ve bir **مَهَاة** [yahut yabanî inek] hakkında söylenir. (M.) Sen dersin ki: **أَرْشَقْتُ اـِلَى القَوْمِ** (mecaz kabul edilerek:) [Keskin baktım, vb., yahut] gözlerimi kaldırdım yahut attım ve topluluğa baktım yahut topluluğa doğru baktım; (L;) ve bunun gibi **القَوْمَ** ↓ **رَشَقْتُ**. (JK.) Ve **أَرْشَقَتِ الظَّبْيَةُ اـِلَى مَأْرَبِهَا** (mecaz kabul edilerek:) Dişi ceylan, ihtiyacının nesnesine keskin, yahut dikkatle, yahut özenle baktı. (A, TA.) Bazılarının dediğine göre, (M,) **ارشقت الظَّبْيَةُ** şu manaya gelir (mecaz:) Dişi ceylan boynunu uzattı yahut gerdi. (S, M, K, TA.) -A2- **مَا أَرْشَقَهَا**, bir yay hakkında söylenir, (mecaz:) Onun oku uçuşta ne kadar hafif ve süratlidir (??). (K, TA.)

**ترشٌّ فِى الأَمْرِ**
5 **ترشٌّ فِى الأَمْرِ** ذ O, işte keskin oldu yahut keskinleşti. (M. [Ayrıca 1’in son manasına bak.])

**رَشْقٌ**
**رَشْقٌ** ذ : sonraki paragrafın son cümlesine bak.

**رِشْقٌ**
**رِشْقٌ** ذ 1’den, yukarıda açıklanan manaların birincisinde, bir isimdir: (S, K:) [yani şu manada:] Ok atmanın bir devresi (**شَوْطٌ**); (T, M, TA;) ok atmada yarışan kimseler yanlarındaki bütün okları atıp sonra [hedefe] geri döndükleri vakit: (T, TA:) ve okların atıldığı bir yön; (S, M, Msb, K,) insanlar, hepsi, bütün okları attıkları vakit: (Msb:) çoğulu **أَرْشَاقٌ**. (Msb, TA.) Sen dersin ki: **رَمَيْنَا رِشْقًا**; (S, K;) yahut **رَمَوْا رِشْقًا**, (Msb,) yahut **رموا رِشْقًا وَاحِدًا** ve **عَلَى رِشْقٍ وَاحِدٍ**, (M,) Biz, hepimiz, [bir devreyi] bir yöne doğru attık; (S, K;) yahut onlar attılar, (M, Msb,) hepsi, (Msb,) [bir devreyi] bir yöne doğru, bütün oklarıyla. (M, Msb.) Ve Fudلleh hakkında bir rivayette şöyle denilmiştir: **كَانَ يَخْرُجُ فَيَرْمِى الأَرْشَاقَ** [O, dışarı çıkar ve devreler atardı]. (TA.) IDrd’ye göre, **الرِّشْقُ** atılan okların kendileri manasına gelir. (Msb.) ― -b2- Ayrıca kalemin sesi; (Lth, M, Z, K) onunla yazıldığı zaman; (Lth, M;) ve bunun gibi ↓ **رَشْقٌ**. (Lth, M, Z, K.)

**رَشَقٌ**
**رَشَقٌ** ذ : ondan sonraki paragrafın iki yerinde, bak.

**رَشُوقٌ**
**رَشُوقٌ** ذ : sonraki paragrafın iki yerinde, bak.

**قَوْسٌ رَشِيقَةٌ**
**قَوْسٌ رَشِيقَةٌ** ذ (mecaz:) Süratle atan bir yay; (JK, A, K;) ve yine bunun gibi ↓ **رَشُوقٌ** (JK) ve ↓ **رَشَقٌ**. (O, K.) ― -b2- **أَجَلٌ رَشِيقٌ** ve ↓ **رَشُوقٌ** (mecaz kabul edilerek:) [Bir müddet] geçişte çabuk. (JK.) ― -b3- **رَشِيقٌ** bir oğlana, (T, TA,) yahut bir adama, (S, K,) ve ↓ **مُرْشِقٌ**, (JK,) ve **رَشِيقَةٌ** bir kıza uygulanınca, (T, TA,) ölçüce düzgün, (JK, T, A,) ve ince yapılıdır: (A, TA:) yahut boyca yahut bedence güzel, yahut güzel ve ince yapılıdır: (S, K:) yahut **رَشِيقٌ** (M, Msb) ve ↓ **مُرْشِقٌ** (M) bir oğlanı, (M,) yahut bir kimseyi, (Msb,) işinde hafif, yahut çevik, (M, Msb,) ifade eder; (Msb;) ve aynı manada bir kıza da uygulanır: (M:) **رَشِيقٌ**’un çoğulu [daha doğrusu çoğul benzeri isim] ↓ **رَشَقٌ**’dır, (K,) tıpkı **أَدَمٌ**’ün **أَدِيمٌ**’den ve **أَفَقٌ**’ın **أَفِيقٌ**’den olması gibi. (TA.)

**رَاشِقٌ**
**رَاشِقٌ** ذ Atan. (Har p. 37.) ― -b2- **سَهْمٌ رَاشِقٌ** **ذُو رَشْقٍ**’ın aynısıdır; yani **ذُو رَمْىٍ** [lafzen: itişe sahip bir ok; mana: atılmış; son kelime] **لَابِنٌ** ve **تَامِرٌ** gibi [sahiplik sıfatları] sınıfındandır. (Har p. 82.)

**جِيدٌ أَرْشَقٌ**
**جِيدٌ أَرْشَقٌ** ذ Dik bir boyun. (M.)

**مُرْشِقٌ**
**مُرْشِقٌ** ذ , bir kadına, (JK, M,) ve bir dişi ceylana, (M,) yahut herhangi bir türden yabanî hayvana, (JK,) uygulanınca: Yavrusunu yanında bulunduran; (JK, M;) sanki onu daima gözetliyormuş gibi. (JK.) ― -b2- [Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Uzatılmış, yahut uzun, bir boyna sahip. Buradan,] **المُرْشِقَاتُ** (mecaz kabul edilerek:) [Uzun boyunlular] ceylanlar manasında kullanılır: fakat boyunlarının kısalığı sebebiyle [yabanî] öküzlere yahut ineklere uygulanmaz: bunlara Aboo-Du-لd tarafından **بَنَاتُ عَمِّ المُرْشِقَاتِ** [lafzen: uzun boyunluların, yani ceylanların, baba tarafından amcasının oğulları yahut kızları (akılsız hayvanlara uygulanan **بَنَات** hem **اِبْنٌ**’un hem de **بِنْت**’in çoğuludur)] denir: o şöyle der:
**وَلَقَدْ ذَعَرْتُ بَنَاتِ عَمِّ المُرْشِقَاتِ لَهَا بَصَابِصْ**
manası: [Ve gerçekten ben korkuttum] kuyruk sallayışları olan yabanî öküzleri yahut inekleri. (L.) ― -b3- Ayrıca **قَوْسٌ رَشِيقَةٌ** ile başlayan paragrafa, iki yerde, bak.

**مِرْشَقَةٌ**
[ **مِرْشَقَةٌ** ذ Golius tarafından, Meyd’in otoritesine dayanarak, şu manada açıklanmıştır: Ok atmada kullanılan bir halka; bununla donatılmış olan başparmak, daha sıkı türden yay kirişini daha kolay çeker.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَشَقَ
رَشَقَ U ( n. ac. رَشْق 1 )
a.  [ acc. &  Bi ], Threw, cast, flung, hurled, shot at; pelted with.

رَشُقَ
رَشُقَ U ( n. ac. رَشَاْقَة 22t ),
a.  Was graceful, slender; was active, sprightly; was nimble, adroit, deft, skilful.

رَاْشَقَ
رَاْشَقَ III
a.  [ acc. &  Bi ], Threw, cast at.

أَرْشَقَ
أَرْشَقَ IV ,
a.  Threw, cast &c.

b.  Stretched out the neck.

c.  [ Ila ], Looked at sharply, intently; scrutinized.

تَرَاْشَقَ
تَرَاْشَقَ VI
a.  [ acc. &  Bi ], Threw, cast at one another.

رِشْق
رِشْق 2 , ( pl. أَرْشَاْق 38 ),
a.  Shooting; shootingbout.

b.  Flight, course, direction ( of a projectile ).

c.  Scratching ( of a pen ).

رَشَق
رَشَق 4 ,
a.  Excellent, strong bow.

رَشِق
رَشِق 5 ,
a.  see 25 .

رَشَاْقَة
رَشَاْقَة 22t ,
a.  Elegance, grace.

b.  Adroitness, dexterity, expertness, skill.

رِشَاْقَة
رِشَاْقَة 23t ,
a.  Elegance, grace, refinement.

رَشِيْق
رَشِيْق 25 ,
a.  Slender, graceful, elegant,

b.  Agile, nimble, deft; adroit, dexterous, expert, skilful.

##### Türkçe

**رَشَقَ**
**رَشَقَ** U ( n. ac. **رَشْق** 1 )
a. [ acc. & Bi ], Attı, fırlattı, savurdu, gönderdi; -e doğru attı; -ile taşladı.

**رَشُقَ**
**رَشُقَ** U ( n. ac. **رَشَاْقَة** 22t ),
a. Zarif, ince yapılı oldu; çevik, atik oldu; kıvrak, becerikli, usta oldu.

**رَاْشَقَ**
**رَاْشَقَ** III
a. [ acc. & Bi ], -e doğru attı, fırlattı.

**أَرْشَقَ**
**أَرْشَقَ** IV ,
a. Attı, fırlattı vb.

b. Boynu uzattı.

c. [ Ila ], Keskin, dikkatle baktı; didik didik inceledi.

**تَرَاْشَقَ**
**تَرَاْشَقَ** VI
a. [ acc. & Bi ], Birbirlerine attılar, fırlattılar.

**رِشْق**
**رِشْق** 2 , ( pl. **أَرْشَاْق** 38 ),
a. Atış; atış seansı.

b. (Bir merminin) uçuşu, seyri, yönü.

c. (Bir kalemin) çizmesi.

**رَشَق**
**رَشَق** 4 ,
a. Mükemmel, sağlam yay.

**رَشِق**
**رَشِق** 5 ,
a. 25’e bak.

**رَشَاْقَة**
**رَشَاْقَة** 22t ,
a. Zarafet, letafet.

b. Beceriklilik, maharet, uzmanlık, hüner.

**رِشَاْقَة**
**رِشَاْقَة** 23t ,
a. Zarafet, letafet, incelik.

**رَشِيْق**
**رَشِيْق** 25 ,
a. İnce yapılı, zarif, şık,

b. Çevik, kıvrak, becerikli; mahir, usta, hünerli.
