# رشق — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B4%D9%82/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رشق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%82.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رشق

القاف والشين والراء معهما
ق ش ر، ش ق ر، ر ش ق، ش ر ق، ر ق ش، ق ر ش مستعملات قشر: القَشْرُ: سحفك القِشْرَ عن ذيه أي عن صاحبه.
والأقشَرُ: الذي اشتدت حمرته كأن بشرته متغيرة .
وحية قَشْراءُ، وشجرة قَشْراءُ أيضاً إذا كان بعضها قُشِرَ وبعضها لم يُقْشَرُ.
والقُشْرَة والقُشَرَةُ: مطرة تَقشِرُ الحصى عن وجه الأرض.
ومطرة قاشِرةٌ: ذات قِشْرةٍ.
والقاشُورُ: المشؤوم.
ويقال: قَشَرَهُم أي شأمهم قال:
اصببْ عليهم سنةً قاشُورَهْ
والقُشارةُ: ما يُقْشَر من شجرة أو غيرها من شيء دقيق.
والقَشُورُ: اسم دواء.
والقِشْرةُ اسم للثوب، وكل ملبوس قِشْرٌ وقَشَرَ الرجل لباسه.
ولعنت القاشِرةُ والمقشُورةُ، وهي التي تَقشِر عن وجهِها ليصفوا اللون.
والأقْشَرُ من اللحاء: ما قد انقشَرَتْ عنه سجاءته العليا، قال:
حتى تلوى باللحاء الأَقْشَرِ
تلويةَ الخاتِن زبَّ المُعذرِ
وبنو قُشَيْرِ بن كعب من قيس، وبنو قِشْرٍ من عكلٍ.
شقر: شَقِرَ شَقَراً وشُقْرةً فهو أَشْقَرُ أي أحمر، ودم أشقَرُ أي صار علقاً لم يعله غبار.
ورجل أشقَريٌّ: منسوب إلى الأَشاقِرِ، وهم حي من اليمن.
والشَّقِرَةُ: هو السنجرف أي السخرنج، قال
عليه دماء البدن كالشِّقِراتِ
وبنو شَقِرةَ: قبيلة.
والشُّقّارَى: نبات.
والشَّقِرانُ: "داء يأخذ الزرع، وهو مثل الورس يعلو الأذنة ثم يصعد في الحب والثمر".
والشِّقْرِقانُ: طائر بأرض الحرم في منابت النخل كقدر الهدهد مرقط بحمرة وخضرة وسوادٍ وبياض.
والشِّقِرّاقُ: طائر فيه حمرة مخالطها خضرة.
رشق: الرَّشْقُ والخزق بالرمي، ورَشَقناهُم بالسهام رَشْقاً.
وإذا رمى أهل النضال ما معهم من السهام ثم عادوا، فكل شوط من ذلك رِشْقٌ.
والرَّشْقُ والرِّشْقُ لغتان، وهما صوت القلم إذا كتب به، قال موسى عليه السلام: " كأني برَشْقِ القلم في مسامعي حين جرى على الألواح بكتبه التوراة".
ويقال للغلام والجارية إذا كانا في اعتدال: إنه لرَشيقٌ، وإنها لرشيقةٌ، ومُرْشِقٌ ومُرْشِقَةٌ، ورَشُقَ رَشاقةً.
ورَشَقْتُ القوم ببصري، وأَرْشَقْتُ فنظرت أي طمحت ببصري فنظرت، قال ذو الرمة:
كما أَرْشَقَتْ من تحت أرطى صريمةً
شرق: شَرِقَ فلان بريقه، والشَّرَقُ بالماء كالغص بالطعام، وهو أن يقع في غير مساغه، يقال: أخذته شَرْقةٌ فكاد يموت.
وشَرِقَ شَرَقاً إذا اشتدت حمرته بدمٍ أو بحسن لون أحمر، قال:
وتَشْرَقُ بالقول الذي قد أذعته
وصريع شَرِقٌ بدمه.
والشَّرْقُ خلاف الغرب، والشُّروقُ كالطلوع، وشَرقَ يَشُرُقُ شُروقاً، ويقال لكل شيء طلع من قبل المَشْرِقِ. وأما المستعمل فللشمس والقمر، ويجيء في الأشعار حتى الكواكب.
والشَّرقيُّ: الأحمر من الصبغ.
والشرقيّ من الأرض والشجر ما تطلع عليه الشمس من لدن شروقها إلى نصف النهار، فإذا تجاوز فهو الغربي.
والجانب الشَّرقيّ: الصقع الذي يلي المشرِقَ.
واشتِقاقُ أيام التَّشريقِ من تشريقهم اللحم في الشمس بمنى.
ويقال: أخذ من شُروق الشمس وذلك وقت صلاته.
والمُشرِق: المنير، "وأَشرَقَتِ الأرض بنور ربها" أضاءت بنورٍ يسطع فيها، قال الشاعر:
أَشْرَقَتْ دارنا وطاب فنانـا		واسترحنا من الثقيل الفراش
والفناء ممدود فقصرها هنا.
وأَشرَقَ وجه فلان أي تلألأ حسناً من الفرح والجمال.
وشَرِقَ فلان أي صار لونه كالدم حياء وخجلاً.
والمَشْرَقَةُ: مُتَشَرَّقُ القوم في الشمس.
وفي الحديث: "لا تَشريقَ ولا جمعة إلا في مصرٍ جامع" وأشرَقَ القوم: صاروا في وقت شُروقِ الشمس.
وقوله تعالى: "فأخذتهم الصيحة مُشرِقينَ" أي حيث طلعت عليهم الشمس. والشَّرْقُ طائر بين الصقر والشاهين، يصيد، قال رؤبة:
أجدل أو شَرْقٌ من الشُرُوقِ
وشَرَقُ الموتى إذا ارتفعت الشمس عن الطلوع، وتقول: تلك ساعة شَرَقِ الموتى.
وشاة شَرْقاءُ: مشقوقة الأذنين نصفين.
قرش: القَرْشُ: الجمع من هاهنا وهاهنا، يضم بعضه إلى بعض، وسميت قُرَيشٌ لتجمعها إلى مكة حيث غلب عليها قصي بن كلاب، والنسبة إليهم قُرَشِيٌّ وقُرَيْشِيٌّ، قال:
بكلِّ قُرَيْشِيٍّ عليه مهابة
والمُقَرِّشَةُ: السنة الشديدة لاجتماع الناس وانضمام حواشيهم وقواصهم، ويجمع مُقَرِّشاتٍ، قال:
مُقَرِّشات الزمنِ المَحْذُورِ
وقَرَشْتُ واقتَرَشْتُ مثل كسبت واكتسبت.
والقِرْشُ: سمك بالحجاز يقال له: كلب الماء.
رقش: الأَرْقَشُ: لون فيه كدورة وسواد كلون الأفعى الرَّقْشاء، والجندب الأَرْقَشِ الظهر.
وشِقْشِقةٌ رَقْشَاءُ.
والتَّرقيشُ: الكتابة، ورَقَّشْتُ الكتاب: كتبته، قال مُرَقِّشٌ:
رَقَّشَ، في ظهرِ الأديمِ، قَلَمْ
وبه سمي مرقشاً والتَّرقيشُ: التّسطيرُ أيضاً.
والجلاد يَرقُشُ في ظهر المجلود إذا سطر فيه.
والتَّرقيش: الصخب والمعاتبة، قال رؤبة:
عاذل قد أولعتِ بالترقيشِ
والخباز يُرَقِّشُ الخبز بالمِرْقَشِ، وهو أصول الريش.
ورَقاشِ: حي من ربيعة.

### Türkçe

**القاف** ve **الشين** ve **الراء** bunlarla birlikte

**ق ش ر**، **ش ق ر**، **ر ش ق**، **ش ر ق**، **ر ق ش**، **ق ر ش** kullanımdadır. **قشر**: **القَشْرُ**: **القِشْرَ**i onun **ذيه**’inden, yani onun sahibinden sıyırmandır.

Ve **الأقشَرُ**: kızıllığı şiddetlenen, sanki derisi değişmiş olan kimsedir.

Ve **حية قَشْراءُ** ve **شجرة قَشْراءُ** da; eğer onun bir kısmı soyulmuş, bir kısmı da soyulmamış ise.

Ve **القُشْرَة** ve **القُشَرَةُ**: çakılı yerin yüzünden soyan bir yağmurdur.

Ve **مطرة قاشِرةٌ**: **قِشْرةٍ** sahibi (kabuklu) olandır.

Ve **القاشُورُ**: uğursuz olandır.

Ve denilir: **قَشَرَهُم** yani onları uğursuz kıldı. Dedi ki:
اصببْ عليهم سنةً قاشُورَهْ

Ve **القُشارةُ**: ağaçtan veya başkasından, ince bir şeyden soyulan şeydir.

Ve **القَشُورُ**: bir ilacın adıdır.

Ve **القِشْرةُ** elbisenin adıdır; ve her giyilen **قِشْرٌ**dür; ve adam elbisesini **قَشَرَ**.

Ve **القاشِرةُ** ve **المقشُورةُ** lanetlendi; o, rengin saflaşması için yüzünden soyan kimsedir.

Ve kabuktan **الأقْشَرُ**: üst örtüsü kendisinden soyulmuş olandır. Dedi ki:
حتى تلوى باللحاء الأَقْشَرِ
تلويةَ الخاتِن زبَّ المُعذرِ

Ve Kays’tan **بنو قُشَيْرِ بن كعب** ve Akl’dan **بنو قِشْرٍ**.

**شقر**: **شَقِرَ** **شَقَراً** ve **شُقْرةً**; o halde o **أَشْقَرُ**dur, yani kırmızıdır. Ve **دم أشقَرُ**: yani pıhtı oldu; üzerine toz çıkmadı.

Ve **رجل أشقَريٌّ**: **الأَشاقِرِ**e nispet edilendir; onlar Yemen’den bir kabiledir.

Ve **الشَّقِرَةُ**: o **السنجرف**tir, yani **السخرنج**. Dedi ki:
عليه دماء البدن كالشِّقِراتِ

Ve **بنو شَقِرةَ**: bir kabiledir.

Ve **الشُّقّارَى**: bir bitkidir.

Ve **الشَّقِرانُ**: “ekinleri tutan bir hastalıktır; o, **الورس** gibidir; başağın üzerine çıkar, sonra taneye ve meyveye yükselir”.

Ve **الشِّقْرِقانُ**: Harem arazisinde, hurma bitim yerlerinde bir kuştur; ibibik kadar; kırmızılık, yeşillik, siyahlık ve beyazlıkla beneklidir.

Ve **الشِّقِرّاقُ**: içinde, ona karışan bir yeşillikle birlikte bir kızıllık bulunan bir kuştur.

**رشق**: **الرَّشْقُ** ve **الخزق** atmak iledir; ve onları oklarla **رَشَقناهُم** **رَشْقاً**.

Ve okçuluk ehli yanlarındaki okları atıp sonra döndüklerinde, bunun her bir devresi **رِشْقٌ**tur.

Ve **الرَّشْقُ** ve **الرِّشْقُ** iki lehçedir; ve ikisi, onunla yazıldığı zaman kalemin sesidir. Musa عليه السلام dedi ki: “Sanki levhalar üzerinde Tevrat’ı yazmasıyla akıp giderken kalemin **رَشْقِ**ini kulaklarımda (işitiyor) gibiyim.”

Ve oğlan ve cariye için, ikisi de ölçülülükte oldukları zaman denilir: muhakkak o **رَشيقٌ**tur ve muhakkak o **رشيقةٌ**dir; ve **مُرْشِقٌ** ve **مُرْشِقَةٌ**; ve **رَشُقَ** **رَشاقةً**.

Ve kavme bakışımla **رَشَقْتُ**; ve **أَرْشَقْتُ** da, yani baktım: yani bakışımla yükseldim de baktım. **ذو الرمة** dedi ki:
كما أَرْشَقَتْ من تحت أرطى صريمةً

**شرق**: falan kimse tükürüğüyle **شَرِقَ**; ve **الشَّرَقُ** su ile, yemekle boğulma gibidir; o, onun yutak yolunun dışında bir yere düşmesidir. Denilir: onu bir **شَرْقةٌ** aldı da neredeyse öldü.

Ve kanla veya güzel kırmızı bir renkle kızıllığı şiddetlendiği zaman **شَرِقَ** **شَرَقاً**. Dedi ki:
وتَشْرَقُ بالقول الذي قد أذعته
Ve **صريع شَرِقٌ**: kanıyla (kızarmış) düşmüş.

Ve **الشَّرْقُ** batının zıddıdır; ve **الشُّروقُ** doğuş gibidir; ve **شَرقَ يَشُرُقُ شُروقاً**. Ve doğudan doğan her şey için söylenir. Ama kullanılan, güneş ve ay içindir; şiirlerde, yıldızlara kadar gelir.

Ve **الشَّرقيُّ**: boyadan kırmızı olandır.

Ve yerin ve ağacın **الشرقيّ**si: güneşin doğuşundan öğle vaktinin yarısına kadar üzerine doğduğu şeydir; onu geçtiği zaman o **الغربي**dir.

Ve **الجانب الشَّرقيّ**: doğuya bitişik olan yöredir.

Ve **أيام التَّشريقِ**in اشتقاقı, Mina’da eti güneşte doğuya karşı kurutmaları (teşrîk etmeleri)ndendir.

Ve denilir: güneşin **شُروق**undan aldı; ve bu, onun namazının vaktidir.

Ve **المُشرِق**: aydınlatan olandır. “**وأَشرَقَتِ الأرض بنور ربها**”: içinde parlayan bir nurla aydınlandı. Şair dedi ki:
أَشْرَقَتْ دارنا وطاب فنانـا		واسترحنا من الثقيل الفراش

Ve **الفناء** uzatılmıştır; burada onu kısalttı.

Ve falanın yüzü **أَشرَقَ**: yani sevinç ve güzellikten güzelce parladı.

Ve falan **شَرِقَ**: yani hayâ ve utançtan rengi kan gibi oldu.

Ve **المَشْرَقَةُ**: kavmin güneşte doğuya yönelip durduğu yerdir.

Ve hadiste: “**لا تَشريقَ ولا جمعة إلا في مصرٍ جامع**”. Ve kavim **أشرَقَ**: güneşin **شُروق** vaktinde oldular.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**فأخذتهم الصيحة مُشرِقينَ**” yani güneş onlara doğduğu sırada. Ve **الشَّرْقُ**: doğan ile **الشاهين** arasında bir kuştur; avlanır. **رؤبة** dedi ki:
أجدل أو شَرْقٌ من الشُرُوقِ

Ve **شَرَقُ الموتى**: güneş doğuştan yükseldiği zaman; ve dersin ki: bu, ölülerin **شَرَق** saatidir.

Ve **شاة شَرْقاءُ**: kulakları iki yarı olarak yarılmış olan.

**قرش**: **القَرْشُ**: buradan ve buradan toplamak; onun bir kısmını bir kısmına katmak. Ve **قُرَيشٌ**e, Kusayy b. Kilâb’ın Mekke’ye galip olduğu yerde Mekke’ye toplanmaları sebebiyle ad verildi. Ve onlara nispet: **قُرَشِيٌّ** ve **قُرَيْشِيٌّ**. Dedi ki:
بكلِّ قُرَيْشِيٍّ عليه مهابة

Ve **المُقَرِّشَةُ**: insanların toplanması ve kenarlarının ve uzaklarının birbirine katılması sebebiyle şiddetli yıldır; **مُقَرِّشاتٍ** diye çoğul yapılır. Dedi ki:
مُقَرِّشات الزمنِ المَحْذُورِ

Ve **قَرَشْتُ** ve **اقتَرَشْتُ**, **كسبت** ve **اكتسبت** gibi (aynıdır).

Ve **القِرْشُ**: Hicaz’da ona “**كلب الماء**” denilen bir balıktır.

**رقش**: **الأَرْقَشُ**: içinde bulanıklık ve siyahlık bulunan bir renktir; **الأفعى الرَّقْشاء**ın rengi gibi; ve sırtı benekli çekirge.

Ve **شِقْشِقةٌ رَقْشَاءُ**.

Ve **التَّرقيشُ**: yazmadır; ve kitabı **رَقَّشْتُ**: onu yazdım. **مُرَقِّشٌ** dedi ki:
رَقَّشَ، في ظهرِ الأديمِ، قَلَمْ

Ve onunla **مرقشاً** diye adlandırıldı. Ve **التَّرقيشُ**: çizgileme de (satır satır etme)dir.

Ve cellât, dövülenin sırtında, onda çizgiler yaptığı zaman **يَرقُشُ**.

Ve **التَّرقيش**: gürültü ve azarlamadır. **رؤبة** dedi ki:
عاذل قد أولعتِ بالترقيشِ

Ve fırıncı, ekmeği **المِرْقَشِ** ile **يُرَقِّشُ**; o, tüylerin kökleridir.

Ve **رَقاشِ**: Rabîa’dan bir kabiledir.
